Handelingen raadsvergadering 6 juli 2023

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

ZEVENDE VERGADERING

op donderdag 6 juli 2023 om 20.00 uur.

Overzicht van de verhandelende punten Reg.nr. 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110

111 112

113

114

115 116 117 118 119

Opening en mededelingen Vaststellen agenda Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken van week 25 van 2023. Benoeminqen Toelating van de heer Van der Steeg (PvdA) tot de raad van de gemeente Delft Het afleggen van de verklaring en belofte door de heer Van der Steeq (PvdA) Benoeming van de heer Van Pelt (PvdA) tot commissielid van de gemeente Delft Het afleggen van de verklaring en belofte door de heer Van Pelt (PvdA) Besluitvorming hamerstukken Voorstel van het Fractievoorzittersoverleg aan de raad inzake het vaststellen Protocol geheimhouding gemeenteraad Delft 2023 (nr. 2325360) Voorstel van het Fractievoorzittersoverleg aan de raad inzake definitie actuele matie (nr. 2326375) Voorstel van het college aan de raad inzake verstrekking van de krachtenveldanalyse rechtsextremisme met als titel 'rapportage quickscan rechts' van 2021 aan de autoriteit Persoonsgegevens (nr. 2325361) Voorstel van het college aan de raad inzake zienswijze ontwerp 1° wijziging beg roting 2023 Regionale Belasting Groep (nr. 2321281) Voorstel van het college aan de raad inzake zienswijze 5° wijziging GR Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (nr. 2324340) Voorstel van het college aan de raad inzake Beheerplan Openbare Verlichtinq 2024-2027 (nr. 2321285). Voorstel van het college aan de raad inzake besteding kwaliteitsgelden Nieuw Delft (nr.

2324352) College van B en W- Plan van aanpak Routekaart Delft klimaatneutraal 2050 (nr. 2322302) Voorstel van het college aan de raad inzake tijdelijke huisvesting nieuwkomersonderwijs (ISK) (nr. 2327394) Sluiting

1

Pag.nr. 2 3 4 5 5 5 6 6 7 7

7 7

7

7

7 22 31 42 59

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Voorzitter: de heer Dag, plaatsvervangend voorzitter. Aanwezig zijn: de heer Analikwu, mevrouw Van den Berg, mevrouw Brussaard, de heren Cüppers en Dag, mevrouw Dijk, mevrouw Van Dijk, mevrouw Enthoven, mevrouw Fung Fen Chung, mevrouw Gaal, mevrouw Grobben, de heren Herrema, Hombergen en Jaff (tot voor de stemmingen over agendapunt 6.3), mevrouw De Jongh Swemer, de heer Koelewijn, mevrouw De Koning, de heer Maruf, mevrouw Osepa, de heer Van der Post (tot zijn afscheid), mevrouw Romeijnders, mevrouw Van Rossum, de heren Schuurman, Van der Steeg (na zijn installatie), Stoop, Treffers en Valk, mevrouw Van Velzen, mevrouw Verduijn, de heer Visser, mevrouw Voogt, mevrouw Wattel, mevrouw Wentink, mevrouw Wessels en de heer Van der Woerd. Aanwezige wethouders: mevrouw Gooijer, mevrouw Huijsmans, mevrouw Schrederhof, de heer Van Vliet en mevrouw Zwart. Raadsgriffier: de heer J. Mimpen. 101. Opening en mededelingen. De VOORZITTER: Goedenavond, dames en heren. Hierbij open ik de vergadering, de laatste raadsvergadering voor het zomerreces, een heel bijzondere vergadering, niet alleen voor mij maar oak voor u als raad. We nemen afscheid van de heer Van der Post, we hebben twee beëdigingen en het is de laatste vergadering voor het zomerreces. We hebben een heel productief en goed jaar achter de rug. Nu op naar een goede start na de zomer.

Hartelijk welkom aan de raadsleden, de leden van het college, de ambtelijke ondersteuning en de aanwezigen op de publieke tribune, die goed gevuld is, volgens mij onder anderen met mensen voor de beëdiging, maar ook voor de afscheidsspeech. Het is goed dat jullie er zijn. Er kan oak via de webcast meegeluisterd worden. lk heb al gehoord dat een aantal bekenden van mij meekijken. Ook die mensen dus welkom; ja, ze moeten toch even benoemd worden! Er kan inmiddels oak via Omroep Delft meegekeken worden, wat heel fijn is. Ook een bijzonder welkom aan de vrouw van de heer Van der Post, die vanavond bij ons is voor het afscheid van de heer Van der Post. lk moet helaas melden dat onze burgemeester met een stemprobleem zit; ze heeft haar stem een beetje verloren. De heer Valk is de eerste plaatsvervangend voorzitter, maar heeft vanavond drie onderwerpen. Oat betekent dat ik voorstel dat ik het vanavond overneem. Ja, dat is de procedure; dat moet even gebeuren en dat gaan we gewoon zo doen. lk doe zeit agendapunt 6.4; dan komt de heer Valk mij vervangen en hij doet vervolgens oak de afsluiting. Kunt u hier allen mee instemmen? lk zie dat de raad daarmee instemt. We gaan gelijk beginnen met het afscheid van de heer Van der Post. Geachte raadsleden, beste JanGeert. Voordat we met de laatste vergadering voor het zomerreces beginnen, moeten we een raadslid uitzwaaien.

JanGeert van der Post, iets meer dan een jaar zat je voor de PvdA in deze zaal. Je volgt je hart en je vrouw naar jouw geliefde continent, LatijnsAmerika, waar zij Nederlands ambassadeur in Colombia wordt. Als raadslid en Delftenaar keek je vaak al verder dan je neus lang is. lk heb je vele heldere analyses gelezen over de vergaderingen die het afgelopen jaar werden gehouden. Nauwgezet leg je je lezers uit hoe het politieke spei in Delft wordt gespeeld. Je hield ons allemaal een spiegel voor: blingblingmoties die partijstandpunten moeten laten shinen; te gedetailleerde debatten en debatten die alle kanten opgaan, vertrouwen, ongeremd controlegedrag en rolvastheid van de raad. Oat zijn allemaal punten die jij naar varen hebt gebracht. Je probeerde duidelijk te

2

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

maken hoe ingewikkeld politiek kan zijn en hoe politieke verhoudingen, zelfs in Delft, soms kunnen leiden tot onderling gedoe. Als raadslid was je steeds op zoek naar verbinding. Oat deed je met respect voor anderen en met gezag, want hoewel je niet zo lang in deze raad zat, nam je aleen dosis raadservaring mee uit Oegstgeest. Daar heb je het afgelopen jaar oak veel over verteld. En Delft kende je als student en ambtenaar oak al van boven tot onder. Als civiel ingenieur en planoloog werkte je in Delft aan de spoortunnel, maar het grootste deel van je werkzame leven woonde en werkte je in Nicaraqua, driemaal zelfs, en oak in Zimbabwe en Ecuador. Daarnaast heb je veel vrijwilligerswerk gedaan in Delft: bij de stedenband Delft-Estelí, Delft4GlobaIGoals en als gastheer bij het museumhuis Huis van Meerten. Oak als raadslid nam je je verantwoordelijkheid. Je was voorzitter van de commissie Economie, Financiën en Bestuur. Bij je afscheid vorige maand als voorzitter van die commissie werd je geroemd om je rustige manier van voorzitten, met oog voor het debat, scherp op de inhoud en met een goede kenn is van de procedures. Als het echt niet anders kan, was je altijd bereid om commissieleden in tijdnood wat extra spreekminuten te geven. Binnen je fractie vervulde je oak nag de rol van secretaris en beheerde je het fractiegeld, nauwgezet en keurig, geheel in lijn met je karakter.

Slim oak en verre van kritiekloos. Oat bleek vaak tijdens de derde helft van de raadsvergadering, tijdens de nabeschouwing, met een biertje erbij. Meestal zei jewel ja en leverde dat mooie gesprekken op, volgens mij met iedereen in de raad. Je begint aan een nieuw hoofdstuk. Maak er wat moois van! Als je zoals jij zo bent verweven met onze mooie stad, weet ik zeker dat je een stukje Delft meeneemt naar Colombia. Oat zou het Delftsblauwe bord kunnen zijn dat je stra ks ontvangt, maar geef dat maar een mooie plek hier. lk begreep dat je van plan bent na Colombia terug te kamen naar Delft en niet naar Oegstgeest, wat een heel groat compliment is voor onze stad. Het zou de tite! vaneen mooi boek kunnen zijn: Terug naar Delft. Beste JanGeert, het gaje goed, heel veel dank voor je inzet in de raad, in het presidium en voor de stad. Oat belonen we uiteraard met bloemen en het mooie Delftsblauwe bord. We zullen straks na de benoemingen even schorsen, zodat we even stil kunnen staan bij jouw verdiensten in de raad. Dank jewel! (Applaus) Er zijn enkele afmeldingen ontvangen. Mevrouw Janssen van de PvdA, de heer Van der Sluis van de SP en mevrouw Timmermans van Onafhankelijk Delft zijn afwezig. Eventuele hoofdelijke stemmingen beginnen vanavond bij stemnummer 7, mevrouw Van Dijk. 102.

Vaststellen agenda

De VOORZITTER: Er is in de aanloop naar deze vergadering een aantal maties en amendementen ontvangen en verspreid. AIie maties en amendementen zijn zoals gebruikelijk op het raadsinformatiesysteem geplaatst bij de betreffende agendapunten, zijn inmiddels ondertekend en maken deel uit van de beraadslaging. Het presidium stelde aanvankelijk voor om ten aanzien van de bespreekagenda een totale spreektijd aan te houden van twee uur. We hebben echter een nagezonden raadsvoorstel ontvangen, agendapunt 6.4. Naar aanleiding daarvan stellen we een totale spreektijd voor

3

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

van drie uur. Dit betekent 13 minuten per fractie en 37 voor het college. Kunt u daarmee instemmen? lk constateer dat de raad daarmee instemt. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 103. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken van week 25 van 2023. Week 25 23-06-2023 2325369 College van B&W - Delfts Sportakkoord II Agenderen voor het Delfts Kwartiertje van 7 september 2023

r23-06-2023 2325354 College van B&W - Beantwoording schriftelijke vragen van fracties ChristenUnie en COA inzake 'Maak ruimte voor kerken' Te zijner tijd betrekken bij de gebedshuizenvisie

r 23-06-2023 2325371 College van &W - Beantwoording schriftelijke vragen fractie Hart voor Delft inzake jeugdoverlast Voorhof Voor kennisgeving aannemen

r 23-06-2023 2325370 lnstituut Sociaal Raadslieden - jaarverslag 2022 en flyer Doorgeleiden naar het college van B&W met verzoek om een reactie aan de raad

r

22-06-2023 2325368 Voorstel van het college aan de raad inzake Beheerplan Groen, Water en Recreatie 20242027 Agenderen voor de procedurevergadering van 31 augustus 2023

r22-06-2023 2325367 Gewijzigd voorstel van het college aan de raad inzake jaarstukken 2022 (incl. erratum) Agenderen voor de commissie Algemeen van 22 juni 2023 en de raad van 29 juni 2023

r 22-06-2023 2325363 Voorstel van het college aan de raad inzake wijziging Verordening Starterslening gemeente Delft Agenderen voor de procedurevergadering van 7 september 2023

r22-06-2023 2325364 College van B& W - jaarverslag Leerplicht en RMC 2021-2022 Voor kennisgeving aannemen

r 21-06-2023 2325362 College van &W - onderzoek slavernijverleden Delft Hierover een bespreeksessie met het college organiseren (waarschijnlijk na afloop van de commissie EFB van 24 augustus 2023

4

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

r21-06-2023 2325366 College van B&W - afdoening toezegging Thor Agenderen voor het Delfts Kwartiertje van 31 augustus 2023

r 21-06-2023 2325365 College van B&W - bestuurlijke reactie meicirculaire 2023 Betrekken bij bespreking kadernota op 22 en 29 juni 2023

r 20-06-2023 2325361 Verstrekking van de rapportage quickscan rechts van 2021 aan de Autoriteit Persoonsgegevens Direct doorgeleiden naar de hamerstukken van de raadsvergadering van 6 juli 2023

r

20-06-2023 2325357 Burgerbrief - inclusie Doorgeleiden naar het college van B&W met verzoek om een afschrift van de reactie

r 20-06-2023 2325356 Burgerbrief - veiligheid Oldenbarneveltstraat naar Delfgauwseweg Briefschrijver betrekken bij het wijkbezoek aan de Wippolder van 21 september 2023

r 20-06-2023 2325360 Voorstel van het Fractievoorzittersoverleg aan de raad inzake het vaststellen Protocol geheimhouding gemeenteraad Delft 2023 Direct doorgeleiden naar de hamerstukkenagenda van de raad van 6 juli 2023

r

20-06-2023 2325358 Platform OVHA - reactie aan Haagse raadsleden i.v.m. de adviesvergadering op 21 juni a.s. op actuele agendapunten Betrekken bij agendapunt 4.4 'MRDH' van 31 augustus 2023

r20-06-2023 2325355 College van B&W - Beantwoording schriftelijke vragen fractie Hart voor Delft inzake bedrijventerrein Neringstraat Voor kennisgeving aannemen

Besloten wordt overeenkomstig de behandelvoorstellen. 104.

Benoemingen

105. Toelating van de heer Van der Steeg (PvdA) tot de raad van de gemeente Delft De VOORZITTER: De commissie Onderzoek geloofsbrieven adviseert de gemeenteraad om de heer Van der Steeg toe te laten tot de raad van de gemeente Delft. Kan iedereen hiermee instemmen? lk constateer dat de raad hiermee instemt. 106. Het afleggen van de verklaring en belofte door de heer Van der Steeg (PvdA).

5

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De VOORZITTER: lk verzoek u allen te gaan staan. De heer Van der Steeg kan voor mij plaatsnemen. lk zal de tekst van de verklaring en belofte voorlezen. "Ik verklaar dat ik, om tot raadslid benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. lk verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. lk beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als raadslid naar eer en geweten zal vervullen." Hierna legt de heer Van der Steeg in handen van de voorzitter de verklaring en belofte af. De VOORZITTER: lk feliciteer u hierbij van harte. lk heb ook voor u een mooi boeket vanuit de griffie. Mevrouw Van Bijsterveldt zal dat overhandigen en uiteraard, geheel volgens de traditie, ook de Delftse vroedschapspenning. lk denk dat ik het verhaal niet nog een keer hoef uit te leggen; misschien kent u dat ook al heel goed. lk wens u heel veel succes in uw nieuwe functie. Gefeliciteerd! (Applaus) U kunt even aan de zijkant wachten. We kamen straks bij u terug voor de felicitaties van de raadsleden. Mooi om dit ook een keer te mogen doen. 107. Benoeming van de heer Van Pelt (PvdA) tot commissielid van de gemeente Delft.

De VOORZITTER: De PvdA heeft de heer Van Pelt voorgedragen als nieuw commissielid. De commissie Onderzoek geloofsbrieven adviseert in te stemmen met zijn benoeming. Kan iedereen hiermee instemmen? lk constateer dat de raad hiermee instemt. 108. Het afleggen van de verklaring en belofte door de heer Van Pelt (PvdA). De VOORZITTER: lk zal de tekst van de verklaring en belofte voorlezen. "Ik verklaar dat ik, om tot commissielid benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. lk verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. lk beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als commissielid naar eer en geweten zal vervullen." Hierna legt de heer Van Pelt in handen van de voorzitter de verklaring en belofte af. De VOORZITTER: lk feliciteer u met het commissielidmaatschap. lk denk dat een applaus van de raad op z'n plek is. (Applaus) 6

HANDELINGEN GEMEENTERMD 2023

Ook voor u hebben we een bloemetje, dat u van mevrouw Van Bijsterveldt krijgt. Nogmaals gefeliciteerd! We schorsen de vergadering voor het feliciteren van het commissielid en raadslid en het afscheid van de heer Van der Post. De vergadering wordt enige tijd geschorst. 109. Besluitvorming hamerstukken. 110. Voorstel van het Fractievoorzittersoverleg aan de raad inzake het vaststellen Protocol geheimhouding gemeenteraad Delft 2023 (nr. 2325360) 111. Voorstel van het Fractievoorzittersoverleg aan de raad inzake definitie actuele matie (nr. 2326375) 112. Voorstel van het college aan de raad inzake verstrekking van de krachtenveldanalyse rechtsextremisme met als titel 'rapportage quickscan rechts' van 2021 aan de autoriteit Persoonsgegevens(nr.2325361) 113. Voorstel van het college aan de raad inzake zienswijze ontwerp 1° wijziging beg roting 2023 Regionale Belasting Groep (nr. 2321281) 114. Voorstel van het college aan de raad inzake zienswijze 5° wijziging GR Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (nr. 2324340) De voorstellen van de hamerstukkenlijst worden zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen. 115. Voorstel van het college aan de raad inzake Beheerplan Openbare Verlichting 20242027 (nr. 2321285).

De VOORZITTER: Er zijn een amendement en twee maties aangekondigd: amendement 6.1.A (Verlichting mag ook steer brengen) van de heer Van der Steeg namens de PvdA, die als nieuw raadslid gelijk een amendement indient - dat is leuk en mooi om te zien - en de heer Koelewijn, motie 6.1.1. (Nachtelijke verlichting omlaag) van mevrouw Enthoven van STIP, mevrouw Brussaard van Volt, de heer Van der Woerd van de ChristenUnie, de heer Valk van het CDA en mevrouw Gaal van Onafhankelijk Delft en motie 6.1.2 (Straatverlichting op zanne-energie is duurzaam en spaart kosten) van de heer Koelewijn van Hart voor Delft. lk geef het woord allereerst aan de eerste indiener van het amendement, de heer Van der Steeg. Gaat uw gang, voor uw maidenspeech. De heer VAN DER STEEG (PvdA): Meneer de voorzitter. Dit is inderdaad mijn eerste speech bij een raadsvergadering van deze mooie gemeente. Het is oak meteen een leuk onderwerp waar we ans licht over mogen laten schijnen, namelijk het Beheerplan Openbare Verlichting. Goede verlichting is immers van groat belang voor de donkere uurtjes van de dag. lk heb het voor de gelegenheid eens nageteld. lk heb inmiddels zo'n 65 keer via de website van Liteweb, de beheerapplicatie van de gemeente Delft voor de verlichting, een storing van de verlichting doorgegeven, want goede verlichting doet ertoe.

Dat bleek oak uit de discussie die we vorige week in deze zaal hebben gevoerd in de commissie. Zoals wij vorige week al zeiden, vinden wij inhoudelijk weinig op het Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 aan te merken. Er worden veel aantallen genoemd en ook flinke bedragen. Dat is logisch, want al met al hebben wehet over ruim 14.000 lichtpunten. Wij lezen dater veel 7

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

aan wordt gedaan om te verduurzamen door het implementeren van led, waarmee ook de kosten dalen. Oat juichen wij toe. Toch hopen wij dat met een aantal van onze opmerkingen in de commissie nog wat wordt gedaan, zoals de verlichting op paaltjes bij fietspaden, reflectaren of wegdekverlichting bij donkere fietsroutes, een hager onderhoudsniveau op een zeer selectief aantal plekken, zoals bij tunneltjes of onderdoorgangen, en het bewaken van het onderhoudsniveau, zodat dat niet onder niveau B of soms zelfs C zakt. Hopelijk neemt de portefeuillehouder ook onze tip richting de partij van het beheersysteem mee over een Litewebapp; dat is echt een tongbreker, maar ik hoop dat het duidelijk is. Toch is er een punt dat wij graag willen uitlichten, namelijk sfeerverlichting. De PvdA stelt daarom het amendement Verlichting mag ook steer brengen voor. Dat betekent dat we sfeerverlichting in de gehele stad als punt meenemen en niet enkel kijken naar sober en doelmatig. Daarmee houden we de ruimte om door middel van verlichting te investeren in de ruimtelijke kwaliteit van de stad. Op dit moment betekent dit geen extra kostenpost. Pas op het moment dat er specifieke plekken worden verlieht, zal een afweging moeten worden gemaakt. Wij vragen het college dan ook om hiervoor een eenvoudig afwegingskader te ma ken en dit op een later moment aan de raad voor te leggen.

Wij geven wel alvast een schot voor de boeg voor plekken waar sfeerverlichting meerwaarde zou kunnen hebben: de muurschilderingen langs de Chopinlaan, de muurschildering bij de Dasstraat, het monumentale pand van Tandzorg Delft in Voorhof, de bomen in het grasveld bij de Bikolaan en misschien enkele van de tientallen kleinere kunstwerken, zoals de Delftse Tegelmannen bij de Abtswoudsebrug, Stoelen-alu cement - dat is kennelijk een naam - of het Veulentje aan de Elzenlaan. Dan de maties. De matie van STIP, Nachtelijke verlichting omlaag, vinden wij erg sympathiek. Wei zagen wij al elementen uit de matie terug in het stuk. Uit de beantwoording van de wethouder vorige week dinsdag bleek dat Delft nu al werk maakt van duurzaam verlichten en minder lichthinder veroorzaken door de verlichting te dimmen. Die delen vinden wij dan ook overbodig. Het aansluiten bij de Nacht van de Nacht steunen wij wel van harte, evenals het gesprek met onze groente- en fruittelende buurgemeenten. Minder lichthinder is namelijk gewoon wenselijk. De heer Valk gaf vorige week al aan dat hij de sterrenhemel in Hoogeveen mist. lk sluit me daar als geboren en getogen Texelaar volledig bij aan. Met mijn vriendin, aanwezig op de publieke tribune, heb ik meermalen op de Waddenzeedijk gelegen en sterren gekeken.

En dan wordt er gezegd dat romantiek dood is! De PvdA gunt Delftenaren het om de sterren te kunnen zien. Wij neigen dan ook naar steun voor deze matie, maar nog even onder het voorbehoud van de antwoorden van de wethouder. De matie van Hart voor Delft over straatverlichting op zanne-energie vindt de PvdA ook sympathiek. Weliswaar denken wij dat de meerwaarde voor Delft beperkt zal zijn qua lichtmasten, maar wie weet is het voor wegdekverlichting een goede, goedkope oplossing. Daar zal de heer Koelewijn stra ks ongetwijfeld meer over verteilen en ook enkele vragen over stellen. Wij zijn benieuwd naar de kijk van de portefeuillehouder, maar neigen er op dit moment naar om deze matie te steunen. Het was een vrij lange maidenspeech, maar hopelijk zijn onze punten net als de straatverlichting helder. lk sluit af met nogmaals veel dank uit te spreken voor mijn voorganger, de heer Van der Post. Wij wensen hem en zijn vrouw natuurlijk heel veel geluk en succes met zijn nieuwe avontuur in Colombia. Zelf heb ik veel zin om de komende drie jaar met de rest van de raad aan een mooier, socialer, duurzamer en vooral groener Delft te werken. (Applaus) 8

HANDELINGEN GEMEENTERMD 2023

Door de fracties van de PvdA en Hart voor Delft wordt amendement 6.1.A (Verlichting mag ook sfeer brengen) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op 6 juli 2023 ter bespreking van het Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027, Wijzigt het voorgestelde besluit, als volgt: 1.

Stelt het Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027 vast, met de volgende wijzigingen ender 5.2 en 5.2.1:

2. 5.2 Ontwerp en inrichting Was: Uitgangspunt voor het ontwerp en inrichting is een sobere en doelmatige openbare verlichting. Dit betekent dat de vereiste verlichtingsniveaus (NPR13201) worden gerealiseerd door een optimale keuze en plaatsing van verlichtingsmiddelen. Met uitzondering van een beperkt aantal bijzondere gebieden die omschreven zijn in het Handboek lnrichting Openbare Ruimte, is vormgeving ondergeschikt aan de technische en functionele eisen, levensduur en onderhoudskosten. Wordt: Uitgangspunt voor het ontwerp en de inrichting is een sobere en doelmatige openbare verlichting, evenals aanvullende sfeerverlichting. Dit betekent dat de vereiste verlichtingsniveaus (NPR13201) worden gerealiseerd door een optimale keuze en plaatsing van verlichtingsmiddelen. Met uitzondering van een beperkt aantal bijzondere gebieden die omschreven zijn in het Handboek lnrichting Openbare Ruimte, is vormgeving ondergeschikt aan de technische en functionele eisen, levensduur en onderhoudskosten. 5.2 .1 Wei of niet verlichten Bij 5.2.1. wordt de volgende beleidsrichtlijn toegevoegd als 3e punt: o Bijzondere gebouwen, kunstwerken, bomen of andere elementen in de openbare ruimte kunnen aanvullend worden verlieht door middel van sfeerverlichting om zo de ruimtelijke kwaliteit van een gebied te benadrukken of te verbeteren.

Toelichting In het stuk wordt enkel uitgegaan van bestaande sfeerverlichting. Er wordt letterlijk aangegeven: 'De aanstraalverlichting zet de historische gebouwen waar Delft trots op is, letterlijk in de schijnwerpers...'. Hiermee wordt impliciet gesuggereerd dat we als stad a Ileen trots zijn op met name de binnenstad en enkele kleine plukjes stad rond het centrum. Het openhouden van de mogelijkheid om ook elders in de stad sfeerverlichting toe te voegen, is nu niet mogelijk in het stuk: deze plekken zijn gegeven. Met dit amendement voegen we deze mogelijkheid toe. Doel is om zo de ruimtelijke kwaliteit, sociale veiligheid en identiteit van de stad en/of wijk te benadrukken, ook op de donkere uren van de dag. Met name in de periode van oktober tot maart kan dit van grote meerwaarde zijn." (Applaus)

9

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De VOORZITTER: Ja, voor een mooie maidenspeech is applaus uiteraard op zijn plaats. lk zal nog heel even uitlichten ... Het is niet zo bedoeld, maar u heeft al heel veel woordgrappen gemaakt over de verlichting. lk denk dat dat u ook tekent als iemand met veel humor. Oat doet u mooi. U heeft ook gezegd dat de maties sympathiek zijn. Zo kennen we u ook: als commissielid hebben we u al leren kennen als sympathiek. We mogen volgens mij ook veel van u verwachten. Dus heel veel succes en gefeliciteerd met de maidenspeech. Mevrouw ENTHOVEN (STIP): Voorzitter. lk begin met het nogmaals erkennen en laten weten dater heel veel goeds in Delft gebeurt op het gebied van verlichting. We werken toe naar ledlampen. Op verschillende plekken in de stad wordt al ingezet op innovatievere vormen van verlichting. Dit is iets wat wij ten volle toejuichen. Toch denkt STIP samen met alle mede-indieners dat er nog meer stappen gezet kunnen worden om het verlichten te verduurzamen en de lichtvervuiling in Delft tegen te gaan. Daarom zien wij graag dater op drie manieren wordt ingezet op het verduurzamen van deze verlichting en het verminderen ervan. Ten eerste kan er daadwerkelijk ingezet worden op het verminderen maar ook slimmer inzetten van openbare straatverlichting. Daarbij kan gedacht worden aan een duurzamer dimregime.

Andere gemeenten passen dit al toe, zodat de verlichting niet harder staat te branden dan nodig is, maar Delft heeft nog niet het duurzaamste dimregime gekozen. Het kan ook gaan om het weghalen van verlichting waar dat niet ten koste gaat van de veiligheid. Ook het inzetten van nieuwe technieken, zoals grondverlichting of gekleurde verlichting, kan bijdragen. Mevrouw VAN DEN BERG (WO): Mevrouw Enthoven zei het wel even: het uitzetten van verlichting kan misschien leiden tot een bepaald gevoel van onveiligheid. Als we inderdaad met elkaar gaan werken aan verduurzaming van verlichting en aan het dimmen en misschien het uitzetten van verlichting, ben ik benieuwd in hoeverre dat ten koste gaat van de veiligheid en het gevoel van veiligheid van onze Delftenaren. Mevrouw ENTHOVEN (STIP): Volgens mij moeten we altijd rekening houden met het gevoel van veiligheid, maar betekent dat niet dat we op dit moment geen stappen meer kunnen zetten om die verlichting te verduurzamen en te dimmen waar dat kan zonder dat dat ten koste hoeft te gaan van de veiligheid. De veiligheid is daarin wel een onderdeel van dat afwegingskader, maar we zien dat daar nog veel meer mogelijkheden in zijn. Een tweede manier om verlichting in Delft te verduurzamen, is om ons aan te sluiten bij de Nacht van de Nacht.

Daarmee creëren we bewustwording in heel Delft bij organisaties en bewoners, maar ook binnen onze gemeente zeit en verminderen we met elkaar onnodige verlichting in Delft. Ten derde kunnen wij de lichtvervuiling niet in ons eentje tegengaan. Daarom is het belangrijk om met buurgemeenten in gesprek te gaan over lichtvervuiling en het effect van verlichting. Hierbij is de insteek tweeledig: enerzijds de gemeenten met veel glastuinbouw ervan bewust maken dat hun beleid ook effect heeft op Delft - dat is een groot effect - en anderzijds in gesprek gaan met gemeenten met veel natuur, zeker met natuur die aan Delft grenst, om ervoor te zorgen dat de verlichting die er is, minder impact heeft op de biodiversiteit en de dieren daar. Licht schijnt ook over de gemeentegrenzen heen. Laten we dus ook buiten onze gemeentegrenzen kijken. Mevrouw VAN DEN BERG (WO): lk wilde motie nog even afhechten met de vraag of STIP en de mede-indieners bereid zijn om aan het dictum van de motie toe te voegen dat de maatregelen niet ten koste van de veiligheid mogen gaan. Want mevrouw Enthoven geeft aan dat het inderdaad belangrijk is om daar rekening mee te houden. Kunnen we dat dan niet beter vastleggen in het dictum van de motie?

10

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Mevrouw ENTHOVEN (STIP): lk denk dat het een terecht punt is om dit niet ten koste van veiligheid te willen laten gaan. Dit staat ook al in het staand beleid. Het idee is ook "waar passend", wat wel in de motie staat, en dat daarbij ook gekeken wordt naar de beleidskaders. Maar als de PvdA alleen op die manier hierin mee wil gaan, wil ik hierover zeker in overleg met de mede-indieners. De VOORZITTER: Volgens mij gaat het om de WD. Gaat uw gang. Mevrouw ENTHOVEN (STIP): lk corrigeer eerst mijn fout: ik bedoelde natuurlijk de WD. We kunnen daar zeker over in gesprek. Oat hoor ik dus graag. Dan nog de andere motie en het amendement. Wat de motie van Hart voor Delft betreft kunnen we ons aansluiten bij het betoog van de Partij van de Arbeid. Wij zijn ook erg benieuwd naar de redenen waarom we hiermee zijn gestopt en ook waarom het weer is doorgezet. Het amendement van de Partij van de Arbeid vinden we interessant, maar moet niet tegen onze motie over lichtvervuiling ingaan. Daar zit dus nog een kleine afweging. We zijn ook benieuwd naar de reflectie van de wethouder daarop en eventueel ook van de Partij van de Arbeid in de tweede termijn.

Door de fracties van STIP, Volt, de ChristenUnie, het COA en Onafhankelijk Delft wordt motie 6.1.1 (Nachtelijke verlichting omlaag) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op 6 juli 2023 ter bespreking van Voorstel van het college aan de raad inzake Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027, constaterende dat: Delft de stad met de meeste lichtvervuiling in Nederland is, waarvan een deel op het grondgebied van Delft wordt gecreëerd, en een deel door omliggende kassen; lichtvervuiling schadelijke effecten heeft op de slaap van mensen; lichtvervuiling daarnaast schadelijke effecten heeft op de paring, voedselvoorziening en slaappatronen van dieren; de kosten voor het elektriciteitsverbruik van de openbare verlichting circa€ 380.000 zijn; andere gemeenten gestaag aan de slag zijn met het dimmen of uitzetten van verlichting; al 178 gemeenten en bedrijven de lichten hebben gedoofd tijdens de Nacht van de Nacht; overwegende dat: duurzaamheid en oog voor de natuur belangrijk zijn op elk beleidsterrein, juist ook op het terrein van verlichting; het verminderen van de hoeveelheid verlichting minder elektriciteit kost, wat duurzamer is en een structurele kostenbesparing kan opleveren; Delft op dit moment straatverlichting verduurzaamt door ledlampen in te zetten, maar minder inzet op het verminderen van lichtvervuiling en andere manieren van het verduurzamen van

verlichting; voor het verminderen van de nachtelijke verlichting ook de samenwerking met inwoners, bedrijven en (sport)organisaties in de stad nodig is; 11

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

draagt het college op: straatverlichting verder te verduurzamen en lichtvervuiling te verminderen door in samenspraak met bewoners onder andere aan de slag te gaan met/te versterken op: o het veranderen van het dimregime (aangepaste tijden/ verminderde I ichti ntensiteit); o het aanpassen of weghalen van verlichting waar passend; o het inzetten van dynamische of grondverlichting waar passend, bijvoorbeeld het gebruik van verlichting in het plaveisel van fietspaden; o het inzetten van gekleurde verlichting die minder impact heeft op mensen en dieren; bewustwording voor lichtvervuiling te creëren door onder andere aan te sluiten bij de Nacht van de Nacht, en partners in de stad hierin mee te nemen; met buurgemeenten in gesprek te gaan over hoe ook zij lichtvervuiling kunnen verminderen, specifiek kasverlichting; over de voortgang terug te koppelen in Q2 2024, en gaat over tot de orde van de dag." De heer KOELEWIJN (Hart voor Delft): Voorzitter. Openbare verlichting is zeer van belang voor de zichtbaarheid en met name de veiligheid in de openbare ruimte. Zoals in de commissie besproken, zijn wehet in de basis met STIP eens dat je ook kunt "oververlichten", al vinden we veiligheid en voornamelijk het door mevrouw Van den Berg al aangestipte gevoel van veiligheid een grater goed.

Wat de matie Nachtelijke verlichting omlaag van STIP betreft zijn we er nog niet helemaal uit en wachten we nog de reactie van de wethouder af. Hart voor Delft dient de matie Straatverlichting op zanne-energie is duurzaam en spaart kosten in. Ook Hart voor Delft is zieh er zeer van bewust dat terugdringen van de uitstoot door onder andere verduurzaming van belang is. Zoals in de matie vermeid is een eerdere proef met straatverlichting op zanne-energie voortijdig gestaakt. Graag horen we van de wethouder waarom. Daarnaast hebben we het amendement van ons kersverse raadslid van de Partij van de Arbeid mede ingediend, omdat we aanlichting van monumentale of anderszins markante plekken in de stad heel belangrijk vinden. Het zou fijn zijn als de wethouder financiële ruimte vindt om onder andere de mozaïekmuur in de Papenstraat aan te lichten. Daarnaast zijn er aleen aantal andere markante plekken genoemd door de heer Van der Steeg. Minder vinden we dat de aanlichting van het standbeeld van Hugo de Groot, waar ik mezelf in 2020 erg druk over heb gemaakt - dat is toen uiteindelijk gelukt - weer is verdwenen en dat daar nu straatstenen voor in de plaats liggen. Onze Hugo staat nu weer in het danker. Graag horen we van de wethouder wat hier mis is gegaan.

Door de fractie van Hart voor Delft wordt matie 6.1.2 (Straatverlichting op zanne-energie is duurzaam en spaart kosten) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op donderdag 6 juli 2023; ter bespreking van het raadsvoorstel Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027, constaterende dat:

12

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

• • • •

meerdere partijen in de Delftse gemeenteraad en het huidige en vorige college(s) klimaat en energietransitie hoog in het vaandel hebben staan; Delft al eerder een proef heeft gestart met straatverlichting op zanne-energie; deze proef voortijdig is afgebroken; dit project zijn voortgang heeft gevonden in de gemeente Katwijk met goede resultaten;

overwegende dat: • • •

lichtvervuiling kan worden geminimaliseerd door dimbaarheid en dynamische aansturing; straatverlichting op zanne-energie elektrakosten bespaart; dit bijdraagt aan minder energieverbruik en dus een duurzamere stad;

verzoekt het college: • • •

de mogelijkheid te onderzoeken of er alsnog straatverlichting op zanne-energie kan worden geplaatst, daar waar er toch vervangen moet worden; uit te zoeken of dit financieel inpasbaar is in het huidige budget voor het Beheerplan Openbare Verlichting 2023-2027; de raad hierover zo snel mogelijk te informeren,

en gaat over tot de orde van de dag." De heer VALK (CDA): Voorzitter. Allereerst felicitaties aan de heer Van der Steeg voor zijn maidenspeech en ook zijn eerste amendement. In de commissie heb ik namens het CDA al verteld wat wij van het stuk vinden. lk zal me dus beperken tot het amendement en de moties. We zijn het met de indieners van het amendement eens dat er niet alleen naar de binnenstad gekeken moet worden, maar zo zwart-wit lezen wij het beleidsplan ook niet. Het staat er volgens mij ook niet zo sterk als in het amendement staat. Bovendien zegt het amendement dat sfeerverlichting een uitgangspunt moet gaan worden. Dat betekent: in principe sfeerverlichting. Dat gaat ons te ver. Dat amendement is wat ons betreft dus overbodig. Positiever zijn we over de motie die nachtelijke lichtvervuiling tegen wil gaan. Lichtvervuiling is in Delft een serieus probleem. Daar kunnen we soms in Delft wat aan doen, maar voor andere oorzaken zijn we afhankelijk van onze buurgemeenten. Met deze motie, die al door STIP is toegelicht, willen we verschillende oorzaken aanpakken, zodat Delft hopelijk een stukje donkerder wordt. Dan ten slotte de motie over straatverlichting met zanne-energie. Dat is een interessant idee, zeker voor gebieden die niet aan het elektriciteitsnetwerk zitten, maar dan is de kern van de businesscase dat je ook geen elektriciteitskabel hoeft te trekken.

Dat zegt het meegestuurde rapport ook. Dat is in Delft natuurlijk vaak niet het geval. We vragen ons dus af of dit in Delft echt een besparing zal zijn. We horen dus graag van de wethouder of het statement dat dit tot kostenbesparing gaat leiden, inderdaad klopt. lk heb daar voor Delft eerlijk gezegd mijn twijfels bij. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Voorzitter. Praten over openbare verlichting klinkt wat saai tenminste, dat vind ikzelf - maar de openbare verlichting is natuurlijk echt heel belangrijk voor de veiligheid, zowel in het verkeer als voor de sociale veiligheid. Het is natuurlijk goed 13

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

om daar zo weinig mogelijk energie bij te gebruiken. De SP is dus helemaal voor het gebruik van led in de openbare verlichting. Maar het is een aantal partijen toch gelukt om er vanavond bij dit onderwerp van alles bij te verzinnen. Dat zal ik dus even doorlopen. Verlichting mag oak sfeer brengen van de Partij van de Arbeid en Hart voor Delft. Ja, dat mag van mij oak; ik wilde zeggen "zeker thuis", maar dat is een beetje flauw. Het kost oak geld, zeker als de standaard is dat we averai in de stad sfeerverlichting neer moeten zetten, zoals het CDA al zei. Toen ik het voorstel las, dacht ik in eerste instantie oak: die mooie gebouwen staan vaak in de binnenstad en daar is het vaak al uitgelicht. En waar dat niet zo is, is het maar de vraag of de gemeente dan voor die kosten moet opdraaien, want als in dat pandeen bedrijf zit, kan ik me voorstellen dat de ondernemer dat zelf kan betalen; dat geldt oak voor een huiseigenaar. Maar ik moet zeggen dat de Partij van de Arbeid net een aantal goede voorbeelden heeft genoemd van plekken elders in de stad die mooi uitgelicht zouden kunnen worden. Ja, er zou iets in kunnen zitten. lk denk toch nag een beetje in de richting van: in de buitenwijken van Delft kunnen we misschien beter eerst eens geld investeren in fatsoenlijke voorzieningen. Als er daarna geld over is, kunnen we dat voor de sfeerverlichting inzetten.

lk ben er eerlijk gezegd dus nag niet helemaal uit. lk ben vanavond oak alleen; dat is al hartstikke moeilijk, maar ik zal straks na het debat een oordeel vellen over dit amendement. Dan de motie Nachtelijke verlichting omlaag van STIP en andere fracties. lk ben niet zo voor minder verlichting, precies om het argument dat mevrouw Van den Berg van de VVD al noemde. De sociale veiligheid lijkt mij enorm belangrijk. lk zie eigenlijk geen enkel aanknopingspunt waarmee je kan zeggen: hier kunnen we het licht dimmen en dat gaat niet ten koste van veiligheid. Volgens mij brandt er 's nachts nergens overbodig veel verlichting in Delft. Als dat wel zo is, hoar ik dat graag. Mevrouw ENTHOVEN (STIP): Andere gemeenten maken wel keuzes, bijvoorbeeld over verder dimmen of verder verminderen van verlichting. Denkt de SP dat deze gemeenten een onverantwoorde keuze maken? Hoe moet ik het in dat licht zien? Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Mevrouw Enthoven, er worden heel veel onverantwoorde keuzes gemaakt in de politiek. Het zou mij dus niks verbazen. Mijn vraag is meer: heeft u echt voorbeelden in Delft waaraan u denkt? Leg het mij dan eens uit? Waar gaat u de verlichting dan dimmen in Delft? lk ben benieuwd. Mevrouw ENTHOVEN (STIP): Daar moet ik wel even op ingaan. Wij zijn er als raad juist helemaal niet voor om specifiek lantaarnpaal X of Y aan te wijzen. Het gaat erom dat we die kaders meegeven.

STIP en de mede-indieners denken dat hier nag meer stappen in gezet kunnen worden, maar laten we het nu niet over deze straathoek of die andere hebben. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): lk constateer dat STIP geen enkel voorbeeld kan noemen vaneen plek in Delft waar het dimmen van verlichting verantwoord is voor de sociale veiligheid. lk zeg het echt niet om flauw te doen, maar als jullie geen enkel voorbeeld in Delft kunnen noemen, ga ik echt niet voor deze matie stemmen. Dat zou u oak niet moeten doen. Het is uw eigen achterban die 's nachts alleen naar huis moet fietsen in het danker. lk zou dus zeggen: doe dat niet. Mevrouw ENTHOVEN (STIP): Oak deze uitlokking kan ik niet weerstaan. Een goed voorbeeld is het dimmen van verlichting. Dat kan namelijk in heel Delft. Dus als u een voorbeeld wil: laten we dat in heel Delft doen.

14

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Als dat zo is, hoar ik dat graag. Dan zou het oak in de energierekening schelen, maar volgens mij zegt dit voorstel iets anders. De straatverlichting op zanne-energie is een goed idee van Hart voor Delft. Oat zal de SP steunen. Het maakt die verlichting beter voor het milieu en het kan oak kosten besparen. Oak wij zouden graag uitgezocht zien of dat inderdaad zo is. De heer HERREMA (Groenlinks): Voorzitter. We dienen geen maties of amendementen in. lk zal me dus beperken tot het bespreken van het amendement en de twee maties. In de commissie hebben we wel aandacht gevraagd voor lichthinder in de zin van hinder in woningen als in straten lantaarnpalen worden vervangen door led. Oat wordt in sommige straten als hinderlijk ervaren. Wat dat betreft spreekt de matie over "verlichting omlaag" ans dus wel aan. Oat geldt zeker voor meedoen aan de Nacht van de Nacht; mijn fractie vindt het heel goed om daarvoor te gaan. Mijn fractie vindt het ook heel goed om met de buurgemeenten in gesprek te gaan, hoewel we die opdracht heel ruim vinden. Het moet natuurlijk niet zo zijn dat onze gemeente zieh vol inzet voor verlaging van de lichtsterktes bij de buurgemeenten. lk heb de tip gehoord om dat misschien aan de landschapstafels te bespreken.

lk kijk even naar de wethouder: is dat een mogelijkheid? Bij de eerste dicta heeft mijn fractie wel het idee dat de gemeente dat misschien al doet of nag gaat doen. Oak dat hoar ik graag van de wethouder. Oat zou de matie overbodig maken, maar in principe zijn we eigenlijk voor alles wat daar staat. Het amendement van de Partij van de Arbeid en Hart voor Delft is wat ans betreft een heel zinvolle aanvulling, vooral omdat het qua sfeerverlichting de focus verplaatst naar de hele stad in plaats van alleen de binnenstad. Er zijn oak in de buitenwijken plekken waar een plaatje bij hangt en waarvan we vinden dat we die misschien moeten aanlichten. We zijn het helemaal eens met de matie Straatverlichting op zanne-energie is duurzaam en spaart kosten. We vragen ans wel af wat het gaat kosten. lk kijk oak daarbij naar de wethouder: kan hij daar al iets over zeggen? Want als het echt veel geld kost, geeft mijn fractie dat geld liever uit aan armoedebestrijding. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Voorzitter. De matie van Hart voor Delft, Straatverlichting op zanne-energie is duurzaam en spaart kosten, vindt de ChristenUnie een goed idee, vooral oak omdat dit kosten bespaart. Wie in deze raad kent de cartoonist en woordgrappenkunstenaar Evert Kwok? Bij de matie Nachtelijke verlichting omlaag moest ik gelijk denken aan zijn cartoons.

Oat inspireerde ans om aan deze matie toe te voegen om verlichting in het plaveisel aan te brengen. Verlichting in het plaveisel is met name goed bij regenachtig weer en natte straten en fietspaden en is oak niet zo fel als verlichting vanaf boven. Dan het amendement Verlichting mag oak steer brengen van onder andere de Partij van de Arbeid. Allereerst felicitaties aan mijn buurman, die met zijn maidenspeech gelijk een amendement meeneemt. Van harte gefeliciteerd! Er zijn inderdaad goede voorbeelden genoemd. We hebben dan alleen de vraag waar de grens ligt. Wat doe je dan wel en wat niet? Of hoe of door wie wordt de keuze gemaakt? We zijn benieuwd naar de reactie van de wethouder. Mevrouw BRUSSAARD (Volt): Voorzitter. Mijn betoog sluit eigenlijk heel mooi aan op dat van mevrouw Enthoven, want er ligt inderdaad een mooi beheerplan voor. Daar kunnen we dus zeker mee instemmen, maar op de vraag van de heer Van der Steeg en de heer 15

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Koelewijn, "mag het licht aan?", zeggen wij van Volt: dat ligt eraan. Met de matie roepen we het college op om naast het met zorg beheren van de openbare verlichting ook de nachtelijke verlichting in de stad verder omlaag te brengen. Dit gaat verder dan alleen onze straatverlichting. Het gaat ook om de lichtvervuiling in de stad Delft als geheel. Delft is de meest lichtvervuilde stad van Nederland en de Randstad is weer een van de meest lichtvervuilde gebieden van Europa. Vanuit het idee van G-growth moeten we niet alleen overstappen op duurzamere vormen van energie, zoals zonne-energie - de matie daarover vinden we ook mooi - maar vooral op het minder verbruiken van energie. Met deze matie roepen we op om de lichtvervuiling niet alleen als gemeente aan te pakken, maar om dat samen te doen met onze inwoners, de buurgemeenten en de bedrijven, die ook 's nachts veel lampen aan laten staan. Mevrouw VAN DEN BERG (WD): lk had deze vraag eigenlijk voor de wethouder bewaard, maar ik kan de vraag ook aan een van de indieners stellen. In de matie worden allerlei maatregelen gevraagd. Hebben jullie met de wethouder overlegd over de businesscase van de matie? Wat kost ze en wat levert ze op? Hoeveel geld moeten wij er als gemeente in investeren bovenop de€ 821.000 die nu al voorligt? Mevrouw BRUSSAARD (Volt): Er is inderdaad overleg geweest met de wethouder.

We hadden eerst ook nog een dictum met "danker waar mogelijk, licht waar nodig". Daarbij hebben we gezegd dater al heel vanuit de gemeente en vanuit het beheer wordt gedaan. In die zin vragen we daar dus niet echt iets extra's in. We vragen eigenlijk een voorstel van het college voor de plannen daaromheen. Mevrouw VAN DEN BERG (WD): Oat betekent dat ik eigenlijk helemaal geen idee heb of het voorstel in deze matie ons een ton kost of misschien nog eens acht ton. Mevrouw BRUSSAARD (Volt}: Het zou ons ook heel veel geld kunnen besparen doordat we minder energie verbruiken. Oat wil ik dus inderdaad zien in de businesscase en ik hoar graag het antwoord van de wethouder daarop. Mevrouw VAN DEN BERG (WD): Voorzitter. Een goede verlichting van de openbare ruimte is cruciaal om je in de stad veilig te voelen. Daar heb ik in mijn interrupties al een paar keer aandacht voor gevraagd. lk beperk me in mijn bijdrage tot het amendement van de PvdA en de maties. Wat het amendement Verlichting mag ook steer brengen betreft: nogmaals, voor de VVD is vooral veiligheid het doel van goede verlichting. Sfeerverlichting draagt daar ons inziens niet aan bij. Vandaar dat we wat terughoudend zijn over dit amendement.

Nachtelijke verlichting omlaag: ik heb al gezegd dat we het heel mooi vinden als we aan het dictum kunnen toevoegen dat de maatregelen niet ten koste gaan van de veiligheid en het gevoel van veiligheid, want dat is voor ons echt de randvoorwaarde. Maar voordat we ons definitief uitspreken over deze matie, willen we dus heel graag dat kostenplaatje scherp hebben, want vanuit Volt krijg ik er nu in elk geval geen enkel antwoord op. Straatverlichting op zanne-energie is een interessant idee, maar de opdracht aan het college lijkt ons kostbaar, dus niet alleen kostenbesparend maar ook kostenverhogend en wellicht zelfs technisch onuitvoerbaar. Maar wat ons betreft wachten we vooral even de reactie van het college af. De VOORZITTER: Er zijn al heel veel woordgrappen gemaakt. lk ben heel benieuwd of ook de wethouder nog iets uit de hoge hoed tovert.

16

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Wethouder VAN VLIET: Voorzitter. lk ga mijn licht daarover laten schijnen. Dank aan de raad voor alle complimenten voor het rapport. Het is goed om die te horen. U geeft als raad mee wat u belangrijk vindt aan verlichting: het moet veilig zijn op straat; we moeten alleen verlichten waar het nodig is, want waar het niet nodig is, willen we echt de donkerte bevorderen; we willen het energieverbruik beperken, innovaties toepassen zodra het kan, goed kijken naar de businesscase en ook naar het materiaalverbruik, zoals we nu echt kijken hoe we gelijkstroom kunnen beperken. Dat is wat u meegeeft als belangrijk. Binnen die kaders wordt er al heel hard gewerkt. Dat is ook in het commissiedebat gebleken. Eigenlijk zijn alle dingen die in de matie van STIP staan - kunnen we verlichting dimmen of uitzetten, kunnen we verlichten bij de grand, kunnen we gekleurde verlichting toepassen? zaken die we op dit moment in Delft doen. Het eerste dictum in die matie is wat ons betreft dus echt overbodig. lk vind het ju ist een compliment aan de organisatie dat al die dingen gebeuren. We willen heel graag op die voet verder.

Om iets nieuws mee te geven: ik heb een leuke aankondiging van wat de gemeente gaat doen, namelijk een scan uitvoeren voor de gemeente Delft, gewoon voor onze gemeentegrenzen, op de openbare verlichting: hoe fel is die en is die op sommige plekken misschien overbodig? Daarmee weten we goed waar nog winst te halen is. lk denk dat dat nog mooie inzichten kan bieden. De Nacht van de Nacht is hartstikke mooi. Daar doen we graag aan mee. Dat betekent dat we hier de aanlichting van de monumenten uitzetten en daar ook publiciteit aan gegeven, waarmee we bewoners en bedrijven ook mee kunnen nemen en kunnen uitnodigen om daaraan mee te doen. Wat het gesprek met de buurgemeenten betreft: ik denk dat de landschapstafel MiddenDelfland en de samenwerking Buytenhout daar hele mooie plekken voor zijn, omdat we daar werken aan de natuur en daar graag donkerte willen. We willen dat daar heel graag een keer ter sprake brengen. lk wilde gedachten ook een beetje temperen. lk wil het graag ter sprake brengen, maar we gaan er niet heel veel capaciteit op zetten om daar vervolgens mee aan de slag te gaan. Dan zeg ik: gaat u dan naar de gremia die daarover gaan, bijvoorbeeld de provincie. Zonnepanelen zijn een mooie innovatie. Wij kijken of innovaties toepasbaar zijn en zin hebben. Deze innovatie hebben wij uitgezocht als gemeente.

In Delft zijn er binnen het gemeentelijk areaal geen plekken waar dit van meerwaarde is, omdat wij kabels hebben liggen daar waar we lantaarnpalen hebben. Dan gaan we niet nodeloos palen maken met zonnepanelen, accu's en noem maar op. De matie is wat dat betreft dus overbodig, want we hebben hiernaar gekeken. De spots bij Hugo de Groot zijn inmiddels gerepareerd. De heer KOELEWIJN (Hart voor Delft): lk wil graag weten waarom de proef die in Delft langs de Schie is gedaan, voortijdig is gestaakt. U zegt dat de matie overbodig is omdat we averai al kabels hebben liggen. lk hoar met name de collegepartijen al jaren zeggen dat we moeten werken aan duurzaamheid en besparen. Als straatverlichting toch vervangen moet worden en als daar dan eventueel zonnepanelen op worden gezet, praten we volgens mij in ieder geval nog over een besparing en een bijdrage aan duurzaamheid, hoewel daar kabels liggen. lk begrijp dus niet zo goed waarom de wethouder zegt dat het allemaal niet zo nodig is.

17

HANDELINGEN GEMEENTERMD 2023

De VOORZITTER: Meneer Koelewijn, kunt u proberen om uw interrupties kort te houden? lnterrupties zijn kort en u heeft nag een tweede termijn. Wethouder VAN VLIET: Wij kijken oak naar materiaalgebruik en naar kosten. Als we dan op elke lantaarnpaal een zonnepaneel zetten en een batterij erin zetten, speelt dat mee in de afweging of dat verstandig is of niet. In dit geval valt dit negatief uit voor Delft. Het amendement van de Partij van de Arbeid is op zieh heel mooi en wij hebben er geen bezwaar tegen. Het amendement vraagt letterlijk of, als er sfeerverlichting is in de wijken, wij die oak kunnen beheren. Daar is niks op tegen. Wat dat betreft hebben wij dus niks tegen het amendement. lk wil er wel op wijzen dat het amendement niet oproept om die lampen daar te plaatsen. Oat zou oak geld kosten. Als het idee is dat we daar lampen gaan plaatsen, moet daarvoor door de raad dus apart een verzoek worden gedaan waar oak geld bij zit voor de aanleg en het beheer. De heer VALK (CDA): In het beheerplan staat dat het huidige uitgangspunt "sober en doelmatig" is. Oat lees ik als: elke keer dat een lantaarnpaal geplaatst wordt, wordt getoetst of dat sober en doelmatig is. Dit amendement voegt een derde uitgangspunt toe, namelijk sfeerverlichting.

Dat betekent, nota bene in dezelfde zin, dat elke keer dat een lantaarnpaal geplaatst moet worden, gekeken moet worden of oak sfeerverlichting mogelijk is. Is de wethouder inderdaad bereid om datte doen? Want je kunt een uitgangspunt toch niet in één zin twee keer verschillend interpreteren? Wethouder VAN VLIET: lk heb het amendement anders gelezen: als er sfeerverlichting is in de wijken, kunnen wij die dan beheren? Ja, die kunnen wij beheren. De raad heeft in 2009 met een nota vastgesteld wat we wel of niet met sfeerverlichting aanlichten, dus welke monumenten dat zijn. De raad heeft daarmee dus gezegd: zo willen we dat. Verder zegt de raad oak: we willen niet overbodig verlichten, we willen niet meer licht dan nodig en we willen oak kosten besparen. Oat is wat we mee hebben gekregen. Va nuit die kaders verwacht ik dus niet dater sfeerverlichting bij kamt, want daar hebben we kaders voor. lk lees dit zo: als het er wel is, kunnen we het dan beheren? De heer VALK (CDA): Bij maties kun je nag zeggen: het is de geest ervan. Maar bij een amendement gaat het echt om de letter ervan.

Er staat letterlijk: "Uitgangspunt voor het ontwerp en inrichting is een sobere en doelmatige openbare verlichting, evenals aanvullende sfeerverlichting." Oat kan ik toch niet anders interpreteren dan dat elke lantaarnpaal sfeerverlichting moet gaan worden? De VOORZITTER: lk denk dat de heer Van Vliet dit misschien nag even technisch kan beantwoorden. Het gaat om de interpretatie. Wethouder VAN VLIET: lk denk dat het goed is om aan de Partij van de Arbeid te vragen wat de doelstelling van het amendement is. Dan kunnen we het daar nag eens over hebben. lk heb het zo gelezen dat ik het niet als uitgangspunt zie dater op basis hiervan primair meer verlichting gaat kamen zonder opdracht van de raad. De VOORZITTER: Het lijkt me goed als de heer Van der Steeg hier in de tweede termijn nag even op terugkomt. Wethouder VAN VLIET: Hiermee heb ik alle maties en het amendement behandeld.

18

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De VOORZITTER: lk vraag de indieners van het amendement en de maties alvast of er nog aanpassingen zijn. Zo ja, dan is het goed om die mee te nemen in uw termijn. De heer VAN DER STEEG (PvdA): Voorzitter. De heer Valk stipt terecht aan dat de letter heel belangrijk is. Laat ik vooropstellen dat de intentie is om het mogelijk te maken: wij willen mogelijk maken dater sfeerverlichting kamt. Oat is nu niet het geval. Zoals ik in mijn betoog al aangaf, willen we die ruimte bieden. Oat betekent inderdaad niet, zoals de wethouder aangeeft, dat we ook zeggen dat het daar, daar of daar kamt. Oat is echt een tweede vraag. De heer VALK (COA): Betekent dit dat u het amendement gaat aanpassen? De heer VAN DER STEEG (PvdA): Ja, dat klopt. lk heb daar een klein voorstel voor gedaan. U moet maar even kijken wat u daarvan vindt. We zouden de formulering bij het uitgangspunt bijvoorbeeld kunnen wijzigen in: "evenals ruimte te bieden aan sfeerverlichting volgens een afwegingskader". Door verscheidene partijen, bijvoorbeeld door Volt, werd gezegd: "dat ligt eraan". Volgens mij werd dat door mevrouw Enthoven gezegd. Sfeerverlichting draagt misschien een beetje bij, maar heel beperkt, want het is natuurlijk niet zo dat we elk gebouw gaan verlichten. Het is dus zeer beperkt en we verlichten de plekken die toch al verlieht zijn. Bijvoorbeeld bij de door mij genoemde kunstwerken is er al verlichting.

Sfeerverlichting kan ook iets anders zijn dan gewoon een lamp die schijnt. Het kan ook een spotje zijn dat oplicht en weer uitgaat. Er is kunst met licht. De WO gaf aan dat sfeerverlichting niet bijdraagt aan het gevoel van veiligheid. Daar ben ik het mee oneens. In The death and life of great American cities van James Jacobs, echt een aanrader, lezen we dat gevoel van identiteit juist een gevoel van sociale veiligheid geeft. Zoals ik al aangaf in mijn betoog kan sfeerverlichting bijdragen aan dat gevoel van identiteit en daarmee dus ook aan sociale veiligheid. Mensen die zieh verbanden voelen met hun wijk, dragen met name bij aan de sociale veiligheid. De SP zei dat het heel belangrijk is dat de voorzieningen op orde zijn. Oat ben ik helemaal met mevrouw Van Rossum eens, maar juist het stimuleren van die openbare ruimte bij die voorzieningen is dan ook zinvol, want zoals ik al aangaf, is dat gevoel van identiteit gewoon heel belangrijk. Daarmee kamen die voorzieningen misschien ook beter uit de verf. Je zet hun eigen buurt, waarmee die mensen zieh verbanden voelen, letterlijk in het licht. Misschien wordt hun identiteit daar zelfs mee erkend. We zeggen ook dat wehet in de binnenstad doen omdat we trots zijn op de binnenstad. Volgens mij zijn we trots op de hele stad. De VOORZITTER: lk wijs u erop dat de PvdA nog zes minuten heeft voor de rest van de agendapunten.

Het is goed om daar rekening mee te houden. lk lees de aanpassing van het amendement kort voor, zodat de hele raad die aanpassing scherp heeft. We passen na "wordt" de eerste zin als volgt aan: "Uitgangspunt voor het ontwerp en inrichting is een sobere en doelmatige openbare verlichting, evenals ruimte bieden aan sfeerverlichting volgens een afwegingskader." Heb ik dat goed, meneer Van der Steeg? De heer VAN DER STEEG (PvdA): Ja, dat heeft u goed. De VOORZITTER: Dan hebben we dat scherp.

19

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De heer HERREMA (Groenlinks): Dan val ik over het woord "afwegingskader", want wie bepaalt dat afwegingskader? Of is er al een afwegingskader? De heer VAN DER STEEG (PvdA): Dan zouden wehet college de opdracht moeten geven om een voorstel voor dat afwegingskader te doen. Voor mij kan dat vrij beknopt zijn en hoeven we dat niet vreselijk ingewikkeld te doen, maar laten we over de punten en de komma's nog even een discussie voeren. De VOORZITTER: Ja. lk denk ook dat de heer Van Vliet daar in de tweede termijn op terug kan kamen. De heer KOELEWIJN (Hart voor Delft): Voorzitter. Nog wat karte vragen. lk miste in de eerste termijn in de beantwoording van de wethouder nog wat antwoorden op vragen over het standbeeld van Hugo de Groot. In 2020 heeft het vijftien weken geduurd om twee lampen in de grand te plaatsen. Mijn vraag is waarom die nu weer weg zijn. Oat vind ik een beetje zonde. En waarom is de proef met straatverlichting met zonnepanelen in 2020 gestaakt? lk wil ook nog even zeggen dat in de matie niet staat dat alle straatverlichting geplaatst moet worden met zonnepanelen, maar daar waar het kan en waar de verlichting eventueel toch vervangen moet worden en dat we het graag onderzocht willen zien. Zo strak is het dictum dus niel. Mevrouw BRUSSAARD (Volt): Voorzitter.

lk heb een extra vraag aan de wethouder, omdat hij aangaf dat het eerste dictum wat overbodig is, omdat we als stad al heel veel doen. lk wil de wethouder vragen of hij het met ons eens is dat het verminderd zou moeten worden, dat je meer zou kunnen doen dan de voorbeelden die misschien dus al ç¡ebeuren en dat je die opties ook zou moeten behouden en omarmen. Oat geldt eigenlijk ook voor het tweede dictum. We zijn heel blij met de toezegging om aan te willen sluiten bij de Nacht van de Nacht, maar wil de wethouder ook op andere manieren die bewustwording omarmen? Mevrouw ENTHOVEN (STIP): Voorzitter. Dank aan de wethouder voor de beantwoording. Specifiek over het eerste dictum van de matie hebben we een vraag aan de wethouder over het dimregime. Andere gemeenten kiezen voor een duurzamer dimregime. Is de wethouder bereid om ook die keuze te maken? Wethouder VAN VLIET: Voorzitter. lk begin met de spots die weg waren gehaald. Die waren kapot; dat heb ik zojuist gelezen. Zoals het amendement van de Partij van de Arbeid nu luidt en op basis van de verwachting die wordt uitgesproken, kan ik het amendement alleen maar ontraden. Als u zegt dat u ruimte wil bieden aan sfeerverlichting volgens een afwegingskader, begrijp ik uit uw woorden dat u verwacht dater dan ook een nieuw afwegingskader kamt, anders dan in 2009, toen een afwegingskader is vastgesteld voor de binnenstad.

Dat stand niet in het amendement. Daar is ook niet in voorzien. lk vraag mij ook erg af ... Nou ja, het is aan de raad of de raad vindt dat daar tijd, geld en energie in gestoken moeten worden. De heer VAN DER STEEG (PvdA): 2009 is inmiddels veertien jaar geleden. Is het dan inderdaad niet tijd om te kijken naar een herziening daarvan? Wethouder VAN VLIET: Alles kan, maar u zegt dat u echt wilt dater in de wijken gekeken wordt wat we willen uitlichten en dergelijke. Dat is een behoorlijke kluit werk. lk las dat tot nu toe niet in het amendement. U voegt het aan het amendement toe. Daarmee kan ik het amendement zoals het er nu ligt, alleen maar ontraden. 20