2021-05-31 Commissie Bedrijvigheid vastgesteld

Commissie BEDRIJVIGHEID Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

31 mei 2021 Bestuurscentrum, Raadzaal

mw. J.P.M. Welten-van Doremalen mr. drs. R. van der Meer M.M.J. Dingemans, E.R.F. Esser, mw. J.M.C. van Gool, L.A.J. van Griensven, mw. W. de Groot MSc, W.B.G. Hoeben, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, H.J.M. Mees, W.J.B. Meijer, D.J.G. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, A.M. Rotman, O.R. Thelissen, mw. mr. drs. I.E.C. Visschedijk, mw. C.K.J. Visscher, W.A.M. Vugs en P.H. Wiggers M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam en mr. H.C. van Olden

Afwezig:

mw. A. Hernández, J.N. Kieft, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, P.W.M. Schellings en G.J.I.J. Smeets MBA.

Verslaglegging:

DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet de aanwezigen en de mensen die thuis kijken en luisteren welkom. De vergadering staat in het teken van het jaarverslag en de voorjaarsnota. Het eerste punt is terugkijken naar vorig jaar. En het tweede punt is vooruitkijken naar het volgend jaar. Er zijn afmeldingen ontvangen van mevrouw Hernández, mijnheer Kieft en mevrouw Mees.

2.

Vaststelling van de agenda De voorzitter geeft aan dat het voorstel is dat het agendapunt Jaarstukken 2020 apart wordt behandeld. De agendapunten Voorjaarsnota en Actualisatie begroting 2021 worden gezamenlijk behandeld. De voorzitter merkt voor de duidelijkheid op dat de volgende beleidsvelden in de commissie Bedrijvigheid aan bod komen: de economische ontwikkeling, de arbeidsmarkt, erfgoed en cultuurhistorie, citymarketing en toerisme, sport en cultuur. Zij geeft aan dat een brief is rondgestuurd door De Bossche Groenen, SP, gewoon geDREVEN, 50 Plus, PVV en Leefbaar 's-Hertogenbosch. Hierin staat het voorstel om de recentelijke financiële ontwikkelingen rond het theater, die met het raadsvoorstel actualisatie begroting zijn voorgelegd, niet te behandelen in de commissie Bedrijvigheid, maar in de commissie Bestuur. De agenda wordt conform vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bedrijvigheid van 19 april 2021 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt om motie 3, permante locatie 'Urban Scene' als afgedaan te beschouwen. De commissie gaat hiermee akkoord.

Raadsvoorstellen 5.

Jaarstukken 2020 Mevrouw Van Gool (PvdA) geeft haar complimenten aan de stad met haar college, want er is aardig goed geschakeld in het crisisjaar 2020 op financieel en economisch vlak. Het sociale, het 'Den Bosch, dat zijn we samen', heeft zij gezien en beleefd in dat jaar. Zij wil twee punten aanstippen die beter hadden gemoeten. In zijn algemeenheid werd te lang gewacht op de rijks1

maatregelen en de financiële steun daaruit, zodat bijvoorbeeld sportclubs en muziekscholen, die noodgedwongen moesten sluiten, lang in onzekerheid hebben moeten wachten. Daar had de stad best op mogen voorsorteren. Daarnaast merkt zij dat er veel sectoren gestut zijn in de crisis, zoals bijvoorbeeld de cultuursector, maar zij vraagt zich af of de stad dadelijk nog bloeiend en florerend uit de crisis schiet als zelfgenoemde Cultuurstad van het Zuiden. De PvdA had liever een specifieke Bossche makersregeling gezien voor de culturele makers die de steun in crisistijd hard nodig hebben en was niet gegaan voor een toevoeging bij een al bestaande popupregeling. Zij is benieuwd naar de reactie daarop. Mevrouw De Groot (VVD) geeft aan dat het jaar 2020 zich in het kort laat omschrijven als een jaar waarin bedrijven, instellingen en verenigingen grotendeels gesloten zijn geweest. Activiteiten hebben maar beperkt doorgang kunnen vinden. Dat maakt deze jaarstukken anders dan andere. Echter, vanuit bredere trend en ontwikkelingen kunnen we toch een heel aardig beeld krijgen van de stand van zaken. Zij heeft op het gebied van cultuur met enige verwondering de indicatoren gelezen op basis waarvan de raad zijn controlerende taken uitvoert. Het percentage inwoners dat het culturele leven van 's-Hertogenbosch typeert als bij de tijd, vernieuwend of modieus is een van die indicatoren.

De VVD vraagt zich af of het antwoord hierop ons iets leert over de stand van zaken van de culturele sector. Wordt hier wel gemeten wat we willen weten? En belangrijker nog, wordt gemeten wat we moeten weten om onze controlerende taak goed te kunnen uitoefenen? Veel van dit soort indicatoren laten namelijk niets zien over het maatschappelijk effect dat is behaald, de doelgroepen die worden bereikt of het soort activiteit dat een verrijking is ten opzichte van het meer traditionele aanbod. Volgens de VVD is dat waar het culturele programma om draait. Op het gebied van sport ziet de VVD zowel positieve als zorgelijke ontwikkelingen. In het afgelopen jaar is een enorme toename zichtbaar in het aantal mensen dat is gaan hardlopen, wandelen en fietsen. Maar ook dat de coronacrisis in het algemeen een negatief effect heeft gehad op beweeggedrag en dat de gezondheidsverschillen verder zijn toegenomen. Op het gebied van gemeentelijke monumenten ziet de VVD de afgelopen tijd nauwelijks toevoegingen. Sterker nog, in het afgelopen jaar was er slechts één. Dat vindt de VVD zonde. De bebouwde omgeving heeft nog veel moois in petto. Ten aanzien van het economisch onderdeel van de jaarrekening heeft de VVD, gezien de coronaperiode, tot haar blijdschap een aantal zeer positieve ontwikkelingen mogen lezen.

Een boven verwachte groei van het aantal arbeidsplaatsen, drie keer zoveel uitgiften van gronden aan bedrijven, de gemeente staat in de top 5 van best presterende gemeenten en met het aantal toeristische bezoeken ook in de top 5. Het aantal startende ondernemers was veel hoger dan begroot met een plus van 36%. Tevredenheid is de dood in de pot, maar voor een crisisjaar dit realiseren is zeer goed en geeft ons veel hoop voor de toekomst. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) geeft aan dat de gemeentelijke boekhouders weer hun best hebben gedaan om de financiën netjes te registreren. Het doet Rosmalens Belang deugd dat de accountants het allemaal weer goedgekeurd hebben zonder al te veel op- en aanmerkingen. De complimenten voor de ambtenaren die het netjes voor elkaar gebokst hebben. Corona heeft er behoorlijk ingehakt in 2020 en zette alles op zijn kop. Het heeft ons weer eens met de neus op de feiten gedrukt hoe belangrijk het in onze samenleving is om elkaar te kunnen ontmoeten. We zijn innovatief geweest en hebben met zijn allen in een mum van tijd het videobellen en de overleggen via Teams onder de knie gekregen. Maar corona heeft natuurlijk ook zijn weerslag op de financiën en dat is onvermijdelijk. € 1,5 miljoen negatief onttrekken aan de algemene reserve dat is natuurlijk niet fijn.

Maar zij hoopt en wil er samen voor gaan om van 2021 een jaar te maken waarin gelet wordt op de kleintjes, maar er niet geschroomd wordt om investeringen te doen als dat voor de inwoners belangrijk is. Want stoppen met investeren is altijd achteruitgang. En waarin we dan geïnvesteerd moet worden, zal de komende dagen duidelijk worden. De heer Wiggers (Bosch Belang) geeft aan dat de ambtenaren er niet slecht vanaf komen. Bosch Belang is heel trots op de stad, die ondanks de coronaperikelen dit resultaat neer heeft kunnen zetten. Graag complimenteert Bosch Belang het bestuur. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat zij de jaarrekeningen hebben bekeken en hebben op alle vragen netjes antwoord gekregen. Ze zijn ook goed geholpen door het ambtelijk apparaat. Het valt hen op dat, ondanks dat er wellicht wat dreigende ontwikkelingen op de gemeente af komen, er heel veel potjes zijn en heel veel potjes ook aardig gevuld zijn. 2

Menig gemeente zal hier jaloers op zijn. De complimenten voor de aanpak in coronatijd. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat het beleid van de gemeente Den Bosch redelijk behoudend is en daar is gewoon ge-DREVEN heel blij mee. Het bestuur heeft zich in de coronatijd erg goed opgesteld om het allemaal recht te houden. In de commissie is vaak gesproken over het feit dat Den Bosch een cultuurstad is en dat heel veel dingen op het gebied van cultuur belangrijk zijn. Gewoon ge-DREVEN heeft zich al een paar keer hard gemaakt voor de Heemkundekring in Rosmalen. De fractie had al enig resultaat verwacht. Gewoon ge-DREVEN is heel erg blij dat de lang verwachte stadscamping er gaat komen, alleen vindt de fractie het jammer dat deze na het zomerseizoen komt. Gewoon geDREVEN hoort graag de reden hiervan. De fractie maakt zich zorgen om de sportclubs. De amateurverenigingen geven aan dat het er allemaal niet zo heel goed voor staat. De fractie verwacht dat die de grote klappen nog gaan krijgen en daar mag extra aandacht voor zijn. Het is mooi dat de gemeente volgend jaar de Vuelta en het Europees Kampioenschap petanque in huis haalt. Dat zet de sport in Den Bosch op de kaart. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat de pandemie grote gevolgen heeft gehad voor de inwoners van de stad.

Maar gelukkig is er het beleid van de Rijksoverheid en het gemeentelijk beleid van helpen, ondersteunen en perspectief bieden. Gelukkig worden niet alle sectoren even hard geraakt. Gelukkig biedt vaccinatie zicht op terugkeer naar het normaal van maart 2020 voor zover we dat willen. Waar horeca en retail hard geraakt zijn, sommige groepen werknemers ook, hebben andere sectoren minder last ondervonden. Grote culturele instellingen als het Theater aan de Parade en andere kregen steun. De bouw lijkt harder geraakt door de stikstofcrisis dan door de pandemie. KPN rolt in snel tempo zijn glasvezelnetwerk uit in de stad en ook economische ontwikkelingen ingezet door de BIM, de verbouwing van het Grassogebouw en de ontwikkeling van het Grencoterrein gaan gewoon door. Binnenkort opent, na de verbouwing, de Jamfabriek weer. De vraag naar bedrijventerreinen bleef behoorlijk op peil. Aan Den Bosch Partners is vorig jaar hard gewerkt en hopelijk is de organisatie klaar om na corona aan de slag te gaan met citymarketing rond Den Bosch Datastad en Cultuurstad van het Zuiden. Plannen voor de ontwikkeling van het Kruithuis en Verzetsmuseum liggen klaar. Samen met de verbouwing van het Groot Tuighuis wordt dat een belangrijke bouwsteen op weg naar de 400-jarige herdenking van de slag om Den Bosch.

Aan het eind van het jaar kan de voorzichtige balans opgemaakt worden van de afgelopen twee jaar, de schade opgemaakt en gekeken welke schade bij culturele en sociale instellingen, sportclubs en dergelijke gerepareerd moet en kan worden. Reactie college Wethouder Van der Geld gaat in op de vraag van de PvdA over de makersregeling. Het college vindt het enigszins een semantische discussie of hier nu een aparte regeling, een apart fonds voor moet worden opgericht of dat hetzelfde bereikt kan worden in hetzelfde fonds. De redenering van het college was dat men de huidige fondsen, zoals ook het pop-upfonds, al goed weet te vinden, dus stop het extra geld dat voor makers bedoeld is, de € 350.000, bij het popupfonds. Voor wat betreft de vraag van de VVD inzake de indicatoren rondom cultuur geeft hij aan dat het indicatoren zijn van de raad. Deze zijn lang geleden al besproken en de raad is zelf aan zet als deze de indicatoren anders wil meten. Wethouder Van Olden geeft aan dat de gegadigden bezig zijn met de voorbereiding van de stadscamping. Soms heeft dat een langere doorlooptijd. Het positieve is dat ook volgend jaar een heerlijk kampeerseizoen gaat aanbreken. De wethouder bedankt voor de uitgesproken complimenten richting het college en zal de complimenten ook doorzetten naar de ambtenaren.. De wethouder is van mening dat één gemeentelijk monument meer is dan nul.

Er wordt nog gewerkt aan een veeglijst. Aan de bolwoningen wordt gewerkt, maar dat is kalenderjaar 2021. De Heemkundekring in Rosmalen krijgt ook de aandacht van maatschappelijk vastgoed. Wethouder Hoskam bedankt voor de complimenten ten aanzien van de ambtelijke organisatie en het vaststellen van de jaarrekening. Hij zal deze doorgeleiden. Vorig jaar is er een drietal goede discussies geweest over de aanpak van corona. Ook die dank zal hij doorleiden naar de mensen die er hard aan gewerkt hebben.

3

De heer Thelissen (CDA) vraagt aan de wethouder om ook namens het CDA dank over te brengen aan het ambtelijk apparaat en hij sluit zich aan bij de complimenten die zijn gegeven. 6. 7.

Actualisatie begroting 2021 Voorjaarsnota 2022 De voorzitter meldt dat agendapunten 6 en 7 gezamenlijk worden behandeld. Mevrouw Visschedijk (D66) geeft aan dat deze zomer de balans wordt opgemaakt na een jaar schipperen zonder kompas is er eindelijk licht aan de horizon. Voor de inwoners breekt er een tijd van plannen maken aan. De ondernemers en vele sportverenigingen zullen deze zomer de balans op gaan maken. Hoe zijn ze door de coronatijd gekomen en wat is het startpunt? Het rijk heeft het afgelopen jaar in veel regelingen voorzien, vaak van financiële aard, en afgelopen week kwam daar de positieve uitkomst van de arbitrage op Sociaal Domein bij waar hopelijk het verenigingsleven ook een graantje van mee kan pikken. Maar met name voor de ondernemers zullen de mogelijkheden voor financiële ondersteuningsmaatregelen nu snel afnemen en zal ook begonnen moeten worden met het voldoen van uitgestelde betalingen. Voor D66 is het belangrijk dat de gemeente in deze fase optimaal inzet op maatwerk en ondernemers die aangeven daar behoefte aan te hebben, te faciliteren. Daarnaast moet ingezet worden op het behouden en verbeteren van de kantoren en bedrijvenparken. D66 wil in deze bijdrage de nadruk leggen op het belang van de regionale samenwerking, want daar staat de gemeente heel sterk. De samenwerking in Noordoost-Brabant is voor de gemeente zeer waardevol.

De regio biedt ook voor Bosschenaren veel werkgelegenheid in de maak, food- en healthindustrie. Bijvoorbeeld Oss, Veghel en Waalwijk waar veel Bosschenaren werken. De gemeente heeft veel werkgelegenheid in de zakelijke dienstverlening en de ICT. Zo wordt een totaalplaatje geboden waarmee de regio zich nationaal en internationaal presenteert. De inspanningen die gezamenlijk gedaan worden binnen de samenwerking regio Noordoost-Brabant hebben de steun van D66 ook komend jaar. Sinds een jaar zijn de parken en straten bevolkt met sporters van jong tot oud. De sportzalen en sportvelden bleven daarentegen tot voor kort akelig leeg. De ambtenaren van de afdeling Sport zetten volop in en denken mee met de verenigingen om zalen en velden weer te vullen komend jaar. D66 wil hen, maar vooral de wethouder Sport oproepen, nu het erop lijkt dat het rijk met geld voor het Sociaal Domein, en meer specifiek voor jeugd, over de brug komt te bekijken hoe de sportverenigingen hiervan ook kunnen profiteren. Een sportvereniging kan een belangrijke bijdrage leveren aan het welzijn van de kwetsbare jeugd en de jeugd in het algemeen. Sporten zorgt voor plezier en ontspanning, maar ook voor een goede fysieke en mentale gezondheid en weerbaarheid. Voor nieuwe vrienden, meer eigenwaarde en talentontwikkeling. Kortom genoeg haakjes om geld van het Sociaal Domein naar de verenigingen te laten vloeien.

Dit geldt niet alleen voor de sportverenigingen, maar ook voor de andere verenigingen. Want de negatieve effecten van de crisis, die vorig jaar van de een op de andere dag, in vrijwel alle facetten van ons dagelijks leven gevoeld werden, kosten voor veel Bossche ondernemers en verenigingen maanden, zo niet jaren om te boven te komen. Er moet daarom ook goed gebruik gemaakt worden van de positieve effecten van corona. Blijven ervaren wat allemaal voor een ander gedaan kan worden, hoe je samen de boel toch kunt laten draaien, meer flexibiliteit, meer maatwerk. Niet op de rem trappen, maar blijven investeren. De heer Peters (D66) geeft aan dat in de culturele en vrijetijdssector iedereen staat te springen om weer aan de slag te kunnen en gelukkig kan dat ook, stap voor stap. Het afgelopen jaar zagen we veel mooie initiatieven ontstaan. Onder andere onder de mantel van de Bossche Zomer en Winter. Soms uit noodzaak, omdat bedrijven en organisaties niet op hun handen wilden blijven zitten. Vaak ook uit de behoefte om wat kleur aan de maatschappij te geven. Ook nu weer zien we de terugkeer daarvan. De vele mooie initiatieven op de Tramkade, de net geopende waterkant tegen het Citadel aan enzovoorts. De Bossche Zomer is een van die concepten die we in positieve zin in de pandemie te danken hebben.

's-Hertogenbosch is er kleurrijker en vrijer van geworden en die stijgende lijn mag van D66 blijven. Gelukkig sprong de landelijke overheid meestal bij om culturele instanties en netwerken overeind te houden. Ook onze gemeente investeerde waar nodig en faciliteerde waar mogelijk en heeft zo geprobeerd om haar inwoners te enthousiasmeren in een verder kale periode. D66 is dan ook blij met het bericht van afgelopen week waarin we lazen dat o.a. Cappella Pratensis en Willem II toch de provinciale subsidie krijgen die hen eerder niet werd toegezegd. Toch is daarmee de kous nog niet af. Vele instanties kunnen nog steeds hun deuren niet openen en draaien zo al een hele lange tijd rode cijfers. Belangrijk dus om als gemeente nauw betrokken te blijven en een luisterend oor te bieden aan cul4

tuurmakers en hun netwerken. Met de voortgang en de vernieuwbouw van het theater kunnen over twee jaar hopelijk weer alle vieringen en voorstellingen terugkeren naar de Parade. Het wegvallen van externe prikkels en het thuiszitten heeft velen een nieuwe hobby opgeleverd of een verloren passie doen oppakken. Het toont aan hoe enorm belangrijk educatie in het breedste zin van het woord is. Jong en oud de mogelijkheid bieden om hun creativiteit en talent te gebruiken en te ontwikkelen. Juist daarom is het voor D66 essentieel om te blijven investeren in Huis73. Voor de persoonlijke ontwikkeling van 's-Hertogenbosch als Cultuurstad van het Zuiden. Onze wethouder Cultuur heeft daarmee een mooie opdracht om dit project naar de uitvoeringsfase te trekken. Met de extra studieplekken heeft Huis73, samen met Perron-3, in ieder geval alvast laten zien hoe zij zich ten dienste van alle Bosschenaren wil stellen. D66 vindt dit een mooie ontwikkeling en ziet graag dat dit in de toekomst uitgebreid wordt. Tot slot wil D66 nogmaals benadrukken dat er geïnvesteerd moet blijven worden in de cultuursector van 'sHertogenbosch om er tenminste even sterk uit te komen als voor de crisis. Als Cultuurstad van het Zuiden kunnen we niet anders en moeten we niet anders willen.

Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) geeft aan dat Rosmalens Belang ervoor heeft gekozen om maar één onderwerp te benadrukken, hoewel alle onderwerpen belangrijk zijn. Dat is sport. Sport verbroedert en helpt tegen eenzaamheid. Jeugd die sport is meestal wars van drugs. Kortom sporten is niet alleen goed voor je lichamelijk, maar ook voor je geestelijk welzijn. In de gemeente wordt al heel veel gedaan op het gebied van sport. De gemeente is bezig het sporten voor iedereen toegankelijk te maken en voor zover mogelijk laagdrempelig. De nieuwe sportaccommodatie op De Groote Vliet zal een verlichting zijn voor de verenigingen die nu nauwelijks of geen accommodatie in de buurt hebben. De fractie van Rosmalens Belang is blij dat voor de korfbalvereniging Be Quick uit Nuland ruimte is om daar straks te gaan sporten. De zaal is er zelfs voor aangepast door een aangepast vloerplan, grondpotten, palen, speelveldgrootte en mobiele schotklokken. Dat zal een hele verademing zijn na jaren korfballen in een afgekeurde zaal buiten de gemeente waar de blessures aan de orde van de dag waren. Sportcontainers en sportautomaten zijn geweldige initiatieven. De fractie zou ook graag hier en daar verplaatsbare skateobjecten willen zien, die van veldje naar veldje verhuisd kunnen worden. Her en der verschijnen in de wijken beweegtuinen. Dat mag wat betreft Rosmalens Belang meer worden.

Hier wordt veelvuldig gebruik van gemaakt door ouderen, waar ze in eerste instantie voor bedoeld waren, maar ook door de jeugd die het ziet als extra speelobjecten. Het is mooi om te zien hoe het oud en jong bij elkaar brengt. Wel ook graag overal een prettig bankje erbij voor de toeschouwers, want het gaat immers niet alleen om de sport maar ook om het ontmoeten. Zo snijdt het mes aan twee kanten. Toch zijn er ook sportverenigingen binnen de gemeente die de noodklok luiden. Het water staat ze aan de lippen. Teruglopende inkomsten uit de kantine vanwege corona heeft daar natuurlijk ook geen goed aan gedaan. Voor deze verenigingen zou Rosmalens Belang graag extra aandacht willen. Er zijn allerlei mooie projecten waar geld voor wordt uitgetrokken, maar vaak voor eenmalige evenementen. Dat is prima, daar heeft Rosmalens Belang ook mee ingestemd, maar de fractie wil toch vooral het sporten dichtbij huis en het laagdrempelig houden van de sport extra onder de aandacht brengen. Sport als onderdeel van het dagelijks leven. Daar wil Rosmalens Belang zeker in investeren. Als gedacht wordt aan laagdrempelig en dichtbij huis, dan denkt de fractie aan kleine gymzalen binnen de gemeente.

Een aanscherping van de criteria inzake de normen voor het huisvesten van het bewegingsonderwijs in de zaalaccommodaties zal er straks toe leiden dat sommige van deze gymzalen niet meer voldoen aan de eisen van deze tijd. Sommige zalen zijn ook al redelijk gedateerd. De scholen maken er nog steeds dankbaar gebruik van. Er moet oog voor gehouden worden dat deze eens aan renovatie en vernieuwing toe zijn. Rosmalens Belang zou hier ook graag zien dat in dit beleid rekening gehouden wordt met de veranderende samenstelling van gezinnen in de gemeente. Met name in de wijken en dorpen is de samenstelling aan het veranderen. Mensen die in de steden wonen zoeken de rust van de dorpen. Ze hebben ontdekt dat je daar meer huis en tuin voor je geld hebt dan in de stad. Ze zijn allemaal welkom, maar dat doet wel iets met de cohesie van zo'n wijk of dorp en dus ook met de verenigingen. Zeker ook met de vrijwilligers voor de sportverenigingen. Daar moeten wel op gelet worden. Veel van de gezinnen in de gemeente bestaan tegenwoordig ook uit samengestelde gezinnen en die hebben het in het weekend vaak druk met het verhuizen van de kinderen van het huis van pa naar het huis van ma of andersom. Deze mensen gunnen zich geen tijd om vrijwilliger te zijn bij de sportvereniging. Ook de gymzaal bij de school is belangrijk, want voor al die kinderen is het sporten een welkome uitlaatklep.

Rosmalens Belang vraagt extra aandacht en hulp voor de noodlijdende sportverenigingen, zodat de jeugd dichtbij huis op een laagdrempelige manier kan blijven spor5

ten. Ook met het beleid rekening houden met de veranderende samenstelling van de inwoners van de wijken en dorpen en een plan van aanpak voor de oudere gymzalen. Niet afwachten tot de tand des tijds zijn werk heeft gedaan, maar kijken wat een wijk of dorp nodig heeft om het sporten voor alle leeftijden en categorieën laagdrempelig en in de buurt mogelijk te maken en te houden. Deze gymzalen zijn nog steeds van cruciaal belang voor de scholen die er gebruik van maken. Creatieve oplossingen bedenken, eventueel samen met het bedrijfsleven. Wellicht dat bedrijven gebruik willen maken van deze gymzalen als ze gemoderniseerd zijn. Een gezonde werknemer is elke werkgever ook wat waard. Dus niet afwachten, maar voorbereid zijn op de nieuwe normen in het sportbeleid. Mevrouw Van Gool (PvdA) geeft aan dat nadrukkelijk het sociale en solidaire gevoel van wezenlijk belang zijn in crisistijd. Voor een land en in het geval van Den Bosch voor de stad in crisis. De PvdA gaat altijd uit van solidariteit. De PvdA ziet een aantal verbeterpunten op dat vlak. Als eerste de voetbalclubs in de vooral zwakkere wijken. Al eerder is een toezegging voorbij gekomen van wijlen wethouder Jos van Son om te zorgen dat ook de sportclubs in de oudere wijken gesteund worden door de gemeente, zodat ze niet in hun voortbestaan worden bedreigd.

Daar heeft de PvdA het college deze coalitieperiode weinig tot niets aan zien doen. Straks na deze pandemie zal er meer ongelijkheid te zien zijn tussen een voetbalclub, bijvoorbeeld in Empel, en de voetbalclubs in de zwakkere wijken. Dat had door een actieve of proactieve houding van deze gemeente voorkomen kunnen worden, bijvoorbeeld met meer eerlijk verdeelde jeugdsportsubsidies. Het is spijtig dat het college daar ondanks die toezegging van de wethouder destijds nog niet of nu niet op beweegt. Ieder kind in elke wijk moet kunnen sporten. Een goed sterk verenigingsleven draagt daaraan bij. Bovendien zijn die clubs, zeker na deze crisis, keihard nodig. Eenieder ziet weer uit in deze stad naar de mooie Bossche Zomer. Wat opvalt is dat het college dit jaar wederom, en terecht, staatssteun krijgt voor de zwaar getroffen culturele sector. Maar € 150.000 van deze rijksstaatssteun wordt rechtstreeks doorgeboekt, ongelabeld, naar de Bossche Zomer. De PvdA snapt dat € 150.000 van de staatssteun wordt doorgeschoven naar de Bossche Zomer om er een succes van te maken, maar zou graag zien dat dit bedrag wordt geoormerkt en beschikbaar wordt gesteld voor alleen maar culturele events in die Bossche Zomer. Het jaar is namelijk langer dan één Bossche Zomer. Er komt ook nog een Bossche Herfst en een Bossche Winter.

De PvdA zou niet het risico willen lopen dat een Bossche culturele maker, die aanklopt voor steun in november, nul op het rekest krijgt, omdat de pot dan leeg is. De PvdA is erg blij te horen van de VOLOP-organisatie dat zij ten aanzien van de leegstand in gesprek zijn met de wethouder en de ambtenaren. De fractie zag zelfs een mooi voorstel voorbij komen van hen, in samenspraak met de Raad van Bestuur. De PvdA hoopt dat er snel zaken gedaan kunnen worden, want de fractie ziet de leegstand in de binnenstad, maar ook in de kom van Rosmalen, wel als een probleem dat actief aangepakt moet worden. De PvdA ziet namelijk wel de gaten vallen en niet alleen op h et moment op de Parade, maar ook in de winkelstraten. Pak dat aan, want het is geen vijf voor twaalf, maar al heel lang twaalf uur geweest. De heer Thelissen (CDA) geeft aan dat hij hoopt dat de pandemie bijna ten einde is. In deze fase past enige bescheidenheid op de onderdelen sport en cultuur bij de laatste voorjaarsnota van deze periode. Hij spreekt hierbij de waardering uit voor het nog uitvoeren, zoals in de voorjaarsnota stond of zoals in de stukken stond van de twee door het CDA ingebrachte moties voor de zeilverenigingen en het ontschotten ten behoeve van het maatschappelijk doel. De gemeente Den Bosch is de 18e van Nederland.

Het is goed om te zien dat in nagenoeg alle benchmarklijstjes we aan de goede kant van dat getal zitten. Er is niks mis met ambitie. Den Bosch staat op de elfde plaats voor wat betreft cultuurstad. Cultuur is meer dan alleen de gemeten podiumkunsten. Het CDA hecht juist aan de cultuur met de kleine c waarin verenigingen, juist in deze tijd, met elkaar maken en verbinden. In de maatschappelijke herstart hebben de verenigingen dan ook een cruciale maatschappelijke rol. Het CDA maakt zich al jarenlang sterk voor deze verenigingen en als we iets kunnen doen richting de begroting dan is het hier. Dat kan ook binnen bestaand budget. Hij is ook heel blij om te horen dat steeds meer partijen op dezelfde manier ernaar kijken. Voor de sport in de gemeente geldt dat het spijtig is dat niet alle ambities gehaald zijn. Maar toch, gezien alle coronamaatregelen, zijn er geen slechte cijfers. Het CDA zou graag zien dat samen met de wijkraden meer gekeken wordt hoe bewegen in de openbare ruimte ingericht kan worden. Een mooi voorbeeld is de eerste sportautomaat van Nederland, die onder aanvoering van wethouder Van Olden onlangs is geplaatst. De CDA heeft het statement 'Den Bosch is een place to be'. Heel de regio komt naar de stad als het gaat om evene6

menten, winkelen of het bourgondisch genieten. Tot het mooi weer wordt en de helft van de inwoners naar de IJzeren Man in Vught gaat. Hij vraagt het college om te kijken of er meer mogelijkheden zijn dan nu bijvoorbeeld bij het Engelermeer en/of de Zuiderplas en hier een verdere ontwikkeling te realiseren. De heer Ploegmakers (CDA) geeft aan dat 's-Hertogenbosch een stad is met veerkracht en vol creativiteit. De ondernemers en de culturele sector in de stad weten elkaar de laatste jaren steeds beter te vinden. Zij realiseren zich dat je met elkaar meer kunt bereiken en sterker staat. Dat was zichtbaar in het Jeroen Boschjaar en ook het afgelopen jaar en dit jaar weer in de Bossche Zomer. Het CDA spreekt hier haar waardering voor uit. Veerkracht, creativiteit en dynamiek is de komende jaren meer dan nodig. Je zult de handen ineen moeten slaan om uit de crisis te komen. Met elkaar ervoor zorgen dat de gemeente in de top van vele lijstjes blijft staan. Als meest gastvrije binnenstad, woonstad, vestigingsplaats en Cultuurstad van het Zuiden en Datastad. Met elkaar wordt de verantwoordelijkheid gedragen voor meer dan 100.000 arbeidsplaatsen in de gemeente. Hij vraagt om eens te kijken hoe uit een samenwerking tussen gemeenten, onderwijs en bedrijfsleven Den Bosch ambachtenstad van het Zuiden kan worden. Dat zal de komende jaren meer dan nodig zijn.

Gelukkig zijn de afgelopen periode op velerlei gebied stappen zijn gezet. Het binnenstadsmanagement en Den Bosch Partners komt van de grond. De ontwikkeling van de Bossche brede binnenstad is in de steigers gezet. Om van Den Bosch Partners en het binnenstadsmanagement een succes te maken wordt er, naast de bijdrage van de gemeente, ook een financiële bijdrage gevraagd van ondernemers in de vastgoedsector. Niet alleen van partijen binnen de vestingsmuren. Naast de invoering van de BIZ voor de vastgoedsector is het CDA voorstander van de uitbreiding van het gebied van de reclamebelasting voor ondernemers naar heel de brede binnenstad. Den Bosch heeft een aantrekkelijke binnenstad en dat wil de fractie de komende jaren zo houden. Er moet wel voor gezorgd worden dat vraag en aanbod van winkelpanden in balans zijn. Momenteel is dat niet altijd het geval. Een van de oorzaken is dat de panden die in het verleden zijn doorgebroken nu te groot zijn. Te veel vierkante meter winkeloppervlak. Het zou mooi zijn als deze panden weer gesplitst worden en teruggebracht in de oorspronkelijke staat. Hierdoor ontstaat er mogelijk minder leegstand en toename van de diversiteit in aanbod en vergroting van de aantrekkelijkheid van de historische binnenstad. De vraag is nu op welke manier je als gemeente de pandeigenaren hiervoor kunt enthousiasmeren.

Hij hoort hierop graag een reactie van de wethouder. Mevrouw Visscher (SP) geeft aan dat deze crisis heel uniek is ten opzichte van andere crises die eerder hebben gespeeld. Het is nu bijvoorbeeld niet bekend in hoeverre, als alles weer een beetje normaal wordt toerisme en dergelijke weer gaan lopen of is het zo dat zoveel mensen inmiddels minder te besteden hebben dat het toerisme en de horeca en dergelijke daar heel erg zwaar onder zal lijden. Er zijn allerlei modellen die wat voorspellen, maar er zit ook een grote onzekerheidsfactor in. De SP zou willen dat de gemeente gaat rondkijken wat andere gemeenten doen op bijvoorbeeld het gebied van jeugdwerkeloosheid en kunnen we daar ons voordeel mee doen, zodat we er ook echt klaar voor zijn op het moment dat het zich aandient. Dat geldt ook voor de gebieden sport en cultuur. Het is de verwachting dat het niet afgelopen is, ook al zou morgen iedereen gevaccineerd zijn en weer aan de slag kunnen, dan nog is er coronabeleid nodig, zijn de gevolgen voelbaar van de pandemie. De gemeente moet proberen om mensen, bedrijven en instellingen er zo goed mogelijk doorheen te slepen. Ten aanzien van het theater merkt ze op dat ze het choquerend vond om in de krant te lezen dat de wethouder zei dat het de schuld was van bezwaarmakers dat de kosten zo waren opgelopen en dat er vertraging was.

De mensen hebben gewoon gedaan waar ze recht op hebben en om dan als wethouder te gaan zeggen dat het hun schuld is, dat vindt zij te ver gaan. Misschien wil de wethouder daar straks nog iets over zeggen. De economische ontwikkeling is het allerbelangrijkste. Zij hoopt dat de gemeente er klaar voor is, met een goed aanvalsplan als het zover is. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de afgelopen week de boodschap overal duidelijk was te horen en te lezen. Er is licht aan het einde van de tunnel en dat na een zware periode. De vooruitzichten zijn snel verbeterd en hij ziet er weer naar uit om te kunnen proeven van de geneugten des levens. Met steun van de overheid zijn de gevolgen voor bedrijven en werknemers te overzien. Hopelijk blijft de regen aan faillissementen en massale werkloosheid waarvoor gevreesd wordt, weg. Er is ook op lokaal niveau inzet gepleegd. De maatregelen van de gemeente werden voortdurend bijgesteld en uitgebreid. De complimenten voor de 7

verbonden organisaties in de stad en de vrijwilligersinitiatieven. We zijn er nog lang niet. Corona is nog lang niet uitgeroeid en zal volgens de deskundigen ook niet meer verdwijnen. Als overheid dus geen reden om achterover te leunen. Vorig jaar is in korte tijd een prachtig initiatief uit de grond gestampt in de vorm van de Bossche Zomer en het is nu al een begrip in de stad. Het voorzag duidelijk in een behoefte en voegt iets moois aan Den Bosch toe. Alle reden om dit de komende jaren met kracht door te zetten. Wethouder Hoskam gaf in de algemene beschouwingen aan dat hij wel wat bezwaren zag. Hij verzoekt de wethouder om goed uit te leggen wat hij daarmee bedoelt en hoe hij aankijkt tegen de Bossche Zomer voor de komende jaren. Wil het college zich ook echt inzetten voor een structureel karakter? Zou er niet moeten worden nagedacht over een Bossche Winter? Samen met de ondernemers kijken om wat meer activiteit en reuring te krijgen in de stad. De Bossche horeca zit niet stil. Zij hebben een herstelplan geschreven met daarin tal van voorstellen waaronder bijvoorbeeld een coronaherstelgroep. Hoe kijkt het college tegen dit initiatief aan en op welke wijze gaat het hiermee aan de slag? Er is een enorme vraag aan personeel in de horeca. Hier liggen wellicht kansen om mensen aan de slag te helpen.

Het aantal jongeren in de bijstand is flink toegenomen, dus als deze dingen bij elkaar gebracht kunnen worden dan is dat wellicht een win-winsituatie. Sportverenigingen en verenigingen hebben klappen gekregen. De inkomsten uit de kantine zijn weggevallen en voor binnensportverenigingen was het onmogelijk om activiteiten te organiseren. Het is de vraag of leden en vrijwilligers allemaal hun club trouw blijven. De binnensportverenigingen hebben dadelijk te maken met een zomerreces. De vraag van Leefbaar 's-Hertogenbosch is of er ook gekeken kan worden of ook tijdens het zomerreces accommodaties open kunnen blijven. Wat gaat het college doen met sportclubs die dreigen om te vallen of het moeilijk hebben en staat dat god op de radar? Uit de stukken bleek dat de binnenstad stevig geraakt wordt, maar wel een goede uitgangspositie heeft tot herstel. In de raad van maart is het Economisch Perspectief Brede Binnenstad en actieplan vastgesteld. Daarin staan tal van ambities en wordt ingezoomd op bijvoorbeeld sfeergebieden. Die moeten de komende tien jaar extra accent krijgen. Er wordt hiervoor geen extra geld uitgetrokken. Het moet op basis van bestaande budgetten, subsidies en stimuleringsregelingen.

Leefbaar 's-Hertogenbosch heeft bij de behandeling van dit voorstel aangegeven dat dit tevens vraagt om extra financiële middelen als je snel wilt schakelen en dat het logisch is om dit bij de voorjaarsnota te doen. Dit heeft Leefbaar 's-Hertogenbosch niet zien terugkomen en daarom gaat de fractie bekijken of ze hiervoor een amendement in zal dienen. De heer Wiggers (Bosch Belang) geeft aan dat corona iedereen en alles beïnvloedt. De onzekerheden zijn immens. Wanneer leven we weer in een normaal bestaan? Welke financiële injecties gaan we vanuit Den Haag krijgen? En de belangrijkste vraag, hoe kan de gemeente Den Bosch in deze onzekere tijd een positieve bijdrage leveren aan het geluk en welzijn van haar inwoners zonder het kostenplaatje uit het oog te verliezen? Hij wil twee onderwerpen apart aanhalen. De lopende projecten drukken zwaar op de onzekere Begroting 2022. Bosch Belang is van mening dat deze lopende projecten doorgang moeten vinden. Toch zet Bosch Belang vraagtekens bij de steeds weer terugkerende budgetoverschrijdingen. Hij hoort graag van de wethouder of er wordt nagedacht op welke wijze dit in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen kan worden. Daarnaast wil Bosch Belang in de toekomstige projecten een meer gedetailleerd kostenoverzicht wanneer budgetverzoeken bij de raad worden voorgelegd.

De heer Thelissen (CDA) is benieuwd naar alle voorbeelden van de vele kostenoverschrijdingen en wil graag een toelichting van de heer Wiggers. De heer Wiggers (Bosch Belang) is vooral getriggerd door het laatste raadsvoorstel over het Tuighuis. Het Tuighuis wordt van het Archief afgetrokken, maar het budget gaat bijna op aan het Tuighuis. De fractie denkt dat het overgebleven bedrag van € 1 miljoen niet voldoende is om de verplaatsing van het Archief goed in te richten. De heer Thelissen (CDA) constateert dat Bosch Belang vrees heeft dat de kosten overschreden gaan worden, maar hij hoort geen concrete voorbeelden van de vele kostenoverschrijdingen, dus het college heeft het prima gedaan. De heer Wiggers (Bosch Belang) wilde bewust het theater niet noemen. De fractie wil graag bij kostenoverschrijdingen bij een lopend project een gedetailleerd inzicht van de redenen daarvan, omdat de raad een goedkeuring heeft gegeven voor een lager kostenplaatje. Bosch Belang is benieuwd of het college daar zelf ook over nadenkt hoe dat het beste gedaan kan worden. 8

Wethouder Hoskam vraagt de heer Wiggers zijn opmerkingen te verduidelijken. De heer Wiggers geeft aan dat de fractie de wens heeft om de taak als raad beter te kunnen uitvoeren bij controle van uitgave van gelden in grote projecten. Wethouder Hoskam vindt dit antwoord niet duidelijk. De voorzitter stelt voor om met de beantwoording van de vragen ter verduidelijking eventuele vragen te stellen aan de heer Wiggers. De heer Wiggers (Bosch Belang) geeft aan dat het geluksgevoel en welzijn van de burgers sinds 2020 onder druk staat. Corona heeft veel culturele ontspanningen en ontmoetingsmogelijkheden de pas afgesneden. De bevolking is toe aan ontspanning, ontmoeten, plezier, vrij sporten, vrij bewegen, zonder coronamaatregelen. De gemeente 's-Hertogenbosch heeft zoveel als kon meegewerkt aan mogelijkheden om de burger enigszins van een uitje te kunnen laten genieten. Het terrassenbeleid was en is hier erg belangrijk in. De gemeente heeft hierin meegedacht. Bosch Belang geeft hiervoor complimenten. Het heeft aangetoond hoe belangrijk een terras daadwerkelijk is. Niet alleen voor de horecaondernemer, maar voor iedereen. Het terras kan in de toekomst nog belangrijker worden. Bosch Belang pleit daarom om de vergroting van terrassen permanent te maken. Gebruik zoveel mogelijk de ruimte op de Parade en de markt voor het terras. Dat maakt Den Bosch gezellig.

Dat maakt Den Bosch nog meer het bezoek waard. Daaraan vast hangt meer bezoekers, meer museumbezoek, meer cultuurbezoek, meer winkelend publiek, meer werkgelegenheid, meer inkomen. Ondernemers staan te springen. De gemeente hoeft alleen maar te faciliteren. Ga de concurrentie aan met Maastricht en maak van Den Bosch de terrasstad van het zuiden. Graag hoort hij van de wethouder of deze suggestie in beraad genomen kan worden. De heer Esser (PVV) geeft aan dat iedereen blij is en licht ziet aan het einde van de tunnel. De PVV is nogal sceptisch wat betreft de opening van de samenleving. Het valt hen op dat stap 6 geen einddatum heeft. De vraag aan het college is of het echt in Den Haag de druk erop wil blijven houden dat er aan stap 6 op een gegeven moment echt een einde komt, want bij stap 5 mag je nog steeds geen 11e van de 11e of carnaval vieren. Zolang er geen einddatum is, wie zegt dat dadelijk in oktober de samenleving weer dichtgegooid wordt. Heeft het college hier al over nagedacht? Mevrouw Visscher (SP) is van mening dat het juist goed is dat als er een nieuwe variant komt en heel veel mensen ziek worden dat er dan weer maatregelen worden genomen. De heer Esser (PVV) merkt op dat hij het begrijpt, maar als de samenleving weer op slot gaat dan kan je weer niks en heb je een nog groter probleem.

Hij doet het verzoek of de markten in de winter open kunnen blijven net als het afgelopen jaar. De PVV ziet de verduurzaming van panden nog steeds als een geldverspilling. Betreffende topsport en ambities, zoals de Vuelta en het rondje rondom de kerk, daar zou de PVV geen geld meer in willen zien. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat de PVV weliswaar vreest voor een nieuwe lockdown, maar een geen Vuelta wil organiseren, terwijl heel veel inwoners daar plezier aan beleven. De heer Esser (PVV) geeft aan dat de PVV niet tegen de Vuelta is, maar de fractie wil niet dat daar gemeentegeld voor wordt ingezet. Mevrouw De Groot (VVD) geeft aan dat na een jaar waarin sport voor velen op een laag pitje heeft gestaan, voor zowel de beoefening als de ervaring, er nu weer een activiteit aan zit te komen. Dat neemt niet weg dat de VVD is geschrokken van de stand van zaken op het gebied van sport en bewegen. Door de veranderingen in sport- en beweeggedrag zijn er landelijk zo'n 46.000 gezonde levensjaren verloor gegaan, zijn de gezondheidsverschillen verder toegenomen en is overgewicht een steeds groter probleem. Met alleen maar terug naar normaal gaan we dat niet oplossen. Er is meer nodig op het gebied van voorlichting en educatie, een beschik9

baar en toegankelijk aanbod en op het gebied van voorzieningen voor binnen- en buitensport. De laatste twee zijn intensief en vragen om hoge investeringen over meerdere jaren waar helaas in de huidige financiële situatie geen ruimte voor is. De eerste optie is echter haalbaar op korte termijn, want dan hebben we het namelijk over preventie. Mensen die fysiek gezond zijn, zijn weerbaarder tegen tegenslagen waardoor er uiteindelijk minder investeringen nodig zullen zijn. Zo heeft de Nederlandse Sportraad recent nog berekend dat iedere euro die we investeren in sport er op andere domeinen tweeënhalf scheelt. Dat is nog eens een maatschappelijk rendement, maar daarvoor is wel een integrale en beleidsoverstijgende aanpak nodig tussen verschillende budgetten. Niet alleen kunnen we weer binnen en buiten sporten, maar ook sportevenementen komen er eindelijk weer aan. De Vuelta doet in 2022 de gemeente aan. Dat is werkelijk fantastisch nieuws, want sport verbroedert en dergelijke sportevenementen zijn goed voor de motivatie om zelf te gaan sporten, maar ook als impuls voor de stad. Wellicht is het mooi als ingezet wordt op iedere vier jaar zo'n nationaal of internationaal sportevenement in de gemeente. Zij refereerde zojuist bij de behandeling van de jaarstukken al aan de werkwijze die de VVD hanteert in het cultureel domein.

Daarbij valt het de VVD op dat vooral gestuurd wordt op het neerzetten van activiteiten terwijl het maatschappelijk effect niet wordt gemeten. Wordt er met het culturele programma wel een gevarieerd publiek bereikt en worden er activiteiten neergezet die een sociaal effect sorteren? De VVD wil grotere en zeer gewaardeerde verenigingen die een brede maatschappelijke functie vervullen, zoals de carnavalsverenigingen waarderen voor het werk dat zij gedurende het hele jaar verrichten en waarmee ze sociale cohesie in wijken, dorpen en stad brengen en initiatieven die hun nek uitsteken om met hun activiteiten doelgroepen te bereiken die anders over het hoofd worden gezien nog nadrukkelijker de aandacht geven. Helaas lijkt de gemeente met de huidige werkwijze onvoldoende te weten wat de impact is die gerealiseerd wordt. Daarom stelt de VVD voor om te onderzoeken welke werkwijzen er gehanteerd kunnen worden om impactgestuurd te subsidiëren waarbij het maatschappelijke effect centraal staat. Er blijkt sprake te zijn van een zeer geringe toevoeging van gemeentelijke monumenten en dat vindt de VDD maar wat zonde, want de gemeente bezit nog veel geboden kwaliteiten die nog onvoldoende worden beschermd tegen mogelijke afbreuk. De VVD zou graag zien dat we een uitgebreide inventarisatie doen van mogelijke nieuwe gemeentelijke monumenten, zoals nu ook het geval is bij de Zuiderpassage.

De heer Thelissen (CDA) geeft aan dat mevrouw De Groot sprak over de impactanalyse voor een impactgestuurde subsidiëring. Worden dan niet heel erg de verenigingen gecontroleerd en allerlei lijstjes opgeroepen om maar vooral aan dingen te kunnen voldoen? Is het mogelijk om gewoon vertrouwen te hebben in die verenigingen en bijvoorbeeld de motie die dit doel voorstelt te ontschotten van budget om dat daar voor te gebruiken? Mevrouw De Groot (VVD) geeft aan dat het wat de VVD betreft een tweede stap is voor de motie ontschotting waarbij juist dat sociale doel, en dat sociale en maatschappelijke effect sorteren centraal staat. Wat de VVD betreft is dat wel iets wat gemeten moet kunnen worden. Voor het CDA is het een invulling van een lijstje, voor de VVD is het sturen op realisatie. De heer Thelissen (CDA) is blij dat de VVD het eens is met de insteek zoals de CDA die vorig jaar en twee jaar geleden bij de voorjaarsnota en begroting heeft ingediend. Hij ziet wel dat de VVD toch wat meer de controlerende functie in wil terwijl de CDA daar juist uitgaat van het vertrouwen. Mevrouw Visscher (SP) stelt dat het moeilijk meetbaar is, bijvoorbeeld hoeveel minder hangjongeren zijn er gekomen door de inzet van de culturele verenigingen. Dat zijn heel moeilijk meetbare effecten. Omdat mevrouw De Groot eerder vroeg naar die indicatoren, begeeft zij zich op glad ijs wat betreft de aanpak.

Spreekster sluit zich wat dat betreft aan bij het CDA en is van mening dat meer vertrouwen in mensen een betere optie zou zijn. Mevrouw De Groot (VVD) is van mening dat het niet uitgaat van een gebrek aan vertrouwen. Het gaat uit van willen weten of het juiste gedaan wordt. Zij heeft in de afgelopen begrotingsbehandeling gemerkt dat de raadsleden geworsteld hebben als het gaat om de ontschotting, dat er ook evenementen georganiseerd worden die een breder sociaal effect hebben, die op dat moment niet goed in waarde uitgedrukt konden worden. Door de juiste informatie inzichtelijk te krijgen ontstaat meer ruimte om meer initiatieven op een bredere manier te ondersteunen.

10

De heer Rotman (VVD) geeft aan dat het afgelopen jaar en dit jaar het economisch gezien in veel branches onzeker was. Onzeker voor de werknemers en onzeker voor de ondernemers. Het komend jaar zal misschien niet anders zijn. Maar onzekerheid moet niet leiden tot afwachten, maar kansen grijpen en kansen creëren. Er moet worden gebouwd na de crisis. Ondernemers moeten worden geholpen of gefaciliteerd. Afgelopen periode zijn er al veel activiteiten opgestart, zoals Datastad, Grasso en Grenco, het Innovatiedistrict, inzet van OndernemersLift+, versterken toerisme en recreatie en daarmee ook gelijk de economie met Den Bosch Partners enzovoorts. Naast de onzekerheid voor werknemers en ondernemers is er nog een uitdaging op dit vlak, namelijk het toekomstig tekort op de arbeidsmarkt. De VVD vraagt zich af of de inwoners die werkloos geworden zijn of in de bijstand zitten geïnteresseerd kunnen worden in een ambacht of een technisch beroep. Deze sector kampt met enorme personeelstekorten en deze worden alleen maar groter de komende jaren. Dit is een groot probleem, maar daarmee ook een grote kans. Binnen de gemeente is er een onderwijsinstituut dat hierin aangehaakt zou kunnen worden, het Koning Willem I College. Wij vragen ons af of dit college niet een grote rol kan spelen voor de mensen die in de bijstand zitten. De VVD is benieuwd hoe het college hier tegenaan kijkt.

Economisch en maatschappelijk zou dit tot zeer mooie resultaten kunnen leiden. Vanuit economisch en maatschappelijk perspectief is de VVD van mening dat het college zou moeten kijken of er aan OndernemersLift+ en SPARK extra financiële steun gegeven zou kunnen worden. De VVD hoort ook op dit punt graag van het college wat de gedachten daarover zijn. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat traditioneel de voorjaarsnota in het laatste jaar van de bestuursperiode beleidsarm is en onder de huidige omstandigheden is deze natuurlijk nog armer. Wellicht komt er nog een extra vergoeding vanuit het rijk voor de jeugdhulpverlening, eerst moet nog even afgewacht worden hoe dat zal uitpakken voor de gemeente. Alle andere ontwikkelingen die de financiële positie van Den Bosch op termijn ongewis maken blijven gewoon, waaronder de gevolgen van de coronacrisis op termijn, de herijking van het Gemeentefonds en de opschalingskorting. Nu via moties het college dure wensen meegeven richting begroting is weinig zinvol. Hij beperkt zich tot een drietal opmerkingen. Het is prettig dat het college aan de gang is met de mede door GroenLinks ingediende motie ontschotting budgetten ten behoeve van maatschappelijke doelen en vervanging steigers en kades zeilvereniging.

De fractie wacht met ongeduld op het voorstel Huis73, hoe de belangrijkste, meest laagdrempelige toegang tot culturele instellingen van de gemeente weer helemaal bij de tijd gebracht wordt, het achterstallig onderhoud aangepakt en de beide gebouwen zo aangepast dat ze optimaal kunnen functioneren. Het afgelopen jaar bleek maar weer hoe belangrijk Huis73 is. Vorig jaar bezocht hij samen met GroenLinkskamerlid Paul Smeulders het distributiecentrum van Jumbo aan de Balkweg. Jumbo bezorgt vanuit hier een deel van de onlinebestellingen en dat betekende vorig jaar ineens een hele grote topdrukte. Het toonde duidelijk dat arbeidsmigranten niet alleen in Tilburg of Waalwijk werken of in dorpen over de Maas in de agrarische sector. De fractie denkt dat het tijd is voor een huisvestingsbeleid voor migranten in Den Bosch. Arbeidsmigranten wonen en werken hier en soms blijven ze ook voor langere tijd en daarom zou een gemakkelijk vindbaar inburgeringsaanbod voor hen een goede zaak zijn. De fractie wees er al op bij de behandeling van het raadsvoorstel Inburgering voor nieuwkomers. Zo'n huisvestings- en inburgeringsbeleid lijken nu nog in de gemeente te ontbreken. De fractie komt daarom met een motie die hier om vraagt.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat er aan de ene kant een Bosch coronaherstelfonds is en andere regelingen om financieel waar mogelijk inwoners en ondernemers te ondersteunen. Aan de andere kant is er ook een andere afspraak gemaakt en dat is anticyclisch investeren. Er is eerder het voorstel gedaan voor onder andere de bevoorrading van de binnenstad. Inmiddels staat de markt bol van de bezorglogistieke hoogstandjes en is de bevoorrading van de binnenstad terug naar het oude normaal. Dat wordt teruggezien als gekeken wordt naar de logistiek van de binnenstad, de straten staan ouderwets vol en grote vrachtwagens. "Never waste a good crisis". Haal projecten naar voren toe, investeer juist nu extra in projecten, maar dat zie de fractie niet terug in de voorjaarsnota. De Bossche Groenen zal hiervoor waarschijnlijk met een motie komen. Het college heeft belangrijke stappen gezet op weg naar een klimaatneutrale stad, maar de grootste wens van De Bossche Groenen was om eigenlijk als gemeente zelf te investeren, een stapje verder dan alleen participeren. Gelukkig komt de wethouder zo snel als mogelijk met een overzicht van hoeveel windmolens er landen op gemeentelijke gronden. Jammer dat de raad en 11

met name de coalitie dat niet wilde bekrachtigen, maar die motie en de woorden van de wethouder hebben de fractie wel enthousiast gemaakt en eigenlijk zou de fractie die toch graag opnieuw willen adresseren, met name voor wat betreft het anticyclisch investeren. De Bossche Groenen schrikt als het gaat over de voortgang met betrekking tot besparen. De heer Thelissen (CDA) vraagt of dit onderwerp niet thuis hoort in de commissie van morgen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat dit niet het geval is. De BEC is echt een organisatie die is opgetuigd door bedrijven. Dat was een apart deel en dat is opgegaan in het Duurzaam Netwerk, als onderdeel van een algemene site met heel veel informatie. De BEC is echt een organisatie vanuit bedrijven en heeft niets met Omgeving te maken. Hij merkt op dat op de site niet heel veel informatie staat en er staan twee verouderde infographics. Hij zou graag willen zien, dat daar qua bedrijvigheid iets harder aan zou worden getrokken. De Bossche Groenen hechten er waarde aan om te kijken naar de verdere besparingen als het om bedrijven gaat. Op het gebied van sport sluit de fractie aan bij wat Leefbaar 's-Hertogenbosch en de PvdA daarover hebben gezegd en niet zoals de VVD ernaar kijkt om toch meer lijstjes en indicatoren daarvoor te gaan maken.

Niet alles hoeft meetbaar te zijn, het gaat om het gevoel en de algemene belevening en niet alles is daarin om te rekenen naar munten of indicatoren. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat hij voor één ding een lans wil breken. In deze coalitie is de slogan en dat is #samen. Gewoon ge-DREVEN is vaak aanwezig bij wijkbijeenkomsten in de kernen en in die kernen heerst steeds vaker de indruk dat Den Bosch voor de Bosschenaren is en de rest telt niet mee. Hij kan soms moeilijk uitleggen dat miljoenen voor een Tuighuis, Huis73 en het theater wordt vrijgemaakt, maar voor een carnavalsvereniging, cultuur met een kleine c, in de kernen heel weinig ruimte of zicht is. Het hoogst haalbare is dat die kernen ook gebruik kunnen maken van onze faciliteiten. Er moet voor worden opgepast dat het contact in de kleinere kernen met de stad verloren gaat. Er heerst wel degelijk het gevoel dat voor Den Bosch alles kan en voor de kleinere kernen niets. Hij roept met klem op ook aandacht te hebben voor de kleinere kernen. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vraagt of de heer Dingemans niet van mening is dat de afgelopen jaren ook heel veel goede dingen in de dorpen en wijken zijn gebeurd. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) denkt dat er ook veel goede dingen zijn gedaan, maar het lijkt in de kernen penny wise, pound foolish te zijn geweest.

Hij merkt op dat cultuur met de kleine c net zo belangrijk is als de grotere cultuur. De fractie zou meer willen pleiten voor begrip en kijken naar de noden van de dorpskern. De heer Thelissen (CDA) merkt op dat het CDA de cultuur met de kleine c juist de kracht van de verenigingen en enorm belangrijk. Hij herkent juist niet dat het idee leeft in de kernen in de dorpen of in de wijken buiten de stad dat het allemaal naar de binnenstad gaat. Zijn ervaring is juist dat er heel veel wordt samengewerkt. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat hij de betreffende geluiden in de kernen wel hoort. Met name op cultureel gebied zou men liever zien dat er ook wat meer geld naar de kernen zou gaan. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat de heer Dingemans begon met zeggen dat er een verschil is tussen de stad en de kernen, maar het klinkt meer als een verschil tussen cultuur met een grote c en cultuur met een kleine c. Is dat niet meer wat gewoon ge-DREVEN bedoelt? De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) geeft aan het meer gaat over dat in de gesprekken die zij voeren in de kernen toch vaak de opmerking naar voren komt dat het allemaal naar de stad zelf gaat. Dat gevoel leeft bij een aantal mensen in die kernen. Gewoon ge-DREVEN vraagt hier meer aandacht voor.

Reactie college Wethouder Hoskam reageert op de opmerking van de heer Esser en zou geld geven als hij wist wanneer corona afgelopen zou zijn. Het enige wat hij kan zeggen is dat het college handelt binnen de mogelijkheden die het rijk geeft en alles aanwendt zodat het bedrijfsleven zo goed mo12

gelijk kan presteren. Het was heel fijn om te ervaren dat de Bossche horeca vorig jaar zomer 140% van de omzet van het jaar daarvoor heeft gedraaid. Dan zie je dat je wel het een en ander kunt betekenen. Voor dat bedrijfsleven in nood is een gevarieerd beeld. De jaarrekening laat zien dat de stelling dat het vorig jaar een economisch goed jaar was, ook gewoon onderbouwd kan worden. Naar D66 merkt hij op dat het college blijft kijken hoe het college de ondernemers met maatwerk van dienst kan zijn. Hij is het met de PvdA en GroenLinks eens dat er een gevarieerd aanbod moet zijn in de stad. Hij is het eens met het doel van de aantrekkelijke stad. Over het middel verschillen zij van mening. Hij heeft ook kennis kunnen nemen van het aanbod van VOLOP en hij vindt € 180.000 voor drie jaar vrij fors. In de wetenschap dat de kennis en de kunde ook bij ons bij de gemeente aanwezig is. Hij heeft ook stappen ondernomen om het doel ook via de gemeentelijke zijde te bereiken. Het doel is om te kijken hoe we de gediversifieerde binnenstad kunnen zijn en blijven. Mevrouw Van Gool (PvdA) merkt op dat zij het fijn vindt dat ze een gezamenlijk doel hebben. Op welke wijze of wanneer komt de wethouder dan met een voorstel naar de raad? Wethouder Hoskam stelt de vraag of daar wel een voorstel voor nodig is of dat er gewoon actie moet worden ondernomen. Het kan wellicht binnen het bestaande budget.

Hij geeft aan dat hij de € 180.000 die VOLOP vraagt niet voorhanden heeft. Dat houdt ook in dat het moet ingebracht worden bij de doorontwikkeling van Den Bosch Partners, het centrummanagement, want ook die partijen moeten hun verantwoordelijkheid nemen ten aanzien van die vulling van de binnenstad. Hij merkt op dat er veel huurcontracten klaarliggen. Er zal ook worden gekeken of de gemeente een bijdrage kan leveren aan het geschikt maken van de, vaak historische, panden voor verhuur door bijvoorbeeld het terugplaatsen van muren en of er binnen de bestaande begroting middelen voor zijn. Het gaat niet om heel veel panden, maar om het feit dat de gemeente een bijdrage kan leveren. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat als een verhuurder van één pand twee panden wil maken, het niet aan de gemeente is om daar dan geld in te stoppen. Wethouder Hoskam zegt dat de raad dan aan de ene kant leegstand wil voorkomen en aan de andere kant zegt 'knap het zelf maar op'. Zijn hoogste doel is om het winkelbestand in Den Bosch gevuld te houden, want daarmee blijft Den Bosch die aantrekkelijke winkelstad. Als er dan een bedrag geleverd moet worden om een muur terug te plaatsen vindt hij dat geen probleem.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoort de wethouder zeggen dat hij het projectbudget van VOLOP aan de forse kant vindt, terwijl er potjes zijn waaruit geput kan worden, bijvoorbeeld citymarketing. Hij kan er ook anders mee omgaan en bijvoorbeeld gemeentelijke capaciteit er op inzetten en daarmee de rekening iets minder hoog maken. Die vrijheid heeft de wethouder. De Bossche Groenen heeft er moeite mee dat aan de ene kant een pandeigenaar wordt geholpen bij het terugzetten van een muur terwijl aan de andere kant VOLOP, een maatschappelijk initiatief is en dan gaat het over de samenleving in de stad, dan zou daar juist iets extra's kunnen worden gedaan. Hij ziet liever dat er meer geld wordt gegeven aan VOLOP zodat er maatschappelijk iets meer gedaan kan worden met de stad en de leegstand voorkomt, dan dat er een muur voor een projectontwikkelaar betaald wordt. Wethouder Hoskam merkt op dat de heer Hoeben doel en middel door elkaar haalt. Met het doel is de wethouder het eens, maar met het middel niet. Ook in de post citymarketing zijn de budgetten gealloceerd. Het college is door de raad ook opgeroepen om te komen tot een gemeenschappelijk programma. Het college is het afgelopen halfjaar druk bezig geweest met het scheppen van de voorwaarden, zodat na de crisis de binnenstad weer kan bloeien.

Het doel is een aantrekkelijke winkelstad en als daar winkelleegstandsbeheer bij hoort dan doet hij dat ook. Hij heeft alle adressen van alle vastgoedpartijen en alle adressen van alle culturele instellingen, dus als die over elkaar heen geschoven worden, dan kan hetzelfde georganiseerd worden als in Rosmalen op enkele plekken ook al gebeurt. Dan kan er misschien op incidentele basis gebruikgemaakt worden van VOLOP. Maar het bedrag dat er nu ligt, heeft de wethouder niet binnen zijn Begroting 2021 liggen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat de wethouder belastinggeld voor een 13