7. Bijlage Stadsmonitor 2023
Tekst van het document
Stadsmonitor 2023 Gemeente ’s-Hertogenbosch
Afdeling Onderzoek & Statistiek april 2023
Kort samengevat De stadsmonitor 2023 geeft een overzicht van de staat van ’s-Hertogenbosch: hoe gaat het met de stad en haar inwoners? De thema’s die daarbij de revue passeren zijn niet toevallig gekozen. Leidraad voor de stadsmonitor is de programmabegroting 2023.
Bestuursorganen en -ondersteuning We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. 42% van alle inwoners weet wie de burgermeester en wethouders zijn. Een hoger aandeel, 53%, is van mening dat de gemeente geïnteresseerd is in de mening van haar burgers. 35% van de inwoners vindt dat de gemeente samen met de inwoners zorg draagt voor de ontwikkeling in buurten en wijken. Ten slotte is 21% van de inwoners van mening dat de inwoners voldoende betrokken worden bij het maken van gemeentelijke plannen.
dienstverlening via internet, zoals het maken van een afspraak via de website. 94% van de inwoners is (zeer) tevreden over de manier waarop zij te woord worden gestaan aan de balie in het Stadskantoor.
Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. In 2022 beoordeelt 68% van de inwoners de eigen gezondheid als (zeer) goed. Er zijn 73 Wmo-cliënten per 1.000 inwoners in 2021. 87% van de Wmo-cliënten vindt dat de ondersteuning aansluit bij de hulpvraag. In 2022 geeft 4% van de inwoners aan zich altijd/meestal eenzaam of alleen te voelen. Driekwart van de inwoners van 18 t/m 64 jaar en 72% van de inwoners van 65 jaar of ouder dan geeft aan het gevoel te hebben mee te tellen in de samenleving.
Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving
Veiligheid
We willen goed en snel bereikbaar zijn voor onze inwoners. In 2021 is 72% van de inwoners (zeer) tevreden over de telefonische bereikbaarheid van de gemeente. Ruim driekwart (77%) is (zeer) tevreden over de
Het thema veiligheid raakt ons allemaal. In 2022 registreerde de politie 55,5 misdrijven per 1.000 inwoners. Inwoners zien qua veiligheid met name problemen in de nabije leefomgeving op het gebied van verkeer, jeugd 2
en zwerfafval. In 2021 geven de inwoners een 6,9 voor de veiligheid in de buurt. Ongeveer 11% van de inwoners aan dat zij ‘vaak’ overlast van jongeren in de buurt ervaren en 9% voelt zich ‘vaak’ onveilig op plekken waar groepen jongeren rondhangen. Het aantal incidenten van jongerenoverlast is gedaald: van 10,5 (2021) naar 7,1 (2022) incidenten per 1.000 inwoners.
Cultureel klimaat Cultuurstad van het Zuiden bestaat uit de vele culturele activiteiten, zowel de professionele als die binnen de amateurkunst. Tussen 2020 en 2022 is het aantal participanten in de amateurkunst afgenomen tot 62%. Nog steeds halen we ruimschoots onze ambitie (55%). In 2022 doet 11% van de inwoners vrijwilligerswerk voor een culturele organisatie. Bijna 30% van de inwoners is het (helemaal) eens met de stelling dat ’s-Hertogenbosch dé Cultuurstad van het Zuiden is. 65% vindt dat er veel kunst- en cultuur activiteiten plaatsvinden. Ruim vier op de tien inwoners (44%) omschrijft het culturele leven in de gemeente ’sHertogenbosch als ‘levendig’. Van alle inwoners geeft 65% aan dat zij jaarlijks ten minste één keer een Bosch festival bezoeken (exclusief Carnaval). 40% vindt dat de ontwikkelingen in het culturele leven in ’s-
Hertogenbosch het best te omschrijven zijn als ‘bij de tijd’, ‘vernieuwend’ of ‘modieus’.
Gelijke kansen en talentontwikkeling We creëren gelijke kansen voor alle jongeren, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen. Met jeugdzorgaanbieders en huisartsen regelen we de zorg voor jongeren zo dichtbij mogelijk. In 2021 maakt 12,3% van de jeugdigen tot en met 17 jaar gebruik van specialistische jeugdhulp.
behoorlijk tevreden over het wonen en leven in ’s-Hertogenbosch. De woonaantrekkelijkheid van de gemeente ’s-Hertogenbosch is goed. We staan in 2022, net als in 2021, op de 8e positie in de Atlas voor gemeenten. Het aantal opgeleverde woningen is flink toegenomen. In 2022 zijn 1.085 woningen toegevoegd, waaronder 290 woningen door middel van transformatie.
Bereikbare stad Onze ambitie is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen. We investeren in alternatieven voor de auto en zetten in op betere fietsverbindingen binnen onze gemeente en met omliggende gemeenten. In 2021 is 90% van alle inwoners (zeer) tevreden over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per fiets. Over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per auto is 72% (zeer) tevreden.
Openbare ruimte, water en groen 80% van de ouders/verzorgers is van mening dat de hulp die zij krijgen aansluit bij de hulpvraag van hen of hun kind. De jongeren zelf delen deze mening minder vaak (69%). In 2021 ervaart ruim een kwart (27%) van de jongeren onvoldoende mentaal welzijn. In schooljaar 2021-2022 waren er volgens de voorlopige cijfers 271 nieuwe voortijdig schoolverlaters, ofwel 2,54% van het aantal leerlingen in het schooljaar daarvoor. Dit is hoger dan voorgaande jaren. Ook landelijk is er een toename van het aantal voortijdig schoolverlaters. Verstedelijking en wonen
We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Het gemiddelde rapportcijfer voor de woonomgeving is in 2021 een 7,4. 62% is (zeer) tevreden met het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte. Het onderhoud van fysieke voorzieningen voor de jeugd heeft een 7,0 als schaalscore en het onderhoud van de wegen heeft als schaalscore een 7,1. In 2021 is de schaalscore voor het schoonhouden van de naaste woonomgeving lager (6,3) dan de voorgaande jaren. Dit geldt ook voor de schaalscore onderhoud van het groen (6,9).
Wij willen dat iedereen een woning kan vinden die aansluit bij de eigen wensen en mogelijkheden. De inwoners zijn en blijven
78% maakt in 2021 regelmatig gebruik van een benzine- of dieselauto. Dit percentage is de laatste jaren afgenomen.
Sport en recreatie Gezondheid, sport en bewegen is voor iedereen, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. In 2022 voldoet 51% van de volwassenen in de gemeente ’sHertogenbosch aan de landelijke beweegrichtlijn. Dit betekent een toename ten opzichte van 2020 (45%). De ambitie van 53% komt hiermee in zicht. In 2021 beweegt 48% van de kinderen van 4-11 jaar elke dag minstens 1 uur. In 2022 vindt 57% van de volwassen inwoners de kwaliteit van de sportvoorzieningen in de gemeente (ruim) voldoende. 54% van de
3
volwassenen vindt dat er (ruim) voldoende mogelijkheden zijn om te sporten en te bewegen in de openbare ruimte.
Energie, duurzaamheid en milieu ’s-Hertogenbosch wil een duurzame gemeente zijn waarin het prettig en gezond wonen en leven is. We willen klimaatneutraal zijn in 2045. In 2021 is 105.000 kW opgewekt met zonnepanelen, 46% meer dan in 2020. Tot en met 2023 is er één vergunning afgegeven voor een zonneveld. De ambitie is 10 vergunningen voor zonnevelden in 2026. Onze ambitie is minder restafval, met behoud van kwaliteit van grondstoffen, en hoge klanttevredenheid. Inwoners geven de serviceen dienstverlening van de Afvalstoffendienst een 7,8. In 2022 ligt de hoeveelheid huishoudelijk restafval per inwoner nog boven de ambitie voor 2026.
Cultuurhistorische kwaliteit We willen het Bossche erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties en het actief inzetten bij de ontwikkeling van de stad. Er zijn in de gemeente ’s-Hertogenbosch 540 rijksmonumenten. Dit zijn vooral woningen en woningbouwcomplexen (65,9%). De gemeente telt 626 gemeentelijke monumenten. De
meeste monumenten bevinden zich in de binnenstad. In 2022 waren er 214.000 bezoekers van de website erfgoedshertogenbosch.nl. Dit is iets lager dan tijdens de coronapandemie en bijna twee keer zoveel als in 2017.
Ruimte voor economie en voorzieningen We gaan een economisch onderscheidend ’s-Hertogenbosch doorontwikkelen. Tussen 2021 en 2022 is het aantal arbeidsplaatsen met 2,8% gestegen tot 112.764. Hiermee is de ambitie voor 2026 al gehaald. ’sHertogenbosch staat op de 3e plaats van de ranglijst voor de economisch best presterende gemeenten. In 2022 is er 35 hectare bedrijventerrein door de gemeente terstond uitgeefbaar. We hebben een goede uitgangspositie op het vlak van bezoek en toerisme. In de eerste drie kwartalen van 2022 waren er 192.900 hotelovernachtingen in ’s-Hertogenbosch. De Bossche data-economie kent een goede basis, met een sterk cluster van data- en ICTbedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. Er zijn 1.133 vestigingen in de ICT. Sinds 2018 zijn er jaarlijks ongeveer 150 nieuwe ICTvestigingen. 4
Werk en inkomen ’s-Hertogenbosch is een sterke sociale gemeente met veel werkgelegenheid. De netto participatiegraad is met 73,8% (2022) vrij hoog vergeleken met andere gemeenten. Het totaal aantal uitkeringen BUIG neemt sinds 2017 af. Eind 2022 is het aantal uitkeringen BUIG in de gemeente ’s-Hertogenbosch 3.100. Dat is circa 6% minder dan het jaar ervoor.
Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid Als lokale overheid kunnen we armoede niet voorkomen. Wel is het onze ambitie dat alle inwoners van ’s-Hertogenbosch kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht hun financiële situatie. Volgens de voorlopige cijfers van 2021 heeft 6,8% van alle huishoudens in ’s-Hertogenbosch een inkomen onder de lage-inkomensgrens. In 2022 hebben 2.498 kinderen (90-95% van de doelgroep) gebruik gemaakt van de regeling maatschappelijke participatie kinderen. Volgens de cijfers van januari 2021 heeft 7,2% van alle huishoudens in ’s-Hertogenbosch geregistreerde problematische schulden.
Inhoud
Kort samengevat ..................................................... 2 Inleiding ................................................................... 6 1.
Bestuursorganen en -ondersteuning ............... 7
2.
Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving .................................................... 8
3.
Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning..................... 9
4.
Veiligheid ...................................................... 10
5.
Cultureel klimaat ........................................... 11
6.
Gelijke kansen en talentontwikkeling ............ 13
7.
Verstedelijking en wonen .............................. 14
8.
Openbare ruimte, water en groen ................. 15
9.
Bereikbare stad ............................................. 16
10.
Sport en recreatie ......................................... 17
11.
Energie, duurzaamheid en milieu ................. 18
12.
Cultuurhistorische kwaliteit ........................... 20
13.
Ruimte voor economie en voorzieningen ...... 21
14.
Werk en inkomen .......................................... 23
15.
Gelijke kansen op financiële redzaamheid.... 24
Bijlage 1: Benchmark............................................. 26
5
Inleiding De stadsmonitor 2023 geeft een overzicht van de staat van ’s-Hertogenbosch: hoe gaat het met de stad en haar inwoners? De thema’s die daarbij de revue passeren, zijn niet toevallig gekozen. Leidraad voor de stadsmonitor is de programmabegroting 2023. Het bestuursakkoord 2022-2026 ligt hieraan ten grondslag. Per programma geven we een korte beschrijving hoe het met de stad gesteld is en welke ontwikkelingen er zijn. We beschrijven of deze ontwikkelingen de gewenste richting uitgaan om de gestelde ambities voor 2026 (voor zover die op dit moment bekend zijn) te halen. Daarnaast besteden we aandacht aan de positie van onze stad ten opzichte van andere steden. Opzet van de stadsmonitor In vijftien delen beschrijft de voorliggende monitor de staat van de stad. Ieder deel is gewijd aan een programma uit de begroting. Bij ieder programma is kort de geformuleerde ambitie uit de begroting 2023 weergegeven. Daarnaast is een aantal belangrijke outcomeindicatoren in grafieken opgenomen. Waar mogelijk is in de grafiek ook de doelstelling voor 2023 uit de programmabegroting weergegeven, om in één oogopslag te zien of de ontwikkelingen de goede kant op gaan en of het gestelde doel al gehaald is.
Bij een aantal programma’s zijn indicatoren opgenomen die niet in de begroting vermeld zijn, maar wel relevant zijn voor de staat van de stad. Gebruikte bronnen In de stadsmonitor is gebruik gemaakt van een groot aantal interne en externe gegevensbronnen. De meest gebruikte bronnen zijn: de omnibusenquête, de enquête leefbaarheid en veiligheid, de enquête sport en welzijn, de monitor cultuurparticipatie, de klimaatmonitor, de veiligheidsmonitor, de gezondheidsmonitor, het vestigingenregister en CBS-statline. Vergelijken met andere gemeenten Natuurlijk is het niet alleen interessant om te zien hoe bepaalde ontwikkelingen in onze stad gaan, maar ook wat onze positie is ten opzichte van andere steden. Daarom is achter in deze rapportage een bijlage opgenomen, genaamd ‘Benchmark’. Per programma vergelijken we onze stad op één à twee indicatoren met andere grote steden. Er is gekozen voor een vergelijking met de G40 (41 (middel)grote steden) en de G4. In de praktijk blijkt dat de benchmark-cijfers vaak ouder zijn dan de cijfers die we zelf voor ’sHertogenbosch tot onze beschikking hebben. Bij de benchmark is dus vooral de vergelijking met andere steden van belang.
6
1.
Bestuursorganen en -ondersteuning
Ik weet wie de burgemeester en wethouders zijn 100%
80%
Ambitie
60%
40%
We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Hiervoor leggen we ons oor goed te luister. Ook bij die Bosschenaren die zich minder snel roeren of die we minder automatisch bereiken. De betrokkenheid en deelname bij het collectief van onze democratie mag en moet echt beter. Alleen vanuit wederkerigheid en mede-eigenaarschap komen we samen verder in de aanpak van opgaven en aandachtspunten. Naast het vaste en meer traditionele instrumentarium gaan we daarom ook actief op zoek naar een nieuwe creatieve en meer interactieve instrumenten om inwoners te boeien en te (ver)binden. We beseffen ons zeer dat dit iets anders vraagt van ons als lokale overheid. Zowel van de ambtelijke organisatie, het college alsook de gemeenteraad. Dat we een betrouwbare partner zijn en blijven, staat buiten kijf. We investeren in meer duidelijke besluitvormingstrajecten voor iedereen, we zijn transparant over verwachtingen en daarbij passende rollen en we werken samen op basis van co-creatie met inwoners. Experimenteren en proeftuinen gaan ons daarbij helpen. Deze ambitie raakt iedere opgave, project en programma. Dwars door de gemeente.
20%
0% 2017
2019
2021
2023
2025
De gemeente is geïnteresseerd in de mening van haar burgers 100% 80% 60% 40% 20% 0%
2017
2019
2021
2023
Om besluiten goed te kunnen nemen, vinden we het van belang om een zo breed mogelijk beeld te krijgen van de geluiden en belangen in de samenleving. Inwoners weten goed wat er in hun buurt, wijk of dorp speelt en daar willen we gebruik van maken. We zijn ervan overtuigd dat besluitvorming goed, afgewogen en uitlegbaar is na een goed participatieproces met inwoners en andere belanghebbenden.
2025
De gemeente draagt samen met bewoners zorg voor de ontwikkeling in buurten en wijken
Cijfers laten zien dat de relatie met burgers nog versterkt kan worden. In 2021 weet 42% van alle inwoners wie de burgermeester en wethouders zijn. Een hoger aandeel, 53%, is van mening dat de gemeente geïnteresseerd is in de mening van haar burgers. 35% van de inwoners vindt dat de gemeente samen met de inwoners zorg draagt voor de ontwikkeling in buurten en wijken. Met de stelling “Inwoners worden voldoende betrokken bij het maken van plannen van de gemeente” is 21% van de inwoners het eens.
100% 80% 60% 40% 20% 0%
2017
2019
2021
7
2023
2025
We willen de democratische cultuur in ’sHertogenbosch verder ontwikkelen. Zodat iedereen kan deelnemen aan onze lokale democratie en zodat inwoners onderling met elkaar het gesprek aangaan. In 2022 is de opkomst van de gemeenteraadsverkiezingen 48,3%, vergelijkbaar met het gemiddelde van de grote steden (zie benchmark).
2.
Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving
Tevredenheid over telefonische bereikbaarheid 100% 80%
Ambitie (75%)
60%
Ambitie Vanuit het Bestuursakkoord en onze visie op (publieke) dienstverlening geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening. Hierbij hechten we groot belang aan het in verbinding zijn met onze inwoners en ondernemers. Nu digitale dienstverlening steeds meer de norm wordt in de maatschappij, wordt een goede borging van het menselijke aspect ook steeds belangrijker. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de behoefte aan persoonlijk contact met de overheid en ondersteuning bij dienstverlening blijft bestaan. We vinden het belangrijk dat we als de overheidsorganisatie die het dichtst bij de burger staat goed bereikbaar zijn, helder en begrijpelijk communiceren en transparant zijn over onze processen en afwegingen. Hiermee laten we het vertrouwen ontstaan dat inwoners op de door hun gewenste manier met ons in contact kunnen komen en we samen komen tot passende dienstverlening.
40%
We willen goed en snel bereikbaar zijn voor onze inwoners. In 2021 is 72% van de inwoners (zeer) tevreden over de telefonische bereikbaarheid van de gemeente. De ambitie van 75% (zeer) tevreden inwoners in 2026 is nog niet gehaald.
20% 0%
2017
100%
2019
2021
2023
2025
Tevredenheid over mogelijkheden dienstverlening via internet (bijv. maken van een afspraak) Ambitie (85%)
80%
60%
We willen transparant zijn over onze processen en deze zo eenvoudig mogelijk maken. Ruim driekwart (77%) van de inwoners is (zeer) tevreden over de dienstverlening via internet, zoals het maken van een afspraak via de website. Dit is lager dan in 2017 en 2019 en ook nog lager dan de ambitie voor 2026 (85%).
40%
20% 0%
2017
100%
2019
2021
2023
2025
Tevredenheid manier waarop te woord gestaan aan de balie in het Stadskantoor
80%
60% 40%
20% 0% 2017
2019
2021
8
2023
2025
94% van de inwoners is (zeer) tevreden over de manier waarop zij te woord zijn gestaan aan de balie in het Stadskantoor. Een bezoek aan het Stadskantoor, vanaf binnenkomst, het aanmelden, de wachtruimte tot en met het (balie)bezoek, krijgt van de inwoners een 8,0 als gemiddeld rapportcijfer.
3.
Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning
% inwoners dat gezondheid (zeer) goed beoordeelt
100% 80%
Ambitie (73%)
60%
Ambitie We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. En we geloven in meer gezonde en gelukkige jaren voor onze inwoners. Dit doen we door de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners te verkleinen. We investeren in een sterke sociale structuur binnen onze wijken en dorpen, waarbij we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke sociale netwerken, groen, sport en spel. Hierdoor zetten we in op meer preventie en houden we de stijging van zorgkosten zoveel mogelijk binnen de perken. We helpen de inwoners voor wie dat niet vanzelf gaat. Als er (tijdelijk) extra ondersteuning nodig is, zorgen we voor maatwerk.
40%
Als inwoners (tijdelijk) extra ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen, zorgen wij daarvoor via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). Het aantal Wmo-cliënten is gestegen van 60 per 1.000 inwoners in 2017 naar 73 wmo-cliënten per 1.000 inwoners in 2021. Dit is vergelijkbaar met de andere grote steden (zie benchmark). 87% van de Wmo-cliënten vindt dat de ondersteuning aansluit bij hun hulpvraag. 88% geeft aan zichzelf beter te kunnen redden door de ondersteuning.
20% 0%
2017
2019
2021
2023
In 2022 beoordeelt 68% van de inwoners de eigen gezondheid als (zeer) goed. Dit is iets lager dan in 2020 en lager dan de ambitie voor 2026 (73%).
2025
Wmo-cliënten per 1.000 inwoners 80 60 40 20 0 2017
100%
2019
2021
2023
2025
Door de ondersteuning die ik krijg, kan ik mezelf beter redden (Wmo-cli:enten) Ambitie (87%)
80% 60% 40% 20% 0%
2017
2019
2021
9
2023
2025
We willen bereiken dat inwoners een sterk sociaal netwerk hebben, waardoor zij het gevoel hebben mee te tellen en mee te kunnen doen in de samenleving. In 2022 geeft 4% van de inwoners aan zich altijd/meestal eenzaam of alleen te voelen. Driekwart (75%) van de inwoners van 18 t/m 64 jaar en 72% van de inwoners van 65 jaar of ouder geeft aan het gevoel te hebben mee te tellen in de samenleving. Voor beide leeftijdsgroepen ligt dit percentage boven de ambitie (73% respectievelijk 65%).
4.
Veiligheid
Aantal misdrijven per 1.000 inwoners 100
Ambitie
80 60
Het thema veiligheid raakt ons allemaal. En voor veiligheid zijn we daarom allemaal medeverantwoordelijk. Het begint met ieders ogen en oren in de wijk. En we investeren preventief in mensen en netwerken. Dat richt zich op het voorkómen van veiligheidsproblemen en het bieden van perspectief. Als het nodig is, werken we ook repressief. Tegen wie de spelregels van onze samenleving moedwillig overtreedt, treden we hard op.
Ambitie (52)
40 20 0
2017
2019
2021
2023
2025
Rapportcijfer veiligheid van de buurt 10 8
Ambitie (7,0)
6 4
Qua veiligheidscijfers doen we het op vele fronten goed. Toch ervaren inwoners deze veiligheid niet altijd in hun nabije leefomgeving. De focus die we aanbrengen steunt op een stevig fundament van het complete stelsel van veiligheid en leefbaarheid binnen onze gemeente, onze veilige basis. Veiligheid moet voelbaar zijn voor onze inwoners, nu en in de toekomst.
2 0 2017
2019
2021
2023
2025
Incidenten overlast jeugd per 1.000 inwoners
We willen dat al onze inspanningen bijdragen aan een veilig ’s-Hertogenbosch. Dat betekent dat we zowel naar het objectieve als het subjectieve veiligheidsbeeld kijken. In 2022 registreerde de politie 55,5 misdrijven per 1.000 inwoners. Onder misdrijven verstaan we relatief zware strafbare feiten, zoals diefstal, mishandeling of vernieling. ’s-Hertogenbosch neemt een gemiddelde positie in ten opzichte van de grote steden (zie benchmark). Vergeleken met de B5 heeft ’s-Hertogenbosch de minste misdrijven per 1.000 inwoners. Op basis van de Wijkveiligheidsscans weten we dat inwoners qua veiligheid met name problemen in de nabije leefomgeving zien op het gebied van verkeer, jeugd en zwerfafval. In 2021 geven de inwoners een 6,9 voor de veiligheid in de buurt, net onder de ambitie.
20 16 12 8 4 0 2017
2019
2021
2023
10
2025
Omdat inwoners aangeven hinder te ervaren van een kleine groep jeugd, wordt de aandacht voor preventie voortgezet en worden structureel twee jeugdboa’s ingezet. In 2021 geeft ongeveer 11% van de inwoners aan dat zij ‘vaak’ overlast van jongeren in de buurt ervaren en 9% voelt zich ‘vaak’ onveilig op plekken waar groepen jongeren rondhangen. Het aantal incidenten van jongerenoverlast is in 2022 ten opzichte van de ‘corona-jaren’ 2020 en 2021 weer gedaald. In 2021 waren er 10,5 incidenten van jongerenoverlast per 1.000 inwoners. In 2022 waren dat er 7,1 per 1.000 inwoners.
5. Cultureel klimaat % participanten amateurkunst
Ambitie
100% 80%
Cultuurstad van het Zuiden bestaat uit de vele culturele activiteiten, zowel de professionele als die binnen de amateurkunst. Het totaal maakt de gemeente 's-Hertogenbosch een fijne plek voor bezoekers en inwoners. Cultuur in al haar verschijningsvormen draagt bij aan de aantrekkelijkheid van onze stad, kernen en dorpen als woon- en werkgemeente en aan de lokale economie. De betekenis van Cultuurstad van het Zuiden gaat echter verder. Cultuur brengt mensen in 's-Hertogenbosch samen en past daarmee naadloos bij het DNA van 'sHertogenbosch waarin ontmoeting centraal staat.
60%
Ambitie (55%)
40% 20% 0% 2017
100%
2019
2021
2023
2025
% ziet 's-Hertogenbosch als dé Cultuurstad van het Zuiden
80% 60% 40%
Ambitie (35%)
20% 0%
Het is onze ambitie om onze Cultuurstad van het Zuiden verder te versterken. In lijn met de Cultuurnota ‘Cultuur maakt mensen’ zetten we in op innoveren, verrassen en investeren. Wat moet leiden tot een nog aansprekender, prikkelender en diverser cultureel aanbod voor onze inwoners. Door te versterken waar we goed in zijn, door het blijvend innoveren van het aanbod, en door cultuur en mensen nog beter aan elkaar te verbinden, blijven we ook in de toekomst dé Cultuurstad van het Zuiden voor onze bewoners en bezoekers. De drie beleidslijnen Versterken, Vernieuwen en Verbinden blijven daarmee onverminderd van kracht.
2017
2019
2021
2023
2025
% dat vindt dat er veel kunst- en cultuuractiviteiten plaatsvinden 100% 80%
Ambitie (73%)
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
Een sterke cultuurstad kan niet zonder de amateurkunst. Onze lokale makers, de muziekclubkes en andere creatievelingen laten cultuur leven. Tussen 2020 en 2022 is het aantal participanten in de amateurkunst afgenomen tot 62%. Nog steeds halen we ruimschoots onze ambitie (55%). Daarnaast weten we hoe belangrijk vrijwilligers zijn voor culturele organisaties. Dat ze onmisbaar zijn voor de culturele sector. In 2022 doet 11% van de inwoners vrijwilligerswerk voor een culturele organisatie. Dit resultaat is vergelijkbaar met eerdere jaren. De ambitie voor 2026 is 15%. Bijna 30% van de inwoners is het (helemaal) eens met de stelling dat ’s-Hertogenbosch dé Cultuurstad van het Zuiden is (2022). Dit is lager dan in 2020, maar gelijk aan 2018. De ambitie voor 2026 is 35%.
2025
In de Atlas voor gemeenten 2022 (zie benchmark) staan we op de 6e plaats (2021) wat betreft het aantal uitvoeringen in de podiumkunsten per 1.000 inwoners. ’s-Hertogenbosch is daarmee het afgelopen jaar flink gestegen in rangorde. In 2020 stond onze gemeente nog op een 13e plaats. In 2022 vindt 65% van de inwoners dat er in de gemeente ’s-Hertogenbosch veel kunst- en cultuur activiteiten plaatsvinden. De ambitie voor 2026 is 73%. Ruim vier op de tien inwoners (44%) omschrijft het culturele leven in de gemeente
11
’s-Hertogenbosch als ‘levendig’ (2022). Dit percentage is de laatste jaren afgenomen. De ambitie voor 2026 is 65%. In 2022 geeft 65% van alle inwoners aan dat zij jaarlijks ten minste één keer een Bosch festival bezoeken (exclusief Carnaval). Dit ligt net iets onder de ambitie voor 2026 van 66%. We zetten in op innoveren, verrassen en investeren. Wat moet leiden tot een nog aansprekender, prikkelender en diverser cultureel aanbod. In 2022 vindt 40% van de inwoners dat de ontwikkelingen in het culturele leven in ’s-Hertogenbosch het best te omschrijven zijn als ‘bij de tijd’, ‘vernieuwend’ of ‘modieus’. Dit is minder dan in 2020, maar vergelijkbaar met 2018. De ambitie is nog niet gehaald.
% dat het cultureel klimaat typeert als levendig 100% 80% Ambitie (65%)
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
% dat tenminste jaarlijks eenmaal Bossche festivals bezoekt exclusief Carnaval 100% 80% Ambitie (66%)
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
% dat het culturele leven van 's-Hertogenbosch typeert als bij de tijd, vernieuwend of modieus 100% 80% 60%
Ambitie (54%)
40% 20% 0%
2017
2019
2021
12
2023
2025
6. Gelijke kansen en talentontwikkeling
% t/m 17 jaar met specialistische jeugdhulp 30%
20%
Ambitie
Ambitie (12%)
10%
We creëren gelijke kansen voor alle jongeren, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen. In onze benadering staat de omgeving van de jongeren centraal: de situatie thuis, op school, maar ook in de wijk. Samen met de community van Bossche partners hebben we de Actieagenda Gelijke Kansen ontwikkeld. Deze voeren we de komende jaren uit. De coronamaatregelen hebben grote invloed gehad op jongeren. Deze werken nog steeds door. Daarom ontwikkelen we voor jongeren een Actieplan Mentaal Welzijn. Daarnaast blijven we inzetten op het voorkomen van en de aanpak tegen: schoolverzuim, voortijdig schoolverlaten en jeugdwerkloosheid.
0% 2017
2019
2021
2023
2025
Jeugdigen met jeugdhulp met verblijf 400 350 300 250 200 150 100 50 0
Ambitie (325)
2017
2019
2021
2023
2025
% specialistische jeugdhulp sluit aan bij hulpvraag 100% Ambitie (82%)
80% 60% 40%
We implementeren de voorstellen uit de landelijke Hervormingsagenda Jeugdhulp en gebruiken de daarvoor bestemde middelen om de transformatie van de jeugdhulp te versnellen. Naast onze lokale inzet, werken we regionaal aan passender jeugdhulp. Als thuis opgroeien niet mogelijk is, streven we naar gezinsgericht verblijf. We werken hierbij samen met partners in de gemeente en in de regio.
Met jeugdzorgaanbieders en huisartsen regelen we de zorg voor jongeren zo dichtbij mogelijk. In 2021 maakt 12,3% van de jeugdigen tot en met 17 jaar gebruik van specialistische jeugdhulp. De afgelopen jaren is het aantal jeugdigen met jeugdhulp met verblijf ongeveer stabiel gebleven. In 2021 waren dit er 365. De ambitie is om zoveel mogelijk jeugdigen, als dat kan, thuis te laten opgroeien.
20%
0% 2017
2019
2021
13
2023
2025
80% van de ouders/verzorgers is van mening dat de hulp die zij krijgen aansluit bij de hulpvraag van hen of hun kind. De jongeren zelf delen deze mening minder vaak (69%). We stellen een actieplan mentale gezondheid op, specifiek voor jongeren, samen met onderwijspartners en werkgevers. In 2021 ervaart ruim een kwart (27%) van de jongeren onvoldoende mentaal welzijn. Dit is vergelijkbaar met regio Hart voor Brabant (25%) en landelijke cijfers (27%). In schooljaar 2021-2022 waren er volgens de voorlopige cijfers 271 nieuwe voortijdig schoolverlaters, ofwel 2,54% van het aantal leerlingen in het schooljaar daarvoor (zie benchmark). Het aandeel voortijdig schoolverlaters is hoger dan voorgaande jaren. In schooljaar 2020-2021 waren dit er 230 (2,14%). Het aantal voortijdig schoolverlaters is landelijk in 2021-2022 het hoogst in tien jaar tijd.
7.
Verstedelijking en wonen
Woonaantrekkelijkheidsindex (positie) 10
Ambitie Wij willen dat iedereen een woning kan vinden die aansluit bij de eigen wensen en mogelijkheden. Daarmee houden we onze gemeente toekomstbestendig en bereikbaar voor iedereen. We zetten daarom stevig in op onze verstedelijkingsopgave. Met bijbehorende investeringen en scherpe keuzes voor versnelling van de woningbouwproductie. Door de juiste woningen te bouwen willen we ook de doorstroming op de woningmarkt een impuls geven. Verder leggen we de nadruk op inbreiding door het toevoegen van woningen binnen bestaand bebouwd gebied.
8 6 4 2
0 2017
2019
2021
2023
2025
Toevoeging woningen
De inwoners zijn en blijven behoorlijk tevreden over het wonen en leven in ’s-Hertogenbosch. De eigen woning krijgt in 2021 gemiddeld een 7,9 als rapportcijfer. De woonaantrekkelijkheid van de gemeente ’s-Hertogenbosch is goed. We staan in 2022, net als in 2021, op de 8e positie in de Atlas voor gemeenten (zie benchmark). De huizenprijzen per m 2 zijn tussen 2011 en 2022 minder hard gestegen dan in de meeste andere grote steden (zie benchmark).
1.600 1.200 800
400 0 2017
2019
2021
14
2023
2025
In de huidige woningmarkt is het voor veel mensen steeds moeilijker om een passende en betaalbare woning te vinden. In 2022 zijn 1.085 woningen toegevoegd, waaronder 290 woningen door middel van transformatie. De totale woningbouwcapaciteit komt per 1-1-2023 uit op zo’n 14.500 woningen. Voor een kleine 5.000 woningen is de ruimtelijke procedure doorlopen (harde plancapaciteit). We kiezen ervoor onze sturing te richten op plannen waar een aanpassing van het programma geen vertraging van de woningbouw oplevert. Van de totale capaciteit van 14.500 woningen, gaat het bij 6.150 woningen om nog ‘beïnvloedbare” plannen. Dit zijn vooral plannen waarvan de oplevering over 5 jaar of meer is voorzien. Voor de komende 5 jaar gaat het om circa 900 woningen waarvoor de plannen nog zodanig zijn dat bijsturing op het programma nog mogelijk is zonder dat dit vertraging oplevert. We leggen hierin een sterker accent op middenhuur en betaalbare koop.
8.
Openbare ruimte, water en groen
100%
% tevreden over beheer en onderhoud openbare ruimte
80%
Ambitie We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Dit leidt tot vermindering van grondstoffen, hergebruik van materialen en afval en het terugdringen van het gebruik van (fossiele) brandstoffen. Hierbij maken we steeds meer gebruik van slimme technieken en data. We willen dat de buitenruimte uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen. We zetten in op een brede vergroeningsstrategie. Met een inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente. Groen draagt bij aan klimaatbestendigheid doordat het water vasthoudt en hittestress in bebouwd gebied beperkt. Ook is het belangrijk voor de biodiversiteit. We kiezen voor een flinke impuls op vergroening van onze openbare ruimte in wijken en dorpen. Aanvullend richten we ons op de grotere groenstructuren. Zo komen we tot een aantrekkelijke, groene en toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Samen met onze partners werken we aan oplossingen voor de grote waterveiligheidsopgave in de stad en regio. Gezien onze bijzondere ligging, integreren we water in onze gebiedsontwikkeling.
Ambitie (68%)
60%
40% 20% 0% 2017
10
2019
2021
2023
2025
Schaalscore schoonhouden naaste woonomgeving (excl. hondenpoep)
8 Ambitie (6,6)
6 4 2
0 2017
2019
2021
2023
De inrichting van de openbare ruimte moet bijdragen aan het behouden en versterken van de sociale structuur. Dat betekent een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen, van jong tot oud. Hierbij zien we vergroening van de openbare ruimte als het middel om meerdere vliegen in één klap te slaan.
2025
Het gemiddelde rapportcijfer voor de woonomgeving is in 2021 een 7,4. 62% is (zeer) tevreden met het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte. Hiermee is de ambitie van 68% nog niet gehaald. Het onderhoud van fysieke voorzieningen voor de jeugd heeft als schaalscore een 7,0. Het onderhoud van de wegen (bestrating van wegen, trottoirs, wandel- en fietspaden) heeft een 7,1 als schaalscore in 2021.
Schaalscore onderhoud groen
10 8
Ambitie (7,5)
6 4
2 0 2017
2019
2021
15
2023
2025
In 2021 krijgt het schoonhouden van de naaste woonomgeving als schaalscore een 6,3 (samengesteld uit de beoordeling inwoners van verwijderen zwerfafval, graffiti, herfstblad op gazons en bestrating, onkruid tussen stoeptegels, vegen van straten, leegmaken afvalbakken). Dit is lager dan de voorgaande jaren. Dit geldt ook voor de schaalscore van 6,9 voor onderhoud van groen (maaien gazons, bermen, snoeien van bomen en struiken). De ambitie is om de komende jaren de tevredenheid van de inwoners te vergroten.
9.
Bereikbare stad
% (zeer) tevreden over de bereikbaarheid van en naar de gemeente met de fiets 100%
Ambitie Onze ambitie is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen. Hiervoor is een goede infrastructuur nodig voor alle modaliteiten, inclusief goede voorzieningen voor het collectief vervoer. Iedereen kan het vervoersmiddel kiezen dat het beste past bij een reis. Wij richten ons op het stimuleren van de vervoersmiddelen die het milieu het minste belasten. Voorzieningen houden we bereikbaar voor iedereen. We faciliteren en reguleren nieuwe vormen van ‘mobiliteit als dienst’. Onze aanpak is gericht op de combinatie van gedragsbeïnvloeding, technologie, samenwerking, handhaving en infrastructuur. Bij werkzaamheden in de openbare ruimte beperken we de overlast voor de verkeersdeelnemers en de omgeving zoveel als mogelijk.
80% 60% 40%
20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
% inwoners dat regelmatig gebruik maakt van een benzine- of dieselauto 100%
We investeren in alternatieven voor de auto en zetten in op betere fietsverbindingen binnen onze gemeente en met omliggende gemeenten. In 2021 is 90% van alle inwoners (zeer) tevreden over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per fiets. Over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per auto is 72% (zeer) tevreden. De gemeente neemt een gemiddelde positie in voor de afstand tot een treinstation en de afstand tot de oprit van een hoofdverkeersweg (zie benchmark).
80%
78% van de inwoners maakt in 2021 regelmatig gebruik van een benzine- of dieselauto. Dit percentage is de laatste jaren afgenomen.
60% 40% 20%
0% 2017
2019
2021
2023
2025
% inwoners dat vindt dat hun woning tijdens werkzaamheden in hun buurt goed bereikbaar is 100% 80%
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
16
2023
2025
In 2021 vindt 61% van de inwoners dat ze tijdig op de hoogte worden gehouden van werkzaamheden, stremmingen en/of omleidingen in de buurt. 57% van de inwoners vindt de kwaliteit van de informatie over de werkzaamheden in de buurt goed en 67% vindt hun woning tijdens werkzaamheden goed bereikbaar.
10.
Sport en recreatie
Ambitie
% volwassenen dat voldoet aan de beweegrichtlijnen 100% 80% 60%
Gezondheid, sport en bewegen is voor iedereen, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. Bewegen is voor iedereen essentieel om lichaam en geest vitaal en in goede conditie te houden. Te veel mensen lukt het niet om dagelijks voldoende te bewegen en dat is jammer. Naast een gezonde geest en een gezond lichaam draagt sport en bewegen ook bij aan een actieve, duurzame, sociaal betrokken en veilige samenleving.
Ambitie (53%)
40% 20% 0% 2017
100%
2019
2021
2023
2025
% volwassenen dat de kwaliteit van de sportvoorzieningen als (ruim) voldoende beoordeelt
80% Ambitie (65%)
60% 40% 20%
Sport en bewegen is ook gewoon leuk. Het is dan ook onze missie om iedereen in ’sHertogenbosch de kansen en gelegenheid te bieden om in beweging te komen en te blijven. Dit vraagt om een goede sportieve infrastructuur, een tot bewegen uitnodigende inrichting van de openbare ruimte, vitale sportaanbieders maar ook om “beweeg inclusief denken” vanuit het onderwijs, welzijnswerk, gezondheidszorg, etc. Door krachten te bundelen en samen te werken aan een brede en integrale aanpak geven we zo veel mogelijk inwoners, jong en oud, de kans om bewegen een vast onderdeel van hun dagritme te laten zijn.
0% 2017
100%
2019
2021
2023
2025
% volwassenen dat mogelijkheden om te sporten en bewegen in de openbare ruimte (ruim) voldoende vindt
80% Ambitie (65%)
60%
40% 20% 0% 2017
2019
2021
17
2023
2025
De landelijke beweegrichtlijn adviseert volwassenen wekelijks ten minste 2,5 uur matig intensief te bewegen en minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. In 2022 voldoet 51% van de volwassenen in de gemeente ’sHertogenbosch aan deze richtlijn. Dit betekent een toename ten opzichte van 2020 (45%). De ambitie van 53% komt hiermee in zicht. Eén van de aspecten van de landelijke beweegrichtlijn is dat kinderen en jongeren ten minste 1 uur per dag matig intensief bewegen. In 2021 beweegt 48% van de kinderen van 411 jaar elke dag minstens 1 uur. De ambitie voor 2026 is 55%. Onder de jongeren van 1218 jaar beweegt 69% vijf of meer dagen per week minimaal 1 uur per dag in 2019. We willen dat de sportieve infrastructuur voorziet in de sport- en beweegbehoefte van onze inwoners. In 2022 vindt 57% van de volwassen inwoners de kwaliteit van de sportvoorzieningen in de gemeente (ruim) voldoende. Als we specifiek inzoomen op de tevredenheid met de mogelijkheden om te sporten en te bewegen in de openbare ruimte, dan vindt 54% van de volwassenen dat er (ruim) voldoende mogelijkheden zijn. Beide cijfers liggen onder de gestelde ambities voor 2026. Daarnaast vindt 69% van de jongeren van 12-18 jaar in 2019 dat er (ruim) voldoende mogelijkheden zijn om te sporten/bewegen in de openbare ruimte. De ambitie voor 2026 is 75%.
Klanttevredenheid Afvalstoffendienst
11. Energie, duurzaamheid en milieu 10
Ambitie
Ambitie (8,0)
8 6
’s-Hertogenbosch wil een duurzame gemeente zijn waarin het prettig en gezond wonen en leven is. We willen klimaatneutraal zijn in 2045. Dat betekent dat we energiebesparing stimuleren, duurzame energie gaan opwekken en extra stappen zetten om van het gas af te gaan. Ook stimuleren we elektrisch rijden en andere vormen van duurzame mobiliteit. We zetten we in op een circulaire economie, waar afval wordt voorkomen en grondstoffen hun waarde behouden. We zorgen voor een schone en veilige leefomgeving, met aandacht voor luchtkwaliteit. We stimuleren een duurzaam gebruik van de bodem. Voor het realiseren van een duurzame gemeente werken we samen met inwoners, organisaties, bedrijven en onderwijs. We stimuleren inwoners en ondernemers om zelf ook hun steentje bij te dragen.
4
Onze ambitie is minder restafval, met behoud van kwaliteit van grondstoffen, en hoge klanttevredenheid. In 2021 geven inwoners zichzelf een 7,5 als het gaat om het scheiden van afval. De service- en dienstverlening van de Afvalstoffendienst krijgt een 7,8.
2 0 2017
2019
2021
2023
2025
Kilogram restafval verzamelcontainers 300 250 200 150 100
Ambitie (85)
50 0 2017
2019
2021
2023
2025
We zetten het Actieplan Duurzame mobiliteit voort. We realiseren via de laadplannen per wijk extra laadpalen, om mee te gaan in de transitie naar elektrisch rijden. In 2022 waren er 1.570 (semi-)publieke oplaadpunten voor elektrische auto’s in de gemeente, 276 meer dan in 2021.
Aantal (semi-)publieke oplaadpunten 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2017
2019
2021
18
2023
In 2022 is er 183 kg restafval per inwoner uit de minicontainers verwerkt. De ambitie voor 2026 is 75 kg. Daarnaast is er 218 kg restafval per inwoner opgehaald uit de ondergrondse containers en 287 kg uit de verzamelcontainers. Dit ligt nog ver boven de ambities voor 2026 (85 kg). Wat betreft het aantal kg afval per inwoner, neemt de gemeente een gemiddelde positie in vergeleken met andere grote steden (zie benchmark).
2025
De opgewekte duurzame energie in 'sHertogenbosch levert een belangrijke bijdrage aan onze ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2045. In 2021 is 105.000 kW opgewekt met zonnepanelen. Dit is 46% meer vermogen dan in 2020. 18% van de woningen heeft geregistreerde zonnepanelen. Tot en met 2023 is er één vergunning afgegeven voor een zonneveld, bij de RWZI Treurenburg. Daarnaast is er een zonneveld in het bestemmingsplan bedrijventerrein HeeschWest opgenomen. De ambitie is 10 vergunningen voor zonnevelden in 2026. Anno 2023 zijn er 5 windmolens in de gemeente. Voor 2030 realiseren we 16 windmolens in de Duurzame Polder.
Gerealiseerd vermogen zonnepanelen (kW) 150.000
100.000
50.000
0 2017
2019
2021
2023
2025
% woningen met geregistreerde zonnepanelen 30
20
10
0 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal windmolens 30
Ambitie (21)
20
We bouwen door op de Transitievisie Warmte, waarin de eerste stappen staan naar een volledig aardgasvrije omgeving. In zeven onderzoeksbuurten en twee startbuurten gaan we aan de slag om kennis en ervaring op te doen om de hele gebouwde omgeving aardgasvrij te maken in 2050. Momenteel is er één startbuurt (’t Zand) en is de gemeente actief in zeven onderzoeksbuurten.
10
0
2017
2019
2021
2023
2025
19
12. Cultuurhistorische kwaliteit
Rijksmonumenten 600 500
Ambitie
400 300
We willen het Bossche erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties en het actief inzetten bij de ontwikkeling van de stad. Erfgoed kan dienen als inspiratiebron voor ruimtelijke kwaliteit en een rol spelen bij het realiseren van de grote opgaven als klimaatadaptatie, duurzaamheid en verstedelijking. Cultuurhistorie geeft karakter en identiteit aan stad en buitengebied (‘een stad die denkt in eeuwen’) en biedt zo kansen om te investeren in de kwaliteit van de leefomgeving. Door erfgoed te verbinden aan sport, cultuur, welzijn en toerisme en recreatie kan het bijdragen aan economische en sociale ontwikkeling. Daarbij maken we de Bossche geschiedenis toegankelijk voor – en samen met – een zo breed mogelijk publiek. Onze aanpak is faciliterend, laagdrempelig, publieksgericht en waar mogelijk digitaal.
200 100 0 2017
2019
2021
2023
2025
Gemeentelijke monumenten
600 500 400 300 200 100
0 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal bezoekers erfgoedshertogenbosch.nl
Erfgoed is op veel plaatsen in onze gemeente aanwezig: historische gebouwen en cultuurhistorie in de buitenruimte, het archeologisch bodemarchief en landschapselementen, maar ook in de vorm van archiefstukken en archeologische vondsten in onze depots. In 2018 stond ’s-Hertogenbosch op een 19e plaats van de cultuurindex, onderdeel erfgoed (zie benchmark). Er zijn in de gemeente ’s-Hertogenbosch 540 rijksmonumenten. Dit zijn vooral woningen en woningbouwcomplexen (65,9%), maar bijvoorbeeld ook religieuze gebouwen (5,9%), uitvaartcentra en begraafplaatsen (5,2%), boerderijen, molens en bedrijven (5,2%), cultuur, gezondheid en wetenschap (4,8%) en handelsgebouwen, opslag- en transportgebouwen (4,4%). ’s-Hertogenbosch telt 626 gemeentelijke monumenten. De meeste monumenten bevinden zich in de binnenstad.
250.000 200.000 150.000
100.000 50.000 0
2017
2019
2021
20
2023
2025
Sinds november 2016 is de website erfgoedshertogenbosch.nl online. In 2022 waren er 214.000 bezoekers van deze website. Dit is iets lager dan tijdens de coronapandemie en bijna twee keer zoveel als in 2017 (109.000 bezoekers). Erfgoed ’s-Hertogenbosch heeft momenteel 1.124 volgers op Twitter, 3.638 op Instagram en 5.024 op Facebook.
13. Ruimte voor economie en voorzieningen
Aantal arbeidsplaatsen 120.000
Ambitie (111.000)
100.000
80.000
Ambitie
60.000 40.000
We gaan een economisch onderscheidend ’s-Hertogenbosch doorontwikkelen. We staan er economisch goed voor, met sterke bedrijven en veel banen. De werkloosheid en het aantal mensen met een uitkering is laag. Maar de vooruitzichten zijn onzeker als gevolg van een aantal grote ontwikkelingen. We willen vasthouden aan waar onze kracht zit: een sterk MKB, een aantrekkelijke en bourgondische binnenstad en een krachtige uitgangspositie als datastad. We blijven ons ook inzetten voor een sterke economische regio, met een speerpunt op Agrifood. We pakken door op de ambitie Toonaangevende Datastad. Dit heeft een sterk economisch accent, maar we vullen dit nadrukkelijk breder in richting het onderwijs en onze rol als overheid.
’s-Hertogenbosch heeft een goed economisch fundament. Er is een aantrekkelijk vestigingsen ondernemersklimaat waarbinnen veel startups en andere bedrijven kunnen floreren.
20.000 0
2017
2019
2021
2023
2025
Leegstand detailhandel 20%
Tussen 2021 en 2022 is het aantal arbeidsplaatsen met 2,8% gestegen tot 112.764. Hiermee is de ambitie voor 2026 al gehaald. De gemeente ’s-Hertogenbosch staat op de 6e plaats als het gaat om de groei van de werkgelegenheid in de periode 2017-2021 (zie benchmark).
15%
’s-Hertogenbosch staat op de 3e plaats van de ranglijst voor de economisch best presterende gemeenten, na Haarlemmermeer en Rotterdam.
10% 5% 0% 2017
60
2019
2021
2023
2025
Hectare terstond door gemeente uitgeefbaar bedrijventerrein (hectare)
50 40
De leegstand van kantoorruimte is afgenomen van 6,1% in 2021 naar 4,5% in 2022. Het leegstandspercentage van alle winkels is eind 2022 3,9%. Dit is onder het landelijk gemiddelde (6,0%).
30 20 10 0
2017
2019
2021
21
2023
2025
In 2022 is er 35 hectare bedrijventerrein door de gemeente terstond uitgeefbaar. Dit is vergelijkbaar met 2021 (37 hectare), maar minder dan de jaren ervoor.
Aantal hotelovernachtingen 300.000
Ambitie (274.000)
250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal vestigingen ICT 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0
Ambitie (1.250)
2017
2019
2021
2023
We hebben een goede uitgangspositie op het vlak van bezoek en toerisme. Na 2020 en 2021 trekt nu het toerisme weer aan. In 2021 waren er 3.032.000 toeristische bezoeken. De cijfers over 2022 worden binnenkort verwacht. In de eerste drie kwartalen van 2022 waren er 192.900 hotelovernachtingen in de gemeente ’s-Hertogenbosch.
2025
Aantal nieuwe vestigingen ICT 200 Ambitie (170)
150
De Bossche data-economie kent een goede basis, met een sterk cluster van data- en ICTbedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. In 2022 zijn er 23.680 werkzame personen in de digitale economie in ’s-Hertogenbosch. Dit zijn personen die voor méér dan 50% van hun werktijd afhankelijk zijn van ICT. Er zijn 1.133 vestigingen in de ICT. Als de huidige groei doorzet, wordt de ambitie van 1.250 ICTvestigingen in 2026 ruimschoots gehaald. Sinds 2018 zijn er jaarlijks ongeveer 150 nieuwe ICT-vestigingen.
100 50 0
2017
2019
2021
2023
2025
22
14. Werk en inkomen
Netto arbeidsparticipatie 100%
Ambitie ’s-Hertogenbosch is een sterke sociale gemeente met veel werkgelegenheid. Een gemeente waar iedereen volop kansen heeft om mee te doen. Wij vinden dat iedereen de verantwoordelijkheid heeft om mee te doen in onze samenleving, bij voorkeur via betaald werk. Wie dat niet kan, ondersteunen we daarbij of bieden we een uitkering op basis van de Participatiewet. In onze ondersteuning staat de menselijke maat centraal. Vertrouwen is het vertrekpunt in ons handelen. Tegelijkertijd mag iedereen er ook op vertrouwen dat we handhavend optreden tegen mensen die misbruik maken van regelingen.
80%
60% 40% 20% 0%
2017
2019
2021
2023
2025
Onze gemeente staat er economisch goed voor, met sterke bedrijven en veel banen. In 2022 wonen er in de gemeente ’sHertogenbosch ruim 122.240 15 t/m 75-jarigen. Zij behoren tot de potentiële beroepsbevolking. De netto participatiegraad van 15 t/m 75jarigen is 73,8% (2022). Dit betekent dat circa 74% van de potentiële beroepsbevolking ook daadwerkelijk aan het werk is. Dit is vrij hoog vergeleken met andere gemeenten (zie benchmark).
Aantal bijstandsuitkeringen (BUIG) 5.000
4.000 3.000 2.000 1.000 0 2017
2019
2021
In het regionaal werkbedrijf werken we samen met alle regionale partners om iedereen een kans te bieden op de arbeidsmarkt. We maken afspraken met werkgevers om mogelijkheden te ontwikkelen voor iedereen.
23
2023
2025
Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Het totaal aantal uitkeringen BUIG neemt sinds 2017 af. Eind 2022 is het aantal uitkeringen BUIG in de gemeente ’s-Hertogenbosch 3.100. Dat is circa 6% minder dan het jaar ervoor. De bijstandsdichtheid (zie benchmark) is relatief laag.
15.
Gelijke kansen op financiële redzaamheid
% huishoudens met een laag inkomen 20%
Ambitie 10%
Als lokale overheid kunnen we armoede niet voorkomen. Wel is het onze ambitie dat alle inwoners van ’s-Hertogenbosch kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht hun financiële situatie. Kinderen mogen geen last hebben van de financiële situatie van hun ouders. Inwoners met problematische schulden zijn zo snel mogelijk schulden(zorg)vrij. Armoede en schulden staan nooit op zichzelf. Armoede en schulden kunnen bijvoorbeeld leiden tot eenzaamheid, stress, gezondheidsproblemen, sociale uitsluiting en huiselijk geweld. Maar ook andersom: gezondheidsproblemen, eenzaamheid en sociale uitsluiting kunnen leiden tot armoede en schulden. Om de vicieuze cirkel van armoede en schulden te doorbreken, hanteren we een integrale aanpak tegen armoede en schulden.
0% 2017
2019
2021*
2023
2025
% minderjarige kinderen dat opgroeit in huishouden met een laag inkomen 20%
Volgens de voorlopige cijfers van 2021 heeft 6,8% van alle huishoudens in ’sHertogenbosch een inkomen onder de lageinkomensgrens. Dat is meer dan in 2020 (6,6%) en gelijk aan het landelijke cijfer. In 2021 heeft 3,2% van de huishoudens uit ’sHertogenbosch een langdurig laag inkomen. Dat is iets lager dan landelijk (zie benchmark) en gelijk aan 2020. Deze huishoudens leven minstens vier jaar onder de lageinkomensgrens. Volgens de voorlopige cijfers van 2021 groeit 6% van de minderjarige kinderen in ’sHertogenbosch op in een huishouden met een laag inkomen. Dit aandeel neemt sinds 2013 (10,2%) af, maar is tussen 2020 en 2021 vrijwel gelijk gebleven.
10%
0% 2017
2019
2021*
Door samen te werken, kunnen we actief afgaan op de eerste signalen van (dreigende) financiële problemen. Zo kunnen we er eerder bij zijn, om erger te voorkomen. We bieden inwoners passende hulp, gericht op een duurzame gezonde financiële huishouding.
2023
2025
In 2023 is voor het eerst aan de leden van het digipanel gevraagd of hun financiële situatie hen beperkt om mee te kunnen doen in de maatschappij. De meerderheid (65%) geeft aan hierdoor niet beperkt te worden. 19% wordt nauwelijks beperkt, 13% wordt enigszins beperkt en 2% wordt in het dagelijks leven ernstig beperkt door de eigen financiële situatie. In 2021 waren er 1.372 kinderen die gebruik hebben gemaakt van de regeling maatschappelijke participatie kinderen. In 2022 waren dat er 2.498. Naar schatting is dat 9095% van de doelgroep. Deze toename in het
24
bereik is met name te herleiden naar de ondersteuning door Stichting Leergeld. Het hoge bereik is een positieve ontwikkeling in het kader van tegengaan van niet-gebruik, maar tegelijkertijd een zorgelijke ontwikkeling dat zoveel kinderen genoodzaakt waren om gebruik te maken van deze voorzieningen. Volgens de cijfers van januari 2021 heeft 7,2% van alle huishoudens in ’s-Hertogenbosch geregistreerde problematische schulden. Dat is minder dan afgelopen jaren en ook iets minder dan landelijk (7,4%).
% huishoudens met geregistreerde problematische schulden
20%
10%
0% 2017
2019
2021*
25
2023
2025
Bijlage 1: Benchmark
26
1 Bestuursorganen en -ondersteuning Opkomst gemeenteraadsverkiezingen (2022) Bron: www.verkiezingsuitslagen.nl
Rotterdam Helmond Almere Tilburg Roosendaal Lelystad Eindhoven Schiedam Heerlen 's-Gravenhage Almelo Zaanstad Venlo Maastricht Enschede Arnhem Haarlemmermeer Amsterdam Hoorn Dordrecht Emmen Breda Oss 's-Hertogenbosch Sittard-Geleen Hengelo Apeldoorn Deventer Leeuwarden Hilversum Assen Delft Gouda Alkmaar Zoetermeer Haarlem Amstelveen Alphen aan den… Leiden Nijmegen Groningen Zwolle Utrecht Amersfoort Ede 0%
20%
40%
27
60%
80%
100%
2 Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving
Geen geschikte benchmark.
28
3 Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning Cliënten met maatwerkarrangementen (Wmo) per 1.000 inwoners Bron: CBS
Haarlemmermeer Alphen aan den Rijn Almere Utrecht (gemeente) Amersfoort Ede Zaanstad Alkmaar Zoetermeer 's-Gravenhage… Groningen… Haarlem Leiden Lelystad Delft Nijmegen Schiedam Gouda Eindhoven 's-Hertogenbosch Hoorn Hilversum Almelo Arnhem Amsterdam Zwolle Apeldoorn Deventer Dordrecht Assen Heerlen Leeuwarden Tilburg Breda Rotterdam Venlo Oss Helmond Roosendaal Hengelo (O.) Maastricht Sittard-Geleen Enschede 0
20
29
40
60
80
100
4 Veiligheid
Aantal misdrijven per 1.000 inwoners in 2022 Bron: Politie, CBS
Amsterdam Rotterdam Eindhoven Heerlen 's-Gravenhage Nijmegen Utrecht Maastricht Arnhem Enschede Tilburg Almelo Breda Roosendaal Venlo Schiedam Helmond Groningen 's-Hertogenbosch Haarlem Delft Leeuwarden Alkmaar Zwolle Leiden Dordrecht Sittard-Geleen Assen Lelystad Gouda Hengelo (O.) Oss Zoetermeer Hoorn Deventer Amersfoort Zaanstad Hilversum Emmen Apeldoorn Haarlemmermeer Almere Ede Amstelveen Alphen aan den Rijn 0
20
30
40
60
80
100
5 Cultureel klimaat
Rangorde aantal uitvoeringen in de podiumkunsten per 1.000 inwoners (2021) Bron: Atlas voor gemeenten 2022
1. Amsterdam 2. Utrecht 3. Amstelveen 4. Heerlen 5. Hengelo (O) 6. 's-Hertogenbosch 7. Nijmegen 8. Haarlem 9. Dordrecht 10. Eindhoven 11. Groningen 12. Zwolle 13. Arnhem 14. Den Haag 15. Hoorn 16. Gouda 17. Rotterdam 18. Alkmaar 19. Maastricht 20. Oss 21. Leeuwarden 22. Sittard-Geleen 23. Tilburg 24. Enschede 25. Leiden 26. Amersfoort 27. Deventer 28. Delft 29. Haarlemmermeer 30. Helmond 31. Apeldoorn 33. Almelo 34. Venlo 35. Zaanstad 36. Breda 38. Roosendaal 41. Emmen 42. Zoetermeer 44. Schiedam 45. Lelystad 46. Hilversum 48. Ede 49. Alphen aan den Rijn 50. Almere
31
6 Gelijke kansen en talentontwikkeling Aandeel voortijdig schoolverlaters (schooljaar 2021-2022) Bron: DUO
Heerlen Lelystad Groningen Rotterdam Dordrecht Maastricht Sittard-Geleen Amsterdam Enschede Arnhem Helmond Leeuwarden Eindhoven Emmen Almere Tilburg Hoorn 's-Gravenhage Alkmaar Schiedam Apeldoorn Venlo Almelo Leiden Zaanstad Zwolle Nijmegen Hilversum 's-Hertogenbosch Deventer Oss Zoetermeer Amersfoort Roosendaal Hengelo Breda Assen Alphen aan den Rijn Delft Utrecht Haarlem Ede Gouda Haarlemmermeer Amstelveen 5%
0%
32
10%
7 Verstedelijking en wonen Links: Rangorde woonaantrekkelijkheidsindex (2022) Bron: Atlas voor gemeenten 2022
Rechts: Rangorde ontwikkeling huizenprijzen per m 2 (2011-2022) Bron: Atlas voor gemeenten 2022
1. Amsterdam 2. Utrecht 3. Amstelveen 4. Haarlem 5. Amersfoort 6. Den Haag 7. Dordrecht 8. 's-Hertogenbosch 9. Nijmegen 10. Rotterdam 11. Leiden 12. Haarlemmermeer 13. Arnhem 15. Hilversum 16. Delft 17. Eindhoven 19. Gouda 20. Zwolle 21. Zaanstad 22. Oss 23. Groningen 24. Tilburg 25. Ede 26. Apeldoorn 28. Hengelo (O.) 29. Alphen aan den Rijn 30. Alkmaar 31. Zoetermeer 32. Hoorn 33. Schiedam 34. Leeuwarden 35. Deventer 36. Almere 37. Breda 38. Roosendaal 39. Lelystad 40. Helmond 41. Maastricht 42. Heerlen 43. Almelo 45. Venlo 46. Enschede 49. Sittard-Geleen 50. Emmen
1. Rotterdam 2. Almere 3. Amsterdam 4. Lelystad 5. Haarlem 6. Den Haag 7. Eindhoven 8. Zaanstad 9. Utrecht 10. Amstelveen 11. Leiden 12. Schiedam 14. Alkmaar 16. Groningen 17. Amersfoort 18. Hoorn 20. Haarlemmermeer 21. Nijmegen 22. Hilversum 23. Dordrecht 24. Arnhem 25. Enschede 26. Gouda 29. Venlo 30. Zwolle 31. Delft 32. Leeuwarden 33. Zoetermeer 34. 's-Hertogenbosch 35. Deventer 36. Breda 37. Tilburg 38. Ede 39. Heerlen 40. Emmen 41. Almelo 42. Apeldoorn 43. Alphen aan den Rijn 44. Helmond 45. Hengelo (O.) 46. Oss 47. Sittard-Geleen 48. Roosendaal 49. Maastricht
33
8 Openbare ruimte, water en groen Geen geschikte benchmark.
34
9 Bereikbare stad
Afstand tot treinstation in km (2020) Bron: CBS
Afstand tot oprit hoofdverkeersweg in km (2021) Bron: CBS
Dordrecht Gouda Hilversum Leiden Delft Nijmegen Utrecht Helmond Hoorn Almere Hengelo Arnhem Zaanstad Almelo Deventer Haarlem Heerlen Venlo Amsterdam Groningen Maastricht Sittard-Geleen Tilburg Amersfoort Schiedam Enschede 's-Hertogenbosch Lelystad Zwolle Oss Alkmaar Breda Ede Roosendaal Alphen aan den… Apeldoorn Assen Eindhoven Den Haag Leeuwarden Rotterdam Zoetermeer Haarlemmermeer Emmen
Alkmaar Groningen Haarlem Delft Amstelveen Venlo Dordrecht Ede Haarlemmermeer Schiedam Almere Deventer Heerlen Roosendaal Zaanstad AlphenaandenRijn Amersfoort Gouda Hilversum Arnhem Hoorn Sittard-Geleen Zwolle Amsterdam Enschede Hengelo 's-Hertogenbosch Nijmegen Utrecht Emmen Leiden Oss Rotterdam Zoetermeer Apeldoorn Maastricht Helmond Leeuwarden Almelo Assen Eindhoven Breda Lelystad Tilburg 's-Gravenhage
0
1
2
35
3
4
5
6
0
1
2
3
4
5
6
10 Sport en recreatie Geen geschikte benchmark.
36
11 Energie, duurzaamheid en milieu Totaal huishoudelijk afval, kg / inwoner (2021) * cijfer is uit 2020 ** cijfer is uit 2019 *** cijfer is uit 2018
Bron: CBS
Amsterdam Deventer Leiden Nijmegen Enschede Utrecht Gouda Maastricht Groningen Tilburg 's-Gravenhage… Amstelveen Apeldoorn Rotterdam Hengelo (O.) Zoetermeer Haarlem Schiedam Zwolle Almelo Almere Helmond Arnhem Alkmaar 's-Hertogenbosch Ede Assen Haarlemmermeer Eindhoven Zaanstad ** Venlo Dordrecht Alphen aan den Rijn *** Hilversum Breda Amersfoort Leeuwarden Roosendaal Emmen Hoorn Lelystad * Oss *
0
100 200 300 400 500 600 700 800
37
12 Cultuurhistorische kwaliteit Rangorde cultuurindex, subscore erfgoed Bron: Atlas voor gemeenten 2018
1. Maastricht 2. Delft 3. Leiden 4. Amsterdam 5. Leeuwarden 6. Haarlem 7. Dordrecht 8. Hoorn 9. Groningen 10. Alkmaar 11. Hilversum 12. Deventer 13. Ede 14. Arnhem 15. Utrecht 16. Apeldoorn 17. Emmen 18. Den Haag 19. 's-Hertogenbosch 20. Gouda 22. Heerlen 24. Zaanstad 25. Venlo 26. Breda 27. Zwolle 28. Amstersfoort 29. Rotterdam 30. Nijmegen 31. Schiedam 32. Almere 33. Oss 34. Sittard-Geleen 36. Roosendaal 37. Tilburg 38. Alphen aan den Rijn 40. Enschede 41. Lelystad 42. Eindhoven 43. Almelo 44. Hengelo (O.) 46. Helmond 47. Haarlemmermeer 50. Zoetermeer
38
13 Ruimte voor economie en voorzieningen Groei werkgelegenheid (2017 – 2021) Bron: LISA
Utrecht Almere Amersfoort Lelystad Rotterdam 's-Hertogenbosch Amsterdam 's-Gravenhage Dordrecht Helmond Leeuwarden Haarlem Groningen Apeldoorn Haarlemmermeer Nijmegen Alkmaar Tilburg Venlo Hilversum Oss Zwolle Maastricht Breda Hengelo Arnhem Alphen aan den Rijn Eindhoven Enschede Gouda Zaanstad Assen Almelo Heerlen Ede Delft Leiden Deventer Sittard-Geleen Amstelveen Hoorn Schiedam Emmen Zoetermeer Roosendaal 0%
5%
39
10%
15%
14 Werk en inkomen
Netto arbeidsparticipatie (2022) Bron: CBS
Bijstandsdichtheid; aantal bijstandsuitkeringen, per 1.000 inwoners vanaf 15 jaar (2022) Bron: CBS
Utrecht Zwolle Amersfoort Alphen aan den Rijn Haarlemmermeer Ede 's-Hertogenbosch Haarlem Hilversum Breda Almere Leiden Amsterdam Hengelo (O.) Amstelveen Deventer Tilburg Eindhoven Gouda Helmond Oss Alkmaar Apeldoorn Assen Nijmegen Groningen… Arnhem Hoorn Zaanstad Lelystad Schiedam Zoetermeer Leeuwarden Dordrecht Almelo Roosendaal Venlo Enschede Delft Rotterdam Emmen 's-Gravenhage Sittard-Geleen Maastricht Heerlen 40%
Haarlemmermeer Amstelveen Alphen aan den Rijn Ede Oss Apeldoorn Hoorn Haarlem 's-Hertogenbosch Alkmaar Amersfoort Hilversum Breda Zaanstad Roosendaal Leiden Zoetermeer Gouda Almere Helmond Sittard-Geleen Assen Deventer Venlo Lelystad Zwolle Hengelo (O.) Eindhoven Utrecht (gemeente) Delft Emmen Maastricht Tilburg Schiedam Dordrecht Almelo Nijmegen Enschede Groningen… Leeuwarden 's-Gravenhage… Arnhem Amsterdam Heerlen Rotterdam