2024-05-21 Commissie Bestuur vastgesteld

Commissie BESTUUR Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

21 mei 2024 Raadzaal

J. Kouwenberg mr. drs. R. van der Meer mw. M. Craste, J.J.E.L. van Creij, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, J.A.B. Huibers, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, P.M. van der Krabben, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld Msc, drs. J.M.N.L. Mikkers, P. Slikker, mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández

Verslaglegging:

mw. J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en verwelkomt alle aanwezigen. Afwisselend met de heer Altenburg-Collin neemt de heer Kouwenberg het voorzitterschap van deze vergadering op zich aangezien mevrouw Lipman de komende maanden afwezig is. De heer Van Hattem wordt vanavond vervangen door de heer Van Griensven en mevrouw Hendrickx door de heer Hoeben. Bericht van verhindering is ontvangen van mevrouw Hernández.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bestuur van 21 maart 2024 Het verslag van de commissie Bestuur van 21 maart 2024 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst openstaande moties De voorzitter zegt dat het college voorstelt motie 14 als afgedaan te beschouwen. De commissie gaat daarmee akkoord. De lijst met toezeggingen en de lijst met openstaande moties worden vastgesteld.

5.

Werkplanning De voorzitter zegt dat het college de commissie uitnodigt voor een werkbezoek op maandag 24 juni van 18.30-20.00 uur over de organisatieontwikkeling. De commissieleden stemmen daarmee in.

Raadsvoorstellen 6.

Zienswijze programmabegroting 2025 van de Veiligheidsregio Brabant-Noord Het voorstel wordt unaniem en zonder beraadslaging als hamerstuk doorgeleid naar de raad.

7.

Wijziging gemeenschappelijke regeling Stadsgewest 's-Hertogenbosch Het voorstel wordt unaniem en zonder beraadslaging als hamerstuk doorgeleid naar de raad.

8. 9.

Actualisatie Begroting 2024 Voorjaarsnota 2025 1

De voorzitter meldt dat deze twee agendapunten gezamenlijk behandeld worden. Vanavond komen de onderwerpen van de commissie Bestuur aan de orde evenals de grote lijnen van de fracties voor de behandeling van de voorjaarsnota 2025. In de andere commissies kan hier gedetailleerd over doorgesproken worden. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) kan zich vinden in de uitgangspunten van het college bij het vaststellen van deze voorjaarsnota. Hij gaat akkoord met het voorgesteld prudent financieel beleid gelet op het verwachte rijksbeleid dat onvoorspelbaar blijft en men zich niet druk lijkt te maken over hoe gemeenten de begroting sluitend kunnen maken, ook niet als bij toenemende taken de noodzakelijke budgetten achterwege blijven. Hij steunt het gebruik van het incidentele voordeel van 2025 om het gat in 2026 te dekken evenals het principe 'oud voor nieuw', om de nieuwe opgaven te financieren. Het is goed bezuinigingen in kaart te brengen waar de volgende raad een keuze uit kan maken, mocht dat nodig zijn. De maatschappij wordt eerder minder toegankelijk voor mensen met een beperking. De acceptatie van lhbti+ is minder vanzelfsprekend dan het lijkt en het antiracismebeleid van de gemeente is niet af met een eerste viering van Keti Koti. Hij kan zich vinden in een voorzichtig financieel beleid en wil volledig vasthouden aan de uitvoering van het bestuursakkoord.

Echter, met lef en ambitie de toekomst ingaan mag ook. Flinke stappen maken met biobased bouwen bijvoorbeeld en het uitbreiden van inclusieve ontmoetingsplekken in Den Bosch. In zuid worden belangrijke stappen gezet met het programma 'De Gestelse buurt werkt!'. Op noord wordt goed samengewerkt om wijken en buurten te herstructureren en de woonvoorraad te verbeteren en verduurzamen. Voor de wijk Hambaken lijkt veel minder aandacht en dat is niet terecht; hier komt hij in tweede termijn op terug. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de jaarstukken doorgaans het moment zijn om de balans op te maken, maar jaarverslag en jaarrekening 2023 zijn niet beschikbaar in verband met de ombouw van de administratie. Desondanks markeert het college waar het denkt te staan met de uitvoering van het bestuursakkoord 'Slagkracht en ambitie'. Het is nu halverwege de bestuursperiode en er wordt voortgebouwd op de basis die de afgelopen twee jaar is gelegd. Plannen en concrete acties, daar gaat zijn belangstelling in het bijzonder naar uit. Komt er een overzicht van de stand van zaken van het bestuursakkoord in het jaarverslag? Daarin staat bijvoorbeeld doorpakken op grote woningbouwprojecten en planvorming van de drie locaties Weener XL, Rodenborch College en Jeroen Bosch College.

Nieuwbouw Weener XL, de sociale werkplaats van de toekomst: deze is gerealiseerd binnen het krediet en nu wordt er hard aan gewerkt het werkklimaat op orde te brengen. Bij het jaarverslag komt hij hier op terug en ook op het vraagstuk van de werkgelegenheid breed in de organisatie, de Afvalstoffendienst in het bijzonder. Nieuwbouw theater: het theater staat er en is operationeel. Er is niet binnen het krediet gebleven en er is waakzaamheid geboden voor wat betreft de exploitatie. Verkeersbeleid en verkeersveiligheid: dit is een haperend verhaal. Zo komt de gemeente er niet, ondanks de heldere uitspraken over de richting van het verkeersbeleid in deze commissie. Versterking sociale structuur, meer halen uit de samenleving: het rapport van het burgerberaad is belangrijk in deze opgave. Citymarketing, Den Bosch Partners is een beroerde performance; hij kijkt uit naar de evaluatie. Woningbouw 2022 en 2023: er zijn meer dan 2000 woningen gebouwd, in 2024 valt dat aantal terug naar 700 tot 800 woningen. Groeiende zorg is de veiligheid en leefbaarheid in de wijken; het gevoel van veiligheid neemt af. Politie en boa's moeten zichtbaar zijn in de wijken en dorpen, inclusief de methode van wijkrechtspraak zoals in Eindhoven. In september zal hij daartoe met voorstellen komen.

De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat er een nieuw kabinet aan komt en de voortekenen voor de gemeenten zijn niet goed. Er wordt niet gerept over het Gemeentefonds terwijl dat voor de gemeente het grootste hete hangijzer is vanaf 2026. Hier wordt alvast op voorbereid door meevallers in 2025 voor 2026 te reserveren. Er ligt een lijstje met wensen van wat de vier landelijke partijen willen maar een visie ontbreekt. Er wordt gesproken over bestaanszekerheid maar het minimumloon gaat omlaag, over het strengste asielbeleid ooit maar uitstroom uit azc's zal moeilijker worden omdat statushouders niet meer met voorrang gehuisvest mogen worden 2

en de Spreidingswet van tafel gaat. De problemen zullen alleen maar groter worden. De afgelopen jaren leek het dat de gemeente alleen voor wat betreft het asielbeleid achter de feiten aan liep; nu lijkt het erop dat er een rookgordijn opgetrokken wordt rondom de gemeentelijke taken. De VNG omschreef het als: "De consequenties hiervan komen grotendeels op het bord van de gemeenten en inwoners terecht, dit gaan we allemaal snel merken in het straatbeeld en dat is onacceptabel." De investeringen in bestaanszekerheid zijn minimaal en de bezuinigingen zullen in het armoedebeleid te voelen zijn. Het aan banden leggen van de groei van de ozb ontneemt gemeenten straks een belangrijk instrument om een eigen financieel beleid te kunnen voeren. In de voorjaarsnota staat dat niet voorgesorteerd zal worden op beslissingen die eigenlijk bij een volgende raad thuishoren. Het is nu tijd voor moed. Aan de Bossche inwoners moet duidelijk gemaakt worden dat de raad er alles aan doet om deze gemeente leefbaar te maken voor alle inwoners. Degenen die het hardst hulp nodig hebben, zullen in Den Bosch in ieder geval niet vergeten worden. Via de VNG zal gezamenlijk opgetrokken worden in een harde opstelling in het kader van de bezuinigingen. Nu is het moment dat deze progressieve raad de politieke handschoen op moet pakken en zich klaarmaakt voor wat op de gemeente afkomt.

Die handschoen zal hij in commissies en raad oppakken en werken aan een Den Bosch waar iedereen wordt gehoord, met gedurfde voorstellen voor iedereen. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat zes partijen hier twee jaar geleden de politieke koers bepaald hebben. Het vraagt om lef, slagkracht en volharding om die koers aan te houden. Een bestuursakkoord realiseren, is raadstermijnoverschrijdend. Dat gaat niet zonder slag of stoot. Een gezamenlijk doel bereiken vraagt om over je schaduw heen te stappen. Epidemieën en oorlogen zijn niet te voorzien, en ook maatschappelijke veranderingen hebben invloed op plannen. Externe invloeden als netwerkcongestie, oplopende prijzen van bouwmaterialen, gebrek aan personeel en hoge energiekosten beïnvloeden de koers, maar met standvastigheid wordt de koers behouden. Er wordt hard gewerkt aan een veilige werkomgeving en er moet altijd geïnvesteerd blijven worden in relaties. Er moeten geen verwachtingen gewekt worden die niet haalbaar zijn; dat schaadt het vertrouwen van de inwoners. Het contact met burgers kan veel beter, zo blijkt uit de cijfers. Goed dat ingezet wordt op verbetering van de communicatie. De ontvangst op het Stadskantoor is sterk verbeterd, daarvoor complimenten. Burgerparticipatie is vormgegeven. De autoluwe binnenstad dient voor alle bestemmingsverkeer bereikbaar te blijven. Zij houdt oog voor het belang van de ondernemer.

Er moet een goede balans zijn tussen de bereikbaarheid en het terugdringen van doorgaand verkeer. Creëren van meer ruimte voor mkb. Extra plekken voor respijtzorg ontlasten de mantelzorger. Ten behoeve van het opwekken van groene energie worden windturbines geplaatst. De VVD blijft kritisch kijken naar de locatie daarvan en de voordelen ervan voor de burger. De aanbesteding van de Bossche Pas is doorlopen en gaat voordeel bieden aan de minder draagkrachtigen. Er zijn meer boa's en zij pleit voor een coffeeshop aan de buitenrand van de stad. Incidentele gelden opsparen is belangrijk voor het varen van een degelijke financiële koers, ook op langere termijn. Ten aanzien van de opvang van vluchtelingen streeft de VVD naar minder en kleinere groepen. In Den Haag ligt er nu een akkoord en zij verzoekt het college daar in het najaar nog voor de begrotingsbehandeling op te reflecteren. Zes coalitiepartijen zien de ambities als een uitdaging en willen deze realiseren. Veel hangt af van de koers die in Den Haag wordt gevaren. De heer Roovers (SP) zegt dat er nog twee jaar te gaan is in deze bestuursperiode en de onzekerheden lijken zich op te stapelen. De internationale situatie wordt steeds onvoorspelbaarder en dat heeft zijn weerslag op de economie in de wereld.

Er is zicht op een nieuwe regering, die ervoor gekozen heeft veel mensen die afhankelijk zijn van de gemeente te laten vallen. Dit betekent dat het ravijnjaar 2026 in stand wordt gehouden en er zelfs een nog verdere verslechtering wordt verwacht. De nieuwe regering zal geen bondgenoot zijn van werkende mensen en zeker niet van degenen met een laag inkomen, maar van mensen die het toch al goed hebben. Den Bosch moet haar inwoners beschermen tegen dit asociale beleid. Den Bosch moet opkomen voor mensen met lagere inkomens en inwoners in armoede. De bezuinigingen na 2026 mogen niet ten koste gaan van het sociaal domein, armoedebeleid, gemeentelijke zorg en essentiële gemeentelijke voorzieningen. Den Bosch moet eerder kijken naar de subsidies en uitgaven in de economische paragraaf en de externe inhuur van € 22 3

miljoen per jaar. Ook de € 430.000 per jaar extra voor communicatie- en participatiemedewerkers begrijpt de SP niet. Daarnaast moet gekeken worden naar de grote, incidentele uitgaven. Het Design Museum is een luxe die Den Bosch zich niet kan veroorloven. Die € 30 miljoen moet gebruikt worden om de moeilijke jaren te overbruggen en te investeren in een gemeente die klappen op kan vangen en zelf kennis in huis heeft. De incidentele uitgaven in het Structuurfonds dienen beperkt te blijven tot de woningbouw en bereikbaarheidsprojecten. De heer Van Genugten (CDA) ziet toenemende polarisatie, oorlogsconflicten en grote vraagstukken op het gebied van het klimaat, bestaanszekerheid en gemeenschapszin. Het lijkt erop dat in dit land bevolkingsgroepen steeds verder tegenover elkaar komen te staan. De volgende generatie lijkt het voor het eerst niet beter te krijgen dan de voorgaande. Het CDA wil een fatsoenlijk Nederland. Den Bosch doet het best goed en de afgelopen twee jaar is veel van het bestuursakkoord in gang gezet. Hij stemt ermee in de incidentele meevaller van € 3 miljoen te sparen voor later; dat betekent een degelijke financiële huishouding en zadelt de volgende raad niet met problemen op. Het CDA wil verder blijven bouwen aan de toekomst en zorgen voor genoeg plekken waar gezinnen kunnen wonen, een gezonde leefomgeving en plek voor iedereen.

Na de rookvrije generatie maken veel ouders en professionals zich nu zorgen over het vapen. De gemeenschap moet wendbaar en veerkrachtig zijn voor de toekomst, en moet perspectief geboden worden. Hij ziet de krapte op de arbeidsmarkt en juist bij de maatschappelijk relevante beroepen: leerkrachten en verpleegkundigen. Hoe wordt ervoor gezorgd dat zij energie blijven houden in hun werk? En dat jongeren zich voor dit werk interesseren? In de betreffende commissies komt het CDA op deze punten terug. Het gevoel van veiligheid neemt af. Wat gebeurt er op het gebied van onveiligheid, zoals drugs en criminaliteit? De ogen moeten daar niet voor gesloten worden. Het CDA blijft ook aandacht vragen voor het verplaatsen van de coffeeshops uit de Hinthamerstraat. De ingezette lijn moet doorgezet worden om met slagkracht, ambitie en lef de toekomst in te gaan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat nu niet alleen de financiële maar ook morele balans wordt opgemaakt. In de voorjaarsnota wordt voor veel nieuwe zaken de portemonnee getrokken, maar de noodzaak van sommige uitgaven blijft een raadsel.

Hoe kan de raad een goed oordeel geven over alle zaken in de voorjaarsnota als er onvoldoende informatie is ontvangen? Als zij vraagt wat voor onderzoek er naar stikstof wordt gedaan, wordt aangegeven dat daar geld aan uitgegeven wordt omdat dat nodig is maar wanneer dat onderzoek komt, weet het college niet. Op meer punten is de toelichting heel summier en om die reden is het lastig voor de raad een beslissing over de voorjaarsnota te nemen. Er wordt ingezet op meer communicatie en advies; de onderbouwing daarvan is mager en zij vindt het moeilijk daar zoveel geld aan uit te geven. Dat is een stukje afschuiven van verantwoordelijkheid. Inzet van extra fte's is voornamelijk gericht op grote infrastructurele en bouwprojecten. Inwoners hebben vaak terechte verbetersuggesties en bezwaren, maar die worden vaak niet serieus genomen. Zij pleit ervoor in te zetten op echte participatietrajecten en opvolging te geven aan hun inbreng. Inwoners dienen grip op verandering in hun eigen omgeving te krijgen en het is beter daar een expert neer te zetten in plaats van hen te sussen met communicatie. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat het bestuursakkoord stevige ambities heeft, met als basis een stevig financieel fundament al wordt het effect van het ravijnjaar al zichtbaar.

Dat is nog geen reden om stil te gaan staan; blijven doorgaan dus met het bouwen aan het karakter van de dorpen en wijken. Er zijn flinke stappen gezet, zoals in het verder verstevigen van sociale structuren en het burgerberaad, kinderen die in de eigen wijk naar school kunnen, investeren in het sociaal domein. Echter, er moet nog hard gewerkt worden om alle ambities te realiseren. Er zijn ook lijken uit de kast gekomen die duurzaam opgelost moeten worden. Mondiale gebeurtenissen en een nieuw regeerakkoord heeft de gemeente niet in de hand. Deze kunnen invloed hebben op de uitvoering van het bestuursakkoord. De Groote Wielen dient verder ontwikkeld te worden, met een goede verkeersafwikkeling. Op het levensvatbaar houden van de dorpen en wijkcentra, het versterken van het centrum van Rosmalen en de brede binnenstad komt hij in de commissies terug. Den Bosch wil in ontwikkelingen vooroplopen en lef tonen; waar is dat terug te zien volgens het college? 4

De heer Van der Krabben (Bosch Belang) zegt dat Den Bosch er halverwege deze bestuursperiode financieel gezond voorstaat; complimenten daarvoor aan de wethouder. Er ligt een regeringsakkoord. In de voorjaarsnota van Den Bosch wordt niet stilgestaan maar verder gebouwd aan de stad. Aan het bestuursakkoord dient inhoud gegeven te worden; daarvoor is het leggen van accenten in het sociale domein nodig. In het landelijk bestuursakkoord is de opvang van asielzoekers veranderd; de Spreidingswet wordt afgeschaft. De burgemeester gaf recent aan dat de Spreidingswet al stond. Hij neemt aan dat ook de andere gemeenten hun verantwoordelijkheden op dit gebied nemen. Blijft Den Bosch bij de getallen waar inmiddels ja tegen is gezegd? Als andere gemeenten hun taak niet oppakken, bestaat de kans dan dat men weer in Den Bosch langs komt? Hij wil eerst de huidige plannen afmaken, dus pas op de plaats in dat geval. Hij leest in de actualisering van de begroting 2024 dat "de verzuimoorzaken meer complex en langdurig zijn, waardoor er frequente en meer inventiviteiten nodig zijn". Wat betekent dat? Een projectleider en communicatieadviseur voor het bestuursorgaan van € 450.000 voor twee jaar: wat is hun toegevoegde waarde? Hetzelfde geldt voor de twee beleidsmedewerkers Openbare orde en veiligheid; hij ziet liever meer blauw op straat.

In 2026 loopt de subsidie voor JADS af; hij ziet de resultaten van het onderzoek graag tegemoet. Doen de universiteiten van Tilburg en Eindhoven ook in de toekomst nog mee? In de hoofdlijnen van de nota kan Bosch Belang zich vinden; in de commissies wordt erop teruggekomen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) kan op hoofdlijnen akkoord gaan met hetgeen nu voorgesteld is. Richting Bosch Belang zegt hij dat de ozb vorig jaar wel met 16% is verhoogd in tegenstelling tot wat de VVD voorheen altijd deed. Hij heeft goede hoop dat dit college de betrokkenheid van de bewoners meer gaat omarmen en hen serieus neemt. Het is goed om te bezien of de zaken die op het programma staan nog in de pas lopen, ook ten aanzien van de windmolens want de wind gaat anders waaien. Hoe kunnen de eigen burgers bij de citymarketing betrokken worden? Immers, slechts 20% van de bewoners vindt voldoende te zijn betrokken bij planvorming. De markt heeft een grote aantrekkingskracht. Het landelijk beleid heeft zijn standpunt vorige week tenietgedaan om een generieke vrijstelling voor de marktauto's te geven. Hij vervolgt zijn betoog in tweede termijn. Mevrouw Craste (D66) zegt dat halverwege deze collegeperiode het goed is te reflecteren, op haar eigen rol, de rol van D66 en het coalitieakkoord. Er zijn successen behaald maar er liggen ook nog uitdagingen voor de komende twee jaar en verder.

In de voorjaarsnota wordt de koers uitgezet voor de uitdagingen die er nog liggen. Er zijn belangrijke stappen gezet in het realiseren van de ambities en soms zelfs meer dan dat, zoals ten aanzien van de bestaanszekerheid. Er worden weloverwogen besluiten genomen, zoals de inzet van incidentele middelen voor 2025 en 2026, en oud voor nieuw. De woningbouwmarkt is een van de belangrijkste uitdagingen. Den Bosch houdt de woningproductie hoog, maar er is wel een tekort aan middenhuurwoningen. Trots is zij op de inspanningen de stad te vergroenen; die projecten verbeteren niet alleen de leefbaarheid in de stad maar ook de strijd tegen klimaatverandering. Zij staat voor de investeringen in cultuur. Er is een mooi nieuw theater, er wordt gewerkt aan Huis73 en het Design Museum is onderdeel van grote stadsontwikkelingen. Onderwijs krijgt prioriteit in het groeiende Den Bosch; het is essentieel dat alle kinderen goed onderwijs hebben dichtbij huis. 2025 wordt een belangrijk jaar voor de ontwikkeling van een autoluwe binnenstad; zij komt hier in tweede termijn op terug. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de ambitie hoog is, maar kan Den Bosch ook trots zijn op de slagkracht? Hij spreekt zijn zorg uit of de stappen in het coalitieakkoord wel gezet worden. Uit de klimaatmonitor blijkt dat Den Bosch fors achterloopt ten opzichte van collega-steden.

Hij is vooral trots op de maatregelen om de hittestress tegen te gaan door het plaatsen van bomen. Op waar winstpunten te behalen zijn, komt hij in tweede termijn terug. Ten aanzien van het huishoudboekje zegt hij dat er keuzes gemaakt moeten worden. Kies je voor stenen of voor mensen? Tussen de 3000 tot 6000 kinderen leven in armoede in Den Bosch, maar het bereik van de Stichting Leergeld is momenteel slechts 2400 kinderen. Het budget gaat 5

omlaag; hij komt hier in de commissie op terug. € 500.000 naar communicatiemedewerkers: vandaag is het jaarverslag van de Ombudsman gepubliceerd en daarin staat dat burgers veel meer gebaat zijn bij een overheid die luistert en die doet wat afgesproken is. Als deze periode niet waargemaakt wordt dat de binnenstad autoluw wordt dan is het de vraag of die maatregelen de volgende periode wel gerealiseerd zullen worden. Hier zijn afspraken over gemaakt en aan het eind van deze periode moet de binnenstad dan ook autoluw zijn. Via via hoort hij dat er twijfel is over de haalbaarheid van het Design Museum van € 43 miljoen; in tweede termijn komt hij hierop terug. Het vuurwerkverbod: hij zal voor de zomer met een bespreeknotitie komen. De heer Van Griensven (PVV) verwijst naar het nieuwe credo in Den Haag: hoop, lef en trots. Hij is ervan geschrokken dat hier € 300.000 meer naar de statushouders gaat voor huisvesting. Waarom alles nieuw moet zijn, begrijpt hij niet en dat is ook niet nodig. De kosten van het Theater aan de Parade zijn de pan uit gerezen; hij wacht het Tweede Kamerrapport af. De PVV is tegen windturbines in de polder en is blij dat Den Haag zich inzet voor kernenergie. Het geld voor het Design Museum kan beter gebruikt worden voor burgers die het moeilijk hebben, want het wordt alleen maar moeilijker. Hij heeft begrepen dat het politiebureau 's avonds gesloten wordt.

Hij vindt dat de politie altijd bereikbaar moet zijn, ook fysiek. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt het knap hoe de ambtelijke organisatie in de voorjaarsnota geld heeft gezocht door oud met nieuw te dekken. Er zijn bepaalde indexeringen toegepast die ten koste gaan van inhuur van mensen. Opvallend is cultuur: daar is opeens toch weer extra inzet voor nodig. Waarom is aan het begin van het bestuursakkoord niet berekend wat daarvoor nodig is? Hij en de hele Bossche samenleving maken zich zorgen om de veiligheid in de wijk. Er is overlast van hangjongeren, straatintimidatie en afval. Zes jaar geleden ging de portefeuillehouder hier ook al mee aan de slag, maar wat is daarvan terechtgekomen? Hoe staat het met de wachtlijsten ten aanzien van het wonen? Zijn er nu meer woningen beschikbaar? Is er voldoende handhaving? Er zijn veel klachten van burgers over participatie; zij voelen zich niet gehoord. Dat is ook terug te zien in veel aangenomen moties. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat iedereen kan teruglezen hoe de PvdA het bestuursakkoord is ingegaan. Tijden veranderen, er gebeurt van alles in de wereld en in Den Haag. Den Bosch mag best trots zijn op de resultaten uit het verleden. De actualiteit van deze dag vraagt ook iets van deze raad en dit college. Het asielzoekerscentrum dat uiteindelijk in zuid is gerealiseerd was een moeilijk proces met veel weerstand.

Toen de knoop was doorgehakt, werd het stil. Het is een resultaat om trots op te zijn, al biedt dit geen garantie voor de toekomst. Er moet met wijken in contact gebleven worden om te bezien wat daar nodig is. De impact van de torenhoge energietarieven wordt bij mensen thuis nog gevoeld; het beleid van Den Bosch op dit punt is ook iets waar trots over bestaat. De bestaande bestaanszekerheid moet op een goede manier benut worden door de mensen die dat nodig hebben. Woningbouw: dit college heeft een stap vooruit gezet, ook in de prestatieafspraken met woningbouwcorporaties ten aanzien van aantallen en duurzaamheid. Die opgave blijft echter immens groot, dus wat ligt in het vermogen van deze raad om daarbij te helpen? Kansengelijkheid, talentontwikkeling: er zijn stevige stappen gezet en er moet blijvend inzet op gepleegd worden om de goede resultaten vast te houden. Reactie college Wethouder Van der Geld zegt dat het college koers houdt en realistisch is en blijft. In antwoord op de partijen in eerste termijn zegt hij dat ook hij zich zorgen maakt om wat er gebeurt in de wereld maar hij is ook hoopvol. Dat betekent dat geanticipeerd moet worden op de toekomst en ervoor gezorgd moet worden dat de gemeente wendbaar blijft. Dat betekent ook dat de gemeente nu niet met uitgebreid nieuw beleid moet komen en financieel gezond moet blijven.

Het jaarverslag had er al moeten liggen; dat is in de maak. Het college zal in het jaarverslag op zaken terugkomen en in ieder geval in de P&C-cyclus op de voortgang van het bestuursakkoord.

6

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) begrijpt hieruit dat het college de inhoud van het jaarverslag al kent, de raad nog niet. De raad staat daarmee op achterstand. Nee, zegt wethouder Van der Geld, de raad weet net zoveel als het college. Morgen spreekt hij met de accountant. Het jaarverslag is dit jaar een maand later dan normaal vanwege de uitvoer van het nieuwe financiële pakket dat veel impact heeft op de werkvloer. Hij zal hier in de commissie Omgeving op terugkomen. Ten aanzien van station Oost en de Bossche Stadsdelta zegt hij dat als stip aan de horizon 2030 is afgesproken en die stip is er nog steeds. Het is goed te reflecteren en te kijken naar het nieuwe hoofdlijnenakkoord. Daarin is nog met geen woord gerept over het Gemeentefonds, dat is nog steeds een grote onzekerheid voor gemeenten. Het blijft nog even varen in de mist. Hij hoopt dat die mist niet dikker wordt maar gaat opklaren. Over de vraag waarin Den Bosch vooroploopt en of dat wel moet, zegt hij dat Den Bosch koploper in de regio is voor wat betreft de RES, zowel qua opwek als besparing. Ten aanzien van grootschalige gebiedsontwikkelingen en de woningbouw, en groen waarvoor al middelen zijn binnengehaald, moet Den Bosch alleen Eindhoven voorlaten in Brabant. In financieel opzicht behoort Den Bosch tot de top 3 van de financieel meest gezonde gemeenten, dat vindt hij een prestatie.

Cultuur in gebiedsontwikkelingen inbedden is iets waar Den Bosch uniek in is. Hij dankt voor de complimenten voor de financiële degelijkheid. De extra fte's ten aanzien van cultuur hadden inderdaad aan het begin van het bestuursakkoord moeten worden bepaald. De ambities en opgaven zijn flink opgeschroefd maar het aantal mensen dat daaraan werkt, bleef hetzelfde en dat kan niet. Wethouder Ralph Geers zegt dat er hard gewerkt wordt aan alle opgaven en dat vraagt veel van de organisatie, zeker in een steeds krapper wordende arbeidsmarkt. Die opgaven worden steeds groter en de gemeente zal steeds meer moeten innoveren. Den Bosch loopt op meer punten voorop; het lijkt hem goed dat eens in beeld te brengen en hij zal daarnaar kijken. Dienstverlening rond de Arbo: enerzijds is het UWV strenger geworden in het proces dat doorlopen moet worden en anderzijds zijn er meer kosten gemaakt voor hulpverleners die voor een goed re-integratietraject moeten zorgen. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) had daar geen vraag over gesteld, wel over de motie met betrekking tot de universiteit. Wethouder Ralph Geers vervolgt ten aanzien van de JADS dat de intentie van partijen bij het aangaan een langjarige samenwerking was. Hij is nog in gesprek met de universiteiten en de evaluatie gaat van start. Beide universiteiten moeten ook een onderwijskundige evaluatie laten uitvoeren.

De heer Van der Krabben (Bosch Belang) vraagt of Tilburg en Eindhoven meedoen aan die evaluatie, anders ligt straks de rekening bij de provincie en de gemeente Den Bosch. Wethouder Ralph Geers antwoordt dat beide universiteiten meedoen. Ten aanzien van de inzet van communicatieadviseurs zegt hij dat communiceren niet alleen zenden is. Dat is ook luisteren en met een goede taal zorgen dat je elkaar begrijpt. De raad heeft zelf gepleit voor extra communicatie dus die kosten zijn door het college opgevoerd. Er is op dit moment één communicatieadviseur die drie opgaven doet en daar is versterking voor nodig. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat wanneer de wens bestaat in te zetten op participatie dan is het belangrijk dat college en raad daaronder hetzelfde verstaan. Wethouder Ralph Geers zegt dat er extra capaciteit nodig is. Collega Slikker van bestuurlijke vernieuwing zal de participatie oppakken. Er is in ieder geval capaciteit nodig om een goed plan te maken voor wat onder participatie wordt verstaan en hoe dat op een goede manier wordt opgepakt. Vanuit bestuurlijke vernieuwing dienen daar grote slagen in gemaakt te worden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat ook in het proces van wethouder Ralph Geers daar vrij 7

veel euro's voor vrijgespeeld gaan worden terwijl nog niet precies bekend is wat onder participatie wordt verstaan. Die vraag zou eerst door de raad beantwoord moeten worden alvorens hier geld voor ingezet wordt. Wethouder Ralph Geers zegt dat er iemand nodig is om een voorstel aan de raad voor te leggen en daar zijn middelen voor opgevoerd. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt € 430.000 voor een definitie van participatie redelijk veel. Wethouder Ralph Geers zegt dat vanuit de verkeersdiscussie wordt ingezet op participatie en er worden middelen vrijgemaakt voor de beleidskant participatie om een beleidskader participatie op te stellen. Dat is iets anders dan nu in de lopende projecten participatie organiseren. De heer Huibers (Rosmalens Belang) vraagt of de wethouder weet wanneer de raad dat beleid kan verwachten. Wethouder Ralph Geers gaat over de personele kant en sluist die vraag door. Voor wat betreft het nieuwe hoofdlijnenakkoord: hij wil eerst zien wat daarvan terechtkomt. Over zero emissie staat erin opgenomen dat het een gemeentelijk besluit is of zero-emissiezones ingevoerd worden. De heer Roovers (SP) merkt op dat deze gemeente inmiddels € 22 miljoen per jaar aan externe inhuur uitgeeft, dat is 14% van de totale personeelskosten.

Stelt de gemeente zich daarmee niet kwetsbaar op? Hoe wil de wethouder dit in de toekomst aanvliegen? Kan dit beperkt worden? Wethouder Ralph Geers zou het liefst zoveel mogelijk mensen in vaste dienst hebben, want daarmee wordt ook kennis in de stad vastgehouden. Tegelijkertijd is de arbeidsmarkt heel krap, wat maakt dat posten steeds moeilijker structureel ingevuld kunnen worden. Ook is er veel tijdelijke financiering vanuit het rijk te zien en daardoor kan niet structureel ingehuurd worden. Er moet dus een keuze gemaakt worden voor óf minder ambitie óf externe inhuur. Het college blijft regulier werven op personeel en zet vacatures uit als werkgever, geeft ruimte aan jong talent, trekt stagiaires aan etc. De heer Roovers (SP) vraagt of de wethouder eind dit jaar verwacht meer of minder geld aan externe inhuur uit te geven. Wethouder Ralph Geers vindt dat lastig in te schatten, maar denkt dat het minder zal zijn. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft de overlast genoemd in de wijken, ook van afval. Wat gaat de wethouder doen om meer te handhaven? Wethouder Ralph Geers komt hier in de commissie Bedrijvigheid op terug. Er loopt een pilot over handhaving op afval bij winkelcentra. In de wijken zijn daar de afgelopen jaren successen mee behaald. Mevrouw Welten (VVD) ziet dat steeds vaker mensen worden aangenomen op basis van hun talent en minder op basis van hun diploma's.

Gebeurt dat hier ook? Wethouder Ralph Geers zegt dat dat voor een aantal functies geldt. Er wordt continu bekeken hoe de gemeente aantrekkelijker en inclusiever kan werken om de goede mensen aan de gemeente te binden. Burgemeester Mikkers zegt ten aanzien van de inhuur van personeel dat de twee functies OOV waren ingehuurd omdat de druk rondom demonstraties en politie-inzet rondom veilig voetbal steeds groter werd. Daar werd personeel voor ingehuurd en dat begint nu een structureel 8

karakter te krijgen. Dat personeel kan de gemeente dus beter zelf aannemen. Hij is het eens met de opmerking over wijkveiligheidscans. De cijfers over het vertrouwen in diverse wijken daalden in bepaalde wijken terwijl de misdaad daar juist is gedaald. Er wordt nu gekeken naar de objectieve en subjectieve veiligheid en hoe handhaving anders c.q. slimmer ingezet kan worden. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of de gemeente voldoende handhavers heeft. Burgemeester Mikkers zegt dat er nooit genoeg handhaving is. Pas geleden werd bijna elke week gebeld door partijen die zeiden dat busjes steeds verkeerd geparkeerd stonden in een bepaalde straat. Die busjes leverden pakketjes af. Daar zou elke week een handhaver op afgestuurd kunnen worden maar toen gekeken werd naar hoe die straat was ingericht, bleek dat die busjes nergens konden staan in die straat. De mensen die er wonen willen wel hun pakketje ontvangen dus dan zal tot een andere oplossing gekomen moeten worden. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of het gevoel van onveiligheid te maken heeft met te weinig inzet van handhaving. Burgemeester Mikkers denkt dat de vraag is: hoe komt het dat de burger zich minder veilig voelt.

Komt dat door de omgeving, de informatiepositie of wat men op televisie of internet ziet? Of heeft dat echt te maken met het gevoel in de wijk zelf? Er moet eerst geluisterd worden naar de bewoners en daar moet op ingezet worden. Opvang vluchtelingen: op dit moment zijn de vluchtelingen er en de vraag is hoe daar op een goede manier mee omgegaan kan worden. Hij heeft eerder aangegeven dat vanwege de Spreidingswet Den Bosch 879 mensen moest opvangen. Als de instroom daalt dan zou dat getal anders kunnen worden. Zijn streven is nog steeds 600 maar de raad heeft duidelijk uitgesproken een humane opvang te willen. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat de CPB-doorberekening van het akkoord zojuist is gepubliceerd en die beoogt een instroomdaling van 10%. Den Bosch zal dus nog steeds op ongeveer 800 uitkomen en als dat zo is, dan moet die inzet ook getoond worden. Burgemeester Mikkers zegt dat er nu nog te veel variabelen zijn en hij stelt voor het akkoord eerst af te wachten. De heer Van Griensven (PVV) herhaalt zijn vraag over het sluiten van het politiebureau in de avonduren. Het veiligheidsgevoel zal daardoor alleen maar afnemen. Burgemeester Mikkers zegt dat met de capaciteit van de politie slim omgegaan moet worden. Als het politiebureau tussen 19.00 en 00.00 uur open is, betekent dat dat er altijd twee mensen aanwezig moeten zijn ongeacht of er iemand komt.

Dat betekent ook dat mensen soms twee weken moeten wachten voordat een aangifte opgenomen kan worden. Als er op avonden aangebeld wordt bij het politiebureau dan zal er nog steeds opengedaan worden, alleen zullen er geen twee mensen meer achter de balie zitten. Door te schuiven in die capaciteit kan de termijn van aangifte doen verkort worden en kan de politie zichtbaarder worden in de wijk. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of er op zo'n avond nog wel fysiek contact met de wijkagent kan plaatsvinden als iemand aanbelt bij het politiebureau. Burgemeester Mikkers zegt dat een wijkagent niet 24/7 bereikbaar is. Er wordt een vervolgafspraak gemaakt in dat geval met de wijkagent, bijvoorbeeld voor de volgende dag. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) is het eens met de burgemeester ten aanzien van de asielzoekers. Als andere gemeenten die tot nu toe geen asielzoekers hebben opgevangen door het niet doorgaan van de Spreidingswet de deuren gesloten houden, dient Den Bosch niet automatisch te zeggen: kom maar naar Den Bosch. Als er een stap gezet moet worden, moet eerst de raad erbij betrokken worden. 9

Burgemeester Mikkers vindt dat alle gemeenten hun verantwoordelijkheid moeten nemen en dat maakt het ook voor iedereen acceptabeler als er problemen zouden zijn. Hij hoopt dat er niet een maar twee coffeeshops naar de rand van Den Bosch verhuizen; hij komt hier rond de zomer op terug met een stuk naar de raad. Wethouder Slikker proeft gelukkig grote ambities bij de raad als het gaat om participatie. Over de aanbevelingen van het burgerberaad wordt nog voor de zomer gesproken. Op dit moment wordt de participatiefunctie sowieso nagelopen, er wordt gekeken naar de omgevingsdialogen, hoe worden jongeren goed betrokken bij de toekomst van de democratie. Den Bosch wil een lerende aanpak. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het burgerberaad een goed initiatief maar moet niet nu al voorgesorteerd worden op die aanbevelingen? Anders wordt straks in de uitwerking een stap gemist. Wethouder Slikker zegt dat de raad de opdrachtgever is van het burgerberaad. Er zijn aanbevelingen gekomen en er wordt een evaluatie gehouden; die evaluatie komt dit najaar. Als de raad in 2025 al een vervolgstap wil zetten dan zullen daar middelen voor vrijgemaakt moeten worden volgend jaar. Dat staat los van hetgeen in deze begroting staat over de participatiefunctie als geheel. Er moet een nieuwe participatieverordening in werking treden per 1 januari 2026.

Voorgesteld wordt in deze voorjaarsnota al middelen vrij te maken voor een projectleider, waardoor de participatiefunctie al richting participatieverordening opgepakt kan worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat niet elke aanbeveling van het burgerberaad een financiële paragraaf bevat en er zijn aanbevelingen bij die daar wel om vragen aan de raad. Anders blijft de gemeente achter de feiten aanlopen. Wethouder Slikker zegt dat de 34 aanbevelingen officieel aan de raad zijn aangeboden en het college komt nog voor de zomer met een stuk hoe de raad met die aanbevelingen omgaat. De woonzorgvisie is nog niet klaar, die is eind dit jaar gereed en komt begin volgend jaar bij de raad. Als daar extra middelen voor nodig zijn dan komen die bij de voorjaarsnota volgend jaar terug. De heer Huibers (Rosmalens Belang) hoort verschillende beelden over een geslaagd participatietraject. Dat kan belemmerend werken voor de besluitvorming in deze raad. Wil het college het gesprek met de raad aangaan om tot een eenduidig idee te komen over wat onder participatie wordt verstaan? Wethouder Slikker zegt dat alles nog uitgewerkt moet worden, maar op 1 januari 2026 moet een nieuwe participatieverordening vastgesteld zijn. Daarin staat hoe inwoners aan de voorkant betrokken worden bij het maken van toekomstplannen en beleid.

Hierover zal zowel met de raad als de inwoners aan de voorkant gesproken worden. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat het enthousiasme van de inwoners groot is en de vraag is hoe raad en college dat enthousiasme vasthouden. Daartoe nodigt hij het college uit. Wethouder Slikker is het daar geheel mee eens, dat is ook het uitgangspunt van het college. Volgende week bespreekt het college de resultaten en daarna komt hij snel bij de raad terug. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Tweede termijn 10

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) hoort diverse leden spreken over bestaanszekerheid. Zij wil hier ook graag noemen voortbestaanszekerheid, waar 27 mei a.s. over verder gesproken zal worden. Als bestaanszekerheid hier grote urgentie heeft, heeft voortbestaanszekerheid dan dezelfde urgentie? Als voorbeeld noemt zij het klimaatbeleid binnen de gemeente. In augustus 2023 lag een rapport hierover in de la van de wethouder, waar het vijf maanden heeft gelegen. Daarna is het naar de raad gegaan en dit najaar wordt daar pas over gesproken. Moet daar geen extra urgentie op gezet worden? Vorig jaar heeft zij nog de klimaatverordening in Eindhoven genoemd, waarin concrete en controleerbare afspraken zijn gemaakt. Mevrouw Welten (VVD) meent dat klimaat en duurzaamheid bij een andere commissie thuishoort. Waarom wordt dit in de commissie Bestuur aangekaart? Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat hier over de hoofdlijnen wordt gesproken en 27 mei a.s. wordt daar in detail op ingegaan. Enige tijd geleden heeft zij hier ook vragen over gesteld. Welk gemeentelijk beleid heeft een negatief effect op de doelstellingen die de gemeente heeft? Ook daar komt geen duidelijk antwoord op. Daarmee wil zij aan de slag. Morgen wil zij graag ook spreken over de dieren die in armoede leven en over wat bestaanszekerheid voor huisdieren betekent. Er is zeker urgentie op dit punt.

In het bos zijn veel baby's geboren op de kinderboerderijen. Er moet ook naar die baby's gekeken worden en naar hoe hun bestaanszekerheid wordt geborgd. De heer Huibers (Rosmalens Belang) herhaalt dat er verschillende beelden bestaan over de invulling van een participatietraject. Het lijkt hem goed dat de raad een keer spreekt over wat de raad een goed participatietraject vindt. Dat kan wellicht helpen. Hij overweegt hier een motie of bespreeknotitie voor op te stellen. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) vraagt wat de heer Huibers nog meer wil hebben dan op dit moment al op tafel ligt. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat verschillend wordt gedacht over participatie. Hierover wordt vaak gedebatteerd in de commissie en het lijkt hem goed als de raad tot een eenduidig beeld komt. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) wil daarbij ook meenemen wat de burger onder participatie verstaat. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat dat inderdaad zal gebeuren. Veiligheid is zeer zeker van belang, om de leefbaarheid in de dorpen en wijken te behouden. Hij denkt niet dat dat bereikt kan worden alleen door te investeren in meer blauw. Er zal ook extra geïnvesteerd moeten worden in de leefbaarheid binnen die wijken. Als voorbeeld noemt hij het versterken van de sociale structuren. Hij komt hier in de commissie op terug.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat er nogal wat lijken uit de kast zijn gekomen en hij wil graag een toelichting op de lijken waar hij niets van weet. Wat wordt verstaan onder een goede bereikbaarheid van De Groote Wielen? De heer Huibers (Rosmalens Belang) doelde op de ambtelijke organisatie; er moet een flinke cultuurverandering plaatsvinden. Dat wordt voortvarend opgepakt maar daar moet stevig mee aan de slag worden gegaan. Qua bereikbaarheid ten aanzien van De Groote Wielen is vastgesteld dat die wijk wel ontwikkeld kan worden maar de wegen worden steeds beperkter. De rondweg bij De Groote Wielen, de verbreding A2: wat doen die met de bereikbaarheid van De Groote Wielen? En met het sluipverkeer richting overige dorpen? Hij heeft daar een motie over ingediend en daar moet vaart mee gemaakt worden. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat landelijk waarschijnlijk bezuinigd gaat worden op het sociaal domein. Wil Rosmalens Belang daar geld voor gaan zoeken? 11

De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat het afgelopen jaar een flinke som is vrijgemaakt in de begroting waarmee geïnvesteerd wordt in het sociaal domein. Hij komt hier in de commissie op terug. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of er ruimte op hoofdlijnen is in de commissie Bestuur om hier financiële middelen voor te gaan zoeken. De heer Huibers (Rosmalens Belang) denkt dit voor dit jaar nog niet zo is. Hij is benieuwd wat de doorberekening wordt en wat de verdere onderhandelingen gaan betekenen vanuit het rijk. Bij de Begroting 2025 moet daarnaar gekeken worden. De heer Roovers (SP) sluit zich aan bij de vraag van de heer Van Silfhout. De heer Huibers zei in eerste termijn voor en/en te staan. De vraag gaat zich – gelet op de toekomst – misschien voordoen waar Den Bosch wil gaan bezuinigen. In welke post ziet de heer Huibers bezuinigingen mogelijk? De heer Huibers (Rosmalens Belang) zou in dat geval niet naar één post willen kijken maar naar de gehele breedte. De contouren worden duidelijk en volgens de meerjarenberekening gaat Den Bosch toe naar een tekort van € 400.000. Hij is benieuwd wat daarvan opgevangen kan worden door incidentele middelen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zegt dat de leefbaarheid in de dorpen behoorlijk onder druk staat.

Hoe kan die leefbaarheid een boost gegeven worden? De heer Huibers (Rosmalens Belang) wijst op het wijk-, buurt- en dorpsbudget. Naar de evaluatie daarvan kijkt hij uit. De wijkcentra staan ook flink onder (financiële) druk. Hier worden nu incidentele middelen voor vrijgemaakt en de vraag is of dat niet structureel zou moeten zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat om de veiligheid te verhogen politie en boa's nadrukkelijk op de werkvloer aanwezig en zichtbaar moeten zijn. Dat geldt ook voor leerplichtambtenaren en jongerenwerkers, die de buurten en wijken moeten kennen. Ten aanzien van de gevoelens van veiligheid is te zien dat een aantal wijken diep in het rood staat. De ambitie is om het rapportcijfers minimaal op een 7 uit te laten komen in 2026. In de veiligheidsmonitor komt een aantal wijken onder de 5,9 uit. Er zijn ook wijken die rood kleuren door het aantal misdrijven op 1000 inwoners. Hoe kijkt de burgemeester naar het op sterkte brengen van de zichtbaarheid van politie en handhavers? De wijkrechtspraak zoals in Eindhoven ziet hij ook graag. Wanneer komt hier inzicht in? Een solide financiële situatie voor de gemeente in onzekere financiële tijden: ongeacht het regeerakkoord komt het ravijn van 2026 er en dieper dan een halfjaar geleden werd gedacht. Het kan niet zo zijn dat een ombuigingssituatie naar een nieuwe periode wordt doorgeschoven.

Mevrouw Craste (D66) vraagt over welke aanwijzingen de heer Kagie hier spreekt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er veel ongewis is in het regeerakkoord qua dekking. De heer Van Silfhout (Volt) deelt dat het in de breedte financieel niet goed gaat lopen de komende tijd van wat van de overheid komt, maar het Gemeentefonds lijkt er redelijk vanaf te komen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het onnozel als Den Bosch zichzelf in slaap sust. Den Bosch moet zich prepareren op een zware financiële winter, niet omdat hij wil bezuinigen maar hij wil de traditie van soliditeit volhouden. Mevrouw Welten (VVD) vindt het goed dat de heer Kagie zich bezorgd maakt, maar tegelijkertijd 12

leest zij dat de opschalingskorting verdwijnt. Hoe denkt de heer Kagie over een takendiscussie? Jaren geleden heeft die ook plaatsgevonden. Hoe wil de heer Kagie anticiperen op de financiële zorgen? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat mevrouw Welten blijkbaar zijn tekst heeft gelezen. Hij wil de bezuinigingsoperatie niet na 2026 positioneren en hij zal hierover een motie indienen. Oud voor nieuw en dan nog indringender dan nu, daar zal Den Bosch aan moeten geloven. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft dit soort paniekverhalen vaker gehoord van de heer Kagie. Vindt de heer Kagie het onvoldoende dat zorgvuldig in kaart wordt gebracht wat de bezuinigingsmogelijkheden zouden zijn als de nood aan de man komt? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) kan uit de tekst van de voorjaarsnota niet opmaken dat de nieuwe raad in positie wordt gebracht. Als de wethouder dat kan aangeven, zou dat een stap in de goede richting zijn. Hij vindt het nogal wat dat het tekort in 2026 met incidentele middelen in 2025 wordt gedekt, om de pijn van een bezuinigingsoperatie verder weg te schuiven. Dat is geen paniek, maar dat is niet onnozel zijn over de realiteit. De heer Van Silfhout (Volt) heeft zojuist gehoord dat Den Bosch er financieel goed voorstaat.

Zou niet beter anticyclisch geïnvesteerd moeten worden in zware tijden? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat er vanuit het theater geen positieve signalen zijn over de exploitatiebijdragen van de gemeente voor het nieuwe theater de komende jaren. Dit soort ongewisheden moet iedereen onderkennen. En dan heeft hij het nog niet over wat er van het rijk verwacht mag worden de komende jaren. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het zou helpen als hierover breed met de specialisten in huis gesproken wordt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat het zou helpen als er een analyse komt van het uitgewerkte regeerakkoord nog voor de begroting in september. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of dat ook de lading van de motie is die de heer Kagie in beeld heeft, want op basis waarvan wordt er dan nu een traject uitgezet? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat ervoor gezorgd moet worden dat het je niet overkomt. Vandaar dat hij met een motie komt. Bij de begrotingsbehandeling moet een degelijk traject geschetst worden op basis van genoemde analyse. De heer Van Silfhout (Volt) verzoekt de heer Kagie te kijken naar het voorstel op pagina 4, waarin staat dat het college bij de begroting terugkomt op hoe het keuzetraject wordt ingericht.

Dus wat vraagt de heer Kagie nu van het college? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) gaat er niet in mee om de aanstaande bezuinigingen vooruit te schuiven naar na 2026. De extra communicatieadviseurs helpen niet om kritische situaties op het verkeersdossier weg te poetsen. Hij wijst op de stadsmonitor 2024: slechts 13% van de inwoners vindt dat burgemeester en wethouders hun besluiten duidelijk uitleggen. Het college moet dus eerst zelf duidelijker communiceren over het beleid, zeker wanneer er duidelijke besluiten zijn genomen. € 3,6 miljoen voor aanpassing van de kruising Citadellaan / Orthenseweg om het Design Museum van € 50 miljoen mogelijk te maken: daar gaat hij niet in mee. Voorstel verkenning grote nieuwe woningbouwlocaties: veel steun hiervoor, de urgentie is helder. In de commissie komt hij met twee voorstellen hierover. Eindhoven is in feite de hoofdstad van het zuiden aan het worden. Hoe verhoudt Den Bosch zich tot de enorme ontwikkelingen in Eindhoven? Hier hoort hij graag op korte termijn over. In het voorstel van de directeuren van 6 april 2022 werd een uitvoerbaarheidstoets bepleit. Daarin werd geopperd 13

heldere prioriteiten te stellen, er kan niet oneindig veel van de mensen gevraagd blijven worden. Toets de uitvoerbaarheid van politieke voorstellen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) verwijst naar een eerder initiatiefvoorstel om stoeltjes in de openbare ruimte te plaatsen, dus geen terras maar een plek waar je zonder consumptie kunt verblijven, een plaats voor iedereen. Hij las dat de gemeente het aantal stoeltjes wil uitbreiden; dat is heel mooi maar misschien kan er toch iets meer. Tijdens de Bossche Zomer was het uitgangspunt: vakantie in eigen stad. De goede punten uit dat toen breed gedragen initiatief kunnen ook vastgehouden worden. Die activiteiten dragen bij aan de bestaanszekerheid van sommige inwoners. Is de wethouder dit met hem eens? De laatste Bossche Wijk- en buurtmonitor dateert van 2022. Voor een aantal buurten is de omschrijving deprimerend en eentonig: een beneden gemiddelde totaalscore. Dat is vast nog zo, want in die buurten zal geïnvesteerd worden (Samen Gezond). Dat is jammer want bewoners van de Hambaken bijvoorbeeld zijn over het algemeen trots op hun wijk en willen er graag blijven wonen, al zijn de huizen niet alle even goed. Dat kan nu niet als zij ouder worden of iets te veel gaan verdienen voor een sociale huurwoning en dat is al snel het geval tegenwoordig.

Bouwen is van het grootste belang, maar dat betekent ook toekomstgericht aan de slag gaan. Daarom pleit hij voor een langjarige aanpak zoals de gemeente met alle partners voor de Gestelse buurt heeft opgezet. Daar is veel geld voor nodig dat er nu niet is. Vandaar dat hij met een motie komt, met het verzoek aan het college om een plan te maken en daarvoor geld te gaan zoeken bijvoorbeeld in Europa. Dat verdienen de bewoners. Hij kijkt uit naar de bijeenkomst binnenkort over de bestuurlijke organisatie. Het is onduidelijk wat het hoofdlijnenakkoord voor gemeenten gaat betekenen. Wel duidelijk is wat moeilijk of niet uitvoerbaar zal zijn conform Europese wetgeving. Hoe stabiel de nieuwe samenwerking is, kan ook afgevraagd worden. Hij stelt voor dat het college doorgaat met het ontwikkelen van een plan voor een permanente afschaalbare opvang voor vluchtelingen op de Meerendonk. Het is namelijk wensdenken dat er straks geen ruimte en aandacht meer nodig zou zijn voor vluchtelingen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de heer Rosmalen eerder een mogelijkheid voor jongeren zag in een rafelrand met de Tramkade. Volgens hem is de wethouder dat aan het uitwerken. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft eerder gesproken over het binden van jongeren door het scheppen van een extra rafelrand nu de Tramkade ontwikkeld wordt.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt waar GroenLinks zelf aan denkt bij die rafelrand. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) zegt dat dat op de Meerendonk zou kunnen, maar hij is enige tijd geleden op Ertveldplas net buiten het centrum geweest en daar stonden veel bedrijven leeg dus het zou ook daar kunnen. Overigens kan dit ook in een omliggend dorp komen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de benchmark op de klimaatmonitor een ander resultaat laat zien voor Den Bosch dan de wethouder aangeeft. Den Bosch loopt bijvoorbeeld 19% achter op Tilburg; graag reflectie hierop, zeker omdat de Klimaatcoalitie daar ook al een aantal keren op gewezen heeft. De Klimaatcoalitie is met een tienpuntenplan gekomen, maar daar wordt bijna niet op gereageerd terwijl dat omarmd zou moeten worden. Bij de Brabanthallen is de haven gedempt voor parkeerplaatsen, een heel vervuilende operatie om de auto's te faciliteren. Anderzijds is hij blij met het klimaatbos. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat de uitbreiding van de parkeerplaatsen goed was voor de vitaliteit van de Brabanthallen. Is De Bossche Groenen daartegen? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is daar niet op tegen maar het gaat erom hoe daarmee omgegaan wordt. Er ligt een groot stuk asfalt en daar zou ook een laag opgezet kunnen worden 14

zodat er dubbellaags geparkeerd had kunnen worden. De haven had hiervoor niet gedempt hoeven te worden. Hij is blij met een klimaatbos maar het is nog niet bekend wat dat gaat kosten. Dat klimaatbos komt wel net op een locatie waar ruimte is om woningbouw toe te voegen. Daar is een kans om sociaal te bouwen. Mevrouw Welten (VVD) is hierdoor verrast. Er wordt een klimaatbos aangelegd en daar zou De Bossche Groenen toch heel blij van moeten worden, maar hoe komt de heer Hoeben er nu bij daar woningbouw te realiseren? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is ook blij dat er een bos wordt aangelegd, maar er moet goed gekeken worden naar de ruimte en de opties die beschikbaar zijn. Het zijn niet allemaal zijn keuzes die gemaakt worden maar er worden keuzes gemaakt en dat is belangrijk. Er wordt voortgang geboekt. Echter, wordt nu wel alles bereikt wat Den Bosch wil? Een klimaatbos aanleggen op een plek waar woningcorporaties veel grondposities hebben, lijkt hem niet wenselijk. Daar zijn minder conventionele plekken voor te vinden. Tot aan de Grintweg ligt ruimte om een kleine wijk erbij te maken. Benut dus de mogelijkheden die er zijn. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat ook vaak gesproken is over uitbreiding van de noordoosthoek Nuland.

Ziet de heer Hoeben daar ook een mogelijkheid om een wijk erbij te maken? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat hier op hoofdlijnen wordt gesproken. Hij wil hier graag over in gesprek maar wel in de commissie. Het realiseren van tijdelijke ateliers voor € 300.000: jammer dat dat niet door is gegaan, maar tegelijkertijd staan er ateliers op de Tramkade leeg. Kan die ruimte niet benut worden? Het Design Museum kost inderdaad veel geld; ook dat museum is niet zijn keuze. Hij hoort echter dat € 43 miljoen niet afdoende zal zijn. De deal is inmiddels gesloten en op 1 januari 2030 moet er een nieuw onderkomen zijn. Wat als er over twee jaar een andere wind gaat waaien, zou er dan nu niet gekeken moeten worden naar een alternatief? Hij kijkt in dit verband naar de buurman; zou dat niet een goed alternatief zijn? Daarmee wordt dat gebouw goed ingevuld en kan snel geschakeld worden. In de eerder uitgevoerde quickscan staan zaken waar zo overheen gestapt kan worden. Financiën: het is niet bekend hoe het met de exploitatie van het theater gaat maar wel is bekend op wiens bordje dat terecht gaat komen. Er ligt een behoorlijk wensenlijstje maar dat zijn allemaal stenen. Het zijn grote uitgaven en de raad heeft ook veel aandacht gevraagd voor projecten. Hij verwijst naar het verkeersdebat en de bestaanszekerheid, maar er wordt vooral vooruitgeschoven in de tijd.

Het is niet meer uit te leggen naar de inwoners, ook niet met extra communicatieadviseurs. Daar moet meer aandacht voor komen. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Hoeben ervoor pleit de projecten in het Structuurfonds zo snel mogelijk te ontwikkelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft dat niet gezegd. Veel projecten hebben nog geen dekking en er zijn ook projecten die discutabel zijn. Het is bijna niet meer uit te leggen waarom al die grote projecten doorgedrukt blijven worden terwijl iedereen weet wat er op de gemeente afkomt. Mevrouw Welten (VVD) hoort de heer Hoeben zeggen dat die projecten weglopen uit de tijd. In het Structuurfonds staan ambities die partijen graag willen realiseren. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft het over projecten die over de veiligheid op straat of bestaanszekerheid gaan. Die projecten worden vaak vooruitgeschoven want óf er moet nog onderzoek naar gedaan worden óf deze moeten integraal bekeken worden. Het lijkt hem belangrijk om voorzichtiger om te gaan met andere ambitieuze projecten. Als er nog geen dekking is, is er nog geen dekking. Het Structuurfonds is ook min of meer een schuldenlast; die gelden moeten terugbetaald worden. Hoe de exploitatie van het theater wordt, is nog niet precies bekend maar dat zijn wel rekeningen die betaald moeten blijven worden. 15

Mevrouw Welten (VVD) noemt als voorbeeld de Bossche Pas. De aanbesteding is doorlopen en die pas steunt straks mensen die minder draagkrachtig zijn. Daarmee wordt toch ook iets aan bestaanszekerheid gedaan? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat er ook zeker goede dingen gebeuren in de gemeente. Het beleidsplan Openbare ruimte is volgend jaar aan herziening toe. Daar staan afspraken in, zoals over de binnenstad die een ander niveau krijgt. Wat zijn de effecten? In 2025 wordt daarover gesproken. Er moet naar een verschuiving gekeken worden, een verschuiving in geld, er moet meer geld naartoe, en de prioriteiten moeten anders. Alle voorzieningen in de wijken hollen achteruit. Er wordt veel gemijmerd over alle grote projecten die de gemeente in de binnenstad wil, maar dat is niet uit te leggen aan de mensen die buiten die wijken wonen. Communicatieadviseurs zullen de lantaarnpalen niet gaan schilderen; dat doen de mensen inmiddels zelf en dat vindt hij beschamend. Dat zijn de projecten die hij bedoelt: projecten die misschien minder zichtbaar zijn maar wel heel veel toevoegen aan de leefbaarheid en het woongenot van de inwoners. Mevrouw Craste (D66) zegt dat participatie een hot item is. Er moet geaccepteerd worden dat niet alles meteen goed gaat en dat de gemeente ook in de spiegel moet kijken als het niet goed gaat.

Er zit ook spanning op dit onderwerp want hoe betrek je iedereen hier op een goede manier bij? Niet iedereen kan het immers naar de zin gemaakt worden. Zij kijkt uit naar de discussienotitie van Rosmalens Belang hierover. Zij wijst op de enorme bezuinigingen in het onderwijs, waar het nieuwe regeerakkoord op ingaat. Kinderen kunnen steeds minder goed lezen, schrijven en rekenen. Het mentale welzijn van jongeren staat al jaren onder druk. Zij is bezorgd over wat die bezuinigingen lokaal gaan betekenen voor het onderwijs, de huisvesting en beschikbaarheid van leraren. Gelukkig is in de voorjaarsnota terug te zien dat Den Bosch blijft investeren in een toekomstige generatie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat D66 de laatste jaren toch aan het stuur heeft gezeten bij het landelijk beleid. Hij begrijpt dat mevrouw Craste ontevreden is over het beleid van haar eigen partij. Mevrouw Craste (D66) heeft gezegd dat het van belang is in de toekomst van kinderen te blijven investeren. In plaats daarvan worden er nu bezuinigingen voorgesteld en dat vindt zij niet goed. De heer Van Griensven (PVV) vindt het beter te investeren in onderwijs dan in dakterrassen op Wolvenhoek, die nu blijken te falen en afgebroken moeten worden. Is D66 het daarmee eens? Daar is mevrouw Craste (D66) het uiteraard niet mee eens.