0.Raadsinformatiebrief analyse en doorkijk Beleidsplan Beheer Openbare ruimte 2022-2027

Raadsinformatiebrief Registratienummer

Onderwerp

11841636

Analyse en doorkijk Beleidsplan Beheer Openbare ruimte 2022-2027 De kwaliteit van de openbare ruimte is belangrijk voor de leefbare stad. We geven een analyse van de stand van zaken en leggen een aantal scenario’s voor.

Aanleiding

Bij de behandeling van de begroting 2022 heeft de raad een motie aangenomen, waarin gevraagd wordt om een analyse van de kwaliteit van de openbare ruimte, met daarbij een doorkijk naar de toekomstige opgaven. De raad heeft gevraagd om inzicht in de toekomstbestendigheid van de kwaliteit van de openbare ruimte. In de motie wordt gevraagd: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

 

Onderzoek te laten doen naar de kwaliteit van de openbare ruimte (waaronder paden en wegen, groenonderhoud, speeltoestellen en infrastructurele kunstwerken), met een doorkijk in de ontwikkeling van de kwaliteit en de vervangingskosten die te verwachten zijn voor een periode van vijf jaar; De raad over de resultaten te informeren en scenario’s voor het kwaliteitsniveau voor te leggen, zodat de raad een nieuwe afweging van de kwaliteit en bijbehorende kosten kan maken. Conform de opdracht in de motie hebben we een analyse gemaakt van de stand van zaken m.b.t. de uitvoering van het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte, dat in 2016 door de raad is vastgesteld. Deze is als bijlage bij deze brief opgenomen. We leggen een aantal scenario’s voor, waarmee de raad een nieuwe afweging kan maken.

Beoogd doel

We hebben de raad toegezegd om de motie in het eerste kwartaal van 2022 uit te voeren. We leggen de uitkomsten voor, zodat een nieuwe afweging gemaakt kan worden over de kwaliteit en bijbehorende kosten. We hebben in deze analyse de stand van zaken opgemaakt ten aanzien van het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte. Dat is immers het kader -qua ambitie en kwaliteit- dat in 2016 door de raad is vastgesteld. In de analyse schetsen we de autonome en beleidsmatige ontwikkelingen in de afgelopen periode en geven we de ontwikkeling in onderhoudsbudgetten weer. Van daaruit geven we een doorkijk naar de beheerbudgetten en de vervangingsopgaven in de komende jaren. Zoals gevraagd, leggen we ten aanzien van het dagelijks beheer en onderhoud en de vervangingsopgaven een aantal scenario’s voor, met de daarbij horende consequenties. Uiteraard is het aan de raad om af te wegen welke kwaliteit tegen welke kosten gewenst is. We geven de raad hierin wel een aantal overwegingen mee. We beschouwen de motie door deze raadsinformatiebrief als afgedaan.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis

Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2016-2025 (5565145; 13 december 2016) Voorjaarsnota 2017 (5826467) Visiedocument ’s-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig (10714347; 9 maart 2021)

Toelichting op analyse en doorkijk

Voor de analyse van de kwaliteit van de openbare ruimte nemen we het in 2016 door de raad vastgestelde Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte (BBOR) als vertrekpunt. De notitie ‘Analyse en doorkijk Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2022 -2027’ is als bijlage bij deze raadsinformatiebrief gevoegd. We beperken ons in deze brief tot de hoofdlijnen, in relatie tot de opdracht van de motie.  

Belangrijke uitgangspunten in het BBOR zijn: Beheer en onderhoud draagt bij aan de doelen van de stad; Middelen ontoereikend om te voldoen aan de vervangingsopgave: daarom 40 % van de vervangingsopgave doorgeschoven tot na 2025; geleidelijk verhogen van het vervangingsbudget.

Ontwikkelingen 2016-2021 We hebben in de afgelopen jaren forse stappen gezet in het realiseren van de ambities van het beleidsplan. We hebben goed grip op de exploitatiebegroting. Tegelijkertijd constateren we dat de kwaliteit onder druk komt te staan, onder andere door:  Klimaatontwikkelingen (droge zomers, extremer weer), waardoor grotere schades en hogere beheerkosten;  Sobere inrichting wordt door bewoners als ‘sleets’ ervaren, waardoor meer meldingen; tijdens de Coronapandemie is de aandacht voor en het gebruik van de openbare ruimte toegenomen; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

  

Plaagsoorten (o.a. eikenprocessierups, Canadese ganzen, Japanse duizendknoop) Loon- en prijsontwikkeling in de markt stijgt harder dan de jaarlijkse indexering in de gemeentebegroting; Bij de vaststelling van het ambitiedocument ‘Groen en Klimaatbestendig heeft de raad besloten om de inrichting af te stemmen op de beschikbare beheerbudgetten.

Stand van zaken kapitaalgoederen De keuze voor vervanging op basis van technische noodzaak in plaats van economische afschrijving kent grenzen.  Het verder vooruitschuiven van de vervangingsopgave betekent een vervangingsgolf in de periode 2030-2040; los van de benodigde budgetten, zien we een uitdaging op beschikbare capaciteit (eigen capaciteit en capaciteit in de markt);  Grootschalige uitvoeringsprojecten leiden tot problemen m.b.t. bereikbaarheid en daardoor imagoschade;  Tekort op de vervangingsbehoefte voor speeltoestellen; verouderde speeltoestellen sluiten niet meer aan op de behoefte; op termijn afname van het areaal omdat niet meer aan de zorgplicht kan worden voldaan;  Duurzaamheidsambitie legt een claim op het versneld vergroenen van de openbare ruimte;  Kwaliteitsniveau wegen en verhardingen gaat achteruit, waardoor we niet meer kunnen voldoen aan onze zorgplicht. Inzet onderhoudsbudget in relatie tot de kwaliteit van kapitaalgoederen Het dagelijks beheer en onderhoud is gericht op het in stand houden van kapitaalgoederen. Op den duur moet het vervangen worden. Daadwerkelijke vervanging is pas aan de orde als bijvoorbeeld een weg of riolering technisch niet meer voldoet. We pakken grootschalige werkzaamheden integraal aan. Daarmee besparen we geld (werk met werk) en beperken de overlast voor de omgeving.

In de tussentijd kunnen we door grootschalig onderhoud of door reparaties de levensduur van kapitaalgoederen verlengen. Daar zit een ondergrens aan: als groot onderhoud meer kost dan vervanging, is er sprake van kapitaalvernietiging. Het groot onderhoud is in de exploitatiebudgetten opgenomen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In de naoorlogse wijken begint de druk op vervanging toe te nemen. Er is vaker en intensiever onderhoud nodig om het areaal op het afgesproken niveau te houden. Bij de bezuinigingen op het gebied van groen en reiniging (2017 en 2019) is gekozen voor minder intensief beheer. Dat heeft effect op de ambities voor een schone stad. Tijdens de Coronapandemie is er intensiever gebruik gemaakt van de openbare ruimte (o.a. parken), wat leidt tot extra druk op het dagelijks onderhoud. Ontwikkeling vervangingskredieten Voor onze kapitaalgoederen hanteren we door de raad vastgestelde afschrijvingstermijnen. Anders dan bijvoorbeeld in het bedrijfsleven reserveren we geen middelen voor de vervanging. Vervangingskredieten worden jaarlijks in de begroting vastgesteld. De vervangingswaarde van alle kapitaalgoederen in de openbare ruimte bedraag € 1,4 miljard. In het BBOR is op basis van de economische afschrijving uitgegaan van een gemiddelde vervangingsbehoefte van € 18,5 miljoen per jaar. Door uit te gaan van de technische levensduur (met levensduur verlengend onderhoud), het doorschuiven van 40 % van de vervangingen naar de periode na 2025 en kritisch te prioriteren, is het gemiddelde vervangingsbudget bepaald op gemiddeld € 6,8 miljoen per jaar. Dit is exclusief het budget voor rioleringen, dat uit het Gemeentelijk Rioleringsplan wordt gedekt. Het tekort wordt geleidelijk ingelopen.

In de meerjarenbegroting zijn t/m 2025 de volgende bedragen opgenomen:

X 1 miljoen euro

2022

2023

2024

2025

6.826

7.119

7.510

7.820

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Met de beschikbare vervangingsbudgetten lopen we in de komende jaren de vervangingsachterstand niet in. Toekomstige opgaven: scenario’s beheer en onderhoud Conform het verzoek van de motie hebben we voor het dagelijks beheer en onderhoud (exploitatie) vier scenario’s uitgewerkt. Scenario 0: Verdere ombuigingen/bezuinigingen Met dit scenario kunnen we bij bomen, groen en verhardingen niet meer voldoen aan de minimale richtlijnen m.b.t. veiligheid en comfort Met als gevolg meer meldingen, klachten en aansprakelijkheidstellingen. Het afwikkelen van de klachten, meldingen en aansprakelijkheidstellingen kost personele capaciteit, waardoor we per saldo geen besparing verwachten. Scenario 1 Continuering huidig beleid Uitgangspunt is het exploitatiebudget 2022, inclusief de ombuigingen in de afgelopen jaren. In dit scenario kan de toegenomen achteruitgang in kwaliteit onvoldoende ondervangen worden door tijdelijk onderhoud: meer ongemak en onveilige situaties. Beheerbudgetten blijven onder druk staan; door autonome prijsontwikkelingen bestaat het risico op -tijdelijk- minder werk voor meer geld. Het risico op meer aansprakelijkheidstellingen blijft bestaan door achteruitgang van de kwaliteit van wegen en verhardingen.

Scenario 2 Aanpassen onderhoudsbudget aan oorspronkelijk ambitieniveau BBOR Gelet op het intensievere gebruik van de openbare ruimte gaat dit scenario uit van een heroverweging van eerder doorgevoerde bezuinigingen op groen en bomen, wegen en reiniging (totaal € 775.000 per jaar). Dit scenario biedt de ruimte om beter melding gericht te werken zonder dat het cyclisch beheer onder druk komt te staan.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Scenario 3 Structureel verhogen onderhoudsbudget in relatie tot nieuwe opgaven Dit scenario gaat uit van het versnellen van de transitie naar ecologische, soortenrijke groenstructuren, passend in de ambities van het Visiedocument ’s-Hertogenbosch groen en klimaatbestendig (voor opvang extreme regenval en voorkomen uitdroging ondergrond: de stad als spons; versterken biodiversiteit) Deze opgave vraagt een arbeidsintensiever beheer, waarvoor jaarlijks ca. € 250.000 aan exploitatiebudget extra nodig is. Toekomstige opgaven: scenario’s vervangingskredieten Voor de uitwerking van scenario’s m.b.t. de vervangingen gebruiken we de vervangingsopgaven zoals in het BBOR zijn vastgesteld. De scenario’s verschillen alleen in de mate van temporisering (vertragen, huidig tempo, versneld inlopen achterstand, geleidelijk inlopen achterstand). Zoals voorzien in BBOR krijgen we met het huidige beleid vanaf 2030 een golf aan vervangingsopgaven. Uit de analyse blijkt dat we met de huidige investeringsbudgetten t/m 2025 de vervangingsachterstand niet inlopen. Voor de vervangingsopgave werken we eveneens vier scenario’s uit. Scenario 0 Verlaging vervangingskredieten Dit scenario betekent het nog verder naar achteren schuiven van vervangingen. Risico’s zijn er m.b.t.

de hoge investeringsbehoefte op langere termijn, kapitaalsvernietiging door dure levensduur verlengende maatregelen, bereikbaarheid en toename aansprakelijkheidstellingen. Door toename van onderhoudskosten levert dit scenario nauwelijks een besparing op. Scenario 1 Continuering huidige werkwijze/budgetten Dit scenario gaat er van uit dat de 40 procent van de vervangingsopgaven door blijven schuiven. Daarbij vlakt de piek in vervangingsopgaven niet af; waarbij op enig moment toch forse investeringen nodig zijn om de minimale kwaliteit te www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

kunnen halen. Ook dit scenario brengt risico’s m.b.t. aansprakelijkheid, bereikbaarheid en bestuurlijk imago met zich mee. Scenario 2 Vervanging op basis van economische levensduur Dit is het meest optimale scenario, omdat we hiermee versneld de achterstand inlopen. Het scenario kent wel nadelen. De begroting wordt in één keer structureel belast. Daarnaast werkt de versnelde inhaalslag prijsopdrijvend, gelet op het capaciteitsgebrek in de markt. Bovendien staat de bereikbaarheid van de stad onder druk als we op veel plekken aan het werk zijn (de stad als bouwput). Scenario 3 Geleidelijk inlopen van de achterstand In dit scenario houden we vast aan het vervangen op basis van de technische levensduur. Door het toevoegen van ca. € 1,3 miljoen investeringsbudget extra per jaar tot het jaar 2032 lopen we de vervangingsachterstand geleidelijk in. Vanaf 2033 worden de vervangingen gerealiseerd op basis van een afweging tussen de economische afschrijvingstermijn en de technische restlevensduur. Binnen dit scenario lopen de kapitaalslasten geleidelijk op met € 35.000 per jaar tot € 530.000 structureel vanaf 2033. Conclusies/ter overweging We hebben op hoofdlijnen een tussenstand gegeven van de uitvoering van het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte. We hebben ons daarin beperkt tot de beheersmatige opgaven.

De gevolgen van bijvoorbeeld de energietransitie voor het beheer van de openbare ruimte brengen op dit moment nog teveel onzekerheden met zich mee.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Om het kwaliteitsniveau vanuit BBOR te borgen geven we de raad mee te overwegen om de beheerbudgetten op orde te brengen (scenario 2). Een extra kwaliteitsslag in het kader van de klimaatadaptatie kan gemaakt worden als de raad kiest voor scenario 3. Voor wat betreft de vervangingsopgave geven we de raad in overweging om de vervangingsachterstand geleidelijk in te lopen (scenario 3). Op grond van de gemaakte keuzen kunnen we een nadere herijking van het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte uitwerken. Dat vraagt echter om meer tijd en capaciteit.

Wij nemen aan u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

1. Bijlagen 2. 1. Analyse en doorkijk Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte 2022-2027 Registratienummer

11841636 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Raadsvergadering Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

14 juni 2022 Van der Geld SB/BEH & PROG OR L. Ottens l.ottens@s-hertogenbosch.nl (073) 6155819

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704