2022-02-15 Commissie Omgeving - vastgesteld

Den Bosch kan daar een voorbeeld aan nemen en ook een, misschien gemeentelijke, stichting oprichten die zich alleen bezighoudt met studentenwoningen. De heer Hommersom (D66) is blij dat aan het einde van deze periode een discussie over dit onderwerp wordt gevoerd. Het verkopen van sociale huurwoningen is een van de weinige manieren die werkt om de scheefgroei in de sociale huursector echt aan te pakken. Mensen die een sociale huurwoning kunnen kopen, zijn vaak mensen die gezien hun inkomen eigenlijk niet meer in een sociale huurwoning zouden moeten wonen en hierdoor ontstaat ook een evenwichtige opbouw van een wijk met een zo veel mogelijk representatieve afspiegeling van de maatschappij, waarbij alle wijken ongeveer dezelfde opbouw hebben. De heer Schellings (Bosch Belang) vraagt waar de mensen die op grond van hun inkomen uit bepaalde huizen weg zouden moeten naartoe kunnen. De heer Hommersom (D66) zei niet dat er mensen weg moeten. Zittende bewoners die een sociale huurwoning kopen zijn vaak mensen die net boven de inkomensgrens voor zo'n woning zitten en op die manier kan de scheefgroei worden opgelost en ontstaat doorstroming. De verkoop van een sociale huurwoning levert ook geld op waarvoor een nieuwe sociale huurwoning kan worden gebouwd en dat betekent dat de totale woningvoorraad groter wordt.

Een sociale huurwoning wordt vaak verkocht omdat het te duur is om die woning op voldoende niveau te brengen en het nadeel is dat de kopers dan met een probleem worden opgezadeld.

17

De heer Roovers (SP) vraagt of de heer Hommersom ook mogelijkheden ziet om het andersom te doen: corporaties nemen woningen over in wijken waar een overschot aan koopwoningen is. De heer Hommersom (D66) zou dit toejuichen. Het realiseren van wijken met een evenwichtige bevolkingssamenstelling is een erg belangrijk instrument om een evenwichtige samenleving te bereiken en te voorkomen dat er witte en zwarte scholen ontstaan. Hij wil meer menging en dat betekent dat op de ene plek sociale huurwoningen kunnen worden toegevoegd en op een andere plek juist andere woningen. Ook voor de andere punten in deze notitie geldt zo'n genuanceerd verhaal, overal zitten voor- en nadelen aan. Hij is blij met deze discussie, maar hij vindt het jammer dat die pas op de laatste dag van deze periode plaatsvindt, hier zou een bredere discussie over gevoerd moeten worden en misschien wel in een ander verband dan alleen maar in deze commissie. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt dat de situatie op de woningmarkt een van de meest urgente onderwerpen is om aan te pakken en dat betekent dat de ook de zittingsperiode van het volgende college hier helemaal mee gevuld wordt. Er is een tekort in allerlei segmenten van de woningmarkt, maar vooral aan de onderkant en daarom stemt Groen links in met alle maatregelen voorstellen die deze druk enigszins kunnen verlichten.

Het zou goed zijn als de verhuurdersheffing wordt afgeschaft en hij hoopt dat dit op korte termijn gebeurt. Er kan ook worden gekeken naar leegstaande kantoren of woningen boven een winkel. De heer Smeets (Rosmalens Belang) weet dat wonen boven winkels vaker is besproken als een van de oplossingen voor de woningnood. De heer Van Slageren (GroenLinks) is het daarmee eens, deze punten zijn bij de discussie rond de vaststelling van de woonvisie ter sprake gekomen. Hij weet niet of er nog meer mogelijkheden zijn, maar hij neemt aan dat de wethouder en zijn ambtenaren dit gaan onderzoeken en hij moedigt dat alleen maar aan. De heer Hommersom (D66) vraagt hoever onderin de heer Van Slageren bedoelt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er sowieso veel te weinig sociale huurwoningen zijn. De heer Hommersom (D66): weet dat er in Den Bosch meer sociale huurwoningen zijn dan er normatief mensen voor in aanmerking komen. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt de rol van beleggers op de woningmarkt ook een groot probleem omdat die de prijzen opdrijven. Dat gaat vooral om grote beleggers, maar steeds meer mensen die een andere woning kopen gaan hun vorige woning voor een forse prijs verhuren. Dat soort ontregelende mechanismen moet worden aangepakt, zodat de doorstroming van mensen naar het middensegment gemakkelijker wordt.

Dat is nu lastig omdat het middensegment ook behoorlijk duur wordt. Beleggers kunnen worden aangepakt met bijvoorbeeld een woonplicht. De heer Schellings (Bosch Belang) is het ermee eens dat er alles aan moet worden gedaan om in Den Bosch zo veel mogelijk woningen te realiseren en daartoe moeten alle opties openblijven, er moeten meer van alle soorten woningen komen. De vragen in de bespreeknotitie zijn eigenlijk meer vragen aan het college en er staat weinig in waar hij 'nee' tegen zegt, maar het is niet aan de raad om hier plannen voor op tafel te leggen, dat is voor een groot deel aan de corporaties, maar ook aan ondernemers en het college. De raad moet vooral meewerken aan plannen om woningen te genereren in plaats van met allerlei argumenten te komen om het niet door te laten gaan. Mevrouw Welten (VVD) hoorde weinig nieuwe dingen omdat recentelijk over de woonvisie is gesproken. Ze heeft respect voor iemand die een bespreeknotitie maakt omdat dit veel werk is, maar ze vindt het niet nuttig om in herhaling te vallen. Ze spreekt het vertrouwen uit dat het college bezig is met het versnellen. Er zijn nog allerlei ideeën plannen die ook in het verkiezingsprogramma van de VVD staan, maar dat wil ze het nu niet over hebben.

18

De heer Gersjes (Groep Gersjes) denkt dat het niet in het belang van de woningmarkt is om meer sociale huurwoningen te verkopen, maar het kan ook voordelen hebben omdat mensen dan in een bepaalde buurt kunnen blijven wonen. Er moet ook rekening worden gehouden met het onderhoud van een huurwoning en hij denkt dat het niet veel soelaas biedt om allemaal huurwoningen te verkopen. Er staat ook in de notitie dat meer moet worden gebouwd, maar die opdracht heeft de wethouder al en die staat daar ook achter. Het percentage sociale huurwoningen hoeft niet naar 40% dat kan op 35% blijven. Zo vlak voor de verkiezingen is er een aantal bespreeknotities en hij had er ook wel drie kunnen indienen, maar daar had hij geen tijd voor in verband met de campagne en alle andere dingen die hij moest doen. Hij vraagt de bespreeknotities de volgende keer wat beter te verdelen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) sluit zich in grote lijnen aan bij de woorden van mevrouw Welten. Er worden behoorlijk wat beleidsmatige vragen gesteld. Het CDA wil net als alle andere partijen meer doorstroming, maar het is niet zo eenvoudig om dat te realiseren. Ze wacht graag de notities over onder andere flexwoningen en Knarrenhofjes af.

De Bossche Groenen heeft de afgelopen tijd tegen heel veel bouwplannen gestemd, zoals die voor het EKP-terrein met 800 woningen, Brabantbad met 180 woningen, station Oost en de Kooikersweg en daarom verbaast het haar dat De Bossche Groenen nu met deze notitie komt. Met alles wat er nu ligt, is het aan de marktpartijen om vergunningen aan te vragen en de plannen verder uit te werken en daarvoor is ook erg veel ambtelijke capaciteit nodig. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) stelt in deze bespreeknotitie een aantal concrete vragen en ze vraagt aan mevrouw van Zwambagt om daarop te reageren. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) is voor heel veel dingen, bijvoorbeeld voor meer doorstroming, meer flexwoningen en een Knarrenhof, maar ze wil nu niet het hele verkiezingsprogramma van het CDA bespreken. De heer Smeets (Rosmalens Belang) kan zich niet herinneren dat er de afgelopen vier jaar ook maar een raadsvergadering of commissievergadering was waarin het niet over wonen ging en waarin bijna ieder aspect van wonen naar voren kwam. De eerste zeven punten van de bespreeknotitie zijn niet nieuw, die zijn al vaak in een bepaalde vorm voorbijgekomen. De Bossche Groenen zegt vaak 'nee' tegen grote projecten en het had De Bossche Groenen gesierd als die met iets concreets was gekomen, maar die legt vragen bij andere partijen neer die zich daar al vaak over hebben uitgesproken.

Er staan sympathieke initiatieven in de notitie, maar daarmee worden geen slagen op de woningmarkt gemaakt zoals dat wel het geval is op het EKP-terrein en in de Bossche Stadsdelta. Bijvoorbeeld Tiny Houses zijn hartstikke sympathiek, die vragen erg veel ambtelijke capaciteit en dragen relatief weinig bij aan het oplossen van de woningnood. Rosmalens Belang kiest liever voor projecten met een goede kwaliteit en toegevoegde waarde voor de stad waarmee grote slagen worden gemaakt. Verder verwijst hij naar het verkiezingsprogramma van Rosmalens Belang. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) ziet de tien vragen in de bespreeknotitie als een uitwerking van de woonvisie en hij vindt dat er al een hele notitie kan worden geschreven over alleen wonen boven winkels. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is het ermee eens dat er moet worden gebouwd, maar daarbij moet ook worden gekeken naar de locatie. Daarnaast kan worden gekeken naar de bestaande bebouwing, er kan bijvoorbeeld iets extra's worden gedaan met de seniorenregeling of de verkoop van sociale huurwoningen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is van mening dat van alle vragen een aparte bespreeknotitie kan worden gemaakt.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat De Bossche Groenen een aantal concrete voorstellen doet waarmee morgen aan de slag kan worden gegaan en ze hoopt dat de heer Van Creij daar inhoudelijk op reageert. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) mist een aanscherping van de onderdelen. Bijvoorbeeld bij wonen boven winkels had moeten staan waar De Bossche Groenen aan denkt. 19

De heer Kabbouti (PvdA) bedankt De Bossche Groenen voor de notitie, hij denkt dat dit onderwerp nooit uitgediscussieerd is en dat aanscherping op alle vlakken altijd welkom is. Een van de redenen van deze discussienotitie is de raadsinformatiebrief 'Sneller bouwen 's-Hertogenbosch' die op de agenda van de raadsvergadering van 1 februari jl. stond bij I&O een uitgebreide briefing is geweest over aan welke knoppen kan worden gedraaid. Hij combineert de raadsinformatiebrief en de discussienotitie. De PvdA is het met De Bossche Groenen eens dat ieder instrument dat kan worden gebruikt om doorstroming te versnellen moet worden ingezet. Dat is echt uitvoering en hij verwacht van het college dat het samen met de partners, met name de corporaties, alle ruimte pakt op het gebied van betaalbare woningen. De PvdA is niet principieel tegen de verkoop van sociale huurwoningen, maar het moet wel om een strategische verkoop gaan in wijken waar de mix niet goed is, als iemand met een middeninkomen in die wijk kan blijven, versterkt dat de kracht van die wijk. De wijken rond het centrum zijn een doorn in het oog, daar moet het aantal sociale huurwoningen niet minder worden, dat moet geen rijke enclave worden.

Het is een prestatie van formaat dat er de komende jaren 3000 sociale huurwoningen worden gerealiseerd, maar dat is direct ook een zorg omdat de vraag naar sociale huurwoningen erg groot is. Hij wil ervoor waken dat er met het vastleggen van de woonvisie met 3150 woningen in de sociale huursector over een paar jaar niets meer gebeurt omdat is voldaan aan de woonvisie. Hij wil het tempo in het bouwen van betaalbare woningen vasthouden en daarvoor moet een stap vooruit worden gezet want dat soort aantallen kan niet worden gerealiseerd met alleen inbreidingslocaties. De heer Hommersom (D66) is benieuwd welke maatstaf dan moet worden gehanteerd. Hij neemt aan dat wordt gekeken naar de nood op een bepaald moment en dat niet wordt doorgegaan omdat moet worden doorgegaan. De heer Kabbouti (PvdA) heeft geen glazen bol, maar hij durf welt te zeggen dat er over vier jaar nog steeds grote behoefte aan betaalbare woningen is. De 3000 woningen die in de raadsinformatiebrief worden genoemd komen voort uit plannen die de afgelopen vier, vijf, zes jaar zijn voorbereid en hij wil de komende jaren aan het stuur blijven zitten zodat ook over vijf tot zes jaar nog steeds wordt gepresteerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de overheid nadrukkelijker aan het stuur moet zitten.

Het nieuwe kabinet heeft niet voor niets weer een minister van Volkshuisvesting, mensen moeten een betaalbaar dak boven hun hoofd kunnen vinden. Er zijn in 2021 300 sociale huurwoningen gebouwd, maar er zijn ook sociale huurwoningen verkocht voor € 400.000 tot € 500.000. Hij wil dat dit stopt, die woningen worden niet verkocht zodat de corporatie nieuwe woningen kan bouwen, daar zijn andere manieren voor. Groot Meerendonk is niet voor niets voorgelegd, er moeten tot 2030 5000 woningen worden gebouwd en de stand staat nu op 10.000. Gezien de stroperigheid van de plannen van de afgelopen jaren, maakt hij zich er grote zorgen over of de 10.000 woningen in 2030 worden gehaald. Ten slotte merkt hij op dat senioren die in een eengezinswoning wonen moeten worden verleid om naar een kleinere betaalbare woning in de eigen wijk te verhuizen. De heer Van Hoek (50PLUS) vindt dit een herhaling van zetten, maar hij hoort in deze discussie ook nieuwe facetten. De woningvoorraad moet groter worden, maar er komen geen extra woningen door het wel of niet verkopen van huurwoningen of regelingen voor doorstroming. Er bestaat niet alleen een kwantitatief probleem, maar het gaat zeker ook over de betaalbaarheid.

50PLUS vindt dat de gemeentelijke overheid een positie op de woningbouwmarkt moet krijgen, zodat die zelf grond kan aantrekken, woningen kan ontwikkelen en de kwaliteit en de prijs kan bepalen. Hij wil terug naar het systeem dat in de jaren '70 bestond en dat bijvoorbeeld in Wenen nog steeds bestaat, daar worden nieuwe appartementen ontwikkeld en verhuurd voor € 7,50 tot € 8 per vierkante meter per maand. Reactie college Wethouder Geers weet dat iedereen de afgelopen vier jaar intensief bezig is geweest met de druk op de woningmarkt om met soms verschillende uitgangspunten het beste resultaat te behalen en hij vindt dat dit behoorlijk goed is geslaagd. In de raadsinformatiebrief 'Sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch' staat dat veel bouwplannen in voorbereiding zijn, waarvan een heel groot deel in de sociale huursector, maar er is ook aandacht voor het middensegment. Het is al20

tijd goed om te kijken naar welke mogelijkheden er nog meer zijn om nog iets meer te versnellen om de doorstroming nog wat beter op gang te brengen en dat heeft het college de afgelopen jaren gedaan. Het college heeft echt naar alle mogelijkheden gekeken om de woningmarkt zo goed mogelijk van een oplossing te voorzien, zodat mensen niet alleen een dak boven het hoofd hebben maar ook een thuis en dat gebeurt door kwaliteit te realiseren. Het gaat om forse aantallen, ook in de sociale huursector. Het komende jaar worden meer dan 600 woningen opgeleverd en dat is een jaar later en nog een jaar later niet veel minder. Er zijn nu meer dan 3240 sociale huurwoningen van de corporaties voor de komende jaren in voorbereiding en daarna gaat het verder. Met de taskforce Sociale woningbouw en het driepartijenoverleg met de gemeente, de huurders en de corporaties wordt ervoor gezorgd dat het zo blijft dat er woningen worden gerealiseerd, zeker nu de corporaties ook naar het middensegment kijken. Er moet niet alleen voor de lage inkomens, maar ook voor de middeninkomens worden gebouwd. Hij herkent veel opmerkingen in de bespreeknotitie, die ideeën zijn al vaak in de commissie en de gemeenteraad besproken en daar is ook serieus naar gekeken.

Sommige dingen worden wel opgepakt en andere niet, maar het heeft altijd tot doel om de druk op de woningmarkt wat weg te nemen en ervoor te zorgen dat meer mensen een thuis kunnen krijgen. De corporaties kopen op dit moment al woningen op in wijken waar veel koopwoningen staan om lagere en middeninkomens een thuis te geven, bijvoorbeeld de zusterflat en in de Rijnstraat en ook het oude GGD/GHOR-kantoor is daar een voorbeeld van, daar heeft een projectontwikkelaar vooral woningen in de vrije sector gerealiseerd, de corporatie heeft die overgenomen en zet die voor een groot deel weg in de sociale sector en voor een wat kleiner deel in de sector voor middeninkomens. Daarmee wordt een belangrijke slag geslagen in het centrum van de stad. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dat in verschillende programma's, ook van de coalitiepartijen, staat dat er in 2030 geen 10.000, maar 15.000 woningen moeten worden gebouwd en hij vraagt of de wethouder erkent dat de ambitie hoger moet worden. Wethouder Geers vindt dit een goede vraag voor de komende campagne, iedere fractie kan daarin zijn eigen standpunt innemen. Dit college heeft zich maximaal ingezet om zo veel mogelijk woningen te realiseren.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoorde de wethouder in eerste instantie spreken over de plannen voor de komende jaren en hij wil weten of de wethouder erkent dat het aantal woningen in 2030 naar 15.000 moet. De voorzitter hoorde de wethouder zeggen dat dit een prachtig onderwerp voor de campagnes is, dat het volgende college van de volgende raad een opdracht meekrijgt en dat het college zich dan maximaal zal inspannen om dit ook te bereiken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoorde veel algemene opmerkingen, terwijl in de bespreeknotitie een aantal concrete vragen staat. Bijvoorbeeld het verlagen van 65 plusregeling, stoppen met de uitverkoop van sociale huurwoningen, iets doen aan de overvolle dak- en thuislozenopvang met kleine miniwoningen en het aanpakken van verloederde winkelstrips. De Bossche Groenen ziet nog mogelijkheden, gaat zich beraden en komt wellicht met een aantal suggesties terug in de raadsvergadering. 12.

Bespreeknotitie Sneller en beter vergroenen van pleinen in stad en in dorpen (De Bossche Groenen) Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) wil het laaghangende fruit plukken door op verschillende pleinen de auto's te verwijderen omdat er voldoende ruimte in parkeergarages is. Dat is goed voor de ruimtelijke kwaliteit, de biodiversiteit, verkoeling en het vasthouden van water. Pleinen zijn knooppunten in het stedelijke weefsel met horeca en winkels, het zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten en het is fijn als daar schaduw en koelte is. Ze wil doorpakken en het beleid van de groene en klimaatbestendige stad concretiseren. De heer Van Griensven (PVV) is zeker voor bomen op parkeerterreinen, maar is tegen het autoluw maken van de binnenstad omdat iedereen de binnenstad moet kunnen bereiken.

21

Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) zegt dat er in de binnenstad en de dorpen genoeg plekken zijn om te parkeren en dat in de parkeergarage tegenover haar huis altijd 60% van de plekken leeg is. Verder leveren auto's geen ruimtelijke kwaliteit op. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat er steeds minder parkeerplaatsen voor benzineauto's zijn omdat die voor elektrische voertuigen zijn. Veel oudere mensen kunnen niet vanaf een parkeergarage naar de binnenstad lopen en zij moeten hun auto wel in de binnenstad kunnen parkeren. De PVV is wel voor meer groen op de parkeerterreinen, maar wil niet dat de binnenstad autovrij wordt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat meer grasbetonstenen kunnen worden gebruikt om parkeerplaatsen klimaatadaptief te maken. Hij vindt dat een plein wel een plein moet blijven, als bijvoorbeeld op het plein in Nuland bomen worden geplaatst kunnen daar geen evenementen meer worden gehouden. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vindt dat evenementen prima op pleinen met bomen kunnen plaatsvinden en dat auto's dan in de weg staan. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat auto's niet in de weg staan, die staan daar omdat mensen ermee zijn gekomen. Hij heeft er niets op tegen dat er bomen komen, maar dat moet wel in overleg met de bewoners. Hij weet niet wat De Bossche Groenen met laaghangend fruit bedoelt.

De heer Van Slageren (GroenLinks) verwijst naar het raadsvoorstel 'Den Bosch groen en klimaatbestendig' met een heel programma waarin ook de openbare ruimte een aandachtspunt is. Er zat ook een uitvoeringsprogramma bij dit raadsvoorstel en het zou goed zijn om de raad hierover bij te praten. Deze bespreeknotitie gaat over één punt uit dit uitvoeringsprogramma, maar juist de samenhang tussen plannen is belangrijk. De heer Schellings (Bosch Belang) is voor zo veel mogelijk groen daar waar het kan, maar hij vindt het nu wat drammerig worden: overal moeten de auto's weg en moeten er bomen, struiken en planten komen. Hij vindt dit een manier van campagne voeren om dit soort stukken er nu doorheen te rammen, hij ziet op dit moment de noodzaak hiervan niet. De heer Van Koert (CDA) geeft aan dat vergroenen en hittestress al eerder aan de orde is geweest. Het CDA denkt dat het huidige beleid voldoende serieus wordt uitgevoerd binnen de mogelijkheden die er zijn. Niet alle pleinen kunnen worden vergroend door ze bijvoorbeeld autovrij te maken en hij noemt het Bernhardplein als voorbeeld, daar zijn allerlei evenementen zoals de kermis, het rondje Nuland, de weekmarkt, de kerstmarkt en muziekuitvoeringen. Het huidige beleid met onder andere het ontharden van privétuinen draagt ook bij aan vergroening en het is aan de nieuwe raad om dit eventueel aan te scherpen.

De heer Van Rooij (PvdA) sluit zich aan bij de woorden van de heer Van Slageren. De heer Smeets (Rosmalens Belang) zegt dat dit onderwerp uitvoerig is besproken bij de behandeling van het raadsvoorstel 'Den Bosch klimaatbestendig'. Rosmalens Belang heeft toen meegegeven dat vergroening en leefbaarheid in een klimaat- en warmtebestendige stad belangrijk is. Hij ziet geen verschil tussen deze bespreeknotitie en het genoemde raadsvoorstel. De heer Gersjes (Groep Gersjes) had wel kansen gezien als hij deze notitie vier jaar geleden had gelezen, maar nu vier jaar later is er al veel gebeurd zoals de aanleg van geveltuintjes en vergroening van schoolpleinen. Er wordt al gewerkt aan vergroening en hij ziet deze notitie als een soort rapportage van wat er is gebeurd. Hij is het er niet mee eens dat mensen in de coronatijd naar de stad en de pleinen trekken, hij zag juist veel mensen in de parken en hij ziet meer kansen in een park op loopafstand van waar mensen wonen. De heer Roovers (SP) is voor een autoluwe binnenstad, waarbij de parkeergarages meer gebruikt worden en de daardoor vrijkomende ruimte wordt vergroend.

22

De heer Verbruggen (D66) sluit zich aan bij de woorden van de heer Gersjes. Er is de afgelopen jaren al veel op dit gebied gebeurd, maar sommigen zaken, zoals een autoluwe binnenstad en de uitwerking van de visie Zuidwalkwartier vragen wat meer tijd. Hij wil niet op de stoel van de uitvoerder gaan zitten, dit is iets voor de gemeentelijke organisatie en de mensen in de wijk. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) herhaalt dat er deze periode allemaal de goede voorstellen zijn vastgesteld waar nu aan wordt gewerkt en dat ook vanavond weer twee goede voorstellen zijn behandeld, namelijk de Hadewychstraat en omgeving waar versteende pleintjes samen met de omwonenden worden ingericht en de ontwikkeling van de Prins Bernhardtraat waar het plein weer wordt gebruikt als parkeerplaats voor de huisartsenpost. Het gaat altijd om maatwerk. De VVD is voor multifunctioneel ruimtegebruik en daarin is ook plek voor de auto omdat er steeds meer mensen in de binnenstad wonen, maar het aantal parkeerplaatsen niet toeneemt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt deze notitie een mooie markering van de stand van zaken. Hij wil wel het laaghangende fruit plukken en bij de inrichting van de Oranjeboulevard gebruikmaken van de Parkeergarage Maijweg door de bezoekers en bewoners hier meer in te laten parkeren. De heer Van Hoek (50PLUS) vindt dit een sympathieke discussienota.

50PLUS is altijd voor vergroening geweest, hoe meer groen hoe beter, maar dat brengt ook onderhoudskosten met zich mee. Den Bosch heeft veel pleinen en maar weinig parkeergarages. Parkeergarage St.-Jan is geen alternatief voor het Bernhardplein in Nuland en het verbieden van het parkeren op pleinen zorgt voor een waterbedeffect omdat mensen dan op een stenen ondergrond zo dicht mogelijk in de buurt gaan parkeren. Nu de benzine zo duur is, willen mensen niet ook nog voor parkeren in een parkeergarage betalen. Er moet een bepaalde hoeveelheid parkeerplaatsen blijven om de wijken en de binnenstad leefbaar en toegankelijk te houden. Reactie college Wethouder Van der Geld merkt op dat in het breed aangenomen raadsvoorstel 'Den Bosch groen en klimaatbestendig' een groennorm voor nieuwe projecten is afgesproken waarvoor ook geld is uitgetrokken en dat daarbij een uitvoeringsprogramma zit waarmee 's-Hertogenbosch op allerlei aspecten verder wordt vergroend. Den Bosch heeft onder andere een groenloket waar inwoners informatie kunnen krijgen over hoe ze hun eigen leefomgeving op een laagdrempelige manier kunnen vergroenen, eventueel met mede-eigenaarschap van de openbare ruimte. Verder zijn er subsidies voor tegelwippen en wordt gekeken hoe de regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld geveltuintjes eenvoudiger kan worden gemaakt.

In het kader van de Omgevingswet wordt gekeken naar gebiedspaspoorten, waarbij ook het parkeren wordt betrokken. De raad heeft onlangs de parkeernormen opnieuw vastgesteld en die bieden de mogelijkheid om de openbare ruimte verder te vergroenen. Er wordt ook altijd gekeken of multifunctioneel ruimtegebruik mogelijk is en in het kader van klimaatbestendigheid wordt bij een parkeerplek in de openbare ruimte ook gekeken of die half verhard kan worden aangelegd. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vindt het goed dat er bij nieuwe projecten een groennorm is, maar ze vindt dat ook moet worden gekeken naar de bestaande ruimte. Er komen nauwelijks meer parken op loopafstand van de binnenstad en daarom wil ze ook de pleinen wat groener inrichten. Bomen kunnen prima met evenementen worden gecombineerd, dat bewijst de Parade waar ook een kermis is. Er is wel een nota, maar er wordt in het stedelijk gebied te weinig gedaan en het is niet drammerig, maar gewoon concreet. Ze wil het stokje concreter aan de nieuwe raad doorgegeven door uitvoeringsideeën mee te geven. De Bossche Groenen gaat bekijken hoe dit verder vormgegeven wordt. 13.

Bespreeknotitie Ontwikkeling woningbouwlocatie Groot Meerendonk: waar wachten we op? (Leefbaar 's-Hertogenbosch De Bossche Groenen) Deze bespreeknotitie wordt doorgeschoven.

14.

Bespreeknotitie Afrekenen met extreme verkeersgeluidsoverlast (Leefbaar 's-Hertogenbosch De Bossche Groenen) Deze bespreeknotitie wordt doorgeschoven.

15.

Bespreken conceptmotie vreemd aan de orde van de dag Stikstofbeleid (50PLUS, VVD) 23

De heer Van Hoek (50PLUS) naar aanleiding van het voorstel over de Kerkdijk in Nuland vinden 50PLUS en de VVD het een goed idee om beleid voor de stikstofproblematiek te maken. De provincie Overijssel besloot afgelopen week om alle vergunningen die met extern salderen, handel in stikstof, tot stand komen op te schorten en dat brengt nieuwe problemen met zich mee. Daar hebben zich inmiddels vijf provincies bij aangesloten of doen dat binnen enkele dagen. Naar de toekomst toe moet er wel een bepaalde continuïteit zijn in de gemeentelijke plannen met betrekking tot woningbouwinfrastructuur en bedrijvigheid waarbij stikstofrechten nodig zijn. Vragen zijn hoe die stikstofrechten worden verkregen, of die op de markt worden gekocht, welke van die gekochte rechten worden gebruikt, alleen het deel dat feitelijk in gebruik was of ook het deel dat alleen op papier bestaat, of een korting wordt toegepast, of meer wordt gedaan dan wettelijk verplicht is en of er behoefte is aan het bijhouden van een stikstofboekhouding, zodat er inzicht is in wat er jaarlijks op dat gebied wordt gepresteerd. Hij vraagt het college om met een discussiestuk te komen. Ten slotte wil hij weten of de gemeente het alleen met handel doet of ook door zelf stikstofruimte te creëren. Mevrouw Welten (VVD) wil van de commissie weten of die aanvullingen heeft.

Mevrouw Van Zwambagt (CDA) wil wel een discussie over het stikstofbeleid voeren, maar wil daar gezien de complexiteit wel eerst uitvoerig over worden geïnformeerd. Op dit moment zijn het rijk en provincie het bevoegd gezag en het stikstofbeleid wordt op landelijk niveau uitgewerkt. In de provincie Brabant wordt 30% van de stikstofruimte ingezet ten behoeve van de natuur en 70% ten behoeve van de uitbreiding van andere bestemmingen. Het CDA heeft niet per se behoefte aan een discussienotitie, maar wil wel meer informatie. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het nuttig om uitgebreider bij dit onderwerp stil te staan en dat begint bij informatie over wat de regels precies zijn. Verder moet worden gekeken naar andere organen die op dit terrein bevoegd zijn en of samenwerking met de gemeente nodig is. De volgende stap zou zijn om een discussie te hebben over hoe de gemeente Den Bosch hiermee wil omgaan. Het is een prima en zinvol voorstel. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) deelt de zorgen van de indieners van de motie vreemd aan de orde van de dag. Hij weet niet veel over dit onderwerp en ziet graag een discussienotitie van het college en een toelichting tegemoet op wanneer de gemeente wel en niet aan zet is. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vindt dit een relevant thema waar de raad mee te maken heeft, maar waarover die nooit uitvoerig van gedachten heeft gewisseld.

Ook hij vindt dat hij te weinig kennis heeft en hij heeft behoefte aan een goede inhoudelijke informatieve technische briefing over de vragen die in deze notitie staan om daarna te kunnen bepalen of de commissie een discussienota maakt of dat het college dit doet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) denkt dat uit een discussienotitie ook sturingsinstrumenten naar voren kunnen komen. De heer Smeets (Rosmalens Belang) denkt dat het handig is dat het college eerst technisch schetst wat er überhaupt kan en wat de sturingsmogelijkheden zijn om er daarna als raad en commissie een oordeel over te vormen. Dat is meer een politieke discussie over wat wel of niet goed is. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vraagt of de heer Van Creij het ermee eens is dat de raad goed geïnformeerd moet zijn voor die hiermee verder kan. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) neemt graag alle informatie die er is tot zich en hij denkt dat dit perfect met een discussienotitie kan. Mevrouw Welten (VVD) leest in de notitie 'ten aanzien van het krijgen van meer inzicht in een dergelijk beleid' en ze is het ermee eens dat de raad zonder voldoende informatie geen besluit kan nemen. Een discussienotitie geeft ook de informatie op basis waarvan de raad een mening kan vormen.

24

De heer Van Griensven (PVV) steunt de wens tot een notitie van het college, het kan geen kwaad om meer duidelijkheid te krijgen over de insteek van het college met betrekking tot stikstof en de bevoegdheden van de gemeente. De PVV gaat niet mee in de stikstofgekte, dat is een probleem dat dankzij de Brusselse regels als een molensteen om de nek van de gemeente hangt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de vraag is waar de gemeente over gaat en wat de handelingsruimte van de gemeenteraad is. Inzicht verschaffen is prima, maar het moet geen container met allemaal documenten over stikstof worden. De heer Verbruggen (D66) is het ermee eens dat er iets aan de stikstofproblematiek moet worden gedaan omdat het een negatieve invloed op de natuur rond de stad en de dorpen heeft. De vraag is hoe wordt omgegaan met niet-gebruikte stikstofrechten, die moeten niet eindeloos worden verstrekt en dat betekent dat daar een houdbaarheidsdatum aan moet worden gehangen. Hij vindt het interessant om te weten wat er gebeurt met de stikstofruimte die ontstaat door minder aardgas te verstoken en meer elektriciteit op te wekken met windturbines en zonnepanelen. De gemeente is afhankelijk van het landelijke en provinciale beleid dat in ontwikkeling is en daarnaast zoekt hij naar een breder kader omdat niet alleen stikstofbeleid maar ook een brede visie op het buitengebied ontbreekt.

Er is de afgelopen periode een visie vastgesteld voor grootschalige energieopwekking in het buitengebied, maar er zijn nog meer grote opgaven die in het buitengebied moeten landen en D66 vindt het voor de toekomst van het buitengebied van belang om een brede visie te hebben. Zijn vraag aan de initiatiefnemers is of die zich hierin kunnen vinden. De heer Gersjes (Groep Gersjes) heeft ook niet veel verstand van stikstof, maar hij weet wel dat er iets moet gebeuren. De verlaging van de maximumsnelheid van 120 naar 100 km per uur heeft 0,2% opgeleverd en hij las op het internet dat iemand van de Wageningse Universiteit zegt dat dit probleem niet alleen bij de boeren zit, maar dat dit ook kan komen door een technische maatregel die de doelstelling niet haalt. Daarbij wordt als voorbeeld genoemd dat er wel een schone stal kan worden gemaakt, maar dat er op een andere manier stikstof wordt geproduceerd als de invoer van veevoer en kunstmest hetzelfde blijft. Dit probleem bestond vijftig jaar geleden al en de commissie-Remkes heeft aangegeven dat de stikstofuitstoot binnen tien jaar moet zijn gehalveerd, maar de vraag is hoe dat is te realiseren. Hiervoor moet landelijk en provinciaal beleid komen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat 85% van alle biodiversiteit in Nederland is verdwenen en dat stikstof daar een hele belangrijke bijdrage aan levert.

Het is hoog tijd dat er in polderend Nederland keuzes worden gemaakt en hoe vervelend dat ook is, dat betekent ook dat er minder dieren kunnen worden gehouden. In twee gemeenteraadsvergaderingen lagen twee besluiten voor waarin het college toch voorstelt om te kijken naar het faciliteren van meer dieren en dat vindt De Bossche Groenen onverstandig omdat de raad moet kiezen voor een gezonde leefomgeving voor de inwoners en dat betekent stikstofreductie. Ze is blij met deze notitie die weergeeft welke mogelijkheden er zijn, aan welke knoppen kan worden gedraaid en welke opdracht het college kan worden meegegeven als boerenbedrijven willen uitbreiden. In die zin vindt ze het voorstel van D66 om een visie op het buitengebied te ontwikkelen erg relevant. De heer Kabbouti (PvdA) vindt het terecht dat aandacht voor de stikstofproblematiek wordt gevraagd, maar die is al vaker aan de orde geweest. De PvdA-fractie heeft al eens vragen gesteld over de consequenties van de eerste uitspraak van de Raad van State en bij de begrotingsbehandeling van 2020 heeft de PvdA een motie ingediend over de borging van de publieke ruimte bij woningbouw. Toen is ook gevraagd om inzichtelijk te maken welke mogelijkheden er zijn om stikstofruimte op te kopen en hoe die systematiek werkt en het college antwoordde destijds dat het een dynamisch proces is en dat de wereld er iedere dag anders uitziet.

Nu is het anderhalf jaar later en ziet de wereld er nog steeds iedere dag anders uit. Hij steunt de oproep in dit stuk om naar de stand van zaken te kijken en vooral naar de ruimte van de raad om sturing te geven. De PvdA wil het college de ruimte geven om te komen tot een systematiek waarmee opgaven als woningbouw wel kunnen worden gerealiseerd. Het is goed dat hier aandacht voor is, maar gelet op alle ontwikkelingen, ook in de jurisprudentie, wordt dit een moeilijke opgave voor de wethouder en hij is bijzonder geïnteresseerd in zijn reactie. 25

Reactie college Wethouder Geers sluit zich volledig aan bij de woorden van de heer Kabbouti die zei dat het nog steeds een dynamisch dossier is. Het is niet vreemd dat mensen er weinig van weten omdat het een ongelooflijk complex en dynamisch dossier is. De wetgeving die hierop wordt gemaakt houdt bij de rechter niet altijd stand waardoor er flink moet worden gesleuteld aan het beleid en de rekentools. Soms is kunst- en vliegwerk nodig om projecten doorgang te laten vinden, maar dat lukt wel en de vergunning op grond van de Wet natuurbescherming is wel geregeld. Er komt beleid van het rijk en van de provincie, dat is leidend en de gemeente heeft weinig handvatten om te sturen omdat die niet het bevoegd gezag is. De stand van zaken is nog niet in een nieuwe raadsinformatie toegestuurd omdat die iedere dag anders is en het is in dat opzicht heel goed om de raad via een discussienotitie wegwijs te maken in de huidige stand van zaken. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt of een discussienotitie het goede instrument is of dat er een soort expertmeeting of een informatiebijeenkomst moet komen. Wethouder Geers adviseert om deze discussienotitie vooraf te laten gaan door een I&O waarin de raad inhoudelijk wordt meegenomen in de stand van zaken en de ruimte die de lokale overheid in het stikstofbeleid heeft.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt het belangrijk dat de keuzemogelijkheden en de ruimte in een raadsvoorstel naar voren worden gebracht. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het ermee eens dat er informatie moet worden gegeven voordat er een discussienotitie volgt. Wethouder Geers zegt dat het college de raad wil informeren en een discussienotitie kan voorbereiden, maar dat het aan de raad is om te bepalen hoe die daarover wordt geïnformeerd en het gesprek met elkaar aangaat. Hij hoort een eenzijdige benadering van dit vraagstuk, over de veehouderij, maar het is breder dan dat en het is goed om hierop in te gaan in de discussienotitie, de expertmeeting, bij I&O of in welke vorm de raad ook kiest. Tweede termijn De heer Verbruggen (D66) vraagt of de initiatiefnemers ook inzien dat er in navolging van de woorden van de wethouder een bredere visie op het buitengebied nodig is dan alleen nieuw stikstofbeleid. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de raad voor een keuze wordt gesteld terwijl er weinig inzicht is in waarop die keuze wordt gebaseerd en dat dit ook de reden voor de motie vreemd aan de orde van de dag is. Ze vindt het goed om een informatiemoment te organiseren, en dat kan ook een expertmeeting zijn, om vervolgens te kijken naar de politieke keuzes en welke ruimte lokale overheden hebben.

Ze heeft het gevoel dat een visie Buitengebied dit onderwerp maar deels raakt en ze hoort graag of de wethouder dit ook vindt. Wethouder Geers zegt dat het stikstofprobleem niet met alleen een visie Buitengebied wordt opgelost en hij bedoelde niet te zeggen dat beter naar het buitengebied moet worden gekeken om dit probleem op te lossen, het stikstofprobleem is veel breder dan alleen het buitengebied en daar moet ook breder naar worden gekeken. De voorzitter neemt aan dat de heer Van Hoek en mevrouw Welten het stuk terugnemen en eventueel in de raad met een motie vreemd aan de orde van de dag komen. 16.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat een aantal fracties de afgelopen tijd heeft aangegeven op een aantal onderwerpen te willen terugkomen en daarvoor notities heeft aangekondigd, maar dat er nog geen gebruik van deze mogelijkheid is gemaakt. Dit is de laatste commissievergadering van deze periode hij stelt voor de volgende zaken van de werkplanning af te halen: - het bespreken van de ingekomen brief van 15 juni 2021 met betrekking tot digitaal parkeren, aangekondigd door De Bossche Groenen in de raad van 13 juli 2021;

26

- de bespreeknotitie Financiën ODBN, aangekondigd door de VVD in de commissie van 1 juni 2021; - de bespreeknotitie 'Voorstel voor woningbouw op het water' van de VVD en De Bossche Groenen uit de commissie van 19 oktober 2021; - de update 'Bereikbaarheid Spoorzone' van gewoon ge-DREVEN uit de raad van 9 november 2021; - de brief van 26 november 2021 over de Asfaltcentrale van De Bossche Groenen; - de raadsinformatiebrief Deelmobiliteit van gewoon ge-DREVEN uit de raad van 9 november 2021. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft de bespreeknotitie over de bereikbaarheid van de Spoorzone betrokken bij de Diezebrug en hij dacht dat hij de notitie over deelmobiliteit had ingeleverd, dat kijkt hij na. De voorzitter concludeert dat alle door hem genoemde punten wel van de werkplanning worden afgevoerd. 17.

Rondvraag en sluiting Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vraagt of de rondvragen schriftelijk kunnen worden afgehandeld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de SP, Groep Gersjes, gewoon geDREVEN, de PVV, De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch zich daarin kunnen vinden als er voor 8 maart a.s. een antwoord komt. De heer Verbruggen (D66) wil graag een mondelinge beantwoording, ook omdat er onrust in de wijk Sparrenburg is ontstaan. D66 heeft enkele maanden geleden schriftelijke vragen gesteld over de opvolging van de wijkvisie Sparrenburg en de locatie Rodenborch, maar hij heeft helaas nog geen antwoord ontvangen.

Er is onrust bij de betrokken buurtbewoners en daarom heeft D66 de volgende vragen: - Is het college het met ons eens dat het participatietraject van de omgevingsvisie meer is dan alleen het opstellen van een wijkvisie, maar dat het juist gaat over het realiseren van de wijkvisie en dat de gemeente hierin een faciliterende rol heeft? Zo ja, hoe gaat het college die rol op korte termijn oppakken? Zo nee, waarom niet en wat gaat het college dan wel op korte termijn doen om de informatievoorziening naar de wijkraad te verbeteren? - Wat is de visie van het college op de locatie van het Rodenborch College na het vrijkomen van deze locatie, is deze locatie nog steeds in beeld als woningbouwlocatie, gezien de grote woningnood? - Is het college het met ons eens dat deze plek, gezien de locatie en de nabijgelegen voorzieningen, uitstekend geschikt is voor de combinatie van starters- en seniorenwoningen? - Wat is de planning met betrekking tot deze locatie en gaat u de wijkraad en de gemeenteraad in het vervolgproces actief betrekken bij en informeren over deze locatie? - Klopt het dat in 2022 een onderzoek gepland staat naar het realiseren van nieuwbouw van Educatief Centrum 't Sparrenbos? Zo ja, wat behelst dat onderzoek, worden naast de mogelijkheid voor het educatiecentrum in het pand van het Rodenborch College ook andere kansrijke scenario’s zoals (ver)nieuwbouw van de twee huidige

locaties in de wijk onderzocht? - Is het college het met ons eens dat deze ontwikkeling een uitgelezen mogelijkheid is om in samenwerking met de wijk te realiseren? Juist in de geest van de nieuwe Omgevingswet en omgevingsvisie, in samenwerking en afstemming met inwoners en welke acties gaat het college daar op korte termijn toe nemen? Wethouder Geers geeft aan dat het college de beantwoording van de gestelde vragen vandaag heeft vastgesteld en dat die waarschijnlijk op 16 februari a.s. naar D66 toe komen. Een wijkvisie is zowel voor de wijk als voor de gemeente een belangrijk document dat wordt meegenomen in de verdere beleids- en planontwikkeling. Er spelen op dit moment drie grote opgaven, namelijk woningbouw, de uitbreiding van de HUB, de school die naast het Rodenborch College staat, en de vervangende nieuwbouw van het Educatief Centrum 't Sparrenbos. Bij de verkenning worden de wensen en ideeën van de wijkbewoners natuurlijk meegenomen. Het doel is dat er voor de leerlingen van de HUB en de basisschool een goede, veilige en toekomstbestendige leeromgeving wordt gerealiseerd. Dat gebeurt met een open en transparant proces waarbij de wijk27

raad, de wijkbewoners en het schoolbestuur nadrukkelijk worden betrokken bij de invulling van deze opgaven. De heer Verbruggen (D66) vraagt hoe de wethouder kijkt naar de locatie van het Rodenborch College als woningbouwlocatie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de uitbreiding van HUB nieuw is en of dit ook in de beantwoording naar D66 staat. Wethouder Geers zegt dat dit ook in de beantwoording naar D66 staat. De locatie Rodenborch heeft nog steeds potentie voor woningbouw, maar daarbij moeten de drie opgaven wel goed worden bekeken en dat gebeurt samen met de wijkraad, de wijkbewoners en het schoolbestuur. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) herhaalt dat hij zijn vragen nu niet stelt als de wethouder binnen nu en een week reageert op de rondvraagpunten over de verstrekking van de gedoogbrieven aan dertien bewoners en de rugdekking door Libéma van de gedoogbrieven naar de zogenaamde groep 2-bewoners op Vinkeloord. Wethouder Geers zegt toe dat de beantwoording binnen een week komt. De voorzitter bedankt alle commissieleden, alle mensen die iedere keer vanuit huis keken, de mensen van de pers, de mensen die bij een onderwerp betrokken waren en het ambtelijke apparaat. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) bedankt de heer Thelissen namens de commissie voor het voorzitten van deze commissie in de afgelopen vier jaar.

De voorzitter sluit de vergadering om 23.35 uur.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 24 mei 2022 De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, O.R. Thelissen

28