Nota Samen thuis in Delft

overheid ontstaat onder andere doordat mensen: • twijfelen of de overheid hun problemen oplost; • de overheid als deel van het probleem zien; • zich niet gehoord, gezien of begrepen voelen. Opvallend is dat mensen in hun directe omgeving minder polarisatie ervaren dan in de landelijke politiek en (sociale) media.35 Waar op landelijk niveau afnemend vertrouwen en polarisatie zichtbaar zijn, laten de Delftse cijfers vooral zien dat inwoners neutraal of terughoudend zijn in hun oordeel over de lokale politiek. Inwoners antwoorden vaak neutraal of geven aan geen mening te hebben. Slechts 11% voelt zich gehoord door het college van B&W. Daarnaast vindt 17% dat het college goed weet wat er leeft onder inwoners, terwijl 15% het daar niet mee eens is.

"Ik voel me gehoord door het college van Delft" 11% 11% 13%

2023 2021 2019

0

33% 32% 32% 10

20

18% 17% 16%

30

40

50

38% 40% 39% 60

70

80

90

100

90

100

"Het college van Delft weet goed wat er leeft onder de inwoners" 17% 17% 20%

2023 2021 2019

0

10

29% 28%

15% 14% 13%

28% 20

30

40

50 (zeer) mee eens

38% 41% 39% 60 eens noch oneens

70

80 (zeer) oneens

weet niet /geen mening

Bron: Omnibusenquete 2023: vertrouwen in de politiek. 32 Theorieën en aanpakken van polarisatie. Kennisplatform inclusief Samenleven – juni 2020 33 Maatschappelijke onrust in provincies. Onderzoek naar praktische, werkzame provinciale handelingsperspectieven. Bureau Beke (In opdracht van: Ministerie van Justitie en Veiligheid) - 2023 34 Ipsos-onderzoek en SCP-september 2022 - opgenomen in: Maatschappelijke onrust in provincies. Onderzoek naar praktische, werkzame provinciale handelingsperspectieven. Bureau Beke (In opdracht van: Ministerie van Justitie en Veiligheid) - 2023 35 Burgerperspectieven 2022. Bericht 2 – SCP (Sociaal Cultureel Planbureau) 2022

Nota Samen thuis in Delft

24

Werken aan de voorkant van polarisatie Verschillende meningen en overtuigingen horen bij een diverse stad. Maar als meningsverschillen zo groot worden dat ze leiden tot wantrouwen of conflict, ontstaat er ongewenste polarisatie. Vaak wordt pas ingegrepen als het escaleert en wordt gehandeld van incident naar incident. In Delft willen we eerder ingrijpen. We investeren in de relatie tussen groepen in tijden van rust en zetten in op herstel na incidenten. Zo bewegen we naar de voorkant van polarisatie.36 We benaderen polarisatie in Delft zowel vanuit veiligheid als vanuit sociale cohesie: hoe mensen met elkaar omgaan en zich verbonden voelen. Polarisatie raakt immers zowel het gevoel van veiligheid in de samenleving als de onderlinge verbondenheid tussen inwoners. Daarom is het onderwerp belegd bij twee bestuurders: de burgemeester en de wethouder Inclusief Samenleven. Beiden werken vanuit hun eigen rol aan het tegengaan van ongewenste polarisatie en aan het versterken van verbinding, vertrouwen en dialoog. Een concreet voorbeeld van die inzet op sociale cohesie is de samenwerking met het Strategisch Netwerk Radicalisering en Polarisatie (SNRP)37. Al ruim tien jaar werkt de gemeente met dit netwerk samen. In 2024 ontstond binnen het SNRP het

idee om, aansluitend op de stedelijke verbindingsmaaltijd van 4 maart in de Van der Mandelezaal van Museum Prinsenhof, ook verbindingsmaaltijden38 in alle Delftse wijken te stimuleren. Sindsdien hebben in meerdere wijken dergelijke ontmoetingen plaatsgevonden. De gemeente blijft bewoners adviseren, stimuleren en ondersteunen bij het organiseren van deze verbindingsmaaltijden. Hoewel polarisatie de afgelopen jaren is toegenomen39, blijkt uit onderzoek dat mensen op veel onderwerpen juist ook nader tot elkaar zijn gekomen.40 De manier waarop inwoners met elkaar omgaan, speelt hierbij een belangrijke rol. Respect voor elkaars vrijheid van meningsuiting en het voeren van respectvolle gesprekken zijn hierin essentieel. De gemeente draagt bij aan een samenleving waarin mensen elkaar blijven ontmoeten en

met elkaar in gesprek blijven. Door ontmoeting en dialoog te stimuleren, helpt de gemeente bij het opbouwen van onderling vertrouwen en het beter begrijpen van elkaars zorgen en angsten.41 Door in te zetten op de voorkant van polarisatie, wil Delft ongewenste polarisatie voorkomen, sneller en effectiever kunnen optreden bij incidenten en het herstel van onderlinge relaties vergemakkelijken.

Samen in Delft Ook in Delft ontstaan spanningen, maar er zijn ook veel positieve initiatieven die bijdragen aan verbinding en inclusief samenleven. Hoe mensen het samenleven in de stad ervaren, blijkt onder andere uit de Omnibusenquête (2023): 94% van de Delftenaren vindt dat iedereen vrijuit zijn mening moet kunnen

Stellingen over de democratie en normen en waarden Bron: O&S Delft, Omnibus 2023 94%

Iedereen heeft recht voor zijn of haar mening uit te komen

5%

88%

Ik kan mijn eigen keuzes over mijn leven maken

8%

65%

Over het algemeen zijn de meeste mensen wel te vertrouwen

23%

59%

De aanwezigheid van verschillende culturen is een winst voor onze stad

25%

31%

In onze stad gaan demensen met steeds minder respect met elkaar om 0

10

20

(zeer) mee eens

35% 30

40

niet eens/niet oneens

50

12%

22% 60

70

(zeer) oneens

8%

3% 3%

13% 80

90

100

weet niet /geen mening

36 Jacquelien van Stekelenburg (Hoogleraar Sociale verandering en conflict aan de VU) 37 SNRP bestaat uit tientallen sleutelfiguren uit Delftse religieuze (culturele) instellingen (zoals moskeeën, kerken en synagogen), migrantenorganisaties, maatschappelijke en welzijnsorganisaties, en enkele gemeentelijke ambtenaren. Het netwerk werkt op basis van co-partnerschap en co-creatie en bepaalt zelf de invulling van de gezamenlijke visie. De gemeente heeft een faciliterende en adviserende rol. 38 Verbindingsmaaltijden bieden wijkbewoners de kans om op een laagdrempelige manier met elkaar in contact te komen. Tijdens een gezamenlijke maaltijd ontmoeten mensen met uiteenlopende achtergronden en perspectieven elkaar, leren elkaar beter kennen en verkennen wat hen bindt. Zo ontstaan nieuwe verbindingen, groeit wederzijds begrip en wordt bijgedragen aan sociale cohesie en een tolerante Delftse samenleving met minder kans op polarisatie. 39 Verslag van de Pip (Perspectieven in Polarisatie) Nieuwjaarsbijeenkomst over pluralisme en polarisatie in Nederland - 30 januari 2025 40 Burgerperspectieven 2022.

Bericht 2 – SCP (Sociaal Cultureel Planbureau) 2022 41 Interview met Marnix Eysink Smeets (macro)criminoloog, veiligheidspsycholoog en vrijdenker in veiligheid) - OMO (ondersteuningsnetwerk Maatschappelijke Onrust) - https://maatschappelijkeonrust.nl/nieuws-en-trends/interview-marnix-eysink-smeets

Nota Samen thuis in Delft

25

Wat gaan we doen

uiten, en 88% ervaart dat zij hun eigen levenskeuzes kunnen maken. Vertrouwen in anderen verschilt echter sterk tussen groepen. Zo zegt 77% van de bewoners in de binnenstad dat mensen te vertrouwen zijn, tegenover 56% in Buitenhof. Hoogopgeleiden (74%) vertrouwen anderen vaker dan laag­ opgeleiden42 (52%). Ook etniciteit speelt een rol: 71% van inwoners met een Nederlandse achtergrond vertrouwt anderen, versus 53% met een niet-westerse achtergrond. Ook bij de stellingen of de aanwezigheid van verschillende culturen een winst is voor de stad, zijn grote verschillen te zien. Zes op de tien inwoners van Delft vinden de aanwezigheid van verschillende culturen een winst voor de stad. Maar ook hier zijn de meningen verdeeld. Jongeren (18-24 jaar 72% en 25-34 jaar 68%), hoogopgeleiden (70%) en mensen met een migratieachtergrond (niet-westerse 76% en westerse 70%) zijn hier positiever over dan ouderen (55-64 jaar 52%, 65-74 jaar 43% en 75-plussers 35%) laagopgeleiden (32%) en mensen met een Nederlandse etniciteit (52%).

De meningen over respect in de stad zijn verdeeld. 31% vindt dat mensen met minder respect met elkaar omgaan, 35% is neutraal, en 22% is het hier niet mee eens. 13% antwoordde met “weet niet/ geen mening”. We kunnen uit de Omnibusenquête concluderen dat Delftenaren zich vrij voelen hun mening te uiten en levenskeuzes te maken. Maar dat ze elkaar niet altijd vertrouwen en dat ze het gevoel hebben dat men elkaar niet genoeg respecteert. De verschillen tussen groepen zijn groot. Daarom is het belangrijk om sociale contacten tussen inwoners uit verschillende lagen van de bevolking te stimuleren. Om het vertrouwen in elkaar te vergroten, is het noodzakelijk negatieve beeldvorming om te zetten door mensen elkaar beter te laten leren kennen en door het bevorderen van betere onderlinge contacten.

Uit de gesprekken met de stad kwam naar voren dat de ervaring van polarisatie sterk verschilt per groep. Sommige inwoners voelen spanningen of uitsluiting op basis van achtergrond, overtuiging of mening, terwijl anderen hier weinig van merken. Tegelijkertijd werd geconstateerd dat polarisatie op allerlei niveaus voorkomt: van politieke tegenstellingen tot verschillen in levensstijl, cultuur of geloof. Er leeft een breed besef dat ontmoeting en dialoog essentieel zijn om verdeeldheid tegen te gaan. Inwoners benadrukken het belang van activiteiten zoals dialoogtafels waar mensen uit alle lagen van de samenleving elkaar kunnen ontmoeten. Ook is er behoefte aan educatie over empathie, respect en inclusie, om zo verschillen te kunnen overbruggen en samenleven te versterken. Daarom zetten we in op een preventieve aanpak: investeren in relatie en vertrouwen, juist in tijden van rust. Het overzicht op pagina 27 laat zien wat we gaan doen en hoe we dat aanpakken. We willen dat inwoners elkaar blijven ontmoeten en begrijpen, ook als ze het fundamenteel oneens zijn. Dat vraagt om aandacht voor dialoog, erkenning van verschil, en bewustwording binnen de gemeentelijke organisatie. De komende jaren bouwen we aan netwerken, kennis en vaardigheden die ons helpen om polarisatie te herkennen, bespreekbaar te maken en waar mogelijk te voorkomen.

En als spanningen of incidenten zich voordoen, werken we actief aan herstel.

42 We vinden de termen hoog en laagopgeleid niet inclusief. Omdat we wachten tot het CBS met een duidelijke alternatieve definitie komt, zullen we voorlopig nog de termen hoog en laag opgeleid gebruiken.

Nota Samen thuis in Delft

26

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

Inzetten op verbinding en dialoog in tijden van rust om spanningen vroegtijdig te signaleren, escalatie te voorkomen en polarisatie aan de voorkant aan te pakken.

We versterken netwerken van en met bewoners en professionals, zoals geloofsgemeenschappen (kerken en diaconale organisaties) en migrantenorganisaties.

De gemeentelijke organisatie gaat het proces van polarisatie beter begrijpen en ondersteunt andere organisaties in Delft bij het herkennen en omgaan met dit thema.

We stellen een praktische factsheet op voor Delftse professionals, met handvatten om negatieve polarisatie te herkennen en er gepast op te reageren.

Het doel is om in verbinding te staan met inwoners, gemeenschappen en uiteenlopende groepen in Delft, zodat er korte lijntjes zijn en we elkaar weten te vinden wanneer dat nodig is. Vanuit het programma Preventie met Gezag (PmG) zetten we hierin de eerste stappen, onder andere door actief samen te werken met netwerken rondom jongeren.

Stimuleren van sociale contacten en onderlinge verbinding om waardering, vertrouwen en respect tussen inwoners te vergroten en ongewenste polarisatie tegen te gaan.

We gaan Delftse organisaties stimuleren om bewust na te denken over hun rol in het tegengaan van polarisatie, vanuit het besef dat zij deel uitmaken van een groter geheel. We stimuleren het Delftse gemeentebestuur zich actief te verdiepen in de dynamiek van polarisatie en hoe negatieve polarisatie te voorkomen en te verplaatsen naar de voorkant: het investeren in verbinding voordat spanningen ontstaan. We maken bestuurders en medewerkers bewust van het belang van beroepsneutraal en verbindend communiceren. Dit houdt onder meer in: • luisteren naar elkaar, ruimte geven en respect tonen; • de inhoud centraal stellen, objectief blijven in het publieke debat en waken voor kwetsende uitspraken; • naar de hele context kijken en niet naar een gedeelte vanuit het eigen zichtveld; • actief reageren op (inter)nationale gebeurtenissen of uitspraken die groepen inwoners het gevoel kunnen geven niet welkom te zijn.

Zie wat gaan we doen bij ambitie 1.

Inzetten op herstel na incidenten of periodes van negatieve polarisatie om relaties te versterken en wederzijds vertrouwen te herstellen.

We zetten in op herstel van relaties en van wederzijds vertrouwen, onder andere door: • herstelgerichte gesprekken en bijeenkomsten te organiseren met betrokken groepen of gemeenschappen; • ontmoeting, dialoog en reflectie te faciliteren na spanningen of incidenten; • samen te werken met sleutelfiguren en maatschappelijke partners om bruggen te slaan; • ruimte te geven aan persoonlijke verhalen en ervaringen om empathie en onderling begrip te versterken.

Nota Samen thuis in Delft

27

4

bouwen we samen aan een Delft waarin iedereen mee kan doen en zich thuis voelt.

Emancipatie Emancipatie betekent dat mensen vanuit een achtergestelde positie gelijke rechten, kansen en veiligheid krijgen, zodat zij hun eigen keuzes kunnen maken en volwaardig kunnen meedoen in de samenleving op economisch, politiek en sociaal vlak. Het gaat om het doorbreken van achterstelling, uitsluiting of ongelijke behandeling van groepen die daarin worden beperkt bijvoorbeeld vanwege hun gender, seksuele oriëntatie, beperking of achtergrond.

Ambitie 4 Iedereen verdient een volwaardige plaats in de samenleving Delft is een diverse stad waar inwoners met uiteenlopende achtergronden, ervaringen en identiteiten samenleven. Die verscheidenheid is een kracht, maar vraagt ook om blijvende aandacht voor gelijke behandeling, inclusie en participatie. Niet iedereen start vanuit dezelfde positie of heeft dezelfde kansen om mee te doen. Sommige groepen krijgen te maken met discriminatie, uitsluiting en achterstelling. Daarom is het nodig om ongelijkheid actief tegen te gaan en emancipatie te bevorderen.

Onze ambitie is helder: in Delft verdient iedereen een volwaardige plaats in de samenleving. We willen dat alle inwoners gelijke rechten en kansen hebben, en zich veilig en erkend voelen. Via het emancipatiebeleid zetten we ons in voor groepen die structureel achtergesteld worden, zoals vrouwen, LHBTI+personen, mensen met een beperking en voor andere inwoners die drempels ervaren in hun dagelijks leven. Zo investeren we in bewustwording, ontmoeting, veiligheid en zelfbeschikking en

In de 19e eeuw begon in het Westen het emancipatieproces van verschillende groepen: de vrouwenbeweging kwam op gang, de strijd tegen wettelijke discriminatie en strafbaarheid van homoseksualiteit begon, en de slavernij werd afgeschaft. Hoewel deze groepen tegenwoordig formeel gelijke rechten hebben, ervaren ze in de praktijk nog steeds ongelijkheid en uitsluiting. Vrouwen en nazaten van tot slaaf gemaakten studeren en hebben belangrijke maatschappelijke posities en mensen uit de LHBTI+-groep kunnen trouwen en kinderen krijgen. Toch hebben zij in de praktijk nog vaak te maken met discriminatie en ongelijkheid. Niet iedereen krijgt dezelfde kansen of wordt op dezelfde manier behandeld. Maar het emancipatieproces gaat niet altijd in een rechte lijn omhoog; het kan ook te maken krijgen met tegenkrachten. Zo is er momenteel wereldwijd een groeiende conservatieve beweging zich verzet tegen feminisme, diversiteit en LHBTI+rechten, met name die van transgender en non-binaire perso-

Nota Samen thuis in Delft

28

nen. Denk aan influencers die via sociale media miljoenen volgers bereiken met antifeministische of anti-woke43 boodschappen. Ook ontstaan er nieuwe bewegingen, zoals ‘trad­ wives’44, waarin traditionele rolverdelingen tussen mannen en vrouwen worden gepromoot. In sommige landen worden verworven vrijheden en beleidsmaatregelen teruggedraaid. In de Verenigde Staten zijn bijvoorbeeld overheidsprogramma’s voor diversiteit stopgezet en is het kiezen voor een neutrale geslachtsoptie op je paspoort onmogelijk gemaakt. Het emancipatieproces van verschillende groepen krijgt door deze tegenbeweging een terugslag. Ongelijkheid en discriminatie nemen weer toe, terwijl het gevoel van veiligheid en erbij horen juist afneemt.

Gelijke kansen voor achtergestelde groepen In Delft zetten we ons via het emancipatiebeleid in voor inwoners die structureel te maken hebben met achterstelling. De focus ligt op groepen die extra drempels ervaren in hun streven naar gelijke rechten, kansen en zelfbeschikking. Het gaat in Delft met name om: • de regenbooggemeenschap • vrouwen • mensen met een beperking

Daarnaast ondersteunen we vanuit verschillende beleids­ domeinen ook andere groepen die belemmeringen ervaren om volwaardig mee te doen in de samenleving. Het gaat om mensen die bijvoorbeeld vanwege hun leeftijd, sociaal-economische positie, religie, etniciteit, afkomst of opleidingsniveau geconfronteerd worden met uitsluiting of ongelijke behandeling. Ook voor hen zet Delft zich in om obstakels weg te nemen en gelijke kansen te bevorderen.

Regenboogstad Delft is sinds 2011 een regenboogstad. Met de uitvoering van het Actieplan regenboogstad 2023-2026 zetten we ons in voor de sociale acceptatie, veiligheid en welzijn van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgender- en intersekse personen (LHBTI+45). Actieve inzet op dit thema is nodig, want ondanks het lange emancipatieproces blijven LHBTI+-personen vaak geconfronteerd met discriminatie en geweld.46

43 De term ‘woke’ betekent bewustzijn zijn van maatschappelijke ongerechtigheden en discriminatie. De term is de afgelopen jaren door rechtse populisten gekaapt en heeft nu een negatieve associatie. Anti-woke voorstanders vinden diversiteit en inclusie overbodig en zelfs schadelijk. 44 Tradwifes zijn ultra-vrouwelijke, ultraconservatieve vrouwen die kiezen voor een terugkeer naar de normen en waarden van halverwege de 20e eeuw. 45 De + staat voor alle andere vormen die niet heteroseksueel en cisgender zijn en niet in de afkorting LHBTI benoemd worden, zoals aseksueel, panseksueel en queer. 46 LHBT monitor 2022 – SCP - 2022

Nota Samen thuis in Delft

29

Aandeel personen dat zich gediscrimineerd heeft gevoeld in de afgelopen 12 maanden, cis-hetero en lhbtqia+ personen, Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder, 2024 (in procenten) 70% 63% 59% 60% 50% 48% 50% 40% 29% 26% 27% 28% 30% 23% 14% 20% 11% 10% 0%

lager waarderen, vaker suïcidegedachten hebben of pogingen doen en vaker neerslachtig zijn of psychische problemen hebben dan heteroseksuele mensen.48 Daarnaast staat hun zelfbeschikking vaker onder druk in vergelijking met anderen: met minder vrijheid om relaties aan te gaan die zij willen, of zichzelf te kleden en identificeren zoals zij willen.49

hoofdstuk 1 voor toelichting aangaande de afbakening van de groepen in de huidige lhbtiqa+-monitor. c Let op, bij de interpretatie van de resultaten dient ermee rekening te worden gehouden Gemiddeld heeft 88% van de Delftenaren een positieve dat voor meerdere groepen het aantal respondenten per groep relatief laag is (zoals trans en intersekse personen, respectievelijk n = 22 en n = 28) en de resultaten indicatief houding tegenover LHBTI+-personen. Toch verschilt de sociale zijn Zie hoofdstuk 1 voor meer toelichting.

De LHBTI+-gemeenschap ervaart vaker sociale onveiligheid op straat, school en werk, en krijgt meer te maken met respectloos gedrag, discriminatie en geweld. Ook tonen meerdere onderzoeken aan dat LHBTI+-personen procentueel vaker te maken hebben met huiselijk geweld en gender-gerelateerd geweld binnen (familie)relaties (femicide/intieme terreur).47 Daarnaast blijkt dat LHBTI+-personen hun leven en zichzelf

weet ik (nog) niet 3%

wil ik niet zeggen 4%

ja 7%

Sociale acceptatie van de regenbooggemeenschap in Delft

Sinds 2019 meet de gemeente de sociale acceptatie van LHBTI+ in de tweejaarlijkse Omnibusenquête. In Delft geeft 86% van de bewoners aan geen deel uit te maken van de a Gebaseerd op een vragenlijst, gemeten met de vraag: ‘Heeft u zich in de afgelopen 12 LHBTI+-gemeenschap, terwijl 7% wel behoort tot deze groep. maanden gediscrimineerd gevoeld?’. Een * betekent dat de frequentiedistributie van de antwoorden van de groep significant verschilt met de cis-hetero groep. Hierbij is als Uit de enquête blijkt dat 19% van de LHBTI+-personen in Delft grenswaarde voor statistische significantie p < 0,05 aangehouden. b Cis-hetero = cis-hetero personen, L = lesbische personen, H = homoseksuele personen, te maken heeft met discriminatie en 14% met sociale uitsluiting. B+ = bi+ personen, T = trans personen, N = non-binaire personen, I = intersekse Dit is hoger dan het gemiddelde in Delft, wat respectievelijk personen, A = aseksuele personen, KM = lhbtiqa+ personen van kleur en/of met een niet-westerse migratieachtergrond, B = lhbtiqa+ personen met een beperking. Zie 12% en 9% is. Dit komt overeen met landelijk onderzoek.

Bron: Panteia/Movisie, vragenlijst lhbtiqa+-monitor, 2024

Rekent u uzelf tot de LHBTI+-groep?

acceptatie binnen de stad. In wijken als Buitenhof (82%) en Voorhof (85%) ligt deze lager dan het stadsbreed gemiddelde. In sommige buurten, zoals het Rode Dorp (65%), PoptahofNoord (66%) en Gillisbuurt (73%), is de acceptatie zelfs aanzienlijk lager. Ook op andere kenmerken zien we verschillen: jongeren (92%) zijn positiever dan ouderen (77%), hogerop­ geleiden (92%) positiever dan lageropgeleiden (77%), en mensen met een Nederlandse achtergrond (90%) positiever dan mensen met een niet-westerse achtergrond (80%).

nee 86%

Bron: O&S Delft, Omnibus 2023

Sociale acceptatie LHBTI+ 100%

89%

86%

88%

80% 60% 40% 20%

13% 1%

0%

positief

9%

neutraal

1%

10%

2%

negatief

47 Regenbooggids voor gemeenten. Gemeentelijk beleid voor LHBTI+ personen – Movisie – september 2022 48 Handreiking lhbtiqa+ emancipatie – Movisie – november 2024 + Lhbtiqa+-monitor 2024 – Panteia, Movisie & Ipsos I&O - november 2024 49 Zelfbeschikking, veiligheid en gelijkheid Hoe we die van binnenuit kunnen bevorderen – Movisie - 2020

Nota Samen thuis in Delft

30

De maatschappelijke zorgen over een afname van de acceptatie van LHBTI+-personen nemen recent toe. Ook in Delft merkt de LHBTI+-gemeenschap een toenemende verharding in de houding van de samenleving. Zij worden vaker geconfronteerd met persoonlijke intimidatie. We volgen deze ontwikkeling samen met de gemeenschap op de voet, om te beoordelen of er nieuwe of extra maatregelen nodig zijn.

Actieplan regenboogstad 2023-2026 Sinds 2019 werken we in Delft aan ons LHBTI+emancipatiebeleid via het Actieplan Regenboogstad Delft. Het huidige actieplan Regenboogstad Delft 2023-2026 is gericht op het versterken van de sociale acceptatie en veiligheid van de LHBTI+-gemeenschap. Het omvat zes thema’s, elk met bijbehorende concrete acties: 1. Faciliteren van ontmoeting voor LHBTI+-personen 2. Bevorderen van sociale acceptatie in het onderwijs 3. Bevorderen van sociale acceptatie in de sport 4. Bevorderen van sociale acceptatie in welzijn en zorg 5. Bevorderen van sociale acceptatie en veiligheid in de stad 6. Bevorderen van sociale acceptatie binnen wijken

Vooruitblik en verdieping De uitvoering van het actieplan Regenboogstad 2023-2026 is halverwege. De uitvoering van het actieplan gebeurt in samenwerking met lokale en regionale organisaties, zoals DWH, Delft voor Elkaar en Haaglanden Beweegt. DWH speelt een sleutelrol in het realiseren van de activiteiten, met een sterke focus op het ondersteunen en verbinden van zowel lokale initiatieven als de inwoners van Delft. Veel initiatieven zijn succesvol in gang

gezet. Tegelijkertijd blijven nieuwe signalen, ideeën en zorgen vanuit de gemeenschap belangrijk om het beleid verder te verdiepen. Voor nu kiezen we ervoor om geen aanvullende focus­ onderwerpen op te nemen in deze nota. We willen nieuwe signalen, ideeën en voorstellen meenemen in de werkgroep Regenboogstad, zodat we deze samen met de betrokken partners op een gedragen en doelgerichte manier kunnen verwerken in de uitvoering van het huidige actieplan. Op die manier blijven we samen met de gemeenschap bouwen aan een stad waar iedereen zich gezien, gehoord en veilig voelt.

Vrouwenemancipatie Vrouwenemancipatie is een belangrijk onderwerp in de strijd voor gelijke rechten en kansen. Meisjes en vrouwen krijgen vanuit hun omgeving vaker minder ruimte voor zelfbeschikking dan jongens of mannen. Ze krijgen bijvoorbeeld te maken met beperkingen op het maken van eigen keuzes, zoals wie ze ontmoeten, hoe ze zich kleden, en met wie ze een romantische of seksuele relatie aangaan, of ze het huis uit mogen of mogen scheiden. Daarnaast zijn meisjes en vrouwen vaker slachtoffer van huiselijk geweld, eergerelateerd geweld, femicide50, meisjesbesnijdenis, huwelijksdwang en achterlating. Het is van essen­ tieel belang dat we ons als samenleving blijven inzetten voor het

50 Femicide is (gendergerelateerd) geweld tegen vrouwen, of met andere woorden: de moord op vrouwen omdat ze vrouw zijn. Femicide komt voor in alle lagen van de bevolking. Het maakt niet uit welke culturele, religieuze of economische achtergrond de vrouwen hebben. In Nederland wordt femicide hoofdzakelijk gepleegd door partners, ex-partners of familieleden. Vier op de vijf vrouwen wordt omgebracht door iemand in de huiselijke kring. - Kamerbrief ministerie VWS betreft Plan van aanpak ‘Stop femicide! - 7 juni 2024 + Stop femicide - Plan van aanpak om dodelijk geweld tegen vrouwen en meisjes door (ex-) partner of familie te voorkomen – Rijksoverheid – juni 2024

Nota Samen thuis in Delft

31

versterken van de positie van vrouwen en hen de ruimte geven om hun leven op eigen voorwaarden te leiden. In Delft zijn er verschillende maatschappelijke en vrijwilligers­ organisaties die zich inzetten voor vrouwen en hun emancipatie, zoals het Vrouwen in Delft-platform en vrouwengroepen in wijkcentrum De Vleugel. De gemeente bevordert vrouwen­ emancipatie, onder meer door te focussen op zelfredzaamheid en het verbeteren van basisvaardigheden zoals taal, rekenen en digitale vaardigheden. Daarnaast worden verschillende werk­ processen en interventies ingezet bij complexe zaken van huiselijk geweld, zoals het in 2024 gestarte netwerk Huiselijk Geweld Delft. Wanneer het gaat om zelfbeschikking van vrouwen of gendergerelateerd geweld, dan is het belangrijk dat vrouwen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Even belangrijk is het om maatschappelijke ideeën over vrouwen te bespreken met mannen en vrouwen, jong en oud. De opkomst van anti­ feministische gedachten, vooral onder jongeren, door de huidige conservatieve beweging, belemmert de weg naar een inclusieve samenleving. Voorlichting en dialoog zijn essentieel om deze sentimenten tegen te gaan. Daarom zetten we vanuit ons emancipatiebeleid onder Inclusief Samenleven in op het bevorderen het versterken van gelijke kansen, zelfbeschikking, veiligheid en de economische zelfstandigheid van vrouwen.

een beperking. Het uitgangspunt is: als iets toegankelijk is voor mensen met een beperking, is het dat ook voor de hele samenleving. Toegankelijkheid is een belangrijk onderdeel om op in te zetten, op weg naar een inclusieve samenleving. Toegankelijkheid houdt in dat drempels of hindernissen letterlijk en figuurlijk worden weggehaald. Er zijn drie soorten toegankelijkheid: • fysieke toegankelijkheid: iedereen kan alle ruimtes (binnen en buiten) gebruiken; • sociale toegankelijkheid: iedereen wordt gelijkwaardig behandeld en kan meepraten; • informatietoegankelijkheid: iedereen heeft toegang tot zowel digitale (zoals websites en apps) als analoge informatie (zoals brieven en folders).

De Inclusie Agenda is samen met de inwoners van Delft opgesteld, onder het motto: ‘Niets over ons, zonder ons.’ De aanleiding is het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap, dat Nederland in 2016 ondertekende. Dit verdrag verplicht gemeenten om lokaal inclusiebeleid te ontwikkelen en uit te voeren. De agenda richt zich op inwoners die belemmeringen ondervinden bij het deelnemen aan de samen­ leving door lichamelijke, psychische of verstandelijke beperkingen, of chronische ziekten. Om de agenda te vormen, zijn op verschillende manieren signalen opgehaald over de toegankelijkheid in Delft. De uitvoering van de Inclusie Agenda doet de gemeente vanuit alle relevante beleidsafdelingen samen met het Inclusie Collectief Delft, het Toegankelijkheidsnetwerk en partners in de stad.

Delftse Inclusie Agenda De Delftse Inclusie Agenda richt zich op mensen die belemmeringen ervaren bij het participeren in de samenleving. De agenda ‘Samen naar een toegankelijker Delft’ beschrijft hoe we samen met de stad werken aan toegankelijkheid voor inwoners met

Nota Samen thuis in Delft

32

Wat gaan we doen Emancipatie werd in vrijwel alle gesprekken met de stad breed opgevat: het gaat niet alleen om vrouwenrechten, maar om jezelf kunnen zijn, gelijkwaardig meedoen en erkenning van ieders identiteit en kracht. Inwoners noemden verschillende groepen die hierbij extra steun nodig hebben, bijvoorbeeld op basis van gender, beperking of afkomst. Over het algemeen wordt Delft ervaren als een redelijk veilige en open stad, maar volledige acceptatie is niet overal vanzelfsprekend. Vooral buiten vertrouwde ‘bubbels’ of binnen bepaalde wijken en generaties ervaren mensen nog belemmeringen. Acceptatie verschilt dus per context en vraagt om blijvende aandacht. Inwoners vragen om meer zichtbaarheid, waardering en concrete steun, vooral via educatie, ontmoeting en een actieve voorbeeldrol van de gemeente.

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

Achtergestelde groepen krijgen ondersteuning bij hun emancipatieproces, zodat zij gelijke kansen krijgen en een volwaardige plaats in de samenleving kunnen innemen

We ondersteunen de LHBTI+-gemeenschap vanuit het Actieplan Regenboogstad 2023-2026.

Zelfbeschikking, veiligheid en economische zelfstandigheid van vrouwen worden actief versterkt om hun emancipatie te bevorderen.

We stellen een subsidieregeling beschikbaar voor initiatieven uit de stad die bijdragen aan de positieverbetering van vrouwen. De initiatieven richten zich op het vergroten van gelijke kansen, het bevorderen van zelfbeschikking, het versterken van veiligheid en het stimuleren van economische zelfstandigheid.

We maken Delft toegankelijker voor inwoners met een beperking via de Delftse Inclusie Agenda.

Per initiatief kan maximaal € 1.000 subsidie worden aangevraagd. Voor deze regeling is in totaal € 10.000 per jaar beschikbaar.

Daarom zetten we in op gerichte acties die de emancipatie van achtergestelde groepen versterken, gebaseerd op de signalen uit de stad en afgestemd op de specifieke behoeften van inwoners die nog niet vanzelfsprekend kunnen meedoen. Het overzicht hiernaast laat zien wat we gaan doen en hoe we dat aanpakken. We kiezen voor maatwerkmaatregelen die bijdragen aan bewustwording, zichtbaarheid, veiligheid en zelfbeschikking. Daarbij maken we gebruik van effectieve beleidsinstrumenten zoals het actieplan, subsidieregelingen en een uitvoeringsagenda. De uitvoering van deze acties gebeurt in nauwe samenwerking met maatschappelijke organisaties en andere relevante partners in de stad.

Nota Samen thuis in Delft

33

5

verhalen en perspectieven uit onze geschiedenis die lange tijd zijn genegeerd. Door te investeren in educatie, dialoog en herdenking willen we mensen, generaties en gemeenschappen met elkaar verbinden. Zo doen we recht aan het verleden en bouwen we aan een toekomst waarin iedereen zich gezien en gehoord voelt.

Programma Koloniaal- en slavernijverleden

Ambitie 5 We erkennen het verleden en bouwen aan verbinding in het heden Op 19 december 2023 bood het college van burgemeester en wethouders excuses aan voor het aandeel van het stadsbestuur in het in stand houden van het systeem van slavernij. Dit was een belangrijke stap op weg naar heling en verzoening. Maar zoals de burgemeester in haar speech aangaf: “Een excuus mag niet alleen klinken, het moet ook blijken uit ons handelen.” Daarom zetten we ons als gemeente actief in voor bewustwording, erkenning en inzicht in de doorwerking van het koloniaal-

en slavernijverleden in onze samenleving. De sporen van dit verleden zijn nog altijd zichtbaar in patronen van discriminatie, institutioneel racisme en ongelijkheid in kansen en welvaart. Onze ambitie is helder: we erkennen het verleden en bouwen aan verbinding in het heden. We willen bouwen aan een samenleving waarin het koloniaal- en slavernijverleden wordt erkend, begrepen en gezamenlijk herdacht. We maken ruimte voor

We hebben dan misschien de zichtbare ketenen afgeworpen, maar we zitten nog gevangen in onzichtbare ketenen van denkbeelden of beelden over elkaar. Beeldvorming en voor­ oordelen kunnen leiden tot uitsluiting, terwijl kennis en begrip juist voor verbinding zorgen. In Delft willen we bouwen aan een samenleving waarin iedereen ertoe doet, vrij van racisme en discriminatie. Vanuit de nota Samen thuis in Delft en het programma Koloniaal- en slavernijverleden zetten we ons daarom actief in voor bewustwording en voor het doorbreken van hardnekkige patronen van uitsluiting en ongelijkheid. Niet alleen door te streven naar meer begrip, maar vooral door kansen te vergroten en uitsluitingsmechanismen aan te pakken. Daarbij sluiten we aan bij de kracht van bestaande initiatieven in de stad. We nodigen inwoners uit om deel te nemen aan activiteiten die inzicht geven in het koloniaal- en slavernijverleden. Samen bouwen we aan een toekomst waarin dit verleden wordt erkend en verwerkt. We willen niemand iets opleggen. Inclusief samenleven betekent dat iedereen meetelt. We beseffen dat dit onderwerp bij sommigen weerstand oproept. Waar de een aandacht voor het slavernijverleden ziet als een noodzakelijke erkenning van historisch onrecht, ervaart de ander het als onnodig of als een persoonlijke beschuldiging voor iets

Nota Samen thuis in Delft

34

waarmee hij of zij geen directe betrokkenheid voelt. Met het programma Koloniaal- en slavernijverleden willen we ruimte creëren voor dialoog, voor reflectie en voor respectvolle ontmoetingen tussen mensen met verschillende achtergronden en opvattingen.

De gedeelde geschiedenis van Nederland Nederland dankt een groot deel van zijn historische welvaart aan koloniën en slavenhandel. Vanaf de 16e tot ver in de 20e eeuw exploiteerde Nederland gebieden overzee. De officiële slavenhandel startte in de 17e eeuw. Zo’n 600.000 Afrikanen werden tussen de 15e en 19e eeuw verscheept en morele bezwaren waren er nauwelijks.51 Sinds de oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de Verenigde West-Indische Compagnie (WIC) waren er mensen in Nederland kritisch over slavenhandel en slavernij.52 Maar de meerderheid beschouwde het als noodzakelijk voor arbeid in de koloniën. De mensonterende behandeling van slaafgemaakten werd hierdoor vaak ter zijde geschoven. Vanaf de 18e eeuw groeide de groep tegenstanders.53 Toch schafte Nederland als een van de laatste Europese landen pas op 1 juli 1863 de slavernij af. In Nederlands-Indië gebeurde dat officieel al in 1860. Maar vrijheid was daar beperkt; door het cultuurstelsel (1830-1870) werden mensen nog steeds gedwongen producten te verbouwen voor de export naar Nederland. Ook na de afschaffing op 1 juli 1863 in Suriname en de Antillen

moesten veel tot slaaf gemaakten nog tien jaar lang op de plantages blijven werken als zogenaamde ‘staatstoezichthouders’ om de overgang voor plantagehouders te verzachten. Slaveneigenaren werden daarbij financieel gecompenseerd: zij ontvingen 150 tot 300 gulden per persoon die ze ‘kwijtraakten’. De tot slaaf gemaakten zelf kregen niets.

Tussen 1853 en 1939 werden bijna 70.000 contractarbeiders uit Azië naar Suriname gevoerd om de slaafgemaakten op de plantages te vervangen.54 De contractarbeiders hadden eveneens een hard leven en ze werden ook slecht behandeld. Tijdens de contracttijd mochten de arbeiders alleen op de plantage werken. Daarna konden ze vrij leven (veelal in armoede) als kleine boeren.

51 NOS-special: Witte handel in Zwarte mensen - Witte handel in zwarte mensen. Een terugblik op het Nederlandse slavernijverleden. 52 Rapport slavernijverleden van Delft Nancy Jouwe, Gerrit Verhoeven, Ingrid van der Vlis - juni 2023 53 Rapport slavernijverleden van Delft Nancy Jouwe, Gerrit Verhoeven, Ingrid van der Vlis - juni 2023 54 Het koloniaal- en slavernijverleden onder de aandacht Een onderzoek naar het draagvlak onder Zuid-Hollanders – Kennis Zuid-Holland (Risbo consultancy Erasmus) - november 2024

Nota Samen thuis in Delft

35

Onderdeel van onze Delftse geschiedenis Delft speelde een actieve rol in het koloniale systeem en de slavenhandel. Delftenaren waren betrokken bij de oprichting van de VOC (1602) en de WIC (1621).55 Delftse kooplieden, reders en instellingen investeerden fors in deze handelscompagnieën. Zelfs de Weeskamer, onderdeel van het stadsbestuur, belegde in koloniale handel. Slavernij speelde zich ver weg af in de koloniën. Daardoor was het in Nederland en Delft minder zichtbaar en maakten veel mensen zich er niet al te druk om. Maar in Delft wist iedereen, of kon iedereen wel weten, dat slavernij bestond en wat het inhield.56 Vanaf de 17e eeuw woonden er Afrikanen en Aziaten in Delft, vaak meegebracht als slaafgemaakten. Formeel waren zij in Nederland vrij, maar in de praktijk niet altijd en hun leven was verre van gelijkwaardig. Ook na de afschaffing van de slavernij bleven migratiestromen van en naar de koloniën bestaan. In de 19e en 20e eeuw kwamen onder meer Javanen, Indische mensen, Papoea’s, Antillianen en Surinamers naar Delft.57 Niet alleen de diversiteit aan inwoners in Delft toont de verbondenheid met het verleden. In de stad zijn nog altijd tastbare sporen te vinden van dit verleden: gebouwen zoals het Oost- en West-Indisch Huis, archieven, graven, schilderijen en objecten. Ook instellingen als de TU Bandung en Museum Nusantara tonen de koloniale banden.

Begin 2022 werd het Kwartiermakers Comité Slavernijverleden Delft (KMC) opgericht. Dit comité bestaande uit Delftse inwoners en organisaties had als doel het slavernijverleden van Delft structureel aandacht te geven. Het KMC heeft belangrijk pionierswerk in Delft verricht door een netwerk op te bouwen, het onderwerp in onze stad op de kaart te zetten en het college aan te sporen tot onderzoek, excuses, het ontwikkelen van inclusief beleid en het realiseren van een herdenkingsplek en een jaarlijks herdenkingsmoment. In 2024 organiseerde het KMC zes stadsgesprekken over hoe excuses een vervolg kunnen krijgen via een herdenking, educatie en beleid. De uitkomsten zijn gebruikt om het programma koloniaal- en slavernijverleden vorm te geven en acties te bepalen.

Doorwerking van het verleden Het koloniaal- en slavernijverleden is een onderdeel van de Nederlandse geschiedenis die diepe sporen heeft nagelaten. Het drukt nog steeds een stempel op de hedendaagse samenleving, zowel in voormalig gekoloniseerde samenlevingen als in Nederland en Europa.58 Lang kreeg dit niet de erkenning die nodig is om de doorwerking van dit verleden te doorbreken. Onderzoeken tonen aan dat het verleden invloed heeft op sociaaleconomische kansen, onderwijsachterstanden, anti-zwart racisme, transgenerationele trauma’s59 en gezondheid. De doorwerkingen zijn zowel direct van invloed op de nazaten van tot slaaf gemaakten en contractarbeiders, maar ook op de

denkbeelden van andere groepen in de Nederlandse maatschappij.60 Na 1863 werd slavernij amper besproken. Publieke herinnering ontbrak lange tijd.61 Toch zetten nazaten zich al decennia in voor erkenning. Een lange tijd werden zij niet serieus genomen of zelfs weggezet als gevaar voor het Nederlandse gezag. Denk aan activist en verzetsheld Anton de Kom die in 1934 het boek ‘Wij slaven van Suriname’ schreef. Hij werd pas in 2023 volledig erkend met excuses aan zijn familie. Het is dus niet vreemd dat we anno 2025 nog maar aan het begin staan van het herkennen

55 Rapport slavernijverleden van Delft Nancy Jouwe, Gerrit Verhoeven, Ingrid van der Vlis - juni 2023 56 Rapport slavernijverleden van Delft Nancy Jouwe, Gerrit Verhoeven, Ingrid van der Vlis - juni 2023 57 Rapport slavernijverleden van Delft Nancy Jouwe, Gerrit Verhoeven, Ingrid van der Vlis - juni 2023 58 Het Nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen. Kennisagenda 2025-2035. Rose Mary Allen, Esther Captain, Matthias van Rossum, Urwin Vyent – januari 2024 59 Transgenerationeel trauma is psychisch letsel bij iemand, dat is veroorzaakt door een schokkende gebeurtenis die iemand in een vorige generatie heeft meegemaakt. 60 Het koloniaal- en slavernijverleden onder de aandacht. Een onderzoek naar het draagvlak onder Zuid-Hollanders – Kennis Zuid-Holland (Risbo consultancy Erasmus) - november 2024 61 Rapport slavernijverleden van Delft Nancy Jouwe, Gerrit Verhoeven, Ingrid van der Vlis - juni 2023

Nota Samen thuis in Delft

36

van dit verleden en bewustwording van de doorwerking in het heden. Deze doorwerking in de hedendaagse samenleving is als gevolg niet bij iedereen bekend of men is zich er niet van bewust.

Ons gezamenlijk verleden herdenken Voor nazaten van tot slaaf gemaakten is herdenken belangrijk om verleden, heden en toekomst met elkaar te verbinden.62 Voor de gemeenschap is het belangrijk dat herdenken verschillende gemeenschappen nazaten van tot slaaf gemaakten verbindt en dat ook witte Nederlanders zich er betrokken bij- en deel van voelen (bewustwording).63 We zijn tenslotte allemaal nazaten van dit gezamenlijke verleden. De Nationale herdenking Nederlands Slavernijverleden vindt jaarlijks plaats op 1 juli bij het slavernijmonument in het Oosterpark in Amsterdam tijdens Keti Koti (‘de ketenen gebroken’). Steeds meer gemeenten herdenken op 30 juni en vieren op 1 juli. In Delft willen we allen herdenken die geleden hebben onder slavernij in voormalige Nederlandse koloniën: de westelijke koloniën en Nederlands-Indië. Maar ook hen die opstonden tegen slavernij en het systeem van uitbuiting en onderdrukking. Ook de impact van contractarbeid wordt erkend en we willen stilstaan bij de doorwerking van slavernij in het hier en nu.

Delfts herdenkingsmoment De wens voor een herdenkingsmoment leeft breed, zo bleek uit de zes stadsgesprekken van het KMC. Maar er is geen datum die voor alle groepen past. Voor Surinaamse nazaten is 1 juli (Keti Koti) belangrijk, ook 30 juni (om te herdenken) werd verschil-

lende keren genoemd. Voor nazaten uit Curaçao is 18 augustus, Dia di Tula (Dag van Tula), een speciale dag. Anderen hechten waarde aan 15 augustus, wanneer de nationale herdenking van het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog (WOII) plaatsvindt. Ook bleek dat sommige nazaten een ander proces doorlopen. Zo richt de Papoea-gemeenschap zich vooral op hun hedendaagse strijd voor onafhankelijkheid. Mogelijke alternatieve dagen zoals 21 maart (Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie), 1 oktober (Diversity Day) of 10

december (Dag van de Rechten van de Mens) werden ook een aantal keer voorgesteld. We willen daarom samen met de stad bepalen welke datum voor het herdenkingsmoment het meest passend is. We kunnen ervoor kiezen om een herdenkingsmoment in te richten op een datum die niet gerelateerd is aan een bepaalde groep. We kunnen er ook voor kiezen om 30 juni te gaan gebruiken, zoals landelijk steeds meer gemeenten doen, waarbij we allen die

62 Dialoogprogramma Slavernijverleden. Een onderzoek over actie en herdenken - TrueTalk in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – 19 januari 2024 63 Dialoogprogramma Slavernijverleden. Een onderzoek over actie en herdenken - TrueTalk in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – 19 januari 2024

Nota Samen thuis in Delft

37

geleden hebben en opstonden tegen slavernij en koloniale uitbuiting herdenken. In 2025 volgt hierover een besluit vanuit het actieprogramma Koloniaal- en slavernijverleden, na overleg met betrokken gemeenschappen in Delft. Ook de vorm van het herdenkingsmoment wordt in 2025 vastgesteld. In veel steden organiseren lokale stichtingen het herdenken en vieren (door middel van activiteiten of een festival). Zij dragen vaak ook bij aan educatie en bewust­ wording. We onderzoeken welke Delftse organisaties dit kunnen oppakken en of onze wensen en visie op elkaar aansluiten. Vanaf 2026 willen we jaarlijks een structureel herdenkingsmoment borgen vanuit een uitvoeringsopdracht of subsidie met bijbehorend budget. Over het vieren van de afschaffing wordt in 2025 eveneens een besluit genomen. Met de organisaties waarmee we in gesprek gaan over het herdenken, zullen we ook spreken over het vieren van de afschaffing van de slavernij. Daarbij zoeken we aansluiting bij de bredere wens om alle slachtoffers van slavernij en koloniale uitbuiting te eren.

Delftse herdenkingsplek Tijdens de stadsgesprekken werd ook de behoefte aan een fysieke herdenkingsplek uitgesproken. Aanwezigen hebben aangegeven het fijn te vinden om een fysieke herdenkingsplek te hebben op een prominente plek in Delft. Over hoe deze fysieke herdenkingsplek eruit moet komen te zien zijn de meningen verdeeld. Sommige mensen willen een monument, ontworpen door een kunstenaar. Anderen zien liever een participatieproject of meerdere kleinere plekken, zoals gedenkstenen verspreid door de stad. 64

Begin 2026 besluiten we vanuit het programma koloniaal- en slavernijverleden, samen met inwoners, over het ontwerp en de locatie van deze plek of plekken. Het moet een plek worden waar we stilstaan bij het leed dat is veroorzaakt, bij verzet tegen onderdrukking, en bij de doorwerking in het heden. Een ontwerp dat past bij de gehele Delftse samenleving. Het ontwerp en de locatie worden begin 2026 uitgewerkt, zodat de realisatie van het project later in 2026 kan starten.

Wat gaan we doen In gesprekken met de stad kwam naar voren dat het slavernijverleden (van Delft) voor veel inwoners nog relatief onbekend is. Tegelijkertijd groeit het bewustzijn over de impact ervan en de doorwerking in het heden. Herkenning, erkenning en educatie werden herhaaldelijk genoemd als belangrijke pijlers. Ook is er brede steun voor rituelen zoals herdenkingen en voor fysieke plekken van herinnering in de stad. Veel Delftenaren willen het slavernijverleden niet langer negeren, maar actief onderdeel maken van de stadscultuur en het collectieve bewustzijn. Kennis over het koloniaal- en slavernijverleden en de door­ werking ervan in het heden helpt om verschillen te overbruggen en wederzijds begrip te vergroten. Als gemeente dragen we hier actief aan bij, onder meer door het onderzoeksrapport over het slavernijverleden van Delft toegankelijk te maken in een publieksvriendelijk boekje (Slavernijverleden - Stadsarchief Delft). Tegelijkertijd stellen we dat het landelijke onderwijsbeleid hierin een sleutelrol speelt. We ondersteunen de inzet van het Rijk om structureel onderwijs te geven over het koloniaal- en slavernijverleden, migratiegeschiedenis en het gehele Koninkrijk

der Nederlanden.64 Onderdeel hiervan is de ontwikkeling van onder meer een bronnenbank, gastlessen en onderzoek naar antikoloniale vrijheidsstrijders. De afgelopen jaren hebben we lokaal diverse concrete stappen gezet op het thema koloniaal- en slavernijverleden. We geven vervolg aan de uitgesproken excuses (Excuses college | Gemeente Delft) en werken vanuit het programma Koloniaalen slavernijverleden tot 2030 aan erkenning, educatie, dialoog en bewustwording. Daarna blijft het onderwerp geborgd in het bredere beleid voor inclusief samenleven. Daarom zetten we de komende jaren gerichte stappen om dit streven naar erkenning, educatie en verbinding concreet vorm te geven. Het overzicht op pagina 39 laat zien wat we gaan doen en hoe we dat aanpakken. Sommige acties zijn nieuw, andere bouwen voort op bestaande initiatieven in de stad. Samen vormen ze een samenhangend programma dat loopt tot 2030, met als doel het slavernijverleden en de doorwerking ervan een blijvende en zichtbare plek te geven in Delft. Bij alles wat we doen, staat samenwerking met de stad centraal. Want alleen samen kunnen we dit verleden erkennen, verwerken en bijdragen aan een inclusieve toekomst.

Kamerbrief Voortgang slavernijverleden – ministerie van binnenlandse zaken (BZK) – 11 februari 2025

Nota Samen thuis in Delft

38

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Uitvoering programma Koloniaal- en slavernij­ verleden 2025-2030

We zetten het programma op, starten de uitvoering en volgen de voortgang de komende jaren.

X

X

X

X

X

X

Herdenken en vieren als jaarlijks verbindend moment voor alle Delftenaren verankeren

We maken keuzes over een vaste datum, een passend budget en betrokken uitvoeringspartners.

X

We voeren jaarlijks een herdenkingsmoment uit, dat uitnodigt tot ontmoeting, reflectie en verbinding.

X

X

X

X

X

Een fysieke plek van herinnering realiseren in de stad

We bepalen in overleg met de stad de vorm en locatie van een of meerdere herdenkingsplekken.

X

We realiseren een plek(ken) die zichtbaar, toegankelijk en betekenisvol is voor alle Delftenaren.

X

X

Zichtbaarheid en erkenning van het slavernijverleden in naamgeving en het stadsbeeld vergroten

We verwijzen via de gemeentelijke website naar Justis, waar nazaten van tot slaaf gemaakten hun achternaam kunnen laten wijzigen.

X

X

X

X

X

We zorgen voor context en uitleg op locaties in de openbare ruimte waar verwijzingen naar het koloniale verleden aanwezig zijn.

X

X

X

X

X

Structurele erkenning en betrokkenheid van nazaten waarborgen

We verkennen de mogelijkheden voor het oprichten van een adviescommissie X Koloniaal- en slavernijverleden, met vertegenwoordiging van nazaten (en experts).

X

Actieve ondersteuning van lokale initiatieven die bijdragen aan bewustwording, kennisdeling en dialoog over het koloniaalen slavernijverleden en de impact daarvan in het heden.

We stellen jaarlijks subsidie beschikbaar voor kleinschalige initiatieven gericht op bewustwording, ontmoeting en kennisdeling.

X

X

X

X

X

Bewustwording en educatie versterken over het koloniaal- en slavernij­ verleden

Erfgoed Delft blijft het koloniaal- en slavernijverleden structureel onderdeel maken van de historische collectie, publieksinformatie en lesmateriaal.

X

X

X

X

X

X

We ondersteunen het landelijke project ‘Draden van ons Nederlandse slavernijverleden’ met een subsidie. Een wandkleed dat op eigentijdse en beeldende wijze verhalen over het slavernijverleden zichtbaar maakt.

X

Museum Prinsenhof Delft ontwikkelt in samenwerking met de Oude Kerk de Interactieve stadswandeling: Sporen van Slavernij, die deelnemers langs koloniale sporen in de stad leidt.

X

X

Per initiatief is tot € 1.000 beschikbaar; het totaalbudget bedraagt € 15.000 per jaar.

Nota Samen thuis in Delft

39

Inclusieve gemeente

Nota Samen thuis in Delft

40

De gemeente Delft erkent dat inclusief beleid een verantwoordelijkheid is van alle beleidsdomeinen, omdat ongelijkheid vaak op verschillende terreinen van het leven voorkomt. Om onze ambities waar te maken, is het belangrijk dat we diversiteit en inclusie als gemeente waarborgen en zelf het goede voorbeeld geven. Daarom zetten we in op inclusief gemeentelijk beleid. Zodat we dichter komen te staan bij de inwoners van onze diverse Delftse samenleving en beter kunnen inspelen op hun behoeften.

Inclusief beleid Volgens Movisie zorgt inclusief beleid ervoor dat iedereen de vrijheid heeft om zijn of haar leven in te richten en volwaardig mee te doen in een samenleving waar iedereen deel van uitmaakt en aan bijdraagt.65 Inclusief gemeentelijk beleid versterkt de sociale cohesie, bevordert diversiteit, stimuleert vernieuwende ideeën en oplossingen, en voorkomt uitsluiting en discriminatie. Het waarborgen van inclusief beleid draagt bij aan gelijke kansen en zorgt voor gelijke toegang tot voorzieningen voor alle inwoners. Daarnaast zorgt het voor het welzijn66 van de gemeenschap en maakt het de gemeente aantrekkelijker voor zowel inwoners als bedrijven. Iedereen moet volwaardig mee kunnen doen in alle levens­ domeinen. Daarom is het belangrijk dat elk beleidsdomein concreet en specifiek aangeeft hoe inclusief beleid in dat domein wordt uitgevoerd. Als een gemeente enkel een algemeen inclusiebeleidskader heeft, bestaat het risico dat het blijft bij mooie woorden, zonder daadwerkelijke uitvoering binnen de verschillende beleidsdomeinen, doordat de verantwoordelijk-

heid niet goed wordt gevoeld. Door inclusie in elk domein te integreren, ontstaat een duurzame en effectieve aanpak die gericht is op echte veranderingen in de samenleving.

Gezamenlijke opgave

nota kunnen we daarom alleen benoemen welke initiatieven en maatregelen zij nu al uitvoeren en welke bijdragen dat levert aan een inclusieve stad. Hieronder volgt een beknopt en niet-uitputtend overzicht:

Global Goals Het toewerken naar een inclusieve stad, die kansen biedt aan iedereen en waar iedereen kan meedoen, is een complexe opgave. Binnen de gemeente Delft is inclusie nog niet als een gezamenlijke verantwoordelijkheid vastgesteld, terwijl het thema van invloed is op alle beleidsdomeinen van de verschillende portefeuillehouders. Voor deze nota zijn binnen de organisatie gesprekken gevoerd over hoe we inclusie als gezamenlijke opgave willen gaan vormgeven. Daarbij is afgesproken dat de verantwoordelijkheid voor inclusie niet alleen bij het beleidsdomein Inclusief Samenleven ligt, maar dat elk beleidsdomein inclusie zal integreren in hun beleidsnota’s, doelstellingen en uitvoeringsplannen/ werkprocessen. Hoe we gaan monitoren dat elk beleidsdomein inclusief beleid voert, moet nog verder uitgewerkt worden. Bovendien is gedragsverandering binnen de organisatie nodig: een proces dat tijd nodig heeft.

Wat doen we al Hoewel inclusie binnen de gemeente nog geen gezamenlijke, overkoepelende opgave is, vormt het al wel een onderdeel van verschillende programma’s en beleidsdomeinen. De concrete keuzes in wat we doen en hoe we dat doen liggen daarbij bij de afzonderlijke beleidsdomeinen en hun programma’s. In deze

Delft is sinds 2021 een Globale Goals-gemeente. De Global Goals worden ook wel Sustainable Development Goals (SDG’s) genoemd. Zij zijn ontwikkeld om richting 2030 een groenere, eerlijkere en betere wereld te bouwen. Alle zeventien goals hebben een rol bij het bereiken ervan. Deze doelen hebben sterk te maken met de dagelijkse taken en verantwoordelijk­ heden van gemeenten en helpen gemeenten om beleid integraal vorm te geven. De twee SDG’s die het meeste met inclusie te maken hebben zijn: gendergelijkheid (5) en ongelijkheid verminderen (10).

Samen maken we de stad We benutten de kracht van de stad. Dit doen we door zichtbaar en toegankelijk te zijn en ons werk dichterbij en met de Delftenaren te ontwikkelen. We faciliteren verbindingen tussen bewoners, organisaties en de gemeente.

Wij West Delft De gemeente Delft investeert in een veilig en leefbaar DelftWest (Voorhof, Buitenhof en Tanthof-West). Dat doen we samen met een netwerk van organisaties en bewoners. We willen dat het veilig en goed wonen is in Delft-West. En dat alle bewoners een toekomst hebben waarin ze mee kunnen doen en jongeren een goede start hebben in het leven. Er is een uitvoeringsagenda opgesteld door de Alliantie Wij

65 Bron: handreiking inclusief beleid voor gemeente – Movisie - nov 2023 66 Het welzijn van de gemeenschap verwijst naar de algemene gezondheid, geluk en kwaliteit van leven van de mensen die in een bepaalde gemeenschap wonen.

Nota Samen thuis in Delft

41

West waarin onder andere samenleven tussen verschillende culturen aandacht krijgt.

D&I-beleid gemeente Delft Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven en laten zien dat we ook binnen onze eigen organisatie diversiteit en inclusie (D&I) serieus nemen. We willen een inclusieve organisatie zijn met gelijke kansen voor iedereen. Een organisatie waar iedereen zichzelf kan zijn, ongeacht leeftijd, huidskleur, culturele achtergrond, gender, inkomen, talenten, levensbeschouwing, seksuele oriëntatie of beperkingen. We willen dat de diversiteit en kennis van de stad terug te zien is in onze organisatie, en andersom. Zo kunnen we de opgaven van de stad beter zien, begrijpen en samen met inwoners aanpakken. Met het opzetten van een intern D&I-beleid bouwen we de komende jaren verder aan een diverse organisatie die een afspiegeling vormt van de Delftse samenleving. Een organisatie waarin verschillen worden gewaardeerd en we actief werken aan het begrijpen van elkaars perspectieven.

Delftse dienstverlening We zijn er voor iedere Delftenaar. We leven ons in en hebben oog voor de mens en de situatie. Met onze inclusieve dienstverlening sluiten we aan op het belang van de stad én de behoeften van inwoners, ondernemers, organisaties en bezoekers. Deze principes, zoals beschreven in de visie op dienstverlening, geven richting aan onze interne organisatie en versterken een inclusieve benadering waarbij iedereen, ongeacht achtergrond, gelijke toegang krijgt tot gemeentelijke diensten en middelen.

Wonen Delft wil onderzoeken hoe de stem van de woningzoekenden een structurele rol kan krijgen in het participatieproces en het

woningbouwbeleid. Die stem horen we nu te weinig ten opzichte van de zittende bewoners die al wel een woning hebben. Een eerste stap hierbij is de start van een Woonplatform waarbij het doel is een werkbare en inclusieve aanpak te ontwikkelen waarbij de stem van alle belanghebbenden wordt gehoord, dus ook van woningzoekenden. Met de invoering van de Wet goed verhuurderschap moet de gemeente handhaven op de wettelijk vastgelegde algemene regels voor goed verhuurderschap. Eén van deze algemene regels is het voorkomen en tegengaan van discriminatie op de woningmarkt. Huurders die te maken krijgen met discriminatie en zich melden bij het huurteam Delft worden dan doorgeleid naar de Delftse anti­ discriminatievoorziening Stichting iDb.

Inburgering De gemeente vindt het belangrijk dat elke inburgeringsplichtige inwoner mee kan doen naar beste vermogen. Vanuit de Wet inburgering 2021 wordt om deze reden maatwerk geprioriteerd. We kijken naar het individu en wat diegene nodig heeft om te kunnen meedoen in de samenleving. Ook biedt de gemeente de mogelijkheid om tolken in te zetten bij belangrijke gesprekken en wordt er waar mogelijk gecommuniceerd in meerdere talen, zodat er rekening gehouden wordt met inwoners die de taal nog niet volledig machtig zijn. Het gebruik van een informeel netwerk door bijvoorbeeld ervaringsdeskundige en vrijwilligers in Delft draagt hier ook aan bij.

Jeugd Binnen de Jeugdwet zijn de volgende wetsartikelen opgenomen: • Artikel 2.3 (lid 4 onder a en b): Het college houdt bij de bepaling van de aangewezen vorm van jeugdhulp redelijkerwijs rekening met de behoeften en persoonskenmerken van de jeugdige en zijn ouders en de godsdienstige gezindheid, de

levensovertuiging en de culturele achtergrond van de jeugdige en zijn ouders. • Artikel 2.4 (lid 3 onder a en b): Het college draagt er zorg voor dat bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaat­ regelen en van de jeugdreclassering redelijkerwijs rekening wordt gehouden met de behoeften en persoonskenmerken van de jeugdige en zijn ouders en de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de culturele achtergrond van de jeugdige en zijn ouders. • In Delft is een artikel opgenomen in de verordening Jeugdhulp gemeente Delft 2024 waarin bovenstaande vanuit de wet is vertaald naar gemeentelijk beleid: - Artikel 2.2 (lid 3 onder a en e): Het college onderzoekt in samenspraak met de jeugdige en/of zijn ouder(s) en externe deskundigen, zo spoedig mogelijk en voor zover nodig de behoeften, persoonskenmerken, voorkeuren, veiligheid, ontwikkeling en gezinssituatie van de jeugdige en het probleem of de hulpvraag en hoe rekening kan worden gehouden met de godsdienstige gezindheid, de levens­ overtuiging en de culturele achtergrond van de jeugdige en/ of zijn ouder(s). Op basis van deze artikelen in de jeugdwet is ook het preventieve/voorliggende veld ingericht op dit thema. In welke wijk en in welk gezin je geboren wordt, heeft invloed op de kansen die je krijgt in het leven. Dat willen we niet.

We willen dat jeugdigen gelijke kansen in het leven krijgen en gelijke toegang tot school, werk, stage, wonen en vrijetijdsbesteding hebben. Om deze reden wordt er niemand buitengesloten. Dit doen we door in te zetten op een stevige basis vanaf de geboorte, zo nodig met extra ondersteuning tijdens het basisonderwijs en zorgen we ervoor dat jongeren met al hun vragen terecht kunnen bij een loket (fysiek en online).