2025-11-27 Commissie Bestuur concept

Veiligheid van vrouwen in de samenleving is een stevig probleem. Om daar daadwerkelijk verandering in te kunnen bewerkstelligen is er meer nodig dan verontwaardiging bij vreselijke incidenten. Het mag een vliegwiel zijn voor het voeren van het gesprek over wat er daadwerkelijk nodig is. Allereerst is dat om veiligheid van vrouwen te onderscheiden in de drie lagen: intimidatie en onveiligheid op straat die veelal speelt voor een aantal groepen zoals bijvoorbeeld de lhbtiq+-gemeenschap, veiligheid achter de voordeur en tot slot femicide. Het gaat er juist om wat je kunt doen aan de voorkant. Nergens zijn vrouwen zo onveilig als in hun eigen huis. Dus hoe belangrijk de inrichting van een lokaal meldpunt ook is, er moet echt breder worden gekeken naar dit vraagstuk dan het alleen te hebben over een meldpunt of te discussiëren over of het lokaal of landelijk moet zijn. Ze geeft twee zaken mee. Eén: welke rol kunnen mannen hierin spelen? Zij vormen in alle gevallen van geweld tegen vrouwen de hoofdrol. Hoe komen we aan de voorkant van de frustratie en richten we het systeem van hulp zodanig in dat ook het veilig kan zijn voor de inwoners? Dat je je ergens kunt melden zonder dat je bang hoeft te zijn dat er gevolgen zijn. als bijvoorbeeld je kinderen uit huis zijn.

En twee, hoe hebben we het over normering? Hoe gaan we om met vrouwonvriendelijkheid? Met seksisme, het niet accepteren van vrouwelijk leiderschap, soms ook in de politiek en op tv. Het is soms een voedingsbodem die wordt gecreeerd van het belachelijk maken, uitlachen en grappen over uiterlijk. Ze is heel blij dat er een informatiesessie komt voor de raad met de belangrijke partners. Ze denkt daarbij aan politie, Veilig Thuis, ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties. Maar het lijkt ook goed te kijken naar voorbeelden in het land. Organisaties als Philomena die een plek hebben in Eindhoven en in Tilburg zijn prachtige voorbeelden van waar integraal wordt gewerkt aan de aanpak van huiselijk geweld. De heer Elders (D66) hoort zeggen dat femicide belangrijk is. Wat heeft prioriteit? Mevrouw Hoekstra (PvdA) antwoordt dat meerdere groepen echt kwetsbaar zijn op straat. De waarde van zo'n meldpunt moet echt worden meegenomen. Ze hoort ook veel signalen vanuit de moslimgemeenschap dat ze geïntimideerd worden op straat en zich niet veilig voelen of niet bekend zijn met waar ze die signalen kunnen delen. Het bekend maken van het meldpunt, het zorgen dat de signalen ergens worden gebundeld en dat ook een terugkoppeling plaatsvindt, is erg belangrijk. De heer Elders (D66) vraagt of de rol van mannen onderdeel moet zijn van de aanpak.

Mevrouw Hoekstra (PvdA) wil niet alle mannen van Den Bosch opvoeden want niet alle mannen zijn verantwoordelijk voor dit probleem. Er kan veel winst worden behaald door aan de voorkant te zorgen dat mensen zich veilig voelen. Ook voor mannen moet er hulp zijn zonder dat ze hoeven te vrezen dat er meteen strafrechtelijke gevolgen aan verbonden worden.

17

De heer Van Hattem (PVV) herkent zich in de problematiek die in de notitie wordt geschetst en deelt de zorgen en dilemma's van indieners. Het is zorgelijk dat veel hulpinstanties van de problemen wegkijken en veel problemen laten bestaan. Er zijn ook mannen die soms worden bedreigd door vrouwen in de huiselijke sfeer. Het kan derhalve van twee kanten komen. Hij vraagt zich af waar die normvervaging vandaan komt. Misschien heeft dat ook wel iets te maken met cultuurrelativisme in de samenleving. Hij geeft een voorbeeld van seksuele intimidatie van vrouwen destijds bij het paardenpension in Rosmalen door de bewoners van een azc. Andere fracties keken daarvoor weg, maar daar heeft de PVV het destijds voor opgenomen om te voorkomen dat er ooit meer van zulk soort ellende zal plaatsvinden. Het zou goed zijn om misschien toch nog eens met de mensen te praten die daarbij betrokken waren. Dan wordt er ook nog gesproken over de norm, de fysieke omgeving en de zorgaanpak. Bij zorgaanpak zou ook eens kunnen worden gekeken naar geweld tegen vrouwen via illegale vrouwenbesnijdenis. Het komt ontzettend vaak voor in Nederland en naar alle waarschijnlijkheid of vrijwel zeker ook hier in Den Bosch. Daar hoort hij niemand over. Er zijn bepaalde culturen die minder respect hebben voor vrouwen, met name de islamitische cultuur die vrouwen onderdrukt. Daar hoort hij niemand over.

Er wordt alleen maar gekeken naar moslims in de slachtofferrol, zoals dat net werd benoemd door mevrouw Hoekstra maar het probleem van de islamisering en onderdrukking van vrouwen, daar is hier ook een blinde vlek voor. Mevrouw Hoekstra (PvdA) doet een ordevoorstel. Stellen dat de hele moslimgemeenschap vrouwen onderdrukt, vindt ze discriminatie en niet acceptabel. De heer Van Hattem (PVV) zegt het niet te hebben gehad over de hele moslimgemeenschap maar over de islamitische cultuur waar het uit voortkomt. Hij daagt de raad uit om de salafistische gemeenschap uit te nodigen en zijn standpunt over vrouwen te horen. Toen twee vrouwelijke PVV-staatssecretarissen over femicide zouden komen spreken in Enschede, toen werd hen de toegang geweigerd door een feministische organisatie. Als je dan toch mensen uitnodigt, neem het dan ook serieus, ongeacht hun politieke voorkeur. De heer Huibers (Rosmalens Belang) merkt op dat het schuurt en normen verschuiven. Steeds meer inwoners ervaren vormen van onveiligheid die ze niet meer als incident kunnen wegzetten. Of het nu gaat om intimidatie, discriminatie of vrouwenonveiligheid, het raakt aan de kern van samenleven in onze samenleving. Rosmalens Belang wil zich niet enkel beperken tot een paar doelgroepen. Iedereen dient zich gewoon veilig te kunnen voelen binnen de gemeente.

Voor de partij is veiligheid en het gevoel van veiligheid een basisvoorwaarde voor leefbaarheid in de dorpen en wijken. Als dat onder druk staat, staat de hele sociale samenhang onder druk. Tegelijkertijd ziet hij dat te vaak versnipperd wordt gereageerd op incidenten. Daarmee mist hij overzicht en eenduidigheid. Rosmalens Belang pleit daarom voor een duidelijke paraplu, een gezamenlijke visie op veiligheid waar alle thema's van straatintimidatie tot normvervaging en van preventie tot handhaving onder vallen. De expertmeeting moet expliciet ruimte bieden, niet alleen om incidenten te bespreken, maar om een richting te geven en om afspraken te maken over hoe de gemeente grenzen kan stellen, welke normen worden uitgedragen en hoe de weerbaarheid samen met partners kan worden versterkt. De opdracht aan het college is helder: kom met een samenhangend, herkenbaar en uitvoerbaar handelingsperspectief dat past binnen de dorpen en wijken, zodat inwoners merken dat veiligheid geen toevallig thema van de maand is, maar een structurele inzet. De heer Roovers (SP) merkt op dat het een misverstand is dat het probleem in schaal is gegroeid. Het is alleen zichtbaarder geworden. Vroeger was het geaccepteerder. Geweld tegen vrouwen of femicide kent vaak een patroon. Het is een van de meest voorspelbare misdaden. Daar zitten patronen in waar ook bijvoorbeeld psychisch geweld onder valt.

De Tweede Kamer is bijvoorbeeld vooral bezig om te kijken hoe dit juridisch repressief kan worden aangepakt. Hij is benieuwd hoe de ketenpartners gebruik kunnen maken van de patronen die er vaak in zitten. Zijn er bepaalde blokkades om op die patronen te acteren? Verschillende gemeenten waaronder Amsterdam en Arnhem hebben straatintimidatie in de APV opgenomen. Dat geeft bevoegdheden aan boa's om daarop te acteren. Hij is benieuwd hoe dat die gemeenten bevalt. 18

Misschien is het een idee dat bij die expertmeeting ook vertegenwoordigers van die gemeenten worden uitgenodigd. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) kan aansluiten bij het punt over de normvervaging en dat er steeds meer gemeld wordt. Gelukkig wordt niet meer normaal gevonden wat niet normaal is. Het gaat om een brede problematiek en dus meerdere doelgroepen. Voor de expertmeeting zou ze als aandachtspunt mannenemancipatie willen meegeven. Geweld wordt doorgaans veel door mannen gepleegd. Ze is benieuwd naar de brede voedingsbodem waaruit geweld voort kan komen. De heer Van Silfhout (Volt) herkent sterk het beeld dat de heer Elders creëerde bij zijn inleiding van dit betoog. Met een emmer water kun je de brand niet blussen. In Nederland wordt van brandje naar brandje gelopen waarmee de werkelijke problemen eigenlijk niet worden opgelost. Hij is blij dat Den Bosch het goed wil doen. Er komt een expertmeeting en er wordt een plan geformuleerd waarmee het echt beter wordt. Hij geeft een voorbeeld uit zijn eigen verleden. Het probleem zit vaak bij mannen die makkelijker tot geweld overgaan en daarom zijn het juist ook de mannen die op moeten staan. De mannen hebben hier namelijk het grootste aandeel in. Naast repressie moet zeker breder worden gekeken. Het gaat over normen en over botsende normen. Dat juist ook in de jonge fase van het leven nog heel veel daaraan gedaan kan worden.

Ten aanzien van de indieners van de vorige discussienotitie (agendapunt 9) zou hij graag Mischa Dekker willen uitnodigen, een universitair docent in Leiden die veel onderzoek heeft gedaan naar straatintimidatie. Mevrouw Lipman (CDA) herkent de problematiek en deelt de zorgen. Enerzijds ziet ze dat het aantal geregistreerde misdrijven in 2024 licht is gedaald ten opzichte van 2023. Maar uit de veiligheidsmonitor blijkt dat tegelijkertijd meer mensen zich onveilig voelen ten opzichte van twee jaar geleden. De subjectieve onveiligheid moet ook serieus genomen worden en kan niet worden weggezet als onderbuikgevoel. Daarnaast hoort ze vanuit de lhbtiq+-netwerken en andere groepen dat mensen zich onvoldoende beschermd voelen door de overheid. Soms gaan ze dan bewust zoeken naar partijen die die veiligheid wel centraal stellen. Dat schept een verantwoordelijkheid voor de raad. Het is belangrijk om scherp te krijgen welke vormen van onveiligheid er zijn en in welke buurten of groepen. Dan kan er gericht worden gehandeld. Zij kijkt uit naar de expertmeeting. Repressie is inderdaad ook nodig. De preventie kan worden opgepakt met de ketenpartners en er kan worden geïnvesteerd in de jeugd, onderwijs, sport en verenigingen. Andere aandachtspunten zijn aanpak van armoede en schulden en de mentale gezondheid.

Het laatste wat ze zou mee willen geven voor die expertmeeting is kijken naar de oorzaken op basis van de ervaring van mensen. Misschien moet dat wel in twee fases gebeuren. Ze is benieuwd naar de hoogleraar die Volt aanhaalde. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) vraagt of een meldpunt ook zou kunnen helpen Mevrouw Lipman (CDA) opteert voor een duidelijk vind- en zichtbaar meldpunt. Maar preventie komt daarvoor. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het onacceptabel wanneer wie dan ook zich onveilig voelt in de gemeente Den Bosch. Of dat thuis is, of dat op straat is, of dat op werk is, op de vereniging. Iemand die zich onveilig voelt door het toedoen van een ander: Dat is absoluut in alle vormen onacceptabel. Hij kan zich herkennen in de problematiek. Naast repressie moet breder worden gekeken. Daarmee wordt evenwel de aanname gedaan dat het repressieve op orde is. Het is van belang om met de netwerkpartners vervolgens achter de voordeur te komen. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt waar dit aan ligt. Zijn er te weinig boa's? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) meent dat het woord capaciteit al snel valt. Leefbaar is een groot voorstander van onder andere het opschalen van boa's en hen lokaal meer bevoegdheden geven, maar je moet ook zorgen dat ze zichtbaar zijn in de wijk. 19

De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waarom de repressie niet op orde is. De heer Kagie trekt het een beetje in het ridicule. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) antwoordt dat op het moment dat een beslissing is genomen in een begroting dat voor hem nog geen realiteit is. Op het moment dat over veiligheid wordt gesproken en er wordt gesproken over de additionele dingen die gedaan kunnen worden, dan vergt dat een kwalificatie over wat repressie vandaag de dag inhoudt. Van daaruit wil hij best kleur bekennen op het feit dat je natuurlijk ook op die andere zaken moet inzetten. Er moet worden gezorgd dat je die wijk niet alleen inkomt op het moment dat het misgaat via handhaving, maar dat je idealiter ook weet wat er op de scholen gebeurt. De heer Huibers (Rosmalens Belang) neemt aan dat repressie juist te laat komt en dat je juist met preventie moet willen voorkomen dat je repressie nodig hebt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat je dat niet moet willen kaderen. Soms kan repressief handelen preventief werken. Als jonge kinderen zich misdragen moeten de ouders worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid. Dan kan dat handelen, wat op dat moment repressief is, heel erg preventief werken.

De heer Van Hattem (PVV) hoorde in het verleden de heer Kagie ook wel eens roepen dat overlast gevende jeugd vooral ook moet worden aangepakt via het welzijnswerk en daar vooral preventie. Hij zit niet te wachten op buurtvaders die een aai over de bol geven en keihard wegkijken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) antwoordt dat hij gaat voor een combinatie van repressie en preventief. Het gaat ook over hoe je het invult hoe is het gewoon normerend. Hij vindt dat de heer Van Hattem een karikatuur maakt van wat jongerenwerk en mensen in de wijk kunnen betekenen. Er is sprake van normvervaging op het moment dat als er echt normen worden overtreden er dan geen politie of boa is die daar echt laat zien welke spelregels er in het leven zijn. Voor de expertmeeting is het nodig dat de scholen worden betrokken. Scholen moeten in hun mandaat worden gezet en moeten op tijd rugdekking krijgen. Het is interessant om met de moskee te praten over wat zij meemaken met jongeren en hoe die jongeren tegen dingen aankijken. De samenleving moet zich niet afsluiten voor het feit dat er wel degelijk culturele dingen kunnen zijn die niet stroken met normen en waarden. Voor Leefbaar telt effectiviteit, concreetheid en er met een open vizier ingaan. Mevrouw Welten (VVD) vindt het waardevol dat zaken op het gebied van onveiligheid worden benoemd. Die zijn absoluut herkenbaar en aan de orde.

Maar de politieke rol om de veiligheid te vergroten is beperkt. De voorbeeldfunctie van de raad is helaas voor een deel al verspeeld. Het vertrouwen is laag. Het woord onveiligheid wordt ook vaak onheus gebruikt. Je moet blijven relativeren. Veiligheid is een recht van alle bewoners en het is goed dat wordt opgekomen voor de meest kwetsbare groepen in de samenleving. Normenvervaging tegengaan vraagt voor iedereen wat. Van mannen en van vrouwen. Ondanks de bewering dat gedeelde waarden niet vanzelfsprekend zijn, is de VVD de mening toegedaan dat eenieder weet wat goed is en wat slecht. Het verschillen van mening is een groot goed en het gaat om het respect naar anderen daarvoor. Punten die meegenomen kunnen worden naar de expertmeeting zijn onder andere aandacht voor kindermishandeling en het huiselijk geweld. Veilig thuis is de basis. De aanpak van de ondermijning en minder vergunningen verlenen bij vermoedens van crimineel gedrag. Ook wordt gepleit voor een toegankelijk meldpunt. Er moet geen misbruik worden gemaakt van het demonstratierecht. Boa's moeten goed zijn uitgerust. Bij asielopvang gaat de prioriteit naar veiligheid van de burger en de ondernemer. Fouilleren tegen messenbezit is een must. Cameratoezicht moet actiever worden ingezet dan dat ze nu doen. Tot slot wil ze een gebiedsverbod voor fatbikes invoeren zoals in Amsterdam.

20

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft zich wel eens onveilig gevoeld. Als hij 's avonds vanuit het bestuurscentrum over straat loopt, kijkt hij soms wel drie keer over zijn schouder. Hij is op zijn hoede. Hij ziet dat de normvervaging is gegroeid. Het is niet gemakkelijk om dat via een expertmeeting te gaan verbeteren. Dat is een verandering die echt lang zal gaan duren voordat het effect zal hebben. Ten aanzien van de vragen zegt hij de problematiek te herkennen. Bij de expertmeeting zouden ook oudere mensen als stakeholder moeten worden uitgenodigd alsmede mensen bij justitie en die ervaring hebben binnen dit soort kwesties. De heer Van Silfhout (Volt) denkt dat het misschien wel een goed plan is om een burgerberaad te organiseren in plaats van een expertmeeting. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) herkent de geschetste problematiek. Onveiligheid in welke vorm dan ook raakt iedereen. Zij deelt de zorgen over normvervaging en het feit dat respect voor elkaar niet meer vanzelfsprekend is. Voor Bosch Belang is het uitgangspunt helder. Veiligheid is een basisrecht voor iedere inwoner ongeacht achtergrond, identiteit of overtuiging. Handhaving is absoluut noodzakelijk, maar is niet voldoende. Zij gelooft ook in een preventieve en verbindende aanpak en investeren in onderwijs, opvoeding, dialoog en gemeenschapszin.

Normen moeten niet alleen worden gehandhaafd, maar ook actief worden uitgedragen. Dat vraagt samenwerking met scholen, sportverenigingen, ondernemers, welzijnsorganisaties en inwoners. Zo wordt de sociale weerbaarheid versterkt en wordt voorkomen dat problemen escaleren. Zij stelt voor om een brede vertegenwoordiging te organiseren met onderwijs, jongeren, werk, politie, horeca, sportclubs, wijkraden, ondernemers, maatschappelijke organisaties en ervaringsdeskundigen. De focus ligt op de oplossing, niet alleen signaleren, maar ook concrete handelingsperspectieven bespreken. De dialoog moet centraal staan. Ten aanzien van vraag 4 wordt gevraagd om een integrale veiligheidsagenda te ontwikkelen met daarin preventie, educatie, handhaving en samenwerkingssamenkomsten. Er moet sprake zijn van een heldere normstelling, duidelijk communiceren welke gedragingen niet acceptabel zijn en dit moet consequent worden uitgedragen. Een prioriteit geldt voor kwetsbare plekken zoals uitgaansgebieden, scholen, maar ook online omgevingen en monitoren. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) noemt veiligheid een zeer belangrijk onderwerp. Zoals vanavond al eerder is genoemd zou het handig zijn om de twee notities te integreren en misschien gebeurt dat ook nog wel. Voor de rest is er niet een antwoord op de vragen die gesteld zijn.

Wel kijkt hij belangstellend vooruit naar de expertmeeting en de uitkomsten die daaruit voortkomen en waarbij hopelijk mogelijk concrete voorstellen worden benoemd. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) staat niet negatief tegenover een expertmeeting of burgerberaad, maar dat moet wel structureel worden. Het gesprek moet blijvend worden gevoerd. Soms helpt het ook om je oor te luister te leggen in de samenleving en hoef je de experts niet eens in huis te halen omdat ze al rondlopen in de gemeente. De heer Elders (D66) dankt voor alle input. Het is mooi hoe dit gesprek is gevoerd. Het geeft stof tot nadenken. Het is gegaan over normvervaging en normverandering. Daarop zijn verschillende visies geuit. Hij heeft niet de illusie dat ze allemaal op één lijn zitten en er zijn accentverschillen. Er zullen in de toekomst meer discussies over dit onderwerp volgen. De expertmeeting wordt geen eindpunt, maar een vertrekpunt dat de raad hopelijk richting geeft. 11.

Discussienotitie Woo-verzoeken - DBG Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) doet het ordevoorstel om de bespreeknotitie door te schuiven naar de vergadering van januari 2026. De commissie gaat daarmee akkoord.

12.

Rondvraag en sluiting De rondvraag is reeds behandeld onder agendapunt 2a.

21

De voorzitter sluit de vergadering om 22.44 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bestuur van 15 januari 2026.

De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, J. Kouwenberg

22