1. Integraal beleid arbeidsmigratie (DEF)

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie ’s-Hertogenbosch

Datum: 6 december 2022

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 1 van 12

0. Aanleiding De behoefte aan arbeidskrachten is groot en neemt naar verwachting de komende jaren alleen maar toe. Arbeidsmigranten zijn inmiddels onmisbaar voor onze lokale economie en spelen in verschillende sectoren zoals in de logistiek, productie en agri-food een spilfunctie. Arbeidsmigranten zijn deze sectoren daarom van essentieel belang. Maar ook om tekorten in andere sectoren te reduceren kunnen arbeidsmigranten een bijdrage leveren. Vaak gaat het om (hoger) geschoolde personen die onder hun niveau werken. Ondanks dit grote economische en maatschappelijke belang van arbeidsmigranten, verloopt hun komst en verblijf niet altijd goed. En hoewel veel werkgevers, huisvesters en inleners het beste met hun mensen voorhebben zijn voorbeelden van misstanden aan de orde van de dag. Zo staat door overbewoning en illegale huisvesting in reguliere woningen soms de leefbaarheid in wijken en dorpen onder druk, zien we voorbeelden van uitbuiting en schort het voor arbeidsmigranten die zich voor de lange termijn in ’s-Hertogenbosch willen vestigen nog wel eens aan de juiste informatie en ondersteuning om goed te kunnen participeren en integreren. 1.

Waarop heeft dit beleid betrekking en waarop niet? Dit beleid heeft betrekking op arbeidsmigranten, waaronder wij verstaan: ‘élke inwoner van een lidstaat van de EU die naar Nederland komt om hier tijdelijk te werken en te verblijven maar (nog) niet de intentie heeft zich permanent te vestigen’. Het gaat veelal om mensen uit Midden- en OostEuropese landen1, maar de laatste tijd ook in toenemende mate om mensen uit Zuid-Europa. Zij kunnen zonder beperkingen of visum in Nederland werken en diensten verrichten. Zij zijn ook niet inburgeringsplichtig. Zij bouwen wel dezelfde arbeidsrechten op als Nederlandse werknemers en hebben bijvoorbeeld recht op het minimumloon en de opbouw van WW-rechten. In veel gevallen worden arbeidsmigranten door buitenlandse (vestigingen van) uitzendbureaus geworven. Er is vaak sprake van een beperkte arbeidsduur. Wij maken onderscheid tussen short- en midstay arbeidsmigranten die korter dan drie jaar in Nederland werken enerzijds en longstay arbeidsmigranten die langer dat drie jaar een dienstbetrekking in Nederland hebben anderzijds2. Dit beleid heeft betrekking op de groep short(max 1 jaar) en midstay (max 3 jaar). De groep longstay (langer dan drie jaar) betreft in feite reguliere nieuwe inwoners. Circa een derde van de arbeidsmigranten die naar Nederland komen, blijven uiteindelijk langer of vestigen zich hier.

Bij hun komst naar Nederland is de duur van het verblijf echter vaak nog niet bekend. Wij willen ook diegenen die nog niet van meet af aan voornemens zijn zich langdurig in onze gemeente te vestigen, een toekomstperspectief bieden. Voor hen en de mensen die zich direct voor langere termijn in onze gemeente vestigen, staan de reguliere mogelijkheden om een woning te vinden, voor ondersteuning (Wmo, schuldhulp, bijstand, onderwijs, etc.) en voor werk open. Voor het wonen kunnen zij zich, zoals ieder ander, inschrijven voor een sociale huurwoning, particulier een woning huren of een eigen woning kopen. Op de groep die zich langdurig in onze gemeente vestigt richt dit beleid zich niet en is het algemeen gemeentelijk beleid van toepassing zoals dat geldt voor alle inwoners van ’s-Hertogenbosch. Informatie over praktische zaken of regelgeving en ondersteuning zijn voor een ieder die in onze gemeente verblijft relevant. Omdat de duur van het verblijf op voorhand vaak niet bekend is, geldt dit beleid op het vlak van participatie en integratie zoveel mogelijk voor alle arbeidsmigranten en waar mogelijk voor alle personen in de gemeente. Ook maken we onderscheid tussen ‘arbeidsmigranten’ en kenniswerkers (expats). Dit beleid gaat niet over kennismigranten.

Hun situatie is doorgaans anders: zij komen vaker van buiten de EU (waardoor zij onder andere wetten en regels vallen), hebben betere banen en doen hoger geschoold werk, huisvesting is vaak beter geregeld, zij zijn meer zelfredzaam en zij worden beter ondersteund vanuit de werkgever. 1 Moe-landen zijn: Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Tsjechië, Slowakije, Slovenië; 2 Over het algemeen wordt in beleid door diverse gemeenten en instanties een grens van drie jaar aangehouden voor longstay of beter

gezegd ‘duurzame vestiging’ (bijvoorbeeld: Asten, Boxtel, Alphen a/d Rijn, Prov. Utrecht, Het PON (2020).

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 2 van 12

2. Arbeidsmigranten in ’s-Hertogenbosch In 2018 is alle gemeentelijke informatie omtrent arbeidsmigratie in een discussienotitie verzameld. De notitie gaf aanleiding om nader onderzoek te laten doen naar arbeidsmigratie in ’sHertogenbosch. Expertisecentrum Flexwonen heeft de Bossche situatie onderzocht. Het rapport uit 2019 definieert shortstay als een verblijf tot 1 jaar3, midstay als een verblijf tussen de 1 en 2 jaar en longstay als een verblijf van langer dan twee jaar4. Over de situatie van arbeidsmigranten die in Den Bosch werken stelt het rapport het volgende:   

Er werkten in 2018/2019 tussen 4.000 en 6.000 arbeidsmigranten in ’s-Hertogenbosch. Deze aantallen omvatten zowel short-, mid- als longstay. Het aantal arbeidsmigranten dat hier korter dan 2 jaar werkt bedraagt 1.400-2.100. Naar verwachting groeien deze aantallen de komende tijd met 10-20%.

In 2020 heeft de provincie onderzoeksbureau Het PON gevraagd te onderzoeken hoe groot arbeidsmigratie in Noord-Brabant is. Het PON schat het aantal in ’s-Hertogenbosch op ongeveer 3.300 personen. Expertisecentrum Flexwonen concludeert over arbeidsmigranten die in ’s-Hertogenbosch wonen:  Er woonden in 2018/2019 tussen 3.500 en 4.000 arbeidsmigranten in ’s-Hertogenbosch. Deze aantallen omvatten zowel short-, mid- als long stay.  Het aantal huisvestingsplekken voor short- en midstay arbeidsmigranten werd in 2018/2019 ingeschat op 350-400.  Arbeidsmigranten die langer verblijven vinden over het algemeen huisvesting in de reguliere woningmarkt. Het huisvestingstekort is derhalve ingegeven door het tekort aan huisvesting voor kortverblijvende arbeidsmigranten (tot 2 jaar) en bedroeg 1.050 tot 1.650 plaatsen in 2018/2019 (het aantal werkzame short- en midstay arbeidsmigranten verminderd met het aantal huisvestingsplekken in 2018/2019). Er is beperkt zicht op de locaties waar de short- en midstay arbeidsmigranten in ’s-Hertogenbosch wonen. In tegenstelling tot longstay migranten schrijven zij zich lang niet altijd in de BRP in (Basis Registratie Personen). Het komt ook voor dat men zich inschrijft maar niet uitschrijft. Uit het onderzoek blijkt dat vooral bedrijven in de logistieke- en foodsector gebruik maken van shorten midstay arbeidsmigranten.

Deze sectoren zijn in onze gemeente relatief klein waardoor het aantal werkende arbeidsmigranten in ’s-Hertogenbosch in vergelijking met omliggende gemeenten ook beperkt is. Voorbeelden van bedrijven in ’s-Hertogenbosch met relatief veel arbeidsmigranten in dienst zijn Vitelco, H&B Logistiek, Acer, Amacon, Brouwers Logistics en Jumbo (E-Fullfillment Centre). Opmerkelijk in het rapport is dat werkgevers aangeven weinig op de hoogte zijn wie er bij hen werkt en waar deze werknemers verblijven. Zij schakelen veelal uitzendbureaus in. Uitzendbureaus op hun beurt geven aan vaak huisvesters in te huren voor het onderbrengen van hun uitzendkrachten. Om de resultaten van de onderzoeken beter te kunnen duiden is in het voor- en najaar van 2020 met vier bedrijven verdiepend gesproken over arbeidsmigratie in ’s-Hertogenbosch. Het aantal (voornamelijk Poolse) arbeidsmigranten fluctueert met het werk mee. Een deel is in vaste dienst, maar om pieken in werkzaamheden op te vangen is ook behoefte aan een flexibele poule. De bedrijven verwachten een toename in de arbeidsbehoefte. Doordat de huisvesting veelal via uitzendbureaus verloopt, hebben de werkgevers geen direct zicht op de verblijfplaats en woonomstandigheden. De werkgevers zien daarin voor zichzelf geen rol.

Zij 3 De Wet BRP hanteert een andere grens voor de verplichting tot inschrijving in de BRP, namelijk een beoogd verblijf in Nederland van

tenminste vier van de komende zes maanden; 4 Zoals hiervoor aangegeven hanteren wij voor dit lokaal integraal beleid arbeidsmigratie een grens van drie jaar voor het onderscheid tussen mid- en longstay. Zoals ook veel andere gemeenten in hun beleid hanteren.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 3 van 12

maken wel (keten)afspraken met het uitzendbureau en/of werken alleen met SNA5-gecertificeerde uitzendbureaus ter voorkoming van imagoschade. De werkgevers geven aan dat het vinden van passende woonruimte in de regio en in de gemeente 's-Hertogenbosch erg lastig is. 3. Landelijk en regionaal Al langer staat arbeidsmigratie op de Rijksagenda. Tijdens de eerste coronagolf in maart 2020 is een aantal knelpunten rond werkomstandigheden en huisvesting naar voren gekomen. Dit heeft erin geresulteerd dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in mei 2020 het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer is gestart. Dit aanjaagteam heeft twee adviezen uitgebracht die zich richten op het belang van goede informatie en registratie, toezicht en handhaving, zorgverzekering6 en het belang van verplichte certificering van uitzendbureaus, voldoende passende huisvesting en het tegengaan van afhankelijkheid door ontkoppeling van arbeidscontract en huurcontract7. Het huidige kabinet zet in op de uitvoering van de aanbevelingen van Roemer. Het onderwerp staat ook stevig op de provinciale agenda. In de regiodeal Noordoost-Brabant8 is de regionale samenwerking op arbeidsmigratie bevestigd.

Deze regionale aanpak heeft geleid tot een gedeeld handelingsperspectief voor huisvesting, participatie en welzijn, gezamenlijke inzet op handhaving en integrale veiligheid en de integratie van arbeidsmigranten. Het Handelingsperspectief is op de Regiodag van juni 2021 besproken. Op 19 oktober 2021 hebben wij besloten het regionaal Handelingsperspectief en de uitkomsten van het onderzoek van Expertisecentrum Flexwonen als vertrekpunt te hanteren voor het bepalen van de uitgangspunten van lokaal beleid inzake arbeidsmigratie, dat in dit beleidsstuk gestalte krijgt. Vanuit het programma Noordoost Brabant Werkt! ligt ook een relatie met het programma arbeidsmigranten van de regio Noordoost Brabant. 4. Ons beleid Ons beleid richt zich op het voorzien in zowel goede huisvesting als op kwalitatief goede leef- en werkomstandigheden voor arbeidsmigranten in ’s-Hertogenbosch. Vanuit deze doelstelling wordt ook aandacht besteed aan de positie van arbeidsmigranten in onze samenleving. Het gaat dan om aspecten als onderwijs, participatie en integratie. In relatie tot goede huisvesting worden deze onderwerpen ook belegd in een separaat afwegingskader en (vergunnings)voorschriften voor nieuwe initiatieven. Met een helder beleidskader kunnen de randvoorwaarden voor goede huisvesting worden geschapen, waarmee bedrijven in de huisvestingsbehoefte kunnen voorzien.

Daarmee kunnen we ook meer focus aanbrengen in de inzet van toezicht en handhaving om misstanden zoals overbewoning en (brand-)gevaarlijke huisvesting tegen te gaan. Hiermee vergroten we tevens de kans voor werkgevers om arbeidsmigranten op een volwaardige manier aan de Bossche samenleving (duurzaam) deel te laten nemen. Een zeer divers scala aan organisaties is verantwoordelijk als het gaat om werk en verblijf van arbeidsmigranten. Wij vinden het daarom belangrijk dat de betrokken organisaties en partijen in de huisvesting én begeleiding en ondersteuning primair zelf hun rol pakken. Het is immers ook bij hen dat de behoefte aan internationale medewerkers ontstaat. Met dit beleid spreken we als gemeente ’s-Hertogenbosch uit welke verantwoordelijkheid wij nemen ten aanzien van arbeidsmigratie, hoe wij de verantwoordelijkheid van relevante (markt)partijen zien, welke randvoorwaarden wij stellen en hoe wij gezamenlijk optrekken met onze partners. We treden 5 De afkorting SNA betekent Stichting Normering Arbeid. Het SNA-keurmerk is in het leven geroepen om de risico’s te beperken omtrent

keten- en inlenersaansprakelijkheid; 6 Eerste aanbevelingen Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl; 7 Kamerbrief tweede advies Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl; 8 Op 12/01/21 gepubliceerd in de Staatscourant.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 4 van 12

op als één overheid en voorkomen dat vanuit verschillende disciplines of invalshoeken verschillende geluiden worden afgegeven. Hiervoor blijven we de samenwerking opzoeken, zowel intern al met externe partners. Met dit integraal lokaal beleid op arbeidsmigratie willen wij komen tot betere woon- en leefomstandigheden, zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin en er voor zorgen dat arbeidsmigranten voldoende beschermd worden en zoveel mogelijk deel kunnen nemen aan de samenleving. Dit beleid is gebaseerd op onze normen en waarden die daarmee voor ons de ondergrens vormen t.a.v. aanzien van werken, wonen en maatschappelijk participeren door arbeidsmigranten. Dit beleid vormt daarmee de basis van de gesprekken die we gaan voeren om met de relevante partijen (werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters) te komen tot een afsprakenkader of ‘convenant’ over de ‘zachte aspecten’ die daaruit voortvloeien en daarmee samenhangen. Daarbij willen we komen tot gedeelde ‘Bossche’ normen en waarden, vanuit de beginselen van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, goed werkgeverschap en burgerschap. Hiermee willen we ook in een continue dialoog komen met deze partijen om gezamenlijk te zorgen voor goede omstandigheden voor arbeidsmigranten en de omgeving in de wijken, buurten en dorpen.

Daarbij zoeken we tevens gezamenlijk naar oplossingen voor passende huisvesting en goede woon- en leefomstandigheden voor arbeidsmigranten. Ons beleid is mede gebaseerd op het regionale handelingsperspectief en daarmee in lijn met de afgestemde Noordoost-Brabantse aanpak. Het omvat de volgende thema’s: a. Economie en arbeidsmarkt b. Registratie c. Huisvesting en leefomgeving d. Maatschappelijke participatie, integratie en onderwijs e. Veiligheid en gezondheid In de volgende paragrafen zijn de harde voorwaarden opgenomen in tekstblokken. De ‘zachte’ aspecten zijn daaronder in grijze blokken geplaatst. A. Economie en arbeidsmarkt Nieuwe bedrijven, met name uit de logistiek en productie, brengen vaak een grotere behoefte aan arbeidsmigranten met zich mee. In de regionale afspraken bedrijventerreinen Noordoost-Brabant zijn afspraken vastgelegd over arbeidsmigratie bij vestiging of uitbreiding van bedrijven in Noordoost-Brabant die ook voor ’s-Hertogenbosch leidend zijn:  Als regio spreken we uit dat we niet alleen de economische bedrijvigheid omarmen, maar ook de (internationale) werknemers die daarbij horen.  Met bedrijven die zich nieuw vestigen in onze gemeente en met bestaande bedrijven die willen uitbreiden, maken wij afspraken over de huisvesting van arbeidsmigranten die daar komen werken.

 In de gesprekken met particuliere eigenaren van werklocaties benadrukken we dat ook zij een rol hebben voor een goed woon- en werkklimaat voor arbeidsmigranten. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de werkgever om werknemers goed en juist te informeren over hun rechten en plichten in Nederland en hen te ondersteunen bij het vinden van de juiste informatie en ondersteuning , bij bijvoorbeeld het leren van de Nederlandse taal. 1.

Wij omarmen de regionale afspraken met betrekking tot de vestiging en uitbreiding van bedrijven, wat inhoudt dat we met bedrijven die zich nieuw vestigen ook afspraken maken over de huisvesting van daar werkzame arbeidsmigranten.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 5 van 12

B. Registratie Voor goed integraal beleid voor arbeidsmigratie is van belang dat we een goed beeld hebben van de omvang van de groep arbeidsmigranten die hier woont en werkt, waar zij verblijven en voor hoe lang. De algemene regels op grond van de Wet BRP voor inschrijving en registratie zijn daarvoor in principe geschikt, maar de huidige systematiek kent enkele beperkingen: - Bij een kort verblijf9 is inschrijving in de BRP niet verplicht en wordt uitgegaan van een vooraf verwachte verblijfduur; - Een goede prikkel om ook weer uit te schrijven ontbreekt; - Van kort verblijvende personen worden geen contactgegevens of verblijfsadressen geregistreerd. Het kabinet zet stappen om de BRP zo in te richten dat daarin zichtbaar wordt welke arbeidsmigranten (tijdelijk) in Nederland verblijven en waar zij verblijven (door registratie van het verblijfsadres). Hiervoor is een wijziging van de wet Basisregistratie Personen nodig. Los van de systematiek zien we in de praktijk dat juist bij illegale huisvesting er op aangestuurd of zelfs aangedrongen wordt om niet in te schrijven bij de gemeente. Zo blijven mensen soms onder de radar. Wij zetten er daarom op in dat bedrijven en marktpartijen hun medewerkers zich correct laten in- én uitschrijven in de BRP. Om mensen te kunnen bereiken en de juiste inzet te plegen is het belangrijk te weten wie waar in onze gemeente verblijft of woont.

Daarnaast heeft een onjuiste registratie van personen die in de gemeente verblijven, effecten op de heffing van lokale belastingen en daarmee een weerslag op de solidariteitsgedachte die daaraan ten grondslag ligt. Een internationale werknemer die zich inschrijft in de BRP wordt gezien als ingezetene van de gemeente. Dan gelden de algemene regels met betrekking tot de belastingheffing. Maar als een deel van hen zich niet inschrijft ontstaat ongelijkheid op het gebied van belastingheffing. Indien arbeidsmigranten zich niet inschrijven in de BRP maar wel langdurig in ’s-Hertogenbosch verblijven en daardoor gebruik maken van voorzieningen mag verwacht worden dat zij daaraan bijdragen. Door toeristenbelasting voor alle niet-ingezetenen in te zetten draagt deze lokale heffing er aan bij dat iedereen die in de gemeente verblijft meebetaalt aan de voorzieningen. Arbeidsmigranten die langer dan vier maanden in onze gemeenten verblijven moeten zich inschrijven in de BRP en dragen dan via de reguliere belastingen bij aan de voorzieningen. Zo draagt iedereen die in onze gemeente verblijft daaraan bij: niet-ingezetenen via de toeristenbelasting en ingezetenen via de afvalstoffenheffing en rioolheffing (en bepaalde gevallen via de OZB).

Doordat de financiële prikkel om niet in te schrijven zo wordt weggenomen draagt een verbrede inzet ook bij aan een correcte registratie van iedereen die in de gemeente verblijft. 2.

3.

De werkgever of huisvester dient arbeidsmigranten te faciliteren bij het inschrijven in de BRP of bij het RNI-loket. Bij de vergunningverlening voor huisvestingslocaties betrekken we dit als voorwaarde voor medewerking. Hiervoor kunnen zij bijvoorbeeld gebruik maken van een flyer met basisinformatie over rechten en plichten in Nederland en de vindplaats van nadere informatie. De gemeente zet in op een rechtvaardigere inzet van het lokale belastingstelsel door de toeristenbelasting toe te passen op eenieder die als niet-ingezetene in de gemeente verblijft.

C. Huisvesting en leefomgeving Kwalitatief goede huisvesting is belangrijk voor zowel de arbeidsmigranten, de omgeving als voor de lokale economie en bedrijvigheid. Dat betekent echter niet dat de gemeente primair aan de lat staat 9 Kort verblijf in de zin van de Wet BRP houdt in, een verwacht verblijf in de komende zes maanden van minder dan vier maanden. Verblijft

men langer dan vier van de zes maanden of is men dat voornemens dan is inschrijving in de BRP verplicht. Mensen die korter verblijven moeten zich inschrijven in het Register Niet-Ingezetenen.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 6 van 12

deze huisvesting te realiseren. De huisvesting van een tijdelijke doelgroep behoort ook niet tot de kerntaak van de woningcorporaties. Het goed huisvesten van arbeidsmigranten behoort dan ook écht tot de verantwoordelijkheid van de lokale werkgevers/inleners en de uitzendbureaus. De gemeente moet zorgen voor de juiste randvoorwaarden en een helder kader, waarbinnen die marktpartijen voor passende kwalitatieve huisvesting kunnen zorgen. Wij vinden het belangrijk dat arbeidsmigranten worden gehuisvest waar zij ook werken. Een te grote reisafstand is onwenselijk voor de werknemers vanwege de werk-privébalans en met oog op de gezondheid en voor werkgevers met oog op de continuïteit van de bedrijfsvoering. In de praktijk blijkt dat de kamergewijze verhuur van reguliere woningen voor omwonenden kan leiden tot parkeer-, geluids- en afvaloverlast. De overlast komt vooral doordat arbeidsmigranten een woning anders en intensiever gebruiken dan bij regulier gebruik en een ander leefritme hebben. Als verkamering vaak voorkomt in een buurt, zet dat de leefbaarheid onder druk. De binding tussen buurtbewoners neemt af. Via de Huisvestingsverordening en het bestemmingsplan stelt de gemeente regels voor de vraag waar aan verkamering medewerking kan worden verleend en waar niet. Middels een paraplubestemmingsplan stellen wij regels op voor woningsplitsing en verkamering.

Vanuit het Regionaal handelingsperspectief wordt geadviseerd om in die gevallen waar dat passend is, medewerking te verlenen voor maximaal vier personen in één woning en clustering in wijken of buurten te voorkomen. 4.

De verantwoordelijkheid voor voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor short- of midstay arbeidsmigranten ligt primair bij de werkgevers (waaronder uitzendbureaus) en bedrijven die zich richten op de huisvesting van deze doelgroep. Het is aan hen om passende locaties of gebouwen voor huisvesting te vinden; 5. Vanuit het oogpunt van zuinig ruimtegebruik verdient het benutten van een leegstaand gebouw de voorkeur boven nieuwbouw. Bovendien geldt dat inbreiding vóór uitbreiding gaat; 6. Kamergewijze huisvesting van arbeidsmigranten is in beginsel niet wenselijk vanwege de gevolgen voor de leefbaarheid in buurten, dorpen, straten en complexen. Waar dat wel mogelijk en toelaatbaar is geldt een maximum van vier personen per woning, waarvan bij grote vrijstaande woningen bij wijze van maatwerk kan worden afgeweken; 7. Alle nieuwe huisvesting voor arbeidsmigranten moet minimaal voldoen aan de SNF- of AKF-norm of een opvolger daarvan8. Daarbovenop stelt ’s-Hertogenbosch in de beleidsregels aanvullende eisen. 8. Geclusterde huisvesting voor short-stay is voorstelbaar in gemengde (overgangs)zones; 9. Grotere huisvesting op randen van bedrijventerreinen kan een optie zijn, mits er een goed leefklimaat kan worden gegarandeerd en omliggende bedrijven niet in hun bedrijfsvoering worden belemmerd; 10.

Bij wijze van maatwerk is ook meer structurele short-stay huisvesting van arbeidsmigranten in het buitengebied denkbaar; 11. Huisvesting van seizoensarbeiders in het buitengebied op het terrein van de werkgever is onder voorwaarden mogelijk. Het kan uitsluitend gaan om huisvesting voor eigen werknemers; 12. Huisvesting op recreatieterreinen is niet toegestaan; 13. In specifieke gevallen kan van alle hier opgenomen voorwaarden een uitzondering worden gemaakt, mits daarvoor goede gronden zijn. De (grootschaligere) huisvesting van arbeidsmigranten zal, zeker waar het om bestaande gebouwen gaat, altijd ook een kwestie van maatwerk zijn.

14. Wij streven er bij nieuwe huisvestingsinitiatieven naar dat deze voorziet in een lokale behoefte. Er worden arbeidsmigranten gehuisvest die hoofdzakelijk werkzaam zijn in de gemeente of in de directe nabijheid van onze gemeente; 15. Voor short- en midstay arbeidsmigranten streven we naar huisvesting dicht bij de werkplek; 16. Om te voorkomen dat arbeidsmigranten te afhankelijk zijn van één partij is een scheiding tussen werk en wonen wenselijk. Als dat niet het geval is, moet bij de vergunning voor een huisvestingslocatie voldoende onderbouwd zijn hoe de onafhankelijkheid voldoende geborgd is.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 7 van 12

D. Maatschappelijke participatie, integratie en onderwijs We vinden het belangrijk dat arbeidsmigranten zich welkom voelen, hun weg weten te vinden in onze samenleving en zelfredzaam zijn. Omdat arbeidsmigranten binnen de EU niet inburgeringsplichtig zijn, vindt integratie en participatie op basis van vrijwilligheid en eigen verantwoordelijkheid plaats. De werkgever heeft een belangrijke ondersteunende en bemiddelende rol om er voor te zorgen dat de voor hem werkzame arbeidsmigrant werkt op een plek die zo goed mogelijk past bij kennis, kunde en opleiding. Zij zijn erbij gebaat dat arbeidsmigranten zich in het Nederlands verstaanbaar kunnen maken en dat zij informatie zoals werkinstructies kunnen begrijpen. Dit komt de veiligheid op de werkvloer ten goede. De gemeente kan werkgevers en arbeidsmigranten faciliteren in het aanbieden van geschikte informatie over hun positie op de arbeids- en de woonmarkt. Ook het KOO kan hierin, zoals voor alle inwoners van ’s-Hertogenbosch, een rol spelen. Het komt soms voor dat arbeidsmigranten mét kinderen naar Nederland komen. De minderjarige kinderen van arbeidsmigranten vallen zowel qua leerplicht als op andere aspecten onder het regulier beleid van de gemeente. 17. De gemeente hecht belang aan goede informatievoorziening omtrent participatie, integratie en onderwijs voor arbeidsmigranten.

Dit behoort primair tot de verantwoordelijkheid van de werkgever of huisvester en verbinden we als voorwaarde aan een vergunning voor grootschalige(re) huisvesting; 18. De gemeente onderzoekt of een lokaal informatiepunt kan worden ingericht, in het verlengde van het regionaal Migranten Informatie Punt (MIP) en de informatie op www.workinnl.nl, aangevuld met lokale informatie naar het voorbeeld van de informatie-app van Waalwijk (bijvoorbeeld over lokale zorg en ondersteuning, netwerken en verenigingsleven).

19. Werkgevers, uitzenders en huisvesters zorgen voor informatievoorziening aan en toeleiding van arbeidsmigranten naar basisvoorzieningen op het gebied van taal, onderwijs, gezondheid, vrije tijd en werk & inkomen, passend bij de status en wensen van de arbeidsmigrant. Zij maken daarbij gebruik van het regionale en lokale informatiepunt of -aanbod.

E. Veiligheid en gezondheid Arbeidsmigranten moeten in Nederland veilig kunnen wonen, werken, reizen en toegang tot zorg hebben. Voorkomen moet worden dat zij het slachtoffer worden van uitbuiting. Juist voor deze doelgroep is dat van belang omdat zij niet bekend zijn met de Nederlandse wet- en regelgeving. Veilig wonen betekent een plek waar je jezelf kunt zijn en je je even terug kunt trekken. Maar ook dat de juiste maatregelen zijn getroffen rond bijvoorbeeld brandveiligheid, externe veiligheid en samenleven. De afgelopen tijd zagen we een toename in het aantal signalen en (overlast-) meldingen. Overbewoning en andere leefpatronen van arbeidsmigranten die afwijken van die van de buurt hebben impact op de omgeving. Een steeds groter deel van de handhavingscapaciteit gaat naar het tegengaan van overtreding van de ruimtelijke voorschriften. Door kaders te stellen en mogelijkheden te bieden voor passende huisvesting, ontstaat ruimte voor goede alternatieven. De bonafide bedrijven zullen dan minder genoodzaakt zijn gebruik te maken van ongewenste locaties en woonvormen. Zo kunnen wij ons toezicht en onze handhaving gerichter inzetten op malafide spelers. Partijen die de regels omzeilen, misbruik maken van de kwetsbare positie van arbeidsmigranten, onderbetalen, uitbuiten en slechte woon- en werkomstandigheden veroorzaken en in stand houden.

Dergelijke partijen willen we aanpakken en niet faciliteren geld te verdienen over de rug van een doelgroep die kwetsbaar is doordat zij onbekend zijn met de regels en afhankelijk zijn voor huisvesting.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 8 van 12

We doen alleen zaken met bonafide uitzendbureaus en huisvesters en onderzoeken hoe we bedrijven die zich niet houden aan de regels van ons beleid kunnen weren. Van werkgevers en uitzenders verwachten wij dat zij misstanden voorkomen, signaleren, melden en aanpakken. Bonafide bedrijven voldoen aan de regels en beschikken over de geldende certificering (zoals SNF en de aangekondigde regels rond uitzendbureaus). Het is belangrijk dat mensen goed zijn verzekerd en een beroep kunnen doen op een (huis)arts als dat nodig is. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van inlenende bedrijven en uitzendbureaus om hun werknemers goed voor te lichten over het Nederlandse zorgstelsel en over het afsluiten van een zorgverzekering. Verder is het vanuit het oogpunt van gezondheid en welzijn wenselijk dat er ook sport- en ontspanningsmogelijkheden worden aangeboden (zie hiervoor bij ‘huisvesting en leefomgeving’). In het kader van de coronacrisis zijn ook protocollen opgesteld met oog op veilig wonen, werken en reizen, zoals door uitzendbrancheorganisatie ABU10. De werkgever dient te zorgen voor een gezonde werkplek en veilig vervoer van en naar het werk. In de CAO voor de uitzendbranche zijn afspraken en regels opgenomen over huisvesting, inhoudingen en opzegtermijnen van woonruimte voor arbeidsmigranten die vanzelfsprekend in acht moeten worden genomen11. 20.

Bij aanvragen voor een Wabo-vergunning of een vergunning voor veranderingen in de woonruimtevoorraad op grond van de Huisvestingsverordening 2021 voor huisvesting voeren we een Bibob-onderzoek uit om te beoordelen of sprake is van een bonafide partij. Daarnaast moet de initiatiefnemer gecertificeerd zijn (SNF, en de certificering voor uitzendbureaus als dit wettelijk is geregeld). Zo faciliteren we niet alleen goede huisvesting, maar ook goede partijen die de regels in acht nemen en zorgen voor goede woon- en werkomstandigheden; 21. Constateringen van misstanden op de werkplek of arbeidsomstandigheden melden wij aan de inspectie SZW.

22. Werkgevers en uitzenders moeten hun arbeidsmigranten wijzen op de verplichting een zorgverzekering af te sluiten. Hiervoor kunnen zij bijvoorbeeld gebruik maken van de informatie op www.workinnl.nl.

5. Toezicht en handhaving De afgelopen periode zien we een toename van overlastmeldingen en handhavingsverzoeken. Een steeds groter deel van de handhavingscapaciteit wordt hierop ingezet. Mogelijk ook het gevolg van de recente aandacht voor dit thema, maar het onderstreept in ieder geval dat ook in ’sHertogenbosch illegale huisvesting plaatsvindt. Soms is alleen sprake van overtreding van de ruimtelijke voorschriften, in andere gevallen is sprake van (brand)onveilige situaties en recidive. Voor een deel van de illegale verhuurders is dit eenvoudigweg een mooi verdienmodel, maar voor anderen is het een noodzakelijk kwaad: zij zouden de huisvesting graag anders organiseren. Doordat we met dit beleid meer perspectief bieden en geschikte/goede huisvesting mogelijk maken, kunnen we onze (handhavings-) capaciteit meer richten op het aanpakken van misstanden. De capaciteitsinzet voor toezicht en handhaving geven we invulling door middel van het jaarlijks vast te stellen handhavingsprogramma. In het kader van de handhaving op arbeidsmigratie zoeken wij ook samenwerking met onze partners, in- en extern. Denk bijvoorbeeld aan de politie en de Belastingdienst, maar ook aan Burgerzaken over registraties en WeenerXL over o.a. uitkeringen.

De aanpak van ondermijnende activiteiten rond arbeidsmigratie maakt deel uit van de werkwijze en inzet van het Lokaal Informatieoverleg 10 Zie “Samen de veiligheid van arbeidsmigranten borgen” - ABU. Dit protocol is op de volgende website in meerdere talen te vinden:

Corona veiligheidsprotocol arbeidsmigranten - ABU 11 Zie voor meer informatie: Wonen in Nederland - Work in NL.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 9 van 12

Ondermijning en het Bosch InterventieTEam (LIOO en BITE). Het LIOO wordt ingezet voor efficiënte informatiedeling omtrent handhaving. Voor een efficiënte aanpak kan een regionale afstemming en informatie- en kennisdeling meerwaarde hebben. Dit draagt ook bij aan het voorkomen van ongewenste waterbedeffecten tussen gemeenten in de regio. Daarom nemen wij ambtelijk deel aan een regionale werkgroep die verkent hoe we door samenwerking en betere informatiedeling de handhaving effectiever en efficiënter kunnen inrichten. 23. We richten onze inzet voor toezicht en handhaving op huisvesting door malafide partijen en onveilige situaties en werken daarin nauw samen, zowel intern als met externe partners.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 10 van 12

Bijlage: Overzicht van harde en zachte voorwaarden 1. Wij omarmen de regionale afspraken met betrekking tot de vestiging en uitbreiding van bedrijven, wat inhoudt dat we met bedrijven die zich nieuw vestigen ook afspraken maken over de huisvesting van daar werkzame arbeidsmigranten; 2. De werkgever of huisvester dient arbeidsmigranten te faciliteren bij het inschrijven in de BRP of bij het RNI-loket. Bij de vergunningverlening voor huisvestingslocaties betrekken we dit als voorwaarde voor medewerking. Hiervoor kunnen zij bijvoorbeeld gebruik maken van een flyer met basisinformatie over rechten en plichten in Nederland en de vindplaats van nadere informatie; 3. De gemeente zet in op een rechtvaardigere inzet van het lokale belastingstelsel door de toeristenbelasting toe te passen op eenieder die als niet-ingezetene in de gemeente verblijft; 4. De verantwoordelijkheid voor voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor short- of midstay arbeidsmigranten ligt primair bij de werkgevers (waaronder uitzendbureaus) en bedrijven die zich richten op de huisvesting van deze doelgroep. Het is aan hen om passende locaties of gebouwen voor huisvesting te vinden; 5. Vanuit het oogpunt van zuinig ruimtegebruik verdient het benutten van een leegstaand gebouw de voorkeur boven nieuwbouw. Bovendien geldt dat inbreiding vóór uitbreiding gaat; 6.

Kamergewijze huisvesting van arbeidsmigranten is in beginsel niet wenselijk vanwege de gevolgen voor de leefbaarheid in buurten, dorpen, straten en complexen. Waar dat wel mogelijk en toelaatbaar is geldt een maximum van vier personen per woning, waarvan bij grote vrijstaande woningen bij wijze van maatwerk kan worden afgeweken; 7. Alle nieuwe huisvesting voor arbeidsmigranten moet minimaal voldoen aan de SNF- of AKF-norm of een opvolger daarvan8. Daarbovenop stelt ’s-Hertogenbosch in de beleidsregels aanvullende eisen; 8. Geclusterde huisvesting voor short-stay is voorstelbaar in gemengde (overgangs)zones; 9. Grotere huisvesting op randen van bedrijventerreinen kan een optie zijn, mits er een goed leefklimaat kan worden gegarandeerd en omliggende bedrijven niet in hun bedrijfsvoering worden belemmerd; 10. Bij wijze van maatwerk is ook meer structurele short-stay huisvesting van arbeidsmigranten in het buitengebied denkbaar; 11. Huisvesting van seizoensarbeiders in het buitengebied op het terrein van de werkgever is onder voorwaarden mogelijk. Het kan uitsluitend gaan om huisvesting voor eigen werknemers; 12. Huisvesting op recreatieterreinen is niet toegestaan; 13. In specifieke gevallen kan van alle hier opgenomen voorwaarden een uitzondering worden gemaakt, mits daarvoor goede gronden zijn.

De (grootschaligere) huisvesting van arbeidsmigranten zal, zeker waar het om bestaande gebouwen gaat, altijd ook een kwestie van maatwerk zijn; 14. Wij streven er bij nieuwe huisvestingsinitiatieven naar dat deze voorziet in een lokale behoefte. Er worden arbeidsmigranten gehuisvest die hoofdzakelijk werkzaam zijn in de gemeente of in de directe nabijheid van onze gemeente; 15. Voor short- en midstay arbeidsmigranten streven we naar huisvesting dicht bij de werkplek; 16. Om te voorkomen dat arbeidsmigranten te afhankelijk zijn van één partij is een scheiding tussen werk en wonen wenselijk. Als dat niet het geval is, moet bij de vergunning voor een huisvestingslocatie voldoende onderbouwd zijn hoe de onafhankelijkheid voldoende geborgd is; 17. De gemeente hecht belang aan goede informatievoorziening omtrent participatie, integratie en onderwijs voor arbeidsmigranten. Dit behoort primair tot de verantwoordelijkheid van de werkgever of huisvester en verbinden we als voorwaarde aan een vergunning voor grootschalige(re) huisvesting; 18. De gemeente onderzoekt of een lokaal informatiepunt kan worden ingericht, in het verlengde van het regionaal Migranten Informatie Punt (MIP) en de informatie op www.workinnl.nl,

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 11 van 12

aangevuld met lokale informatie naar het voorbeeld van de informatie-app van Waalwijk (bijvoorbeeld over lokale zorg en ondersteuning, netwerken en verenigingsleven); 19. Werkgevers, uitzenders en huisvesters zorgen voor informatievoorziening aan en toeleiding van arbeidsmigranten naar basisvoorzieningen op het gebied van taal, onderwijs, gezondheid, vrije tijd en werk & inkomen, passend bij de status en wensen van de arbeidsmigrant. Zij maken daarbij gebruik van het regionale en lokale informatiepunt of -aanbod; 20. Bij aanvragen voor een Wabo-vergunning of een vergunning voor veranderingen in de woonruimtevoorraad op grond van de Huisvestingsverordening 2021 voor huisvesting voeren we een Bibob-onderzoek uit om te beoordelen of sprake is van een bonafide partij. Daarnaast moet de initiatiefnemer gecertificeerd zijn (SNF, en de certificering voor uitzendbureaus als dit wettelijk is geregeld). Zo faciliteren we niet alleen goede huisvesting, maar ook goede partijen die de regels in acht nemen en zorgen voor goede woon- en werkomstandigheden; 21. Constateringen van misstanden op de werkplek of arbeidsomstandigheden melden wij aan de inspectie SZW; 22. Werkgevers en uitzenders moeten hun arbeidsmigranten wijzen op de verplichting een zorgverzekering af te sluiten. Hiervoor kunnen zij bijvoorbeeld gebruik maken van de informatie op www.workinnl.nl; 23.

We richten onze inzet voor toezicht en handhaving op huisvesting door malafide partijen en onveilige situaties en werken daarin nauw samen, zowel intern als met externe partners.

Integraal lokaal beleid arbeidsmigratie, ’s-Hertogenbosch

pagina 12 van 12