2022-05-30 Commissie Bestuur vastgesteld

Commissie BESTUUR Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

30 mei 2022 Raadzaal

Collegeleden:

mw. J.M.C. van Gool mr. drs. R. van der Meer J.J.E.L. van Creij, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, J.A.B. Huibers, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen mr. J.W.F. Hoskam, drs. J.M.L.N. Mikkers, mr. H.C. van Olden

Afwezig:

P.M. van der Krabben

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn (DemiSec)

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen welkom.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter geeft aan dat de heer Van der Krabben zich heeft afgemeld en dat de heer Van Rosmalen van GroenLinks wat later komt. Ze stelt voor om het jaarverslag en de actualisatie van de begroting gezamenlijk te behandelen. De commissie stemt hiermee in. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen verslag vorige vergadering Het verslag van de commissie Bestuur van 20 januari 2022 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt een aantal moties van de lijst af te voeren en ze vraagt of hier opmerkingen over zijn. De heer Van Genugten (CDA) wil de motie over de Hinthamerstraat nog even laten staan omdat in het licht van het nieuwe bestuursakkoord zich nieuwe ontwikkelingen kunnen voordoen. De voorzitter meldt dat het college ook voorstelt om een aantal toezeggingen als afgedaan te beschouwen. De commissie stemt hiermee in.

Raadsvoorstellen 5. 6.

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 Actualisatie begroting 2022 Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) ziet in het jaarverslag een verwijzing naar het jaarlijkse onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen over de woonlasten in veertig gemeenten. Daaruit blijkt dat het in Den Bosch vergeleken met andere grote gemeenten qua woonlasten minder gunstig is om te huren en dat voor kopen het tegenovergestelde geldt. Deze scheve verhouding komt ook voort uit de lage ozb in de gemeente Den Bosch. Die wordt wel wat verhoogd, maar in het bestuursakkoord staat ook dat de ozb weer voor vier jaar wordt vastgelegd. Ze is benieuwd wat de wethouder van die scheve verhouding vindt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) las in het jaarverslag dat steeds meer wordt gedigitaliseerd en hij vraagt aandacht voor digibeten, de gemeente moet ook hen blijven bereiken met papieren stukken. Er staan steeds meer berichten op social media en hij vraagt of de antwoorden die daar worden gegeven wel zijn gestoeld op bestuurlijk vastgelegde zaken. Het baart 1

hem grote zorgen dat slechts 42% van de burgers weet wie het bestuur van de gemeente Den Bosch vormen en dat slechts een derde van de burgers vindt dat ze goed bij de ontwikkelingen in hun buurt wordt betrokken. Corona had veel negatieve effecten op de samenleving, maar een positief effect was het lagere aantal inbraken en hij hoopt dat die lijn zo blijft. Er blijft € 6,9 miljoen over waarvan € 2 miljoen in de algemene reserve gaat die daarmee overvol is. Gewoon ge-DREVEN ziet liever dat hiermee een revolverend fonds in het leven wordt geroepen dat wordt gebruikt om huizen middels warmtepompen energiezuiniger te maken, maar in het bestuursakkoord staat dat die € 2 miljoen al op is. In de binnenstad zijn op tachtig plekken zonder vergunning zonnepanelen geplaatst, ook op plekken waar dit niet mag en hij vraagt waarom hier niet op is gehandhaafd. Ten slotte ontvangt hij graag de actuele status van Dierenbos wat betreft toezicht en handhaving. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt waarom er bijna € 5 miljoen niet rechtmatig aan aanbestedingen is besteed. Hij wil ook weten of in de actualisatie van de begroting al rekening met prijsstijgingen is gehouden en hoe het zit met de begroting voor 2023. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat in het bestuursakkoord € 10 miljoen voor dit soort zaken is opgenomen.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt dit wel een aandachtspunt omdat het om veel meer geld kan gaan. In de jaarrekening staat niets over dat BOA's meer bevoegdheden krijgen op het gebied van samenscholing en ongeregeldheden en hij vraagt waarom dat nu wel aan de orde is. Het veiligheidsgevoel gaat van een 7 naar 6,9, er zijn well allerlei wijkscans in gang gezet en hij vraagt welke gevolgen deze wijkscans hebben gehad, met name voor de realisering van de verbeterpunten, of dit al gebeurt en zo niet wanneer dit wel gebeurt en of de wethouder heeft overwogen om direct wijkscans te implementeren, dit had het veiligheidsgevoel misschien verhoogd. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat het veiligheidsgevoel niet van een 7 naar een 6,9 is gegaan, maar dat de doelstelling van een 7,3 niet is gehaald maar op een 6,9 is blijven steken en hij vraagt wat er wordt gedaan om de ambitie van een 7,3 wel te verwezenlijken of de ambitie zelfs te verhogen. De subsidie voor VluchtelingenWerk was fors hoger dan was voorzien, € 330.000 is € 468.000 geworden, en hij wil weten waarom hier zo veel meer geld naartoe is gegaan. Het is goed dat er een subsidieregister is, maar bij de doelstelling staat alleen 'verbinden van mensen met cultuur' of 'vernieuwen van het cultureel aanbod'.

Hieruit is niet af te leiden wat de aard van de subsidie is en hij vraagt of dit transparanter kan worden gemaakt, mede gelet op de Wet open overheid die sinds 1 mei 2022 van kracht is. De heer Van Genugten (CDA) complimenteert de wethouder omdat die de afgelopen jaren heeft gezorgd voor een solide financiële huishouding en een positief resultaat van € 7,2 miljoen, terwijl veel gemeenten er in coronatijd anders voor stonden. Het CDA is blij met de uitvoering van de CDA-motie om de resterende rijksmiddelen voor tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten te reserveren voor het domein Armoede en schulden. Tussen de begroting en nu is de energiearmoede toegenomen en worden de lasten voor de inwoners hoger, dan is het goed dat hier € 1,7 miljoen voor wordt gereserveerd. Mevrouw Welten (VVD) maakt zich er zorgen over dat maar 42% van de inwoners weet wie de stad bestuurt en dat ruim een derde er geen vertrouwen in heeft dat de gemeente zorgt voor ontwikkelingen in wijken en buurten.

Ruimte bieden aan de samenleving en vraaggericht werken kan alleen als de vraag bekend is en daarom moet de gemeente goed communiceren en de burger beter laten participeren, zij moeten vaker en intensiever worden benaderd, soms ook persoonlijk, er moet duidelijk worden gemaakt hoe de inbreng van burgers wordt gewogen en wat daarmee gedaan wordt en de dialoog die voortvloeit uit ingediende initiatieven in het kader van de wijk-, buurt- en dorpenregeling moet breder uitgenut worden. Het is ook zorgelijk dat sprake is van erg veel verloop en tekorten bij het personeel. Het is onduidelijk welk effect deze schaarste heeft, of dit essentiële diensten voor de inwoners, de zorg of ondernemers die nog steeds last hebben van corona treft en of keuzes moeten worden gemaakt. Ze vraagt hoe de gemeenteraad daarbij wordt betrokken. De rol van de gemeente bij dienstverlening is vooral faciliterend en ondersteunend, maar deze dienstbaarheid is, ondanks het behalen van mooie cijfers, nog niet vanzelfsprekend. Het systeem is te vaak leidend en het versturen van een beves2

tiging van ontvangst van een brief is zeldzaam. Ook is het moeilijk om telefonisch contact met mensen op het stadskantoor te krijgen omdat ze vaak niet op hun plek zitten. Om het vertrouwen van de burgers terug te winnen moet de gemeente haar taken goed uitvoeren en ze wil weten hoe wordt omgegaan met de resultaten van de kwaliteitsonderzoeken naar de dienstverlening en of die echt tot verbeteringen leiden. De veiligheidscijfers zijn positief, maar het veiligheidsgevoel is minder geworden en ze hoort te zijner tijd graag of de inzet van de buurtpreventieteams effectief waren. Corona had impact op het programma Veiligheid, maar ook op de financiën en ze prijst de extra inspanningen om veiligheid en rust te laten terugkeren. Ze complimenteert de wethouder omdat de financiën op orde zijn en voor de goede communicatie hierover. Het is goed dat de in de crisisorganisatie opgedane ervaringen worden doorontwikkeld. Het aantal misdrijven liep in coronatijd terug, maar er was meer overlast, met name van jeugd en dat is verklaarbaar omdat de jeugd veel meer buiten was dan in de wijkgebouwen. Juist voor deze overlast zijn de jeugd-BOA's een goede aanvulling. De wijkscans om te zorgen voor meer veiligheid zijn nagenoeg afgerond en ze hoort graag wat met deze scans wordt gedaan en of de resultaten invloed hebben op de rol van de wijk- en dorpsraden.

Het is positief dat wordt ingezet op het tegengaan van verharding van de straatcultuur en het terugdringen van drugsoverlast door optredens in het kader van zorg en veiligheid waarvan de veilige school een onderdeel is, daarmee wordt de jeugd preventief geïnformeerd over drugsgebruik en andere verslavingen. Ten slotte merkt ze op dat ondermijning een gevaarlijk fenomeen is, zeker voor de zwakkeren in de samenleving, die vallen gemakkelijk ten prooi aan criminele organisaties en gelukkig wordt hier krachtig op ingezet. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat in de jaarverslagen van andere gemeenten cijfers over meerdere jaren staan zodat een vergelijking tussen verschillende jaren mogelijk is en ze vraagt of de gemeente Den Bosch ook cijfers van meerdere jaren in het jaarverslag kan opnemen. Zijn tweede punt gaat over de externe oriëntatie en specifiek over de indicator 'Een actieve lobby richting Den Haag en Brussel om goed in te spelen op internationale ontwikkelingen en het beter benutten van cofinancieringsmogelijkheden vanuit de provincie, het rijk en de EU'. Bij de invulling van die indicator ligt de nadruk erg op de actieve lobby en wordt niet zozeer gekeken naar hoe kan worden ingespeeld op internationale ontwikkelingen.

In Duitsland is bijvoorbeeld maar de helft van het afval restafval, in Finland en Zweden valt iets te leren over inclusief onderwijs en in Wenen over de woningmarkt. Hij vraagt of er niet alleen iets kan worden gezegd over wat er uit Brussel wordt gehaald, maar ook over wat er van Europa kan worden geleerd. Ten slotte vraagt hij hoe het komt dat bij de digitale dienstverlening de nulmeting van 82%, de realisatie van 73% en de doelstelling van 85% zo ver uit elkaar liggen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat weinig middelgrote gemeenten zo'n sterke financiële huishouding hebben als de gemeente Den Bosch, inclusief lage lokale lasten. Er is in vier jaar veel veranderd, er is bijvoorbeeld veel krapte op de arbeidsmarkt ontstaan, met name in de zorg, er zullen de komende jaren nog meer onzekerheden ontstaan en de vraag is wat de gemeente aankan, of die zowel woningbouw als andere zaken kan presteren. De ambtenaren willen het gemakkelijk en om dat te illustreren toont hij vier vragen over verkeersveiligheid van het CDA, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN en 50PLUS over vier verschillende onderwerpen, waarop een containerantwoord is gegeven zonder in te gaan op de specifieke vraag.

Hij is geschrokken van de vele vertragingen bij allerlei projecten en vraagt zich af of het college de raad in de dilemma's van die krapte op de arbeidsmarkt en het gebrek aan handelingskracht van de ambtelijke organisatie heeft meegenomen. Hij citeert uit het bestuursakkoord: "Verzoeken om kleinschalige herontwikkelingen van kleinschalige leegstaande panden, het laatste jaar veelal on hold gezet vanwege te weinig ambtelijke capaciteit". Er is in de vorige periode gesproken over sneller slagen maken, maar er is toen niet gezegd dat verzoeken systematisch on hold werden gezet, ook de grootschalige ontwikkeling bij het Jeroen Bosch College. De heer Huibers (Rosmalens Belang) vraagt of er door de krapte op de ambtelijke arbeidsmarkt meerdere cruciale zaken niet zijn doorgegaan. De heer Van den Kerkhof (D66) vindt het bijzonder dat er in een coronajaar een positief resultaat van bijna € 7 miljoen is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat heel veel gemeenten miljoenen over 2021 over hebben omdat tal van zaken in de hapering liggen. 3

De heer Van den Kerkhof (D66) weet dat er ook veel gemeenten zijn die dat niet hebben en waar ook veel dingen in de hapering zijn gekomen. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat in het nieuwe bestuursakkoord onder andere een verhoging van de WOZ wordt aangekondigd en hij vraagt of de heer Van den Kerkhof deze verhoging gelet op de resultaten over 2021 niet nodig vindt. De heer Van den Kerkhof (D66) wil dit debat op 31 mei a.s. voeren. Mevrouw Hernández (50PLUS) merkt op dat het belangrijk is dat de burgers weten wie de raadsleden zijn en wat ze doen, maar dat dit niet zo is doordat er niet goed met de burgers wordt gecommuniceerd. Social media hebben veel impact, maar niet iedereen gebruikt die en daarom moeten ook offline media worden gebruikt zoals kranten en pamfletten. Wat betreft veiligheid sluit zij zich aan bij de vorige sprekers. Er wordt in Den Bosch veel aan veiligheid gedaan, maar de uitdagingen op dit gebied wordt steeds groter en veiligheid moet een prioriteit zijn omdat een onveilige stad ook andere problemen met zich meebrengt. Er moet ook aandacht zijn voor de ambtelijke capaciteit en ze stelt voor om bijvoorbeeld mensen van Weener XL om te scholen, zodat ze voor de gemeente kunnen gaan werken.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat er in het jaarverslag niet over verkeersveiligheid is gerapporteerd, terwijl verschillende fracties regelmatig de verkeersveiligheid en hufterig gedrag in het verkeer ter sprake hebben gebracht en ze zou hier graag iets over in het jaarverslag teruglezen. Er staat wel iets in over verkeerseducatie, maar dat is te algemeen en ze leest graag meer over de ontwikkelingen op dat gebied. Er komt veel geld vrij voor extra BOA's en dat is goed omdat beleid zonder handhaving niet veel voorstelt. De Bossche Groenen wil niet alleen BOA's in het centrum inzetten, maar ook in het buitengebied in verband met onder andere stroperij en illegale drugslozingen. Er is de afgelopen periode veel gesproken over het Bosch model voor participatie, er zou meer samen met burgers gebeuren en ze doet de oproep om hier in de komende bestuursperiode echt werk van maken en daar indicatoren aan te hangen om te kunnen zien of de vooruitgang op dit gebied ook zo wordt ervaren en of de juiste dingen gebeuren als het gaat om het betrekken van de burgers bij de besluitvorming. Reactie college Wethouder Hoskam heeft als wethouder en daarvoor als fractievoorzitter van de VVD altijd gestreefd naar goed rentmeesterschap en deugdelijk financieel beleid en dat heeft ertoe geleid dat de accountant vrij snel een goedkeurende verklaring heeft afgegeven.

Dat wil niet zeggen dat alles goed is gegaan, maar niet rechtmatig besteden is iets anders dan onrechtmatig besteden. Het eerste gaat over uitgaven die zonder voorafgaande toestemming van de raad zijn gedaan, maar die wel noodzakelijk waren om te handelen en dat is ten onrechte niet hersteld. Hij heeft herhaaldelijk gewezen op de spanning tussen de wensen van de raad en het beslag dat daarmee op de formatie van het ambtelijke apparaat wordt gelegd. Mevrouw Welten zei dat dan keuzes moeten worden gemaakt, maar die beginnen wel bij de raad, die moet duidelijk maken wanneer die informatie wil en welke stappen die wil zetten en als de raad de hoofdlijnen bewaakt, kunnen sneller keuzes worden gemaakt. Hij zegt de heer Van Hattem toe dat wordt gekeken naar meer transparantie in het subsidieregister en dat geldt ook voor de jaarrekening. De woonlasten zijn elf jaar lang laag gebleven en er is een verschil tussen huurders en kopers, onder andere omdat huurders huur betalen en bij eigenaren naar de waarde van het onroerend goed wordt gekeken, maar ook eigenaren kunnen zware lasten hebben en daarom was hij zeer terughoudend met lastenverhogingen. Ook de lasten in de sociale huur stijgen en dan komt iemand klem te zitten. Hij wijst er ook op dat het gebruikersdeel van de onroerendzaakbelasting is afgeschaft, ook dat was een extra last voor de huurders.

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) las in het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen dat in het ozb-eigendom de rioolheffing en afvalstoffenheffing worden meegenomen, maar geen huurkosten of iets dergelijks. Wethouder Hoskam geeft aan dat het woningforfait ook niet wordt meegeteld, dat het gaat om het percentage van iemands lasten en dat huur ook bij de woonlasten hoort.

4

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) bedoelt dat Den Bosch afwijkt van andere grote gemeenten; in Den Bosch komen woningeigenaren in een gunstigere positie en huurders in een ongunstigere positie. Wethouder Hoskam herkent dat niet. Er zal in de toekomst anders met woonlasten worden omgegaan en hij noemt de voorgenomen stijging van de ozb als voorbeeld. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt welke invloed de prijsstijgingen hebben. Wethouder Hoskam geeft aan dat de tekorten op de arbeidsmarkt, maar ook de prijsstijgingen doorwerken in wat de gemeente kan en hij noemt als voorbeeld tien verkeersdrempels die voor in totaal € 30.000 worden begroot, als die € 40.000 gaan kosten, kunnen er geen tien maar slechts zeven drempels worden aangelegd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of de wethouder iets over de aanbesteding van € 5 miljoen kan zeggen. Wethouder Hoskam herhaalt dat niet rechtmatig iets anders is dan onrechtmatig. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wil weten waar het mee te maken heeft dat er voor € 5 miljoen niet rechtmatig is aanbesteed. Wethouder Hoskam kan alleen zeggen dat het niet conform de regels is. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt om een voorbeeld van waar het is misgegaan. Wethouder Hoskam kan hier geen voorbeeld van geven. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) weet dat dit heeft te maken met het tekort aan personeel. Wethouder Hoskam geeft uitleg.

Als voor personeel bijvoorbeeld 100 wordt begroot en personeel wordt ingehuurd waarvoor 105 moet worden uitgegeven dan wordt 5 meer uitgegeven dan begroot. Als hij dat niet aan de raad meldt dan vindt de accountant dat niet rechtmatig besteed omdat hij dit van tevoren aan de raad had moeten melden. Soms moet het college direct handelen, bijvoorbeeld als er een leverancier wegvalt en een product wel nodig is, dan is het niet mogelijk om eerst naar de gemeenteraad te gaan. Als dit in november of december gebeurt, zegt de accountant dat het niet rechtmatig is besteed, maar dat geld is wel uitgegeven met het oog op een wens van de raad. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of er in het volgende jaarverslag cijfers over meerdere jaren kunnen worden opgenomen. Wethouder Hoskam zegt dat hiervoor capaciteit nodig is en dat de raad dan wel moet aangeven om welke cijfers het moet gaan en wat de raad daarmee wil. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het een goed idee is om hiervoor een discussienotitie in te dienen of dat het college hier vanzelf mee komt. Wethouder Hoskam adviseert hier met de griffie en zijn opvolger naar te kijken. Portefeuillehouder Mikkers wil voor veiligheid eigenlijk geen 7,2 maar een 10 halen, maar het moet wel realistisch zijn.

Hij is het er niet mee eens dat Den Bosch op dit punt achterblijft omdat Den Bosch in vergelijking met andere grote gemeenten nog steeds heel goed scoort, maar hij maakt zich wel zorgen over een aantal punten. In de wijkveiligheidsscans komen verkeersveiligheid, jeugd en afval continu naar voren, maar als dit de drie prioriteiten in het veiligheidsbeleid zouden zijn dan zou er niets gedaan worden aan huiselijk geweld, zorg achter de voordeur, drugsbestrijding, inbraken en criminaliteitsbestrijdingen. Uit de wijkveiligheidsscans komt naar voren wat de inwoners vanuit hun leefwereld ervaren, maar het veiligheidsbeleid is breder dan dat. Er kan onderscheid worden gemaakt tussen verkeersveiligheid een huftergedrag. Bij het laatste kunnen allerlei maatregelen worden genomen om de verkeersveiligheid beter te maken, 5

maar als iemand 100 km per uur blijft rijden op een 30km-weg moet dit worden aangepakt. In het buitengebied wordt samengewerkt met de provincie en de Omgevingsdienst in 'Samen sterk in het buitengebied' en ook Bossche BOA's werken daar op gezette tijden aan mee, maar de mensen die in het buitengebied zijn, zijn vooral de mensen van de Omgevingsdienst die niet door gemeentelijke grenzen worden beperkt. De bevoegdheden van de BOA's zijn niet in de jaarrekening opgenomen omdat die gaat over 2021 en de APV waarin deze nieuwe bevoegdheid is opgenomen in 2022 ingaat. Hij hoopt eind 2022 op grond van de wijkveiligheidsscans, de analyse van de politie en andere veiligheidspartners met een integraal veiligheidsplan te komen waarin ook drugspreventie aan de orde komt. Lobbyen is een belangrijk thema, maar alles is ergens internationaal wel uitgedacht, de vraag is aan welke Europese en landelijke programma's Den Bosch moet meedoen en Den Bosch probeert zo veel mogelijk aansluiting te zoeken bij de ambities van de raad met bijvoorbeeld de city deals op nationaal en Europees niveau.

Er zijn altijd steden, dorpen en regio's die iets hebben bedacht wat misschien interessant voor Den Bosch is, maar het is onmogelijk om dat bij te houden met een capaciteit van 1600 medewerkers, dan wordt hij liever geïnspireerd door bijvoorbeeld de VNG of de Vereniging van Europese Steden die lessons learned doorgeven. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of in het plan van aanpak waarmee de burgemeester komt naast verkeersveiligheid, jeugd en afval ook andere onderdelen van veiligheid aan de orde komen Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het integraal veiligheidsplan uit een aantal bouwstenen bestaat, waaronder de wijkveiligheidsscans. Als daar zaken uitkwamen die direct konden worden opgepakt, is dit ook gebeurd. De heer Van Hattem (PVV) hoorde de burgemeester zeggen dat er eind 2022 op basis van de wijkscans een plan van aanpak komt, maar ook dat het gaat om een integraal veiligheidsplan. Dat is een vierjarig instrument waarmee de raad kan sturen en hij wil weten hoe dit gaat landen en hoe de raad op de veiligheidsissues kan sturen. Portefeuillehouder Mikkers geeft aan dat er per wijk een wijkveiligheidsscan is gemaakt en dat daar per wijk een actieplan van is gemaakt. Daarnaast wordt de rode draad uit de wijkveiligheidsscans als bouwsteen voor het integrale veiligheidsplan gebruikt.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt waarom op tachtig plekken in de binnenstad zonder vergunning zonnepanelen zijn gelegd zonder dat daarop is gehandhaafd en hoe het zit met de handhaving op Dierenbos. Deze vraag mag ook schriftelijk worden afgedaan. Portefeuillehouder Mikkers zal deze vraag schriftelijk beantwoorden. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil weten wat er concreet aan hufterig gedrag in het verkeer wordt gedaan. Portefeuillehouder Mikkers geeft aan dat te hard rijden in de binnenstad een handhavingsprioriteit van de politie is. Dat valt onder het aanpakken van criminaliteit omdat het crimineel gedrag is. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) kan zich ook voorstellen dat er een scan wordt gemaakt van de bestaande infrastructuur en dat er aanpassingen worden gedaan waardoor hardrijden fysiek onmogelijk wordt. Portefeuillehouder Mikkers wil op thema's als jeugd en verkeer veel aan repressie doen, maar daarvoor moeten wel de juiste preventieve maatregelen worden getroffen. De heer Van Hattem (PVV) weet dat Rotterdam al twintig jaar bezig is met het concept 'schoon, heel en veilig', het opknappen van wijken waardoor ook het veiligheidsgevoel toeneemt. Hij vraagt zich daarom af waarom andere dingen niet kunnen als wordt ingezet op de thema's verkeersveiligheid, jeugd en afval.

Hij wil repressie waar dat nodig is, maar de andere thema's niet laten liggen en het liefst alles in samenhang aanpakken. Portefeuillehouder Mikkers is het daarmee eens. Dan gaat het om leefbaarheid, en dat is breder 6

dan alleen veiligheid, en daarbij wordt ook gekeken naar onder andere de inrichting van een wijk, hoe schoon die is en hoe wordt omgegaan met verkeersveiligheid en met jeugd. De heer Van Silfhout (Volt) vindt het antwoord over de lobby in Europa wat kort door de bocht en hij geeft een voorbeeld. De hoeveelheid restafval is in coronatijd gestegen en er kan worden gekeken naar hoe andere landen hiermee omgaan. De VNG werd genoemd, maar ook dat is een nationale blik in een speelveld dat is gebaseerd op Europese wetgeving. Hij wil juist op specifieke thema's de blik vaker verruimen en kijken naar goede voorbeelden uit Europa. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat dit de raad dit soort thema's kan agenderen. Wethouder Van Olden bedankt alle ambtenaren hartelijk voor hun jarenlange werk voor deze prachtige gemeente. Ook de gemeentelijke organisatie kampt met personeelsgebrek en als dat leidt tot de keuze om iets niet te doen zal de raad worden meegenomen in wat er wel en niet gebeurt. Dat betekent dat bij een raadsvoorstel ook moet worden gesproken over wat dit betekent voor de uitvoeringscapaciteit. In het regionaal verband worden allerlei tools gebruikt zoals omscholing en het project 'Brabant leert' en bij de gemeente bestaan inmiddels niet alleen tekorten bij Stadsontwikkeling maar zelfs bij Weener XL en worden bijvoorbeeld ook social media ingezet om personeel te werven.

In antwoord op de vraag van de heer Van Silfhout over Europa merkt hij op dat wel van Europa wordt geleerd, er is bijvoorbeeld het Europese vestingstedenoverleg en het ministerie van SZW heeft Weener XL gevraagd om de Antillen te helpen bij het sociaal werkbedrijf. Tweede termijn De heer Van Hattem (PVV) vraagt wat de burgemeester gaat doen om qua veiligheid in de wijken zo dicht mogelijk bij een 10 te komen en of er op dit moment al concrete maatregelen lopen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de wijkscans waren bedoeld om de mensen in de wijken en buurten mee te nemen in het maken van een foto van een bepaald gebied en dat de gemeenteraad behoefte heeft aan een vertaling daarvan in nadere acties zonder de ambtelijke capaciteit daarmee te overvragen. Portefeuillehouder Mikkers noemt als voorbeeld een al ingezette actie in de Graafse wijk, daar wordt gekeken hoe de verlichting kan worden verbeterd. Dat begon vanuit veiligheidsperspectief en nu heeft Stadsbeheer de opdracht om samen met de bewoners te kijken hoe de verlichting kan worden verbeterd. Andere voorbeelden van ideeën uit de buurt om de veiligheid te vergroten zijn het knippen van een haag in Nuland en het verplaatsen van een bord in Vinkel, dat wordt door de wijkmanager samen met de buurt opgepakt. Er wordt niet gewacht op een integraal veiligheidsplan, maar sommige zaken worden direct opgepakt.

Een schone, veilige wijk zorgt ook voor een beter veiligheidsgevoel en het is goed om daarin te investeren. Ten slotte merkt hij op dat de afgelopen jaren duidelijk werd dat nazorg na grote incidenten ook voor een bepaalde cohesie zorgt. De voorzitter inventariseert of er moties of amendementen worden overwogen. Mevrouw Welten (VVD) hoorde dat de wethouder wat betreft het personeelstekort de vinger aan de pols houdt en ze gaat ervan uit dat de raad hierover wordt geïnformeerd. De heer Van Silfhout (Volt) neemt contact met de griffie op om te bespreken of er cijfers van meerdere jaren in het jaarverslag kunnen worden opgenomen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) komt mogelijk met een voorstel over de € 2 miljoen die in de algemene reserve gaat. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoorde dat de indicatoren wat betreft onder andere hardrijden in beeld worden gebracht en dat wacht ze af.

7.

Wijziging Legesverordening 2022 7

Dit punt gaat als hamerstuk naar de raad. 8.

Zesde wijziging Algemene Plaatselijke Verordening 's-Hertogenbosch De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) begrijpt dat er meer sprake is van samenscholing en dat de BOA's daar niet kunnen handhaven en hij vraagt waarom deze wijziging nodig is en of er in deze periode meer wijzigingen aan de orde zullen komen. De heer Van Hattem (PVV) las in het Brabants Dagblad van 30 juni 2017 dat met het aanleggen van walstroom de overlast van de schepen in Engelen tot het verleden zou gaan behoren en dat er een aanpassing van de APV nodig zou zijn om te kunnen handhaven. Hij vraagt waarom dit vijf jaar heeft geduurd, wat er in de tussentijd is gedaan, of er goed overleg is geweest met schippers en watersportorganisaties en of walstroom voor iedereen een afdoende oplossing is om in de elektriciteitsbehoefte te voorzien. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is benieuwd waarom deze twee heel verschillende onderwerpen in één raadsvoorstel zijn samengevoegd. Ze wil weten of het werkelijk gewenst is dat handhavers bij samenscholing en ongeregeldheden meer bevoegdheden krijgen en zelf een proces-verbaal kunnen uitgeven. De vraag is of wordt gehandhaafd om bepaald gedrag te veranderen of om meer boetes te kunnen uitdelen.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) ziet twee mogelijkheden, namelijk dat iemand alleen maar een tik op de vingers kan worden gegeven of dat daadwerkelijk kan worden opgetreden en hij vraagt hoe de Partij voor de Dieren daar tegenaan kijkt. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vindt het uitdelen van een boete niet de manier om een gedragsverandering te bewerkstelligen. Als er herhaaldelijk problemen zijn moet de politie worden ingeschakeld, maar eerst moet worden gekeken hoe op een andere manieren kan worden bijgestuurd. Reactie college Portefeuillehouder Mikkers legt uit dat meestal tweemaal per jaar op basis van een circulaire van de VNG een aantal zaken in de APV wordt gewijzigd. Wat betreft de vraag over de walstroom legt hij uit dat de gedachte was dat de aanleg daarvan voldoende zou zijn, maar het blijkt dat niet iedereen die walstroom gebruikt. Dat leidt tot overlast en daarom wordt nu in de APV opgenomen dat walstroom moet worden gebruikt. Wat betreft de toevoeging van het artikel over samenscholing en ongeregeldheden merkt hij op dat handhaving nooit de insteek is, maar dat die mogelijkheid wel nodig is als mensen echt niet willen luisteren. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of er een bepaalde reden is dat schippers de walstroom niet gebruiken zoals dat er op een bepaalde plek geen krachtstroomvoorziening aanwezig is terwijl een schip dat wel nodig heeft.

Portefeuillehouder Mikkers geeft aan dat er een bepaalde faciliteit wordt aangeboden en dat een schipper naar een andere ligplaats kan gaan waar veel krachtstroom is. Het is niet de bedoeling dat omwonenden worden belast terwijl er een alternatief voor de schippers is. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) leest dat deze maatregelen ook relevant zijn voor de overlast op de Oranje-Nassaulaan en de Wilhelminabrug en hij vraagt of dit nu expliciet over de hele gemeente gaat. Portefeuillehouder Mikkers beaamt dit. De voorzitter concludeert dat er geen moties of amendementen zullen worden ingediend. Dit punt gaat als een hamerstuk naar de raad. De voorzitter schorst de vergadering.

9.

Zienswijze Programmabegroting 2023 en resultaatbestemming 2021 veiligheidsregio 8

Brabant-Noord De voorzitter heropent de vergadering. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) las dat veel wordt geïnvesteerd in thuiswerken en dat er veel kantoorcapaciteit in de brandweerkazernes is. Deze kantoren zijn niet te verhuren en hij vraagt of dit in de bedrijfsvoering wordt meegenomen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt dit een summiere zienswijze waarin alles als positief wordt gezien, maar hij ziet wel wat aandachtspunten. Er wordt bijvoorbeeld voorgesteld om het batig saldo van € 599.000 te besteden aan allerlei onderwerpen binnen de regio en hij vraagt waarom niet is overwogen om dat geld terug te geven aan de gemeenten die dit geld hebben ingelegd. Een ander aandachtspunt is het onderzoek van Berenschot over de BRE, de Bestuurlijke Regionale Ecosystemen. Daarnaast is de vraag wat de gevolgen van de oorlog in de Oekraïne en COVID voor de begroting zijn. De heer Van Hattem (PVV) zag een paragraaf over een programma Weerbare samenleving waarbij sprake is van een wijkradar en een methodiek voor een veilige en gezonde wijk om de samenleving weerbaarder en zelfredzamer te maken. Dat kan een doelstelling in het kader van veiligheid zijn, maar hij vraagt zich af waarom deze taak bij de veiligheidsregio als orgaan ligt, hij denkt dat dit aan de gemeente zelf is, zodat de gemeenteraden mee kunnen sturen.

Hij vraagt een toelichting van de portefeuillehouder op hoe dit tot het takenpakket van de veiligheidsregio is gaan behoren en hoe de raad hierbij betrokken kan worden. Crisisnoodopvang loopt via de veiligheidsregio, maar daarover staat vrijwel niets in de begroting en hij vraagt waar dit onder valt. Dat geldt ook voor de coronamaatregelen. De Eerste Kamer heeft terecht de tijdelijke Wet maatregelen COVID-19 niet verlengd en dat betekent dat, als er maatregelen genomen zouden moeten worden, er weer noodverordeningen op het niveau van de veiligheidsregio's kunnen worden ingesteld, maar hij ziet dit niet in dit stuk terug en hij wil weten hoe de afstemming met de gemeenteraad gaat als er weer dergelijke noodverordeningen komen en of daar budget voor moet worden vrijgemaakt. De heer Huibers (Rosmalens Belang) las in de stukken dat er een positief financieel resultaat is en dat er kosten naar voren zijn gehaald. Gezien de taakstelling en aankomende kosten zoals voor grote impulsen voor borging van het beleid en doorontwikkeling van de veiligheidsregio is dat geen overbodige luxe. Er worden weinig kansen gezien in nieuw voor oud, dat draagt niet bij aan het op orde houden van de financiën en Rosmalens Belang kijkt dan ook uit naar het plan van aanpak ten bate van de taakstelling.

Hij vraagt of de portefeuillehouder wat meer duiding kan geven aan de grote impulsen voor borging van de bereikte opdrachten en resultaten. Ook vraagt hij meer uitleg over wat er nodig is aan doorontwikkeling van de veiligheidsregio en of het mogelijk is dat de raad hier proactief bij wordt betrokken. In de bijlage staat dat de algemene reserve de komende jaren groeit en hij vraagt of de genoemde ontwikkelingen door die reserve worden opgevangen of dat er een verhoging van de gemeentelijke bijdrage wordt verwacht. Reactie college Portefeuillehouder Mikkers beaamt dat er een trend naar meer thuiswerken is, maar geeft aan dat het juist bij de brandweer belangrijk is dat mensen daar op locatie kunnen werken om snel ter plekke te kunnen zijn en dat betekent dat daar altijd kantoorfaciliteit nodig zijn. Ook bijvoorbeeld een brandweervrijwilliger die boekhouder bij een garage in Rosmalen is, kan op de locatie van de kazerne werken, dan is hij als vrijwilliger breder inzetbaar. De veiligheidsregio speelt geen rol in het BRE-onderzoek, BRE gaat over wat het ecosysteem van de regio is en hoe en op welke thema's wordt samengewerkt en de veiligheidsregio is een verplichte samenwerking. Den Bosch levert een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van en het toezicht rond veiligheidsregio en dat betekent dat de gemeente Den Bosch en drie andere gemeenten dicht op de bal zitten.

De raad heeft een vierjarig strategisch plan voor de veiligheidsregio vastgesteld en bij de jaarschijven wordt gekeken of de financiën binnen de bandbreedte vallen, zodat geen sprake van pingpongbeleid is. Het nieuwe strategisch plan is voor 2024 tot 2028 en het komende jaar worden de voorbereidingen daarvoor getroffen. In die vier jaar moeten de juiste dingen worden gedaan en daarom is het niet verstandig om de € 599.000 terug te geven. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt hoe de bevolking wordt voorbereid op crises en rampen, 9

zoals een overstroming of een oorlog. Portefeuillehouder Mikkers legt uit dat er twintig rampentypen zijn met verschillende aanvalsplannen en draaiboeken en dat het daarbij gaat om bijvoorbeeld een infectieziekte, een grote brand of grote verkeersongelukken. De veiligheidsregio neemt geen taken van de gemeenten over, maar via een aantal pilots wordt samen met partijen in de regio gekeken hoe weerbare wijken kunnen worden ontwikkeld en daarbij is de gemeente een van de meest cruciale partners. Als er bijvoorbeeld een seniorencomplex dichtbij een industrieterrein wordt gebouwd dan kijkt de gemeente welke aanvullende maatregelen nodig zijn en maakt daarbij gebruik van de kennis die in de regio is ontwikkeld. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of het hier gaat om uitvoering in de zin van informatieuitwisseling en niet dat de veiligheidsregio ineens een programma in een wijk opzet om bijvoorbeeld tot een veilige en gezonde wijk te komen en de raad gepasseerd wordt. Portefeuillehouder Mikkers geeft aan dat het gaat om enkele pilots waarmee duidelijk moet worden wat goed bij de samenleving valt en welk informatieniveau nodig is. Dat gebeurt altijd in overleg met de gemeenten en de raad. Crisisnoodopvang valt onder bevolkingszorg, dat gaat om het opvangen van mensen die gestrand zijn met een trein of vanuit Ter Apel, dat maakt voor de crisisorganisatie niets uit.

Tijdens de coronacrisis was sprake van grip 4, de voorzitter van de veiligheidsregio had toen een specifieke bevoegdheid en die is na de tijdelijke Coronawet bij de Tweede Kamer neergelegd. Als de voorzitter van de veiligheidsregio wel weer in die positie komt dan geldt weer het normale stramien met het rampentype, het handboek en een verdeling van bevoegdheden. Nieuw voor oud wordt lastiger. De veiligheidsregio kijkt erg naar vervolgschade; hoe de maatschappij kan blijven draaien en hij geeft als voorbeeld dat in verband met vervolgschade van een cyberaanval kennis moet worden ingehuurd. Dat is een extra kostenpost ten koste van andere dingen. Hij legt dit verder uit bij de formulering van het nieuwe strategisch plan met ingang van 2024. Het streven is niet dat de gemeentelijke bijdrage wordt verhoogd, maar aanvullende maatregelen en een groter werkpakket van de veiligheidsregio kunnen tot een verhoging van de gemeentelijke bijdrage leiden en dat zal vooraf met de raad worden gecommuniceerd. De heer Van Hattem (PVV) overweegt een voorstel over crisisnoodopvang. De voorzitter zegt dat dit onderwerp een hamerstuk wordt en dat het in de raad altijd nog een bespreekstuk kan worden. Dit punt gaat als hamerstuk naar de raad. Overige onderwerpen ter bespreking 10.

Discussienotitie Bossche Referendumverordening De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat bij de gemeenteraadsverkiezingen slechts 48,3% van de bevolking is gaan stemmen en dat daaruit blijkt dat de bevolking te weinig bij de gemeenteraad is betrokken. Hij wil ervoor zorgen dat de burgers, vooral niet-stemmers, wel direct invloed kunnen uitoefenen en het referendum is daar een belangrijk instrument voor. Er bestaat al een raadplegend referendum, het raadgevend referendum is in 2017 helaas afgeschaft en verder valt te denken aan allerlei nieuwe vormen zoals wijk- en buurtreferenda, het correctief bindend referendum en zelfs een zelfbindend referendum. Hij wil hiermee de burgers de kans geven om zich uit te spreken over het gevoerde beleid. Hij brengt dit bewust vroeg in deze bestuursperiode in omdat belangrijke beslissingen nu nog moeten worden genomen, als er al een bepaalde koers is ingezet, is het te laat om het instrumentarium op orde te krijgen. Hij wil vanavond bespreken of burgers middels een referendum bij beslissingen kunnen worden betrokken om daarna met vervolgstappen te komen, bijvoorbeeld een initiatiefvoorstel, een verdere bespreking of een tweede discussienotitie. De heer Van Silfhout (Volt) deelt de zorg over de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen, maar vraagt zich af of een referendum een passend antwoord is.

Een referendum is in Nederland vaak binair van aard en heeft een vrij polariserend effect, Volt wil nuance en dat ontbreekt bij een referendum vaak. Volt is wel voor meer democratie en meer inspraak van de bur10

gers en is gecharmeerd van de burgerberaden die in Den Bosch worden georganiseerd. Hij wil afwachten wat daarmee gebeurt voordat wordt nagedacht over het invoeren van een referendum. Er wordt binnenkort in de Tweede Kamer over referenda gestemd en het is nog niet duidelijk hoe dit gaat uitvallen. In Ierland worden burgerberaden gehouden die worden bekrachtigd met een referendum en dat ziet hij wel als een optie. De heer Roovers (SP) is voor referenda en ziet bij voorkeur bindende correctieve referenda, dat is de meest duidelijke variant waarin de positie van de burger en de overheid het meest duidelijk is, waardoor er achteraf geen teleurstellingen kunnen zijn. In mei 2022 wordt een voorstel voor een referendum in de Tweede Kamer ter stemming gebracht en als dat het haalt, kan de gemeente eventueel correctieve referenda organiseren. Als dat niet zo is, wil hij spreken over alternatieven zoals een zelfbindend referendum of een raadgevend referendum. Hij heeft in de vorige periode samen met andere partijen gewerkt aan een burgerberaad en hij ziet dat niet als tegengesteld aan een referendum, maar als een aanvulling. Hij deelt de zorgen over participatie van de burgers. De heer Van den Kerkhof (D66) deelt ook de zorgen over het feit dat 52% van de stemgerechtigden bij de gemeenteraadsverkiezingen niet is komen opdagen.

In april 2021 is op initiatief van de PvdA, de SP en D66 in de commissie Bestuur gedebatteerd over het versterken van de lokale democratie, daar kwamen drie instrumenten naar voren en twee daarvan, het burgerinitiatief en het burgerberaad, moesten als het ware worden opgepoetst. D66 is in principe geen voorstander van een raadgevend referendum, maar is wel voor een bindend correctief referendum als noodrem in de lokale democratie. Als die mogelijkheid er komt, is D66 daar voor en als die mogelijkheid er niet komt richt D66 zich vooral op experimenten met een burgerberaad en een burgerinitiatief. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil al jaren het betrekken van de burgers bij de besluitvorming moderniseren, ze vindt het teleurstellend dat dit erg langzaam gaat en ze is blij dat in het bestuursakkoord staat dat hier nu gas op wordt gegeven. Ze is voor een breed palet aan instrumenten en een referendum zou daar ook bij passen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is in principe voor een referendum, hij ziet wel gevaren, maar de meerwaarde is ook duidelijk. Er moeten wel kaders zijn voor wanneer er een referendum wordt gehouden. De heer Kabbouti (PvdA) deelt de geuite zorgen, maar hij wil een door de raad weloverwogen genomen besluit niet terugdraaien.

De afgelopen jaren was participatie nadrukkelijk een onderwerp in de politiek, maar ook in de samenleving en om tot gedragen besluiten te komen moet die participatie een plek krijgen in de wijze van besturen, maar vooral in de manier waarop de raad acteert in het samenspel met de burgers. De PvdA is niet principieel tegen referenda, maar wil die wel op een goede manier positioneren in het hele palet aan mogelijkheden. Hij denkt dat het iets te vroeg is om hier nu een beslissing over te nemen, maar hij wil dit onderwerp wel op de agenda houden om de instrumenten die naar aanleiding van de discussie in 2021 zijn uitgezet op een goede manier te laten landen en van daaruit kijken of een referendum daar een plek in verdient. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de raad de dure plicht heeft om een brug naar de burgers te slaan en er kan een correctief referendum worden ingevoerd, maar er moet wel vertrouwen worden opgebouwd en hij wil de komende drie tot vier maanden bekijken met welke instrumenten dit kan. Hij vindt het te vroeg om het instrument referendum nu in positie te brengen en wil hierover in oktober a.s. een debat voeren. Mevrouw Welten (VVD) deelt de zorgen over de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen en in het bestuursakkoord staat dat hier actie op wordt ondernomen.

De VVD is tegen referenda, maar wil de burgers wel op een andere manier beter, vaker, intensiever en op de goede momenten betrekken. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) kan dit initiatief op een aantal punten steunen, maar hij denkt dat het te vroeg is om hier nu al aan te beginnen. Er kan zo een verordening worden gemaakt op basis van een modelverordening van de VNG. Andere gemeenten hebben dit al wel in 11

een verordening geregeld en hij wil wel kijken naar het juiste moment om de burger wat meer participatiemogelijkheden te geven. Hij noemt de woningbouw in het Prins Hendrikpark als een voorbeeld waar de participatie niet goed is gegaan. Mevrouw Hernández (50PLUS) is voor een referendum, maar wil dat wel op een ordentelijke manier doen. Het moet bij een referendum gaan om thema's die bepalend zijn voor de hele gemeente en daarbij is het belangrijk dat de gemeente weet wat de inwoners willen. Als de inwoners een extra participatie-instrument krijgen, zal hun vertrouwen groeien omdat ze het gevoel hebben dat hun mening gehoord wordt. Dit is een goed begin, maar ze wil wachten op wat er in de Tweede Kamer gebeurt. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waarom een referendum direct tot herstel van vertrouwen zou leiden. Mevrouw Hernández (50PLUS) geeft aan dat de meerderheid van de bevolking bij de gemeenteraadsverkiezingen niet heeft gestemd omdat ze voelen dat wat zij denken niet wordt meegenomen. Bij thema's die iedereen raken willen mensen wel hun mening geven en als ze weten dat naar hen geluisterd wordt dan komen ze wel. Ze ziet het referendum als een van de instrumenten om het vertrouwen te herstellen.

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft geen behoefte aan het terugdraaien van de wijzigingen in de referendumverordening en wil de bestaande verordening niet uitbreiden met wijk- en buurtreferenda of een zelfbindend correctief referendum invoeren. De lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen is in ieder geval geen argument, volgens politicoloog André Krouwel is niet stemmen een erg complex fenomeen en hebben mensen allerlei verschillende redenen om thuis te blijven, er zijn bijvoorbeeld kiezers die gemeenteraadsverkiezingen niet zo belangrijk vinden en die wel gaan stemmen bij Tweede Kamerverkiezingen. Referenda bieden de burger alleen de mogelijkheid om 'ja' of 'nee' te stemmen en dat laat weinig ruimte voor nuance. GroenLinks ziet daarom meer in de voorstellen uit het overdrachtsdocument van de gemeenteraad, vernieuwen van het burgerinitiatief en de invoering van het burgerberaad. Als deze instrumenten goed worden uitgevoerd, vergroten ze de betrokkenheid van de burgers wel. Het is discutabel of het referendum altijd een positief effect heeft. Dankzij het referendum kregen in Zwitserland vrouwen pas in 1971 kiesrecht en dat is vijftig jaar later dan vrouwen in de rest van Europa, dat komt omdat vrouwen niet mochten stemmen.

Referenda hebben sommige staten en steden in de Verenigde Staten aan de rand van bankroet gebracht omdat kiezers bij dezelfde verkiezingen even vrolijk voor belastingverlaging als voor de uitbreiding van overheidstaken kozen. Een wijk- en buurtreferendum leidt tot beslissingen waar een meerderheid in de buurt of wijk mogelijk enthousiast over is, maar waarmee bewoners in andere delen van de gemeente niet echt geholpen zijn en hij geeft een voorbeeld. Als er een aantal jaar geleden een buurtreferendum over de Amazones in het Prins Hendrikpark was gehouden dan hadden die er wellicht nu niet gestaan, terwijl daar nu al jaren honderden mensen naar volle tevredenheid wonen. Gelukkig heeft de gemeenteraad indertijd het belang van die toekomstige bewoners ook meegewogen in de besluitvorming. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) weet dat GroenLinks op 11 juli 2022 een referendum over het wel of niet opheffen van de senaatfractie houdt en hij vraagt of de heer Van Rosmalen dan niet gaat stemmen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) licht toe dat GroenLinks over een aantal zaken verdeeld is zoals over het basisinkomen en referenda en dat de Bossche GroenLinksfractie niet warmloopt voor een referendum. Als er een erg duidelijke vraag is, zoals in dit geval bij het referendum van GroenLinks, dan kan iemand 'ja' of 'nee' stemmen en spreker zal 'nee' stemmen.

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) deelt de zorgen over de participatie en de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het is belangrijk dat wordt gezocht naar middelen om de participatie en de aansluiting op de lokale politiek te bevorderen en burgers meer bij de eigen omgeving te betrekken. De Partij voor de Dieren is daarom voor een raadgevend referendum, ook op wijk- en buurtniveau omdat mensen op dat niveau meer inspraak krijgen in hun eigen wijk of buurt krijgen. De Partij voor de Dieren wil ook degenen die dat niet zelf kunnen, zoals toekomstige generaties en dieren, een stem geven en wil inzetten op een burgerberaad om12

dat dit een beter instrument voor bindende beslissingen is, burgers worden daarbij uitgebreid in de gelegenheid gesteld om zich goed te informeren om op basis daarvan tot een afgewogen en genuanceerde uitkomst komen. De Partij voor de Dieren loopt niet warm voor het bindend correctief referendum. De heer Van Genugten (CDA) sluit zich integraal aan bij de woorden van de collega's van Volt en GroenLinks. Het CDA maakt zich ook zorgen en hij vraagt welke garantie een referendum biedt dat verschillende groepen in de samenleving zich beter gerepresenteerd voelen. Bij een referendum bestaat ook het risico van een vetocratie omdat het veel gemakkelijker is om een tegenstem te bewerkstelligen dan een coalitie voor een bepaald onderwerp. Ten slotte merkt hij op dat complexe vraagstukken niet kunnen worden gereduceerd tot een 'ja' of een 'nee'. De heer Huibers (Rosmalens Belang) vindt het betrekken van burgers van groot belang en Rosmalens Belang deelt dan ook de genoemde zorgen. Door het ophalen van meningen en initiatieven van de burgers kan de leefbaarheid van wijken worden vergroot en de raad, het college en het ambtelijke apparaat hebben daar een flinke taak aan. Het referendum gaat uit van ja of nee en nuance ontbreekt.

Voorstellen zijn niet zwart of wit en het is zeker noodzakelijk dat de wethouders en de ambtenaren in gesprek gaan met de inwoners om daarmee het beleid te verrijken en zoals in het conceptbestuursakkoord staat, zal hier veel aandacht aan worden besteed. Het is van belang om niet alleen de mening van de usual suspects op te halen, maar ook die van de stille burgers en hij sluit zich aan bij de vraag van het CDA over hoe de heer Van Hattem daar vorm aan wil geven. De heer Van Hattem (PVV) hoorde nuttige dingen om verder te komen in het proces richting participatie van de burgers. De volgende stap kan in het najaar worden gezet en in de tussentijd kunnen enige voorbereidingen worden getroffen. Hij hoorde dat nuance wordt gemist omdat in een referendum alleen 'ja' of 'nee' kan worden gestemd. Het nieuwe bestuursakkoord zet in op een burgerberaad, maar daar heeft hij niet zo veel mee als los instrument om te meten of ergens draagvlak voor is omdat dit moeilijk vast te stellen is. De koppeling tussen een burgerberaad en een referendum zoals dat in Ierland gebeurt, is een mooie stap, dan wordt er nuance toegevoegd omdat een voorstel uitvoeriger met de samenleving wordt besproken. De verschillende soorten referenda zijn bedoeld voor andere situaties, een raadplegend referendum wordt in een andere situatie ingezet dan een raadgevend referendum of een correctief referendum.

Hij wil terughoudend zijn met raadplegende referenda omdat de overheid daarmee aangeeft er zelf niet uit te komen, hij vindt dat de overheid zich niet achter referenda mag verschuilen, maar zo'n referendum kan wel een instrument zijn om in te zetten bij zaken waar veel onduidelijkheid over is en waar de burger zich bij verkiezingen niet over heeft kunnen uitspreken. Hij hoopt dat het bindend correctief referendum door de Tweede Kamer en de Eerste Kamer komt, maar het zou mooi zijn als lokaal ook de zelfbindende variant kan worden ingezet. Mensen kunnen via een burgerberaad bij een beslissing worden betrokken, maar die inbreng moet niet blijven zweven, er moet wel duidelijk worden of een bepaalde oplossingsrichting daadwerkelijk draagvlak heeft. Hij ziet het risico van vetocratie niet omdat er veel referenda zijn geweest waarna de koers werd gewijzigd. Hij bedankt de aanwezigen voor hun bijdrage, gaat kijken hoe dit verder handen en voeten kan krijgen en hij komt er in het najaar op terug. De heer Van Silfhout (Volt) twijfelt over de directe koppeling tussen vertrouwen en dit instrument en hij noemt wat er in Houten met een referendum is gebeurd als voorbeeld. Daar werd een voorstel over een stadsuitbreiding in een referendum voorgelegd, gekoppeld aan een andere verkiezing.

Mensen die nog niet in Houten woonden, maar dat misschien wel wilden, hadden geen stem in dat referendum en uiteindelijk kwam uit dat referendum dat die stadsuitbreiding niet doorging en de raad heeft daar gehoor aan gegeven. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat een referendum goed moet worden uitgevoerd en dat koppeling aan een andere verkiezing een risico kan zijn. Hierbij kan in de verordening rekening mee worden gehouden, daarin kan een kader worden meegegeven om hier zorgvuldig mee om te gaan. Hij neemt de verschillende gedachtegangen mee en gaat het verder uitwerken. 11.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat de werkplanning de komende bestuursperiode wordt gevuld.

13

12.

Rondvraag en sluiting De voorzitter geeft aan dat er geen vragen zijn gesteld en ze sluit de vergadering om 21.32 uur.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bestuur van 30 juni 2022. De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, mw. J.M.C. van Gool

14