2021-02-23 Commissie Omgeving vastgesteld

Commissie OMGEVING Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

23 februari 2021 Maaspoort Sports & Events

O.R. Thelissen mr. G.L. Pijnenburg J.J.E.L. van Creij, ing. E.E.M. Eigenhuijsen, E.R.F. Esser (na de schorsing), J.J.M. Gersjes, L.G. van Herpen, W.B.G. Hoeben, mr. F. Kabbouti, P.E. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, ing. W.P. van Koert, mw. E. Kummeling, G.A.J. van Rooij, B.F.C. Roovers, drs. S.R.M. van Slageren, G.J.I.J. Smeets MBA, F.H. van Valkenburg, G.M.M. Verbruggen, W.A.M. Vugs, R.G. Vonk, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Collegeleden:

ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam

Afwezig:

L.A.J. van Griensven, J.T.M. van Hoek, S. Hommersom

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 16.00 uur en heet iedereen welkom. Er zijn afmeldingen ontvangen van de heren Esser en Van Griensven van de PVV en de heer Van Hoek van 50PLUS. De heer Hommersom wordt vervangen door de heer Van den Kerkhof. Het presidium heeft besloten de commissievergadering deze keer wat te vervroegen in verband met de avondklok en dat betekent dat deze vergadering tot maximaal 20.00 uur kan duren. Rond 17.30 uur is er een korte pauze en gezien deze tijd en de agenda doet hij het dringende beroep op iedereen om de bijdragen kort en bondig te houden, interrupties te gebruiken voor een politiek verduidelijkende vraag en dan geen drie minuten durend betoog over het eigen standpunt te houden. Iedereen krijgt natuurlijk wel alle ruimte om politieke meningen en standpunten te verkondigen.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter vraagt of de commissie instemt met het toevoegen van de door de heer Van Koert van het CDA ingediende bespreeknotitie 'Een extra impuls voor energiebesparing' aan de agenda. Dat is het geval.

3.

Verslag van de commissie Omgeving d.d. 23 en 24 november 2020 De verslagen van 23 en 24 november 2020 worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt de moties 3 Natuur inclusief gebouwen, 9 Afronden centrum Rosmalen, 23 Afval scheiden binnen handbereik, 27 Ultradiepe Geothermie, 32 Spelen in EKP-Noord en 33 Kansen voor hogere hoogbouw dan EKP-Noord in nieuwe projecten als afgedaan te beschouwen. Mevrouw Welten (VVD) wil de motie Afronden centrum Rosmalen handhaven omdat de projecten nog niet in een jaarplan zijn opgenomen, wat wel in het uitvoeringsplan staat. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wilde dezelfde opmerking maken. Hij vindt dat de moties wel erg snel van de lijst worden afgevoerd, dat gebeurt al als in een brief wordt verwezen naar wat er in de toekomst gaat gebeuren. Hij wil moties op de lijst laten staan tot er concreet actie is ondernomen. 1

De voorzitter zegt dat het verzoek van mevrouw Welten wordt gehonoreerd en dat de andere moties worden afgevoerd. Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen. Raadsvoorstellen 5.

Zienswijze concept-Kadernota 2022 Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) De heer Gersjes (Bosch Belang) merkt op dat er in 2022 grote ontwikkelingen voor de ODBN komen die zowel voor de gemeente Den Bosch als voor de ODBN van belang zijn. Die ontwikkelingen brengen ook kosten met zich mee die, waar mogelijk, in deze kadernota in kaart worden gebracht. Grote ontwikkelingen in 2022 zijn de start van een grote transformatie van vergunningen, toezicht en handhaving oftewel het VTH-domein. Er zijn nog veel financiële onzekerheden die mogelijk hun weerslag in de begroting krijgen. Een van die onzekerheden is het doorontwikkelen van kwalitatieve en efficiënte dienstverlening waarvoor een kostendekkend tarief is geraamd. Het risico hierbij is dat er nu en de komende jaren onvoldoende gekwalificeerd personeel te vinden is. Aan het werven en opleiden van personeel zijn kosten verbonden en dat zal in de begroting terug te zien zijn. Een ander risico is het niet toenemen van het budget voor de collectieve taken. Hij vindt het belangrijk dat de ODBN samen met de deelnemers goed kijkt naar de dilemma's die op hen afkomen, met name vanwege de Omgevingswet die waarschijnlijk per 1 januari 2022 wordt ingevoerd. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt of de heer Gersjes iets in de zienswijze van het college mist of dat hij daar een aanvulling op heeft.

De heer Gersjes (Bosch Belang) heeft enkele aanvullingen op de zienswijze die niet los van de kadernota kan worden gezien. Hij vindt het van belang de gemeente, de provincie en de ODBN samen goed kijken naar een aantal keuzes. De beslistermijnen worden verkort van 26 weken naar acht weken en dan moeten aanvragen niet te lang bij de gemeente blijven liggen, waardoor de ODBN op het laatste moment een besluit moet nemen. Er moet ook goed worden nagedacht over een goede regionale afspraak over de leges, met name met betrekking tot milieu, er moet een gelijk speelveld in de regio zijn en de bruidsschat vanuit de oude regeling moet in lijn met de nieuwe regeling worden gebracht. De Wet kwaliteitsborging bouwen is ook van belang. De samenwerking tussen de gemeenten en de ODBN komt in de zienswijze niet goed naar voren, de ODBN heeft een coördinerende taak, terwijl hij vindt dat samen naar oplossingen en de borging van Omgevingswet moet worden gekeken. Mevrouw Welten (VVD) maakt zich zorgen over de Omgevingsdienst vanwege de risico's en onzekerheden.

Het indienen van zienswijzen lijkt niet tot aanpassingen en verbetering te leiden en ze noemt het niet-toenemen van de bijdrage, het duurder worden van de behandeling van klachten, de onduidelijkheid over de rijksbijdrage aan de bodemtaken, het afdwingen van een maximumpercentage overheid en onduidelijkheid over hoe het weerstandsvermogen kan worden vergroot. Ze wil weten wat een zienswijze waard is en hoe de wethouder, naast het indienen van deze zienswijze, de vinger aan de pols houdt. De verschillende provincies leggen taken van de Wet natuurbescherming bij de ODBN neer, maar de werkwijze is nogal divers wat direct invloed heeft op de kosten voor de aanvragers, burgers en ondernemers, maar ook de gemeente Den Bosch. De provincie Noord-Brabant is een van de duurste provincies met betrekking tot de uitvoering van de Wet natuurbescherming. Een eenduidige werkwijze maakt het niet alleen overzichtelijk voor de aanvrager, maar dat beïnvloedt ook de kosten in positieve zin. De VVD stelt voor de wethouder te vragen hierover met meerdere gemeenten gezamenlijk te spreken en te streven naar meer eenduidigheid, zowel in de werkwijze als in de kosten. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) stemt in grote lijnen in met de zienswijze, maar ze heeft wel een aantal aandachtspunten.

Het CDA ondersteunt het gebruikmaken van elkaars kennis en kunde van harte, door de kennis van de gemeente en die van de ODBN kunnen sneller de juiste stappen worden gezet, is er minder tijdverlies en kunnen processen sneller worden doorlopen. De financiële haalbaarheid binnen de kaders is al jaren een heikel punt maar ook in deze zienswijze wordt daar weer aandacht voor gevraagd. De risico's moeten voldoende afgebakend worden, de overheadkosten moeten onder het maximum blijven, het weerstandsvermogen moet op peil blijven, de bijdrage per deelnemer moet niet hoger worden en de gemeente Den Bosch wil eigenlijk € 50.000 bezuinigen. Deze zorgen zijn goed verwoord in de zienswijze en ze hoopt 2

dat de ODBN deze kan oppakken. Als de uitkomst van de cao-onderhandelingen meer dan 1,5% afwijkt van het ingeschatte bedrag kan dat een groot effect op de financiële uitwerking hebben en ze vraagt aan de wethouder of dit voldoende is onderzocht. Het CDA geeft mee dat moet worden gekeken hoe processen sneller en eenvoudiger kunnen omdat dit leidt tot een efficiëntere werkwijze en dus invloed heeft op de financiële haalbaarheid. Snellere en eenvoudigere processen zullen een positieve invloed hebben op de inhoudelijke kant en het financiële proces en ze vraagt de wethouder dit nadrukkelijk met de ODBN te bespreken gezien de komende Omgevingswet en de winst die hiermee te behalen is. De heer Vugs (SP) kan zich prima vinden in de zienswijze. De acht punten in de zienswijze vormen een herhaling van eerder geuite standpunten en een iets stevigere opstelling van de betrokken wethouder naar de ODBN zou dan ook welkom zijn, zodat er in 2022 wellicht een ander geluid van de gemeente kan komen. Hij vindt dat alle risico's op een andere manier moeten worden opgepakt. De heer Gersjes (Bosch Belang) hoorde de heer Vugs zeggen dat de wethouder zich in het Algemeen Bestuur scherper moet opstellen en hij vraagt of de heer Vugs vindt dat de wethouder dit niet doet.

De heer Vugs (SP) zegt dat tot op heden niet is gebleken dat de wethouder in staat is het beleid van de ODBN te veranderen en dat daarom een keer met de schoen op tafel moet worden geslagen. De heer Kabbouti (PvdA) is het ermee eens dat de kadernota een repeterende exercitie is met dezelfde kanttekeningen als die in het verleden zijn geplaatst. Er wordt ook ingezoomd op de transitie die in dat domein gaat plaatsvinden en de PvdA onderstreept de zienswijze van het college. Dit is de kadernota voor de ODBN als gemeenschappelijke regeling waarvan de gemeente een onderdeel is en de gemeente kan allerlei wensen op tafel leggen en stevig onderhandelen, maar het is beter te praten over welke dienstverlening de gemeente van de ODBN wil ontvangen. De heer Smeets (Rosmalens Belang) maakt uit de aanmerkingen in het document op dat de wethouder echt wel kritisch is, bijvoorbeeld door het benoemen van het expliciete risicomanagement en het maximale percentage overhead en inhuur. Hij krijgt graag wat verduidelijking van de wethouder over de taakstellende bezuiniging van € 50.000. Als dit niet haalbaar is, wil hij weten of er intern maatregelen kunnen worden genomen waardoor de gemeente alsnog invulling aan die taakstelling geeft, bijvoorbeeld door de inzet van ambtelijke medewerkers aan de ODBN door te berekenen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt de zienswijzen uit het verleden en die van nu inderdaad op elkaar lijken. De ODBN is een mammoettanker en hij hoort graag of de wethouder ervaart dat er stappen op het gebied van de overhead en weerstandsrisico's worden gezet. Verder moet kritisch worden gekeken naar waartoe de ODBN op aarde is en hoe dat zich verhoudt tot de VTH, hij wil hierover een inhoudelijke discussie voeren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt de ODBN een noodzakelijk kwaad. Gewoon geDREVEN gaat op hoofdlijnen akkoord met de zienswijze, maar hij heeft nog wel enkele opmerkingen. Hij is ervan geschrokken dat per 1 januari 2022 de overdracht van de grondzaken plaatsvindt, maar er niet bij staat welke financiële prikkel daarbij komt. Bijvoorbeeld het opruimen van drugsafval komt dan voor rekening van de gemeente, maar er staat niet bij wat die overdracht verder betekent. De heer Gersjes (Bosch Belang) zegt dat financiële prikkels en gelden niet in de kadernota, maar in de begroting staan. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de heer Gersjes daar wel gelijk in heeft, maar dat het wel gemakkelijk is om de financiële gevolgen van het overkomen van bepaalde taken te weten. Als het energietoezicht van de ODBN naar de gemeente gaat en ook de 2400 uur daarvoor overgaat, hoort daar een financieel plaatje bij, maar dat staat niet in dit stuk.

De taakstellende bezuiniging van € 50.000 is in de voorjaarsnota opgenomen voor alle gemeenschappelij3

ke regelingen en hij vraag waarom deze bezuiniging is opgenomen voor meerdere gemeenschappelijke regelingen, onder andere voor de veiligheidsregio en de GGD. Wethouder Hoskam geeft aan dat de raad het college heeft opgedragen om € 50.000 op alle gemeenschappelijke regelingen te besparen en dat daarom bij alle gemeenschappelijke regelingen wordt gekeken of daar een besparing mogelijk is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of dit betekent dat die € 50.000 meerdere malen kan worden opgehaald. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) denkt dat de gemeenschappelijke regelingen worden overvraagd als overal € 50.000 wordt gevraagd. Wethouder Hoskam zegt dat de raad heeft aangegeven dat er € 50.000 op de gemeenschappelijke regelingen moet worden bezuinigd en dat dit voor de duidelijkheid aan alle gemeenschappelijke regelingen is gemeld. Hij is het ermee eens dat de procedures sneller moeten en wat betreft de cao-ontwikkelingen meldt hij dat hij de wethouder die bezig is met de onderhandelingen hierop zal aanspreken. De leges van de provincie zijn aan de hoge kant, daar zal hij de provincie op aanspreken en hij zal op 24 februari a.s. twee schoenen meenemen naar het Algemeen Bestuur om daarmee op tafel te slaan.

De heer Kabbouti vroeg terecht welke taken bij de ODBN worden neergelegd, dat staat in het VTH-opdrachtprotocol en het handhavingsprotocol dat de raad heeft vastgesteld. Hij ziet positieve ontwikkelingen en dat was bij het bezoek aan de Omgevingsdienst in 2020 ook te zien. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het college een voorzet geeft voor een bespreking over waartoe de ODBN op aarde is of dat de commissie dit zelf moet arrangeren. Verder vraagt hij om een terugkoppeling van de wethouder, nadat hij op 24 februari in het Algemeen Bestuur met de schoenen op tafel heeft geslagen over de kritische punten die een en twee jaar geleden naar voren zijn gebracht over onder andere de overhead en de risico's, zodat de zienswijze op 9 maart a.s. kan worden scherpgesteld. Wethouder Hoskam kan op 24 februari niets inbrengen wat de raad nog moet vaststellen. Bovendien staat de kadernota dan niet op de agenda. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de zienswijze een kopie is van die van 2020 en dat hij meer scherpte wil. Wethouder Hoskam zegt dat deze discussie in 2020 is gevoerd, dat de zienswijze toen zelfs is aangescherpt en dat dit is vertaald in de begroting voor 2021. Het feit dat de commissie nu hetzelfde inbrengt, geeft hem de ruimte om op 24 februari te zeggen dat er daadwerkelijk iets mee moet gebeuren.

Ten slotte merkt hij op dat het gaat om een regeling met de provincie en veertien gemeenten. Mevrouw Welten (VVD) denkt dat een zienswijze zonder meerderheid geen effect heeft en ze vraagt of de zorgen die in de zienswijze zijn verwoord door de andere deelnemende gemeenten worden gedeeld. Wethouder Hoskam zegt dat iedere gemeente een autonoom onderdeel van de Omgevingsdienst is en dat 's-Hertogenbosch, Oss en Meierijstad als grote gemeenten ook een eigen VTHdienst hebben. Voor de andere gemeenten is de ODBN zowel beleidsmatig als uitvoerend het enige orgaan. De heer Gersjes heeft een punt met zijn opmerking over de bemensing. Er is overeenstemming over het kostenvraagstuk en de risicobeheersing en daarop acteren het Dagelijks Bestuur en de directie. De voorzitter concludeert dat op een ander niveau over de VTH zal worden gesproken en dat de bal bij de commissie ligt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) overweegt te komen met een aanscherping van de zienswijze, nadat ook naar de reacties in andere gemeenten is gekeken. 4

Dit raadsvoorstel gaat als bespreekstuk naar de raadsvergadering. 6.

Omgeving Station Oost Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) is positief over hoogstedelijk bouwen en het weghalen van asfalt ten gunste van zo veel mogelijk groen omdat voor de leefbaarheid groen moet meegroeien met de groei van de stad. Er zijn echter ook zorgen, in de uitwerking moeten de groenstructuur en de kwaliteit leidend zijn en in het Aartshertogenpark moet die kwaliteit niet worden weggegeven door bij voorbaat al te zeggen dat niet iedere vierkante meter groen heilig is. Het plan gaat uit van de kwaliteiten van de stadsparken, maar tegelijkertijd zijn de ambitiekaarten in tegenspraak met elkaar; in een van de ambitiekaarten staat een arcering waar bebouwing op de groenstructuur mogelijk is. Voor een verdichtingsslag van 1500 tot 2000 woningen en tegelijkertijd het versterken van groenstructuren moet het waardevolle groen behouden blijven, maar in de Zandzuigerstraat zijn woningen gepland op de plek waar nu waardevolle abelen staan en er verdwijnen ook platanen. Ze wil bouwvlakken op plekken waar het groen niet wordt geschaad. Ze vraagt de wethouder naar de parkeernorm. In het document wordt verwezen naar parken in de buurt zoals Prins Hendrikpark, maar er zijn ook plannen om daar de hoogte in te bouwen en ze vraagt zich af wat het laadvermogen van een wijk is en hoeveel die kan worden verdicht.

Het bestemmingsplan voor het Prins Hendrikpark is meer dan tien jaar oud, maar de urgentie van meer groen voor gezonde bewoners en meer klimaatadaptatie is pas de laatste jaren met de hete zomers en de extreme regenbuien gebleken. In het plan staat dat slechts 33% van de woningen uit hoogbouw bestaat en dat is net zo veel als woningen met een tuin, maar bij een station kan veel meer hoogbouw worden gerealiseerd. De Bossche Groenen dient een motie om het laadvermogen van de wijk te onderzoeken met daarbij de plannen voor het Prins Hendrikpark gekoppeld aan de plannen voor Station Oost en in dat onderzoek moet ook het draagvlak onder de bewoners worden meegenomen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of De Bossche Groenen minder grondgebonden woningen en alleen de hoogte in wil of dat die in zijn totaliteit meer woningen wil. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) wil dat wordt onderzocht hoeveel woningen erbij kunnen komen omdat dit ook een effect heeft op de hoeveelheid auto's in de wijk. Ze zegt niet bij voorbaat dat er minder woningen moeten komen, maar wel minder bouwvlakken.

Ook een duurzame woningtypologie, inclusiviteit en doorstroming zijn ambities en ze wil weten wat duurzaamheid in ruimtelijk-technische zin is: zijn er ook circulaire ambities, wordt biobased en demontabel bouwen en een materialenpaspoort opgepakt, hoe adaptief is die wijk, wat is de nieuwe esthetiek en architectuur? Met een transferium bij Sportiom blijven er veel auto's de stad inkomen en met de verdichting komen er veel meer auto's de stad in, dat gaat ten koste van de leefbaarheid. Ze vraagt de wethouder het eerdervastgestelde beleid aan te houden waarin is besloten dat kortparkeren aan de rand van de binnenstad plaatsvindt en langparkeren aan de buitenring met bijvoorbeeld een transferium bij de afslag Rosmalen. De heer Van Slageren (GroenLinks) is erg positief over dit ambitiedocument met mooie contouren voor een nieuwe wijk in de stad. De ambitie laat zien dat een wijk grootschalig kan worden ontwikkeld waarbij er aandacht is voor natuurinclusiviteit en waar water en groen op een goede manier samenvallen met de gebouwen en voorzieningen. Natuurinclusief en circulair bouwen met hout en fietsers en voetgangers als uitgangspunt klinken hem als muziek in de oren, maar dat is wel een hoog ambitieniveau en het vraagt de nodige creativiteit om zo veel mogelijk gebruik te maken van het bestaande en niet allerlei groenstroken op te offeren om die ergens anders weer op te bouwen.

Hij vindt het ook een mooie bijdrage aan de woningbouwopgave en hij pleit ervoor om er zo veel mogelijk woningen te realiseren. De minimaal 30% sociale woningbouw en 20% middenhuur uit de woonvisie wordt overgenomen, maar in de praktijk betekent 'minimaal' vaak 'maximaal' en omgekeerd, terwijl 'minimaal' betekent dat het best meer mag zijn. Hij wil weten hoe de wethouder ook op dat punt een stevige ambitie neerzet door niet uit te gaan van minimaal 30%, maar dit percentage aanzienlijk te verhogen, zeker bij zo'n grote hoeveelheid woningen is dit een mooie manier om de 30% voor de stad ruim te halen. Omdat op de locatie van het oude Brabantbad een project zonder sociale woningbouw wordt ontwikkeld, moet ergens anders meer dan 30% sociale woningbouw komen om dit gemiddelde te halen en het is een mooie uitdaging om hier uit te gaan van 40% sociale woningbouw.

5

Mevrouw Welten (VVD) vindt dit een mooi gebied met erg veel mogelijkheden en met 1500 tot 2000 woningen een boost voor de woningbouw. Het is ook positief dat er mogelijkheden worden geboden voor het bouwen met hout. De VVD is niet tegen een transferium, maar in het bestuursakkoord is een afspraak gemaakt over permanente locaties voor transferia die enorm belangrijk zijn voor de ondernemers in binnenstad en daarom stelt ze voor een transferium te realiseren voordat er überhaupt op deze plek wordt gebouwd. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vraagt waar het transferium volgens mevrouw Welten moet komen. Mevrouw Welten (VVD) wil wachten op het voorstel van de wethouder. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of mevrouw Welten een alternatief voor de plek van het transferium heeft om een stap te kunnen zetten. Mevrouw Welten (VVD) vindt een transferium belangrijk, maar ze zegt niet waar dat moet komen. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Welten weet dat er wel afspraken over locaties zijn. De voorzitter geeft aan dat mevrouw Welten al tweemaal antwoord op deze vraag heeft gegeven. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de VVD altijd pleit voor het versnellen van de bouw van definitieve woningen omdat tijdelijke woningen een oplossing voor even zijn en de opvang van spoedzoekers geen tijdelijk verschijnsel is.

Ze wil tijdelijke woningen daarom het karakter van permanente tijdelijkheid geven door een flexwoningbank, een zogenaamde onder-depannenbank, in te richten waarin in samenspraak met de corporaties woningen worden gereserveerd waarvan spoedzoekers gebruik kunnen maken om vervolgens door te schuiven naar een definitieve plek. Er kan ook worden gedacht aan flexwoningen die niet alleen verplaatsbaar, maar ook aanpasbaar zijn, zodat ze geschikt zijn voor een bredere doelgroep en ze wil deze tijdelijke woningen vooral verspreiden. In dit plan is de auto een ondergeschikt vervoermiddel, alsof elektrische auto's geen parkeerplaats nodig hebben en dat leidt tot een enorme druk op de parkeernorm. De VVD ziet de verkeersafwikkeling en de bereikbaarheid als basis voor een dergelijke grote ontwikkeling en ze wil hierover graag in discussie. Het kruispunt ZandzuigerstraatBruistensingel is zwaar belast en in het voorstel wordt hier wel aandacht aan besteed en er worden zelfs dilemma's genoemd, maar ze ziet graag dat er al vroeg duidelijkheid komt over de bereikbaarheid en de verkeersafwikkeling. De heer Kabbouti (PvdA) hoorde dat mevrouw Welten de auto volledig wil faciliteren en hij vraagt naar haar ambitie qua mobiliteit.

Mevrouw Welten (VVD) weet dat auto's worden omgebouwd tot elektrische auto's omdat dit goed voor het klimaat is, maar dat betekent niet dat ze niet geparkeerd hoeven te worden en de VVD wil dat in het oog houden. Er kan best iets veranderen in de bereikbaarheid en de verkeersafwikkeling, maar als er een toren van veertig, zestig of tachtig verdiepingen komt, heeft dat enorme invloed op de verkeersafwikkeling. Als dat op voorhand niet goed wordt geregeld, komen er problemen. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat het station flink kan worden opgewaardeerd, zodat de mobiliteitsvraag op een andere manier kan worden ingevuld. Hij vraagt wat de VVD daarvan vindt. Mevrouw Welten (VVD) staat daar positief tegenover omdat dit mensen stimuleert om met het openbaar vervoer te gaan. Het is goed dat Station Oost wordt opgewaardeerd omdat dit er nu niet goed uitziet. De treinroute Nijmegen-'s-Hertogenbosch is een van de drukste treinroutes in Nederland en ze pleit voor extra ruimte op het station, een derde perron. Ten slotte noemt ze het herdenkingsmonument van de 53e Welsh Division aan de rand van het plan. Er is afgesproken dat er vrij uitzicht op de Aartshertogenlaan blijft, maar er is uitzicht op een hondenuitlaatplaats en de VVD richt deze plek graag wat waardiger in, waarbij ze niet te veel struikgewas wil 6

planten om deze plek open te houden. Ze ziet de verdere uitwerking van het plan graag tegemoet en ze vraagt de wethouder om bij de uitwerking met verschillende varianten te komen. De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat dit het moment is om ambities vast te stellen omdat het hier gaat om het grootste inbreidingsgebied van de stad, het is nu het moment om piketpaaltjes te slaan. D66 staat achter de gebiedsindeling met de verschillende deelgebieden en clusters, maar wil ook verstedelijken vanwege de enorme woningnood. Dit ambitiedocument is op een aantal punten wat voorzichtig geformuleerd, het laat veel open voor later en D66 wil de ambities op drie punten beter verankeren. Allereerst de mobiliteitshub. In 2019 is een motie van D66 aangenomen over een onderzoek naar de realisatie van een mobiliteitshub nabij Station Oost, maar in het ambitiedocument staat deze mobiliteitshub op 800 meter lopen van het station en hij twijfelt erover of dit nabij is. De intentie van de motie was om de druk op het Centraal Station aanzienlijk te verminderen door bij Station Oost een hub te creëren die ook de bussen afvangt die nu enorm op het Centraal Station drukken. In het ambitiedocument staat wel een P&R bij het station ingetekend en hij wil weten of dat betekent dat er echt direct nabij het station een mobiliteitshub komt.

D66 staat achter een transferium in dit gebied omdat dit veel van de parkeerbehoeften van de bewoners in dit gebieden kan afvangen. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vraagt waarom de parkeerbehoefte van de bewoners door een transferium zou afnemen. De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat overdag bezoekers en 's avonds bewoners van zo'n transferium gebruik kunnen maken. Daarmee kan het parkeren aan de randen van het gebied worden afgevangen en kan het groene Aartshertogenpark autoluw blijven. Er wordt op geen enkele manier gerefereerd aan de nota Hoogbouw terwijl in die nota voor dit gebied 100-plus staat benoemd. D66 zag beelden van tien verdiepingen en dat kan ambitieuzer, het mag veel meer van het papier afspatten dat hier de sky de limit is en dat hier geen 1500 tot 2000 woningen, maar echt meer dan 2000 woningen kunnen worden gerealiseerd. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Van den Kerkhof enig idee heeft welk effect hoogbouw van 100 meter op de verkeersafwikkeling heeft. De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat het gaat om ambities voor over tien tot vijftien jaar en dat hij een generatie ziet aankomen die niet zo veel heeft met autobezit, maar meer gaat voor deelmobiliteit. Als het ergens in Den Bosch kan, is het vlak bij dit station, juist om dit station op te waarderen en juist omdat hier de alternatieven voor de auto bij de hand zijn.

Als Den Bosch ergens de hoogte in kan, is het hier, ook omdat de schaduwwerking niet op bewoond gebied maar op het spoor en de onderwijsinstellingen valt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de heer Van den Kerkhof de scholen in de schaduw wil laten staan. De heer Van den Kerkhof (D66) antwoordt dat de scholen niet de hele dag in de schaduw staan en dat hij wil voorkomen dat bewoond gebied te lang in de schaduw blijft. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) is ook voor hoogbouw op deze plek, maar ook het groen moet meegroeien en ze vraagt hoe D66 staat tegenover de koppeling van de plannen voor het Prins Hendrikpark en die voor Station Oost om het groen in het park te behouden en daar de woningbouw te schrappen. De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat door hoger te bouwen juist meer ruimte voor groen kan worden gecreëerd. Hij kan zich voorstellen dat er meer laagbouw komt in het gebied waar het nu groen is, maar niet aan de randen waar nu het transferium staat, daar moet de hoogte worden opgezocht. In dit gebied is ook een tijdelijke evenementenlocatie naast Sportiom waarover in dit ambitiedocument met geen woord wordt gerept en het zou zonde zijn als er een nieuw stuk stad komt zonder ruimte voor reuring en een permanente evenementenlocatie. Hij vraagt of dit wel wordt meegenomen in het vervolgtraject.

Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vindt de omgeving van Station Oost op dit moment weinig aansprekend, rommelig, saai en niet uitnodigend. Het is een mooie uitdaging om in dit gebied in 7

combinatie met groen en collectieve verbondenheid, onder andere op het gebied van duurzaamheid, 1500 tot 2000 woningen te bouwen om fijn te kunnen wonen en sport, groen, ontspanning en recreatie mogelijk te maken in een groene omgeving met grote biodiversiteit. Ze complimenteert het college dan ook voor het zorgvuldige participatieproces dat vooraf heeft plaatsgevonden. Het CDA juicht een snelle start van het verdere proces toe, zodat snel kan worden gebouwd voor de vraag die er is en dat is heel gedifferentieerd bouwen, klein en groot, voor jong en oud, goedkoop en duur, voor iedereen wat wils. Ze wil dat iedereen zo snel mogelijk fijn kan wonen omdat iedereen moet kunnen meedoen. Het CDA is daarom erg positief over deze ontwikkeling met veel diversiteit op allerlei vlakken, zoals groen, de inrichting, duurzaamheid et cetera met moderne mobiliteit. Ze geeft aan dat de infrastructuur in en buiten het gebied goed op elkaar moet worden afgestemd en dat de verkeersbewegingen en de bereikbaarheid aan de voorkant moeten worden geregeld. De heer Roovers (SP) ziet een mooie verbroedering tussen De Bossche Groenen en D66 wat betreft hoogbouw en hij sluit zich graag aan bij eventuele moties daarover. Er ligt een mooi plan voor en voor zover hij het kan inschatten, levert dit plan een goede bijdrage aan de ontwikkeling van het gebied bij Station Oost.

De toevoeging van 1500 tot 2000 of nog meer woningen is broodnodig en ook wordt het aantal sociale huurwoningen uit de woonvisie aangehouden. Hij is het met de heer Van Slageren eens dat dit percentage omhoog mag en hij ziet met interesse een voorstel van GroenLinks over 40% sociale huurwoningen tegemoet. De startpositie is al 30% en dat is een groot verschil met de Stadsdelta waar sociale huurwoningen, om met wethouder Van der Geld te spreken, niet in de geest van het voorstel pasten. Hij vraagt het college welke logica hierachter zit omdat de enige wetmatigheid die de SP heeft kunnen ontdekken is hoe dichter bij het stadscentrum wordt gebouwd, hoe minder sociale huurwoningen het college er wil bouwen. Hij vindt dat erg vreemd en is benieuwd naar de reactie van het college daarop. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) maakt zich zorgen over wat er allemaal gaat komen omdat op de geluidsbelastingkaarten en de groenkaarten is te zien dat er veel belemmeringen door onder andere het spoor zijn. Dat brengt veel onzekerheden met zich mee bij het realiseren van een gezond woon-, werk- en leefgebied op deze plek. In de geluidsbelastingkaart wordt bijvoorbeeld niet het geluid van de piepende remmen van een trein meegenomen en dat soort zaken moet wel worden meegenomen om daar een prettig woongebied te kunnen realiseren. Gewoon ge-DREVEN geeft ook prioriteit aan het parkeren.

Hij las in de stukken dat het transferium wordt verplaatst naar de parkeerplaatsen van FC Den Bosch en dat daar door dubbel gebruik iets kan worden gerealiseerd, hij hoort graag van de wethouder of hij dat goed heeft gelezen. Als dat inderdaad het geval is, vraagt hij zich af hoe deze parkeermogelijkheid zich verhoudt tot parkeren in verband met voetbalwedstrijden. Er wordt gesproken over parkeren aan de randen, maar in dit plan is het parkeren weer dicht bij de binnenstad gesitueerd en hij vraagt waarom het college het transferium zo dicht bij de binnenstad wil plaatsen. Hij vindt participatie erg belangrijk en hij geeft mee een derde partij het hele participatieproces te laten begeleiden, zodat iedereen gelijk is, dat kan veel bezwaren wegnemen. De heer Smeets (Rosmalens Belang) zegt dat de participatie deze keer juist uitstekend gelukt is en dat de meningen van veel verschillende mensen in de ambitie worden meegewogen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) ziet dit anders. Er is wel een participatieproject gestart, maar er komen straks meer bewoners en van hoog over worden de piketpaaltjes echt uitgezet. Dat vraagt om een hele andere manier van participatie.

In 2021 wordt in het eerste kwadrant met 277 appartementen gestart en hij gaat ervan uit dat deze bouw voldoet aan de eisen die in januari 2006 voor dit gebied zijn vastgesteld, namelijk 25% sociaal, 30% middenhuur en 40% in de dure sector. De heer Smeets (Rosmalens Belang) ziet een prachtig vergezicht voor een nieuw stadsdeel met drie deelgebieden en een eigen identiteit, waarbij een goede balans moet worden gevonden tussen de broodnodige woningen, veel ruimte voor groen en een doordachte ontsluiting en mobiliteit. De participatie gaat richting de verdere concretisering door en het is belangrijk dat ook het onderwijs daarbij wordt betrokken. Hij vraagt aandacht voor de mobiliteit en de bereikbaarheid van de stad en hij pleit voor een transferium aan de oostkant van de A2. Het gezonde en groene karakter van het gebied spreekt hem aan en de connectie met Sportiom en De Vliert leent zich perfect om met name sport en gezondheid erbij te betrekken. Ten slotte merkt hij op 8

dat met de bouw van 1500 tot 2000 woningen een substantiële stap wordt gezet in het korter maken van de wachtlijsten met woningzoekenden. Hij trekt uit de planning van de vervolgstappen voorzichtig de conclusie dat de helft van de 1500 tot 2000 woningen nog in deze bestuursperiode ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd en dat er dus wordt doorgepakt. Hij vraagt of de wethouder dit kan bevestigen. De heer Kabbouti (PvdA) vindt het een prachtig plan waarmee de piketpaaltjes voor een goede discussie zijn geslagen, maar hij vindt de bouwhoogte niet hoog genoeg. Als er ergens de hoogte in kan worden gegaan is het hier en hij wil deze kans benutten. Daarom wil hij samen met D66 deze ambitie op papier zetten. Bij hoogbouw kan het aantal woningen ook significant worden verhoogd en dat biedt de kans om meer woningen te realiseren. Hij wil ambities uitspreken en dromen en dan blijkt wel waar dit toe leidt. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) is ook voor hoogbouw op deze plek en ze vraagt of de heer Kabbouti ook wil dat het groen met de verstedelijking meegroeit. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat ook daar creativiteit mogelijk is. Hoogbouw en verdichting wil niet zeggen dat er geen groen kan zijn, er zijn hele inventieve manieren om ook bij hoogbouw groen toe te passen, ook horizontaal. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) denkt dat de heer Kabbouti verticaal groen bedoelt.

Dat is een ander soort groen dan waarin mensen recreëren en ze hoopt dat de PvdA ook kan meegaan in het behouden van het bestaande groen zoals in het Prins Hendrikpark en de laanstructuren in de directe omgeving van Station Oost. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat de PvdA zal aangeven hoe die daarin staat als daarover wordt gesproken. Hij vindt wel dat groen ook in dit soort ontwikkelingen een plek moet krijgen. Er komt gedifferentieerde woningbouw voor starters, studenten en eenpersoonshuishouden in Stadspoort en de Sportboulevard en in het Aartshertogenpark voor starters, senioren en gezinnen. Er wordt vastgehouden aan de differentiatie die in de woonvisie is vastgelegd, maar hij denkt dat hier echt een significante bijdrage aan betaalbaar wonen kan worden geleverd. Hij wil stevig inzetten op sociale huurwoningen, maar hij pleit ook voor de categorie daarboven. De woningen in 's-Hertogenbosch zijn momenteel niet meer te betalen en hij wil ervoor zorgen dat ook in dit soort ontwikkelingen de juiste woningen worden gebouwd, hij wil daarom veel steviger inzetten op de middencategorie. Er is in Den Bosch behoefte aan woningen in de sociale categorie en de middencategorie, er komen ook woningen in de dure categorie, maar dat hoeft geen 50% te zijn.

Er zijn kansen voor de mobiliteit, er moet op dat gebied een stevig fundament voor de toekomst van het gebied komen en de ontsluiting moet op de juiste manier worden weggezet. Dat betekent ook dat de verwachtingen nadrukkelijk aan de voorkant in beeld moeten worden gebracht, mensen moeten niet het idee hebben dat ze de auto voor de deur kwijt kunnen, maar ze moeten de alternatieve mobiliteitsvarianten gaan omarmen. Dat is de toekomst en daar staat de PvdA voor dit gebied voor. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich aan bij de woorden van D66, de PvdA en De Bossche Groenen. Het BVV-complex tot en met Station Oost is een gigantisch gebied dat nooit als een geheel is beschouwd en nu wordt dat hele gebied ontwikkeld. Het is een ambitieus plan en hij wil niet de fout maken om bijvoorbeeld wat woningen in het voormalige KPN-gebouw te vertimmeren en dan weer heel lang te wachten, maar dan moet het sportcluster van BVV ook het stedelijke sportcluster worden en niet pas over vier tot vijf jaar. Hij wil in dit gebied ook hoogbouw, waarmee een inhaalslag op de woningproductie wordt bewerkstelligd. Iemand van 25 jaar die op zoek is naar een woning in Den Bosch kan die niet vinden en hij wil daarom in dit gebied een slag maken.

Hoe verder van de binnenstad hoe meer sociale woningbouw, maar er moet in dit gebied wel een mix van verschillende woningen komen en niet een paar flats met wat sociale woningen en verder vooral luxe enclaves. Hij wil niet de fout maken die in Willemspoort is gemaakt, daar staan te veel woningen. Hij wil in dit gebied geen parkeermogelijkheden onder de woningen, maar een parkeerkrat. Daardoor gaan mensen na enige tijd anders handelen qua mobiliteit en dan kunnen die kratten worden gesaneerd. Hij is voor het dubbel gebruik van de parkeerplaats van FC Den Bosch omdat die vaak leeg zijn. De groeninfrastructuur is in dit gebied in potentie aanwezig en dat moet tot zijn recht komen. Hij wil dit ambitieuze aftrapdocument amenderen om zaken zoals hoogbouw volstrekt duidelijk te maken. 9

De heer Gersjes (Bosch Belang) weet dat de omgeving van Station Oost, wat ooit het Vliertkwartier heette, voor veel Bosschenaren een onbekende term is en hij vraagt de wethouder na te denken over een andere werktitel, Vliertkwartier in plaats van Station Oost. Dit ambitiedocument biedt kansen voor het creëren van een divers stedelijk woongebied met een mix van wonen, sporten, onderwijs, werken en voorzieningen. Hij denkt dat het hier heel mooi wordt met het Aartshertogenpark, een mooie stadspoort en het Sportiom. In dit ambitiedocument staat dat het parkeren zo veel mogelijk aan de rand van de stad moet, niet in de woonwijken en dat er geen enkele auto voor de deur komt te staan. Het is een van de meest dynamische projecten in Nederland met veel groen en hij complimenteert de uitwerkers van dit plan. In het document staan prima ambities en uitgangspunten en het is de leidraad voor het maken van de plannen van aanpak waarbij de raad nog veel inbreng kan leveren. Het is mooi om in dit ambitiedocument op voorhand te zien hoe de knoop rond Station Oost wordt uitgewerkt als kansrijke binnenstedelijke ontwikkeling en grootstedelijk gebied in een groene omgeving met alles voor een optimaal woongebied. Met dit document als fundament voor de ontwikkeling van het gebied kan worden gestuurd op de ruimtelijke en functionele samenhang in de uitwerking van de plannen.

Hij hoopt dat de ambitie om te komen tot een grootstedelijk leven in een groene omgeving niet op zich laat wachten en hij vraagt of eind 2021/begin 2022 bij de nieuwe Hoge Herven de eerste schop de grond in kan. Hij hoopt dat de onaantrekkelijke omgeving van Station Oost tot het verleden gaat behoren. Er zijn onderzoeken van de NS over het nieuwe gebied en onderzoeken over de nieuwe parkeervoorzieningen en hij vraagt of er al onderzoek is gedaan naar de geschiktheid van de bodem en naar of daar wel gebouwd kan worden. Hij is erg enthousiast over dit mooie plan voor een van de mooiste deelgebieden van 's-Hertogenbosch. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Gersjes twijfelt aan de grondgesteldheid van dit gebied. De heer Gersjes (Bosch Belang) las daar niets over in het document, hij heeft navraag gedaan en dat onderzoek komt terug in de deelplannen, maar hij denkt dat dit eerder moet gebeuren. Hij wil geen aannames doen, maar vaststellen hoe de bodemgesteldheid is en als er wel vervuilde grond aanwezig is, moet er gesaneerd worden, wat ook nog een heel traject is. Wethouder Geers zegt dat de ambitie is om met grootstedelijk wonen in een groene omgeving op deze locatie naast het spoor een paradijs te realiseren. Wat het parkeren betreft, gaat hij uit van dubbel gebruik.

Het huidige gebied is voor een groot deel echt parkeren, niet alleen vanwege het transferium, maar ook vanwege de aanwezigheid van allerlei andere functies zoals het station, het stadion, het Sportiom, de kantoren van het stadion en straks ook de bewoners. Dat parkeren kan heel goed worden gecombineerd en daar ligt een kans om op deze locatie met dubbel gebruik binnen de voorzieningen die nodig zijn voor dit gebied ook echt een transferium te realiseren. Een van de uitgangspunten van het ambitiedocument is op deze locatie dubbelgebruik van parkeerplaatsen te realiseren zonder dat er een transferium moet worden gebouwd zoals dat in Deuteren is gebeurd. Dat functioneert alleen als transferium en staat een deel van de week leeg. De parkeernorm die hierbij past staat in de huidige Parkeernota en als die wordt aangepast, wordt die gevolgd. De huidige Parkeernota heeft een maatwerkmogelijkheid en daarmee is het mogelijk om te kijken hoe het parkeren zo toekomstbestendig mogelijk kan worden georganiseerd met dubbel gebruik van parkeerplaatsen, deelmobiliteit, fietsers, voetgangers en de mobiliteitshub. De laatste draagt ook nadrukkelijk bij aan de manier van vervoeren en kan worden gekoppeld aan een toekomstig transferium op deze locatie, maar ook in combinatie met de parkeervoorziening bij het station.

Hij hoorde zeggen dat de hoogbouw slechts 23% van de woningen uitmaakt, maar dat klopt niet. In het document staat wel ergens 23% in relatie tot de hoogbouw, maar in het ambitiedocument staan ook poppetjes met een tekstballonnetje en een tabel. Daarin staat wat er in de participatie is opgehaald. 23% van de mensen vindt dat hier erg grote kansen liggen voor alleen hoogbouw en een groot deel, hij denkt de helft, wil hoog- en laagbouw. Het woord 'hoogbouw' wordt niet gebruikt, er is wel een Stadspoort met hoogstedelijk bouwen als ambitie opgenomen, maar het aantal bouwlagen op de plaatjes in het ambitiedocument laten niet echt de gewenste verstedelijking zien. In de nota Hoogbouw staan met name in de Stadspoort enorme hoogtes en de insteek is om op die locatie te kijken wat mogelijk is. Dat was het uitgangspunt bij het aantal woningen per gebied. Hetzelfde geldt voor het Aartshertogenpark waar op de locatie van het huidige transferium nog steeds echt stedelijk gebouwd kan worden, eigenlijk een beetje in lijn met het Paleiskwartier en zelfs nog wel 10

wat meer, hoger en intensiever dan in het Paleiskwartier. Meer richting de wijk de Vliert wordt wat meer laagstedelijk en minder intensief gebouwd. Deze nadere invulling moet nog verder worden uitgewerkt. De heer Kabbouti (PvdA) hoorde de wethouder zeggen dat het niet expliciet in het ambitiedocument staat, maar dat wel de 100+ uit de nota Hoogbouw is aangehouden en dat de aantallen daarop gebaseerd zijn. Hij vraagt om wat meer inzicht in de aantallen qua hoogbouw, middenbouw en laagbouw en of er meer woningen kunnen worden gerealiseerd als er hoger wordt gebouwd. Wethouder Geers geeft aan dat twee jaar geleden het plan was om op deze locatie ongeveer 400 woningen te bouwen, dat dit er later 800 zijn geworden en het er bij de totstandkoming van het eerste concept van het ambitiedocument 1100 tot 1500 waren. Er wordt gekeken hoe met woningtypologieën, bouwhoogtes en bouwintensiteit, maar zeker ook met behoud van de kwaliteit en groen, in dit gebied het aantal woningen kan worden gemaximaliseerd. Daarvoor zijn geen hele uitgebreide berekeningen gemaakt, maar de schattingen zijn wel gepasseerd op wat er, ook op basis van de nota Hoogbouw, in de Stadspoort mogelijk is. Als er minstens 100 meter hoog gebouwd moet worden, zorgt dat er niet direct voor dat er in dit gebied nog meer woningen kunnen komen.

De heer Kabbouti (PvdA) vroeg of dit inzichtelijk kan worden gemaakt, zodat daar eventueel moties of amendementen op kunnen worden geformuleerd. Wethouder Geers weet niet of hij een document kan toesturen, maar hij zegt wel toe inzichtelijker te maken waarop de getallen in het document zijn gebaseerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil graag een helder antwoord over de vraag over de ambities met betrekking tot de hoogbouw. Hij wil weten hoe hoog er gebouwd wordt. Wethouder Geers kan daar op dit moment geen antwoord op geven omdat de nadere uitwerking van het ambitiedocument relevant is. Hij kan wel een aantal meters aangeven, maar er moeten uiteindelijk wel haalbare plannen worden gerealiseerd en het is niet verstandig om vooraf hele harde cijfers qua hoogbouw te noemen omdat er nog een nadere uitwerking nodig is. Hij hoorde goed van de commissie dat in dit gebied de hoogte moet worden opgezocht en dat is ook de bedoeling in de Stadspoort en in het Aartshertogenpark aan de kant van het spoor. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vraagt of de wethouder breder wil kijken naar de stad en de wijk om de kwaliteit van de stadsparken, zoals het Prins Hendrikpark, te borgen. Wethouder Geers wil de discussie uit de vorige raadsvergadering niet overdoen. Het gaat nu over het ambitiedocument omgeving Station Oost en op deze locatie ziet hij echt hoogbouw voor zich.

Er moet nog veel worden geregeld, zoals het transferium, de mogelijkheden om hoogbouw te realiseren en de opwaardering van het station en die zaken kosten ook geld. Er is ook gekeken naar een woningbouwprogramma waarmee de ambities kunnen worden waargemaakt. Los van het feit dat sprake is van een goede differentiatie voor een buurt als deze, wordt ook gekeken naar de verhouding 30-40 en de rest in de vrije sector die in de woonvisie staat. Daarmee is de opbrengst groot genoeg om deze ambities te kunnen betalen. Met deze ambities wordt gezorgd voor 50%, tot 1000 woningen, in de betaalbare sector, sociaal, middenhuur en goedkope koop. Zo zijn er voor alle doelgroepen echt goede woningen. Hij kan zich niet vinden in de opmerking van de SP en Leefbaar 's-Hertogenbosch, de omgeving van Station Oost en de Bossche Stadsdelta zijn twee aparte gebieden en het is absoluut niet zo dat er in de buurt van het centrum een andere planning bestaat. Er wordt gekeken naar wat een ontwikkeling nodig heeft en wat er in dat gebied past; op basis daarvan wordt gekeken naar de toekomst van dat gebied en welke woningtypologie daar nodig is. De heer Roovers (SP) zegt dat het in de vorige discussie niet is gelukt om naast het centrum 30% sociale huurwoningen te bouwen en dat dit nu veel gemakkelijker gaat.

De enige wetmatigheid die hij kan vinden is dat dit gebied verder van het centrum ligt dan de Stadsdelta. De wethouder weerspreekt dat, maar geeft er geen andere verklaring voor. Hij is ook erg benieuwd 11

naar de uitwerking van de motie Gentrificatie waarin om een onderzoek naar dit fenomeen wordt gevraagd. De heer Van Slageren (GroenLinks) zegt dat als in grote projecten de 30% niet wordt gehaald er andere projecten moeten zijn waar dat percentage ruim boven de 30 ligt. In de woonvisie staat minimaal 30% sociaal en minimaal 20% middelduur en de wethouder noemt nu ook de verhouding 30-20-50. Het is dus geen minimum, maar een maximum dat wordt vastgezet op 30% en 20%. Wethouder Geers zegt dat in de woonvisie niet alleen staat dat naar de genoemde percentages wordt gestreefd, maar ook dat ervoor wordt gezorgd dat wijken en buurten worden versterkt; er worden woonwensen ingevuld en de buurten worden versterkt. Dat betekent dat per buurt goed moet worden gekeken wat daar wordt gerealiseerd en op basis daarvan ontstaat het woningbouwprogramma. Dat heeft niets te maken met de locatie nabij wat dan ook, maar dat heeft echt te maken met wat qua woningbouwprogramma de toekomst voor het gebied is en wat er nodig is om dat gebied te versterken. Ten slotte merkt hij op dat er ook veel projecten zijn met 100% sociale woningbouw. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat er in de aanloop naar de woonvisie veel over de percentages is gesproken, dat in de woonvisie een aantal piketpaaltjes is geslagen en dat hij wil voorkomen dat er bij dit soort plannen steeds over percentages wordt gediscussieerd.

Gezien de tijdgeest en de huidige woonbehoefte kan wel heel mathematisch, beleidsmatig en financieel naar de haalbaarheid worden gekeken, maar het gaat nu over een ambitiedocument. De woningnood in Den Bosch is hoog, die landt aan de onderkant van de woningmarkt en hij vraagt de wethouder de huidige en toekomstige woonbehoefte veel beter in beeld te brengen dan alleen met deze mathematische benadering. De voorzitter hoorde de wethouder duidelijk zeggen dat er een verdere doorberekening komt. Hij geeft de wethouder de gelegenheid om te antwoorden, maar hij wil wel voorkomen dat dit ontaardt in een discussie over de percentages omdat die in de uitwerking van de onderdelen zitten. Wethouder Geers is het ermee eens dat de druk op de onderkant van de woningmarkt hoog is en met dit plan worden in korte tijd veel woningen toegevoegd. De raad kan ongeveer de helft van deze woningen in deze bestuursperiode voor besluitvorming tegemoetzien. Hij wil op deze locatie echt gas geven en zorgen voor woningen voor veel mensen in allerlei inkomensgroepen en doelgroepen. Er is nog geen echt bodemonderzoek uitgevoerd, maar er is al wel gekeken of er echt zaken zijn die roet in het eten kunnen gooien en dat is vooralsnog niet geconstateerd. Natuurlijk zal de bodemkwaliteit per deelgebied worden onderzocht. Tweede termijn De heer Gersjes (Bosch Belang) herhaalt zijn vraag over de werktitel.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het hier niet gaat om vragen en antwoorden, maar om posities te markeren en hij geeft een voorbeeld. Mevrouw Welten zei dat het transferium niet wordt gebouwd omdat dit in het bestuursakkoord staat, maar daar ging de wethouder helemaal aan voorbij, terwijl die zijn positie namens het college moet markeren. De wethouder sprak over een toekomstig transferium in dit gebied en hij stelde voor om te verkratten, de wethouder wil dat niet, maar zegt niet wat hij dan wel wil. Hij wil niet dat de raad over een halfjaar of een jaar te horen krijgt 'Ja maar u hebt bij de start van dat document dit en dit aan het papier toevertrouwd, daar hebt u mee ingestemd' en daarom moet er een duidelijke uitspraak over de hoogbouw bij het spoor komen. Mevrouw Welten (VVD) sprak inderdaad over het transferium en wat de VVD betreft, is de reactie van de wethouder niet duidelijk. Ze wil weten wat de capaciteit van het transferium wordt en waar dat precies komt. Verder merkt ze op dat er op de parkeernorm wordt vooruitgelopen en dat de opmerking van de wethouder dat de parkeernota ruimte voor maatwerk biedt haar niet geruststelt. Ze wil daar meer duidelijkheid over en ze vraagt om respect te hebben voor de gemaakte afspraken. Ze heeft gevraagd of de wethouder in de vervolgstap met varianten komt en wanneer dit verder wordt uitgewerkt. 12

De heer Van den Kerkhof (D66) is blij te horen dat er veel mogelijk is in de hoogte, maar het verbaast hem wel dat de tekst in het raadsvoorstel en het ambitiedocument iets anders is dan wat de wethouder nu zegt. Zo'n belangrijk document voor tien, vijftien of twintig jaar moet echt stevig in het dictum van het raadsvoorstel verankerd worden en dat wil hij samen met De Bossche Groenen, de PvdA, Leefbaar 's-Hertogenbosch en wellicht andere partijen doen, maar daarvoor zijn wel de door de wethouder toegezegde gegevens nodig. Het doel is meer kleinere woningen om de betaalbaarheid te kunnen borgen. Hij heeft nog geen antwoord gekregen op zijn vraag over de evenementenlocatie. Hij wil wat reuring in het gebied om te voorkomen dat dit een tweede Zuidas wordt en daarom moet er een permanente evenementenlocatie komen. De heer Kabbouti (PvdA) sluit zich aan bij de woorden van de heer Van den Kerkhof wat betreft de hoogbouw, hij wil dit in de raad bespreken. Het is een ambitiedocument en er wordt gevraagd om politiek kleur te bekennen en piketpaaltjes te slaan. Wat betreft de woonopgave en de invulling daarvan zit hij anders in de wedstrijd dan de wethouder.

De wethouder houdt wat betreft de grootschalige ontwikkeling vast aan de woonvisie, terwijl de PvdA vindt dat bij een grootschalige ontwikkeling vooral moet worden gekeken naar waar de stad behoefte aan heeft en die kan afwijken van de gemene deler die in de woonvisie staat. De aantallen in de woonvisie vormen het gemiddelde op de langere termijn en dat zijn minimumaantallen, maar het lijkt erop dat die minima bij grote opgaven als maxima worden vastgelegd en dat wil de PvdA niet. Gezien de tijdgeest en de huidige opgaves moet veel meer in de middencategorie en de sociale huur worden gebouwd en veel minder in de dure categorie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft gevraagd of hij in het achtergronddocument goed las dat het parkeerterrein van Financiële commissie Den Bosch dubbel wordt gebruikt. Ten tweede vroeg hij of de 277 appartementen die binnenkort worden gebouwd voldoen aan de uitgangspunten die in 2006 zijn geformuleerd of dat daar een andere ambitie onder ligt. Wethouder Geers heeft geconstateerd dat een eerdergenoemde naam niet het hele gebied dekt en hij kijkt de komende periode per deelgebied of voor het hele gebied welke naam daarbij past. De woningbouwopgave is enorm en in dit gebied kan een parkeergarage worden gerealiseerd die ook dienstdoet als transferium.

Als er een transferium moet zijn voordat er woningen kunnen worden gebouwd, wordt die woningbouw wel enorm vertraagd. Hij wil kijken naar de behoefte vanuit de binnenstad voor een transferium en hoe dit goed met de aanwezige parkeerplaatsen kan worden gecombineerd. Daar valt al wel iets in te combineren omdat een deel van de parkeerplaatsen rond het stadion voor een groot deel leegstaat. Hij gaat creatief naar de bouwvolgorde kijken om het te organiseren zonder dat de binnenstad eronder lijdt. Daarbij wordt natuurlijk ook gekeken welke capaciteit nodig is en hoe dit kan worden gecombineerd met de daar aanwezige parkeerplaatsen. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de bestaande capaciteit behouden blijft. Wethouder Geers antwoordt dat een nadere studie dit moet uitwijzen. In dit ambitiedocument worden de mogelijkheden voor woningbouw en de ontwikkeling van dit gebied verkend. De verwachting is dat de raad nog in 2021 een ontwerpbestemmingsplan voor de nieuwe Hoge Herven ontvangt, waarbij het gaat om woningen die voldoen aan de huidige regels. Ook de huidige locatie van het voormalige hotel en het Aartshertogenpark worden voortvarend opgepakt en hij verwacht dat de raad in deze raadsperiode de nadere invulling daarvan krijgt. In het voorstel is opgenomen dat de evenementenlocatie in de Sportboulevard wordt meegenomen en dat kan ook zeker in een permanente vorm zijn.

Wat betreft het dubbel gebruik van de parkeerplaatsen bij het stadion merkt hij op dat daar meerdere functies zijn die gecombineerd gebruik van de parkeerplaatsen mogelijk maken. Op die manier wordt er zo slim mogelijk omgegaan met de beschikbare ruimte. In het ambitiedocument staat dat er in de buurt van het stadion een gebouwde parkeergarage wordt gerealiseerd. Mevrouw Welten (VVD) heeft gepleit voor een waardig Welsh Division monument en ze heeft ook geen antwoord gekregen op de vraag of er varianten aan de raad worden voorgelegd. Wethouder Geers geeft aan dat natuurlijk waardig met het monument wordt omgegaan. Het ligt nu op een waardige locatie en dat krijgt in de verdere ontwikkeling zeker aandacht. Er worden 13

niet voor alle locaties meerdere bouwplannen uitgewerkt die als multiple choice aan de raad worden voorgelegd. Het gaat om kostbare ontwikkelingen en er wordt gekeken hoe per deelgebied met de locatie wordt omgegaan en welke mogelijkheden er zijn. De raad krijgt een voorstel om een besluit te kunnen nemen. De voorzitter hoorde De Bossche Groenen een motie aankondigen en hij concludeert dat het daarmee een bespreekstuk is. Hij inventariseert wie er nog meer met een motie komt. De heer Van den Kerkhof (D66) komt met een amendement om het dictum wat betreft de hoogte te wijzigen. Mevrouw Welten (VVD) komt met amendementen over de verkeersafwikkeling, de bereikbaarheid en over het transferium. De VVD dient een motie in over Station Oost om daar extra ruimte te creëren vanwege de drukke treinroute. De heer Van Slageren (GroenLinks) komt met een ambitieuzer voorstel over de mix met verschillende woningen. De heer Kabbouti (PvdA) doet een handreiking richting D66 wat betreft de hoogbouw. De PvdA wil wat meer ambitie wat betreft het station en de mobiliteitshub en wil samen met GroenLinks optrekken wat betreft het woonprogramma. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) komt wellicht met een voorstel over parkeren en het transferium. De heer Roovers (SP) sluit zich wat betreft de hoogbouw aan bij D66.

Hij hoopt dat de ambities van GroenLinks bij de raadsvergadering net zo hoog zijn als nu in de commissie en hij sluit zich graag bij die fractie aan wat betreft de sociale huurwoningen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) gaat wat betreft de hoogbouw mee met D66 en wat betreft de mix van woningen met GroenLinks. Hij is zeer benieuwd naar het voorstel van de VVD over het parkeren, met name de verkratting. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) sluit zich aan bij de woorden van de heer Kagie. Hij gaat in overleg met de VVD over het transferium en hij komt met een motie of een amendement om de participatie goed te borgen. Dit raadsvoorstel gaat als bespreekstuk naar de raadsvergadering. 7. 8. 9.

's-Hertogenbosch groen en klimaatbestendig Bespreeknotitie Stop de verstening II van De Bossche Groenen Bespreeknotitie Een extra impuls voor energiebesparing De heer Kabbouti (PvdA) stelt voor om de twee ingediende bespreeknotities gelijktijdig met agendapunt 7 te behandelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil daar wel in meegaan. De heer Van Koert (CDA) kan hier ook in meegaan als de bespreekstukken een aparte plek in de bespreking krijgen. De voorzitter zegt toe dat de heer Hoeben en de heer Van Koert de gelegenheid krijgen om hun bespreeknotitie in te leiden en dat ze daarvoor ook wat extra spreektijd krijgen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft een dikke duim voor de bewonersparticipatie, het meten van temperaturen en het stimuleren van kleinschalige bewonersinitiatieven die mooi in dit voorstel zijn verwerkt. Hij brengt ook zijn complimenten over voor het beschermen van de soorten, daar is goed aandacht aan besteed. Hij heeft niets dan lof voor het voorstel wat betreft groen en klimaatbestendigheid, maar er is ook een gevaar. Op pagina 4 staat dat het uitgangspunt is dat de inrichting en het beheer en onderhoud budgettair neutraal worden uitgevoerd en dat de inrichting wordt afgestemd op de voor beheer en onderhoud beschikbare budgetten, 14

maar dat vindt hij wat link. Als het afhangt van het beschikbare geld kan dit altijd als argument worden gebruikt en hij vraagt of de wethouder hier iets over kan zeggen of dat hij die zin iets wil aanpassen. Hij complimenteert het college voor de manier waarop het de brandbrief van Boom en Bos heeft opgepakt. Het oude Bomenbeleidsplan was iets helderder dan wat nu voorligt met structuurbomen en beeldbepalende bomen en ook nog een groenkaart. Hij vraagt zich af hoe een bewoner die een kapvergunning wil aanvragen kan bepalen of hij wel of geen kapvergunning nodig heeft. Hij is bang dat iemand dan snel bepaalt dat hij geen kapvergunning nodig heeft en het kwaad al is geschied voordat kan worden ingegrepen. Hij benadrukt het belang van uitleg op de gemeentelijke website en door de ambtenaren. De heer Van Haren deed tijdens I&O namens IVN een prachtig voorstel over een fysiek punt voor onder andere de waterschappen, Brabants Landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de gemeente waar zij op een laagdrempelige manier hun kennis over groen en blauw aan de burger kunnen uitdragen en dat kan bijvoorbeeld in het Westerpark. De Bossche Groenen komt met een motie om dit idee verder uit te werken als versterking van het visiedocument over groen en klimaatbestendigheid.