Delftse Inclusie Agenda (tekst)

Samen naar een toegankelijker Delft Delftse Inclusie Agenda U leest de tekstversie van de Delftse Inclusie Agenda. Een digitale versie is te lezen en bekijken op www.inclusieagendadelft.nl

1

Inhoud ........................................................................................................................................................................................... 2 Voorwoord wethouder...................................................................................................................................................... 3 Inleiding............................................................................................................................................................................. 4 Agenda voor een toegankelijk Delft..................................................................................................................................5 VN-verdrag.................................................................................................................................................................... 5 Niets over ons, zonder ons!.......................................................................................................................................... 5 In co-creatie tot stand gekomen...................................................................................................................................6 Toegankelijkheidsnetwerk..........................................................................................................................................

10 Rol gemeente.............................................................................................................................................................. 10 Uitvoering per thema...................................................................................................................................................... 11 1. Bewustwording....................................................................................................................................................... 12 2. Gemeentelijke organisatie van Delft......................................................................................................................14 3. Openbare ruimte.................................................................................................................................................... 16 4. Werk en inkomen................................................................................................................................................... 17 5. Vrije tijd, sport en cultuur.......................................................................................................................................19 6. Vervoer................................................................................................................................................................... 20 7.

Welzijn, gezondheid en ondersteuning..................................................................................................................21 8. Thuis....................................................................................................................................................................... 22 9. Onderwijs en ontwikkeling.....................................................................................................................................22 Tabel doelen en acties.....................................................................................................................................................24 Vooruitblik....................................................................................................................................................................... 27

2

Voorwoord wethouder < filmpje via inclusieagendadelft.nl.> Tekstversie: In Delft moet iedereen mee kunnen doen. Dat is onze wens en ambitie. Daar werken we hard aan, maar we zijn er nog niet. Nog te vaak is het voor mensen niet mogelijk om mee te doen. Bijvoorbeeld omdat ze door een beperking tegen drempels oplopen, letterlijk en figuurlijk. Bijvoorbeeld als het gaat om de fysieke toegankelijkheid van horeca of een museum, de digitale toegankelijkheid van de overheid of problemen met het vinden van een baan, meedoen in het onderwijs of het vinden van een passende sport. Daar willen we in Delft verandering in brengen. Hoe we dat doen, staat in deze Lokale Inclusieagenda, die in co-creatie met ervaringsdeskundigen is opgesteld. We beginnen in Delft gelukkig niet bij nul. Op veel onderdelen zijn en worden al stappen gezet om onze stad toegankelijker te maken voor iedereen. Maar, er is nog veel werk aan de winkel. Op verschillende terreinen. Het hele college voelt zicht daarom verantwoordelijk om resultaten te bereiken door deze inclusieagenda. In cultuur, sport, de openbare ruimte, onze digitale wereld, op scholen en in onze woningen. Met deze Inclusieagenda gaan we aan de slag. Samen met bijvoorbeeld ondernemers, de cultuursector, scholen, ontwikkelaars in onze stad.

Ik ben trots op de betrokkenheid van de stad op het onderwerp, op de creativiteit die in de afgelopen periode is getoond en de praktische ideeën en oplossingen die geopperd zijn. Ik hoop dat we deze creativiteit en betrokkenheid ook de komende tijd blijven ervaren als we samen aan de slag gaan met de agenda. Zo werken we samen aan een toegankelijker Delft. Een stad waar iedereen mee kan doen. Joëlle Gooijer Wethouder Jeugd & Onderwijs, Armoede, Ouderen en Inclusief Samenleven

3

Inleiding U leest de Delftse Inclusie Agenda, met als titel ‘Samen naar een toegankelijker Delft’. Hierin staat op welke manier we in Delft aan toegankelijkheid werken. Aanleiding is het VN-Verdrag voor rechten van personen met een handicap, dat Nederland in 2016 ondertekende. Dit verdrag verplicht gemeenten om lokaal inclusiebeleid te ontwikkelen en uit te voeren. Het verdrag gaat uit van het sociaal model. Dat wil zeggen dat een handicap ontstaat door de manier waarop dingen zijn georganiseerd of gemaakt. Deze Agenda richt zich op mensen die belemmeringen ervaren bij het participeren in de samenleving. De Agenda sluit aan bij de beschrijving van het VN-verdrag, dat stelt dat verschillende soorten handicaps mensen kunnen beperken in het meedoen in de samenleving. Het gaat zowel om lichamelijke als mentale (psychische en verstandelijke) beperkingen en chronische ziekten. Deze beperkingen ervaren mensen in al hun levensfasen, van kind, tot jongere, volwassene en oudere 1. Aan de hand van negen thema’s leest u in deze Agenda wat de gemeente al doet en wat we willen doen om de toegankelijkheid in Delft te verbeteren. Deze thema’s zijn in samenwerking met de stad tot stand gekomen. Aan de hand daarvan werken we aan de toegankelijkheid voor iedereen. Dat betekent dat de samenleving zo is ingericht dat iedereen gelijkwaardig kan deelnemen.

Hiermee sluiten we aan bij het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samen werken aan Delft’2. Daarin staat dat de gemeente diversiteit en inclusie bevordert in de stad en zelf het goede voorbeeld geeft. In deze agenda leest u waarom we deze Agenda hebben gemaakt, hoe deze Agenda tot stand is gekomen en waar we naartoe werken. Aan de hand van de negen thema’s wordt uitvoering gegeven aan de Agenda. Tot slot leest u hoe we deze Agenda onder de aandacht blijven brengen. Met deze Agenda zetten we een eerste stap. Het is een dynamisch document dat steeds vraagt om herijking en vervolg. Deze Agenda hebben we voor, door en met de stad opgesteld. Het Toegankelijkheidsnetwerk is in oktober 2023 tijdens de week van de Toegankelijkheid gevormd. Dit netwerk bestaat uit ervaringsdeskundigen. Zonder hen kunnen we niet werken aan en met de Agenda. In de Agenda komen ook ervaringsdeskundigen aan het woord over de toegankelijkheid van de stad. Dank gaat uit naar alle ervaringsdeskundigen3 die hebben bijgedragen aan deze Agenda en aan iedereen die zich inzet om Delft toegankelijker te maken. Want samen maken we werk van toegankelijkheid!

1

Handreiking van de VNG, Iedereen doet mee!

2

Samen werken aan Delft Coalitieakkoord 2022-2026

3

Inwoners hebben eigen ervaringen in hun dagelijks leven gedeeld en hebben kennis en ervaringen ingezet om gezamenlijk deze Agenda op te bouwen. 4

Agenda voor een toegankelijk Delft VN-verdrag Nederland heeft in 2016 het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap (VNVerdrag Handicap)4 ondertekend. Het verdrag waarborgt de positie van mensen met een beperking. Mensen met een beperking moeten de mogelijkheid hebben om mee te doen. Ze hebben het recht om dit zelfstandig te doen waar mogelijk, net als mensen zonder beperking. Delft geeft uitvoering aan het VN-Verdrag met deze Delftse Inclusie Agenda ‘Samen naar een toegankelijker Delft’. Met als doel drempels voor toegankelijkheid letterlijk en figuurlijk weg te nemen. We gebruiken in deze Agenda de term ‘mensen met een beperking’. Dit doen we omdat ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties deze term het meest inclusief vinden, ondanks het feit dat mensen in een categorie worden geplaatst. In principe kan iedereen een beperking hebben, of deze tijdelijk is of niet.

Niets over ons, zonder ons! De gemeente Delft wil zowel letterlijk als figuurlijk drempels wegnemen voor mensen met een beperking. Met deze Agenda spreken we in gezamenlijkheid met het Toegankelijkheidsnetwerk (zie pagina 10, Toegankelijkheidsnetwerk) de ambitie uit ons in te zetten voor het toegankelijk maken van Delft. Dit gaat niet van vandaag op morgen en vraagt veel afstemming met de stad. Wat op papier een goed ontwerp lijkt, kan in de praktijk toch niet toegankelijk zijn. Daarom werken we samen met ervaringsdeskundigen en (belangen)organisaties uit de stad om de plannen te laten aansluiten op de behoeften vanuit de stad. Met deze Agenda willen we de fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid voor mensen met een beperking in Delft verbeteren (zie kader). En met deze Agenda krijgen mensen met een beperking een stem. Onder het motto ‘Niets over ons, zonder ons’ hebben we deze Agenda voor, door én met mensen met een beperking opgesteld. En we voeren deze samen uit. We zijn begonnen met gesprekken met ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties en zorgaanbieders in Delft. Door middel van open gesprekken, bijeenkomsten en interviews hebben we onderzocht waar mensen met een beperking in Delft tegenaan lopen. De verhalen, ideeën, wensen en ervaringen die zijn opgehaald hebben de Agenda gevormd. En, deze Agenda voeren we uit sámen met partners in de stad.

Het doel is dat wij, als inwoners van Delft, ambtenaren, organisaties en ondernemers ons steeds afvragen of iedereen kan meedoen op de manier waarop het nu gaat. Is het voor iedereen toegankelijk? De aandacht voor toegankelijkheid groeit en dat is te merken in de stad. We zien dat steeds meer ondernemers en organisaties bezig zijn met het verbeteren van de toegankelijkheid. Enkele voorbeelden:  



Museum Prinsenhof is niet of nauwelijks toegankelijk voor mensen met een fysieke beperking. Met de aanstaande verbouwing van het museum wordt de toegankelijkheid verbeterd. Het Platform Bezoekerseconomie5 kiest ervoor zich in te zetten voor een toegankelijke stad. Ze ondersteunen het doel dat meer mensen moeten kunnen meedoen en gaan er vanaf mei 2024 actief mee aan de slag. Er is aandacht voor de toilettoegankelijkheid. Door deze toegankelijkheid in Delft zichtbaar te maken in de ‘Hoge Nood’ app en waar nodig uit te breiden, werkt Delft Marketing met haar partners aan een gastvrije en inclusieve stad. Met deze sticker geeft een onderneming aan

4

wetten.nl - Regeling - Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap - BWBV0004045 (overheid.nl)

5

https://www.indelft.nl/nl/over-ons/jaarplan-2024 5

dat men gebruik kan maken van het toilet. De volgende stap is dat er steeds meer toiletten toegankelijk zijn voor mensen met een lichamelijke beperking.

We onderscheiden drie soorten toegankelijkheid: fysieke toegankelijkheid, digitale toegankelijkheid en sociale toegankelijkheid. Kun je goed gebruikmaken van bijvoorbeeld de openbare ruimte, een woning, de bibliotheek of het stadhuis? Dan is de fysieke toegankelijkheid in orde. Het ideaal is dat iedereen van dezelfde mogelijkheden gebruik kan maken. Een goed toegankelijk gebouw heeft bijvoorbeeld een ingang die iedereen kan gebruiken. Wanneer veel gebouwen en de openbare ruimte een goede fysieke toegankelijkheid hebben, kunnen mensen met een beperking zich zelfstandig verplaatsen in de stad. Naast de fysieke wereld is er ook een digitale wereld. Wanneer iedereen gebruik kan maken van websites en apps is de digitale toegankelijkheid goed. Het is van belang dat de informatie ook online beschikbaar is voor iedereen, dus ook voor mensen met een beperking. In Delft vinden we dat digitale toegankelijkheid ook gaat over de online informatie die overheden, musea, rouwcentra, geloofsgemeenschappen en bedrijven op hun website geven over de toegankelijkheid van hun fysieke locaties. Daarnaast is het belangrijk dat naast de online informatie en dienstverlening er ook alternatieven blijven bestaan. De mogelijkheid om te bellen of face-to-face geholpen te worden. De derde vorm is sociale toegankelijkheid.

Dat betekent dat je op een gelijkwaardige manier wordt benaderd in een restaurant, op straat of bij een instantie. Hierdoor voelt een persoon zich welkom en onderdeel van de samenleving. Er wordt hiermee rekening gehouden met wat je wilt en kunt. Bron: website https://www.accessibility.nl/

In co-creatie tot stand gekomen Om de Agenda te vormen, hebben we op verschillende manieren signalen opgehaald over de toegankelijkheid in Delft. Vanuit de stad is opgehaald wat beter kan in Delft, waar we de komende tijd op moeten inzetten en wat prioriteit heeft. Ook hebben we kennisgenomen van relevante stukken en richtlijnen over toegankelijkheid. De betrokkenheid bij toegankelijkheid is enorm, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden van bijeenkomsten en inbreng:   

Stadsgesprekken georganiseerd door TopDelft en de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) in juni en september 2022; Burgerbrieven naar aanleiding van de behandeling in de commissie Sociaal Domein en Wonen in februari 2023 hoe uitvoering en invulling wordt gegeven aan de Agenda; Film van het Inclusie Collectief Delft met Bart, die doof is en vertelt waar hij in Delft tegenaan loopt en hoe het beter kan; 6

  

 

Brief van Stichting Samenwerkende Bonden van Ouderen (SSBO) aan de gemeenteraad van Delft in verband met de verkiezingen van 2022; Rapport ‘In gesprek met de stad Delft. Op weg naar de Omgevingsvisie’ in opdracht van de gemeente Delft (Veldacademie, 2019); Startbijeenkomst 5 oktober 2023. De meest vertegenwoordigde doelgroepen bij deze bijeenkomst waren ouderen, mensen met een mobiliteitsbeperking en mensen met een visuele beperking; Ervaringswandeling Delft voor Elkaar, oktober 2023; Gesprekken over de toegankelijkheid van Delft met: Het Inclusie Collectief Delft (ICD), TopDelft, Adviesraad Sociaal Domein (ASD), Stichting Samenwerkende Bonden van Ouderen (SSBO), Delft voor Elkaar, leden van het Toegankelijkheidsnetwerk, Middin, GGD Haaglanden, Herstelacademie Delfland, Werkse!,Pieter van Foreest, Reinier de Graaf Gasthuis, Museum Paul Tetar van Elven, Stichting voor Inclusie en discriminatiebestrijding (iDb), Jados, Humanitas, Delft Support, Sportfondsen Welzijn Delft, Stichting MEE, Sportraad, Lokale Horeca branche (KHN), Delft Marketing en anderen.

In Delft zijn veel organisaties bezig met het verbeteren van de toegankelijkheid. Om van elkaar te leren en samen te werken leggen we contact met deze Delftse organisaties. Eén van die partners is het Inclusie Collectief Delft (ICD), een burgerinitiatief van inwoners met en zonder handicap. Ook met andere organisaties werken we samen, bijvoorbeeld met de Koninklijke Nederlandse Horeca, de sportraad van Delft, de Cultuurtafel van Delft, werkgeversorganisaties en busvervoerder EBS. In cocreatie verlagen we de drempels, waardoor iedereen zich welkom voelt in Delft. We nodigen partijen van harte uit zich aan te sluiten. Interview lid Toegankelijkheidsnetwerk

“Dat ik wat aan mijn lijf mankeer, wil niet zeggen dat mijn hoofd het opeens ook niet meer doet.” 3,5 jaar geleden raakte Monya Lange (83) een been kwijt nadat ze was overreden door een vuilniswagen. Sindsdien gaat ze door het leven in een rolstoel. In het Toegankelijkheidsnetwerk deelt ze haar ervaringen en zoekt ze mee naar oplossingen. “Nu pas zie ik welke belemmeringen mensen met een beperking allemaal tegengekomen als zij de stad in gaan. Ik wandelde heel veel en stond daar nooit bij stil.” Openbare ruimte “Naar de stomerij in de Choorstraat kan ik niet meer, want de deur is te smal voor mijn rolstoel. Restaurants in de binnenstad kom ik bijna niet binnen. En bij mijn kapper aan de Koornmarkt moet ik door twee mensen naar binnen worden getild. Een kopje koffie drinken op de Markt is lastig, want voor het toilet moet je altijd de trap op of af. Soms kunnen bedrijven of ondernemers wel wat meer moeite doen voor mensen met een beperking. Ik kon naar mijn tandarts blijven gaan, want die heeft een opvouwbare helling. Dat behoort helaas bij veel gebouwen nog niet tot de inboedel. Maar ik ben wel reëel: de binnenstad kent nu eenmaal oude straten en gebouwen, die krijg je niet meer rolstoeltoegankelijk, dat verwacht ik ook niet.” “Lastiger vind ik het als nieuwe bebouwing niet is aangepast.

Toen wij tijdelijk woonruimte zochten, omdat ons appartement nog niet klaar was, bezocht ik een gloednieuw hotel in het stationsgebied. Die zou een aangepaste hotelkamer hebben. Wat bleek: de drempel van de badkamer was te hoog. Dat snap ik niet. Waarom gebruiken ze dan niet een checklist? Dan tackel je zulke problemen van te voren.” Thuis

7

“Drie jaar voor het ongeluk besloten we te verhuizen naar een appartement in Nieuw Delft. Nu ben ik zo blij dat we hier wonen: het is gelijkvloers en we zitten zo in de binnenstad. Helaas is het nieuwe Leeuwenhoekpark bij ons voor de deur niet erg toegankelijk. De hoogteverschillen zijn met trappen opgelost. Daar kan ik dus niet naartoe. Maar ook ouders met kinderwagens hebben een probleem. Ook hier had een checklist met eisen voor toegankelijkheid nuttig geweest.” Reacties van mensen “Op straat krijg ik vaak de vraag of ik hulp nodig heb, als ik bijvoorbeeld een brug over moet. Ik vind dat fijn, een hoopvol teken. Maar meestal accepteer ik die hulp niet: ik heb mijn beweging tenslotte nodig! Soms maak ik een grapje en zeg ik dat ik in training ben. Het komt weleens voor dat mensen me onderschatten. In de schoenenwinkel vroeg de verkoopster aan mijn dochter wat voor schoen ik zocht. Terwijl ik daar al jaren kwam! Dat ik wat aan mijn lijf mankeer, wil niet zeggen dat mijn hoofd het opeens ook niet meer doet.” Bewustwording “Het zou mooi zijn als mensen zich wat meer bewust zijn van de belemmeringen die mensen met een beperking tegenkomen. Ik rijd niet makkelijk van hier naar de stad vanwege alle fietsen op de stoep. Daar houden inwoners geen rekening mee. Dat komt ook omdat mensen in een rolstoel nog weinig zichtbaar zijn in het straatbeeld.

Door al die belemmeringen blijven ze meer thuis, maar daardoor blijft het bewustzijn bij anderen ook achter. Het idee dat mensen in een rolstoel ook graag erop uit gaan, is nog niet breed geland.” “Ik vind het echt een goed teken dat de gemeente aandacht besteedt aan toegankelijkheid. De overheid wil nu eenmaal dat mensen langer thuis wonen en zelfstandig zijn. Maar dan moet de maatschappij daar wel op aangepast zijn en niet overal drempels opwerpen. Fijn dat we daar met het Toegankelijkheidsnetwerk aan kunnen werken en over kunnen meepraten. Ik hoop dat we echt actie kunnen gaan ondernemen. Het moet niet blijven bij mooie plannen alleen.” Vrije tijd en sport “Toen ik uit het ziekenhuis kwam, wilden de artsen eigenlijk dat ik naar een verpleeghuis zou gaan. Ik was tenslotte al tachtig, dus ze vonden een intensieve revalidatie blijkbaar niet meer nodig. Dat noem ik leeftijdsdiscriminatie. Ik ben intensief aan de slag gegaan bij een revalidatiecentrum. Ik heb hard moeten werken, af en toe kon ik niet meer. Maar daardoor ben ik nu wel fit en kan ik zelf mijn rolstoel bedienen.” “Zwemmen doe ik eens in de week. Het ziet er niet uit, maar ik zwem! Zwemmen is essentieel voor mijn spierkracht, dus dat blijf ik doen. Toen mijn revalidatie afgerond was, mocht ik niet langer zwemmen in het revalidatiebad. Gelukkig kwam ik iemand tegen die mij nu privéles geeft.

Wat dat betreft moet je soms creatief zijn en mensen om je heen zoeken die buiten de bestaande regels en wetten durven te denken.” Vervoer “Mijn man rijdt auto, dus we maken weinig gebruik van het openbaar vervoer. Maar ik hoor wel dat de regiotaxi nooit op tijd komt. En een bus of taxi kom ik niet zelfstandig in. In Londen hebben je bussen en taxi’s waar je met je rolstoel zo naar binnen rijdt, zonder hulp van anderen. Het kan dus wel!” “Ook toen we met het vliegtuig naar mijn zoon in Amerika gingen, liep ik aan tegen belemmeringen. Ze gingen ervan uit dat ik wel even kon staan, maar dat kan ik dus niet. Het bleek daardoor erg ingewikkeld om naar het toilet te gaan. Erg vervelend, al die aandacht voor mijn toiletbezoek. Maar ik 8

word nooit boos, dat heeft geen enkele zin. Ik los veel op met humor, je moet het toch met elkaar oplossen.” Fijn leven “Hoeveel invloed je beperking heeft op je leven hangt ook af van hoe je zelf ermee omgaat. Ik ga graag op pad en heb dan zelf ook een verantwoordelijkheid om te regelen wat ik nodig heb. Vaak neem ik zelf het initiatief als ik hulp nodig heb en wacht ik niet af tot ik geholpen word. Ik klaag af en toe wel hoor, maar ben positief dat zaken gaan veranderen. Ik heb echt veel geluk gehad. Problemen met het accepteren van mijn beperking heb ik nooit gehad. Dankzij mijn uitgebreide netwerk, opgeruimde karakter én professionele zorgverleners heb ik een heel fijn leven. Maar het is wel anders dan voor het ongeluk.”

9

Toegankelijkheidsnetwerk Het Toegankelijkheidsnetwerk is in oktober 2023 tijdens de Week van de Toegankelijk gestart met als doel mensen met een beperking een stem te geven en de mogelijkheid om concreet aan de slag te gaan met de toegankelijkheid in Delft. ‘Niets over ons, zonder ons’. Met deze ervaringsdeskundigheid zetten we in op een betere en sterkere binding met de stad. Het Toegankelijkheidsnetwerk is daarmee de basis voor het werken aan en met de Agenda. En het is een plek om signalen over toegankelijkheid te agenderen. Het netwerk staat open voor nieuwe signalen en goede voorbeelden. Uit de ervaringswandeling in de Week van Toegankelijkheid in oktober 2023 kwam het signaal: ''Delft is niet zo toegankelijk is en bij het station zijn veel fouten gemaakt'‘. Een oplossing die een deelnemer van de ervaringswandeling gaf om zulke situaties in de toekomst te voorkomen was: ''Maak een panel van ervaringsdeskundigen''. En dat hebben we gedaan. Rol en organisatie van het netwerk Na een oproep vanuit de gemeente Delft aan inwoners om aan te sluiten, is het Toegankelijkheidsnetwerk gevormd. De vraag aan het Toegankelijkheidsnetwerk was om ontoegankelijke situaties en plekken in Delft te signaleren en te agenderen. Daarnaast gaat het Toegankelijkheidsnetwerk ook (waar mogelijk) aan de slag op basis van de Agenda, samen met de gemeente en partners in de stad.

En het Toegankelijkheidsnetwerk blijft een plek voor inwoners om mee te denken met de gemeente over toegankelijkheid. Inwoners die in eerste instantie niet snel op de voorgrond treden, krijgen de kans om bij te dragen. Hiermee hebben zij een stem. Samen leggen we een goede basis om een toegankelijk Delft te realiseren. Het Toegankelijkheidsnetwerk bestaat op dit moment uit tien ervaringsdeskundigen die in Delft wonen. Daaromheen maakt nog een grotere groep inwoners met een beperking deel uit van dit netwerk. Veel doelgroepen waar het VN-verdrag zich op richt zijn vertegenwoordigd. Maar er is ruimte voor het netwerk om te groeien. Het streven is dat er binnen het Toegankelijkheidsnetwerk een brede vertegenwoordiging is vanuit de verschillende groepen uit Delft die een beperking ervaren. Wanneer een bepaalde vertegenwoordiging wordt gemist, wordt contact gelegd met deze doelgroep met de vraag om aan te sluiten bij het netwerk. Inwoners die een beperking ervaren die zich willen aansluiten zijn van harte welkom. Zo krijgt het Toegankelijkheidsnetwerk steeds verder vorm. Het Toegankelijkheidsnetwerk komt eens per zes weken bijeen om signalen op te halen en te agenderen. De gemeente ondersteunt het Toegankelijkheidsnetwerk met bijeenkomsten, het leggen van contacten en door actief te ondersteunen bij het oppakken van verbetervoorstellen.

De maatregelen in deze Agenda om de toegankelijkheid van Delft te verbeteren, zijn voortgekomen uit het Toegankelijkheidsnetwerk. In de loop van de tijd willen we dat de rol van de gemeente steeds meer faciliterend wordt en de rol van de leden van het netwerk steeds groter. Hierdoor blijven we bij het motto ‘Niets over ons, zonder ons’. Het Toegankelijkheidsnetwerk levert hiermee ook in de toekomst de input voor dit dynamische document. Wilt u situaties van ontoegankelijkheid agenderen, goede voorbeelden delen of deelnemen aan het Toegankelijkheidsnetwerk? Mail dan naar: toegankelijkheid@delft.nl.

Rol gemeente De gemeente vervult verschillende rollen als het gaat om toegankelijkheid. De gemeente is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid als eigenaar van gemeentelijke locaties en gaat over de inrichting van de openbare ruimte. Hier is de gemeente aan zet om de toegankelijkheid te verbeteren. Ook heeft de gemeente vanuit wet- en regelgeving een faciliterende rol om inwoners met een beperking te ondersteunen. Denk aan de Wmo, jeugdwet en participatiewet. Tot slot heeft de gemeente een stimulerende rol om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking kunnen meedoen. Maar ook om ervoor te zorgen dat inhoudelijk expertise over de thema’s beschikbaar is 10

binnen de gemeentelijke organisatie. Daarbij is het de rol van de gemeente om personen te motiveren een ambassadeursrol te vervullen. Binnen de gemeentelijke organisatie en daarbuiten. Deze ambassadeurs zijn de verbinder tussen de gemeentelijke organisatie, de organisaties in de stad en het Toegankelijkheidsnetwerk en kunnen veranderingen versnellen. Ook werkt de gemeente met een ervaringsdeskundige in de rol van aanjager om het thema toegankelijkheid op de kaart te zetten. Interview met lid Inclusie Collectief Delft “Inclusie is niet een opgave van de gemeente alleen, het moet gaan leven in de hele stad.” Netty Jongepier (70) is een van de oprichters van het Inclusie Collectief Delft (ICD), een burgerinitiatief van inwoners met en zonder handicap. Met het collectief willen ze het bewustzijn vergroten en acties aanjagen. “Mensen met een beperking zijn in de eerste plaats mensen, zoals jij en ik. Ze horen erbij en hebben dezelfde behoeften en talenten als anderen zonder een beperking. Daar zet ik me graag voor in.” Ontstaan van ICD “Toen ik nog werkte, heb ik in verschillende functies gewerkt in de sociale sector. Nu ik met pensioen ben, wil ik de kennis en ervaring die ik in mijn loopbaan heb opgebouwd blijven inzetten om van betekenis te zijn voor de maatschappij. Ik zat in de Adviesraad Sociaal Domein en was vanuit TopDelft betrokken bij een stadsgesprek over inclusie.

Daar kwamen veel mensen op af. De ideeën die daar ontstonden gaven zoveel positieve energie, die wilden we vasthouden en verder brengen. Daarom besloten we met een groepje het ICD op te richten. “Inmiddels hebben we al best veel in gang gezet: zo hebben we tijdens de Week van de Toegankelijkheid in oktober 2023 diverse activiteiten georganiseerd. Ook hebben we in januari 2024 een expositie over inclusie opgezet in het Stadskantoor. Die is goed bezocht en leverde veel reacties op. Tijdens de expositie hebben we een dialoogbijeenkomst georganiseerd met een brede groep deelnemers. Behalve ervaringsdeskundigen waren ook mensen vanuit de horeca, cultuur, ondernemers, gemeente, zorg en welzijn en politiek aanwezig. Uit dit gesprek komen ook weer mooie initiatieven en ideeën voort.” “Echt mooi dat we zo een bijdrage kunnen leveren aan inclusie. Het is tenslotte niet normaal dat mensen met een beperking niet kunnen meedoen. Ze horen erbij en hebben dezelfde wensen en behoeften. Je ziet soms dat ze dankbaar zijn dat anderen moeite voor hen doen. Maar ze hebben daar gewoon recht op. Daar moet echt meer aandacht en oog voor zijn. Je ziet niet zoveel mensen met een beperking in het dagelijks leven, ze leven vaker geïsoleerd en zijn minder zichtbaar.

Daardoor worden ze nog weleens vergeten.” Opgave van iedereen “Gelukkig zien we dat er veel belangstelling is voor het thema, niet alleen van de gemeente, maar ook van partners in de stad, zoals horecaondernemers en cultuurinstellingen. Zij vragen: ‘Vertel ons wat de behoefte is en wat wij kunnen doen’. Heel fijn dat die bereidheid er is. We willen nog meer jonge mensen betrekken in het ICD, ook ontwerpers en makers. Je ziet bij hen veel energie en creativiteit in het zoeken naar oplossingen. Dat kunnen we goed gebruiken. Inclusie is ook niet een opgave van de gemeente alleen, of van enkele organisaties of vrijwilligers. Het moet gaan leven in de hele stad.” Contact ICD: info@inclusiecollectiefdelft.nl

Uitvoering per thema De VNG noemt in de ‘routekaart Lokale Inclusie Agenda’ de volgende zes levensdomeinen: onderwijs & ontwikkeling, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer en welzijn, gezondheid & ondersteuning. Vanuit de gesprekken met ervaringsdeskundigen uit Delft hebben we deze levensgebieden uitgebreid naar negen thema’s die aansluiten bij de situatie in Delft. We hebben ons gericht op thema's die de 11

levensterreinen bestrijken en daarnaast hebben we ‘bewustwording’ en ‘gemeentelijke organisatie van Delft’ toegevoegd. Aan de hand van deze negen thema’s geven we uitvoering aan de Agenda: 1. Bewustwording 2. Gemeentelijke organisatie van Delft 3. Openbare ruimte 4. Werk en inkomen 5. Vrije tijd, sport en cultuur 6. Vervoer 7. Welzijn, gezondheid en ondersteuning 8. Thuis 9. Onderwijs en ontwikkeling Elk thema is belangrijk voor Delft. De thema's bevatten de ambitie van de gemeente en een toelichting op welke manier we hier al mee bezig zijn. Op basis van de opgehaalde signalen uit de stad hebben we samen met het Toegankelijkheidsnetwerk maatregelen geformuleerd. Ook hebben we geprioriteerd hoe we uitvoering geven aan de ambitie. Hoe snel maatregelen worden uitgewerkt en uitgevoerd is lastig vooraf te zeggen. Dit hangt mede af van de inzet van de stad, de partners en de tijd en energie van de leden van het Toegankelijkheidsnetwerk. Met deze Agenda zetten we stappen om te komen tot een toegankelijker Delft. De Agenda is niet uitputtend. Dat hoeft ook niet, want de Agenda wordt steeds aangevuld. Ook kunnen niet alle aangereikte maatregelen meteen gerealiseerd worden. Het is een dynamisch document en vormt zich steeds verder. Hierbij staat samenwerking met de ervaringsdeskundigen voorop. ‘Niets over ons, zonder ons’!

1. Bewustwording Bewustwording is de basis om aan de slag te gaan met het verbeteren van de toegankelijkheid van Delft. Bewustwording en begrip voor elkaars situatie kwamen terug in elk gesprek met de stad. Alleen als mensen zich bewust zijn van de positie, behoeften en mogelijkheden van mensen met een beperking, kunnen ze pas oog hebben voor en rekening houden met inwoners met een beperking. Het doel van deze Agenda is dat mensen zich bewuster zijn van de drempels die bestaan voor inwoners met een beperking om mee te doen in de samenleving. En naar vermogen bijdragen om de drempels weg te nemen. Bijvoorbeeld door hun fiets niet op geleidelijnen neer te zetten. Om de bewustwording en het begrip te vergroten, hebben we in samenwerking met het Toegankelijkheidsnetwerk een aantal maatregelen geformuleerd. We beseffen dat voor het vergroten van begrip meer nodig is dan de genoemde maatregelen. Met onderstaande maatregelen geven we een impuls aan de bewustwording. Dit is een thema dat blijvend terugkomt op de agenda van het Toegankelijkheidsnetwerk. En bewustwording speelt ook mee met de andere thema’s waarmee we aan de slag gaan. [kader] Goed voorbeeld Een mooi voorbeeld is de samenwerking tussen het Inclusie Collectief Delft met de gemeente. Hieruit is de tentoonstelling over inclusie van mensen in Delft met een handicap ontstaan.

Deze tentoonstelling was in het stadskantoor te zien van 4 januari tot en met 26 januari 2024. De tentoonstelling kwam tot stand op basis van verhalen van Delftse inwoners met een beperking. Met deze tentoonstelling konden inwoners kennismaken met hindernissen die mensen met een beperking tegenkomen.

12

“Het werkt twee kanten op: bewustwording is belangrijk. Maar geef zelf ook aan dat je een beperking hebt. Mensen zijn dan vaak bereid om te helpen. De hulpvraag durven stellen is belangrijk.” (Deelnemer startbijeenkomst 5 oktober 2023) Maatregel Week van de Toegankelijkheid De Week van de Toegankelijkheid heeft als doel de stad te inspireren over hoe de samenleving toegankelijker kan worden. En de stad te informeren over de ervaringen van mensen met een beperking in de samenleving. De gemeente zet zich samen met het Toegankelijkheidsnetwerk en partners in de stad in voor een mooi activiteitenprogramma in de Week van de Toegankelijkheid. In 2023 hebben we voor het eerst invulling gegeven aan deze week in Delft. De gemeente heeft hierin samengewerkt met partners als het ICD, Delft Marketing en Delft voor Elkaar. De komende jaren maken we in co-creatie met de stad deze week verder tot een succes. Organisaties in de stad worden nadrukkelijk uitgenodigd mee te doen aan de Week van de Toegankelijkheid. Bijvoorbeeld door een of meer activiteiten te organiseren die verbindend, inspirerend en informatief zijn voor mensen en organisaties met en zonder een beperking. De Week van de Toegankelijkheid vindt jaarlijks plaats in oktober. Landelijk krijgt het thema in die week aandacht. Lokaal geven we invulling aan de week.

Organisaties uit Delft die willen aansluiten kunnen dit kenbaar maken bij het Toegankelijkheidsnetwerk. Maatregel Ervaringswandelingen Tijdens de wandeling kunnen mensen ervaren hoe de omgeving is ingericht voor mensen met een beperking. Samen met partners in de stad organiseren we deze wandelingen. Hoe vaak dit plaatsvindt, hangt af van het netwerk. In elk geval 1 keer tijdens de Week van de Toegankelijkheid. Deze wandelingen hebben als doel om in de praktijk te ervaren hoe het leven eruitziet voor mensen die in een rolstoel zitten of gebruikmaken van een scootmobiel. Of voor mensen die visuele, auditieve en/of mentale uitdagingen ervaren. Voor deze wandeling worden ambtenaren, raadsleden, studenten en organisaties uitgenodigd, samen met mensen met een beperking. Om opvolging te kunnen geven aan de ervaringen uit deze wandelingen, wordt ook een groepsgesprek ingepland. Dit geeft de mogelijkheid ervaringen uit te wisselen. Mensen met een beperking kunnen dan context geven aan de ervaringen en vertellen hoe zij er dagelijks mee omgaan. In de Week van de Toegankelijkheid in oktober 2023 organiseerde Delft voor Elkaar samen met Koninklijke Visio en het Oogcafé een ervaringswandeling. Deelnemers konden een wandeling maken in een rolstoel of met een witte stok en bril die blindheid of slechtziendheid nabootst. Ze ervoeren hoe het is om zo door de straten van Delft te bewegen.

Met als resultaat dat inwoners, onderzoekers en ambtenaren kennis en ervaringen gedeeld hebben over (on)toegankelijke situaties in de openbare ruimte en wat er beter kan of moet. ''Het zou goed zijn om vaker dit soort ervaringswandelingen te organiseren. Die leiden tot meer bewustwording bij alle Delftenaren'' (Deelnemer ervaringswandeling oktober 2023) In de Week van de Toegankelijkheid 2024 organiseert de gemeente in elk geval samen met dezelfde partners weer een ervaringswandeling. Maatregel Tentoonstelling OPEN Inwoners hebben gedeeld dat het hebben van een psychische achtergrond voor schaamte zorgt. Het is een onderwerp waar mensen vaak niet over durven te praten en dat zorgt ervoor dat mensen zich geen onderdeel meer voelen van de samenleving. Er heerst een taboe op, waardoor mensen zich terugtrekken. Het doel van deze maatregel is dit stigma te doorbreken door mentale kwetsbaarheid zichtbaar te maken. Hierdoor is het hebben van een psychische kwetsbaarheid beter bespreekbaar.

13

De tentoonstelling OPEN is een reizende tentoonstelling door Nederland met als doel het gesprek over mentale gezondheid op gang te brengen. En omstanders handvatten te geven daarbij te helpen. Van 8 tot en met 28 april 2024 was de tentoonstelling in Delft. Deze tentoonstelling richt zich op jongeren met een depressie. Open mind brengt dit onder de aandacht in samenwerking met Delftse partners zoals de GGZ Delftland en de jongeren zelf. Deze maatregel is een start om mentale gezondheid en psychische problemen meer bekend te maken en het taboe te doorbreken. Een tentoonstelling is eenmalig, maar geeft een impuls aan bewustwording op dit onderwerp. We nodigen organisaties en inwoners uit om hiermee verder te gaan.

2. Gemeentelijke organisatie van Delft Inwoners zien de gemeente en haar stadskantoor als visitekaartje van de stad. De gemeente heeft een voorbeeldfunctie als het gaat om toegankelijkheid. Daarom is de gemeentelijke organisatie van Delft toegevoegd aan de thema’s van deze Agenda. Uit de gesprekken met inwoners met een beperking blijkt dat de meningen verschillen over de mate van toegankelijkheid van het stadskantoor. Sommige mensen ervaren dat de gemeente zich warm en gastvrij opstelt. Anderen geven aan dat bepaalde doelgroepen juist niet graag naar de gemeente en haar stadskantoor gaan. Denk hierbij aan mensen met een licht verstandelijke beperking of mensen die kampen met laaggeletterdheid. De beperking is niet zichtbaar en vaak ervaren deze mensen een drempel om hulp te vragen. Dit kan weleens voor conflicten en een gevoel van onbegrip zorgen. Het doel van deze Agenda is het toegankelijk maken van de gemeente voor alle inwoners. De gemeente erkent dat toegankelijkheid een noodzakelijk onderdeel vormt van de planvorming. Hiertoe worden stappen gezet. Als voorbeeld is in de visie op dienstverlening van de gemeente meegenomen dat de gemeentelijke dienstverlening digitaal, sociaal en fysiek toegankelijker moet worden. Daarnaast is een onderzoek naar dienstverlening afgerond.

In samenwerking met ontwerpbureau Muzus hebben de gemeente Delft, Delft Support, Delft voor Elkaar en Werkse! de klantreis van de inwoners van Delft onderzocht. Deze partijen hebben zich met elkaar verbonden met als doel het verbeteren van de toegang in Delft. Het project richt zich op de huidige stand van zaken en de context, ervaringen, behoeftes, drijfveren en drempels van klanten. Maatregel vergroten toegankelijkheid gemeente We beginnen bij het onderzoeken van de toegankelijkheid van het stadskantoor. Verschillende ervaringsdeskundigen hebben gesproken met medewerkers van de gemeentelijke afdeling dienstverlening. Met dit onderzoek willen we achterhalen op welke manier de toegankelijkheid van het stadskantoor verbeterd kan worden. De uitkomsten van het onderzoek door Muzus over de klantreis leiden tot adviezen voor de dienstverlening aan de inwoners van Delft en voor de samenwerking onderling. Vanuit deze onderzoeken gaan we aan de slag. De verbeterpunten leggen we voor aan de betrokken gemeentelijke afdelingen. In samenwerking met het Toegankelijkheidsnetwerk stellen we een plan van aanpak op om de toegankelijkheid van de gemeentelijke organisatie te verbeteren. Een van de manieren om de toegankelijkheid te verbeteren is de bewustwording en kennis over verschillende doelgroepen te vergroten. Dat kan met trainingen of workshops.

De deelnemers aan het stadsgesprek denken dat het volgen van trainingen voor medewerkers van de gemeente, de toegankelijkheid van de gemeente zal bevorderen. Alleen als zij doordrongen zijn van de positie, behoeften en mogelijkheden van mensen met een beperking, dan kunnen ze daar in beleidsvormingen uitvoering oog voor hebben en verankeren in de gemeentelijke processen. 14

Interview ervaringsdeskundige “Natuurlijk ben ik blij wanneer ik hulp krijg. Maar ik doe het liever zelf” Zef Alsters (58) is ‘zo goed als blind’ en sinds 2016 afgekeurd voor een betaalde baan. Sindsdien is hij zeer actief als vrijwilliger, bijvoorbeeld als kok bij een hospice en een woonzorgcentrum en als begeleider bij de boodschappendienst. Ook is hij lid van het Toegankelijkheidsnetwerk en het Inclusie Collectief. “Ik doe graag mijn best voor andere mensen, om te zorgen dat iedereen kan meedoen.” Zicht gaat achteruit “Ik heb een genetische afwijking en sinds mijn achttiende gaat mijn zicht langzaam achteruit. Autorijden mag ik allang niet meer, maar ook fietsen wordt lastig. Ook lezen en het herkennen van mensen lukt steeds minder goed. Het scheelt wel dat ik goed heb kunnen zien, waardoor ik een behoorlijke bibliotheek heb opgebouwd in mijn hoofd. Daardoor kan ik me nog relatief goed redden.” Aankaarten “Ik ben lid van het Oogcafé in Delft en kwam zo in aanraking met het Toegankelijkheidsnetwerk en het Inclusie Collectief. Zelf ben ik altijd positief en zelden neerslachtig. Als ik iets niet meer kan, kijk ik wat nog wél kan. Of welke hulp ik daarvoor nodig heb. Je ziet dat anderen dat lastiger vinden. Die trekken zich dan terug. Terwijl: als je een probleem hebt met de toegankelijkheid, moet je dat wel aankaarten! Anders kunnen mensen het ook niet oplossen.

Niet in je schulp kruipen en negatief doen, maar bespreekbaar maken. Alleen zo kunnen we de bewustwording vergroten.” Voorbeelden genoeg “Ik heb genoeg voorbeelden van wat er niet goed gaat en hoe het beter kan. Ik ging pas op een zondag naar Den Haag met de Regiotaxi voor een verjaardag en zou om half negen weer worden opgehaald. Eerst kreeg ik bericht dat het later werd. En toen de melding: we weten niet of het nog lukt om je op te halen. Dat kan toch niet! Had ik daar op de bank moeten slapen? Ik denk dan: haal iemand pas thuis op als je zéker weet dat je iemand ook weer thuis kunt brengen. Óf geef duidelijk van te voren aan dat de terugweg niet lukt, dan kun je zelf nog iets regelen. Als we dit niet duidelijk maken en we denken allemaal dat protesteren toch geen zin heeft, dan lossen we dus ook nooit iets op.” Liever zelf “Nog een voorbeeld: als ik een afspraak heb in het Stadskantoor, helpt een van de gastheren me om mijn geboortedatum in te voeren op het scherm. Daarna komt hij naast me zitten, totdat mijn afsprakennummer op het scherm verschijnt. Ik kan dat tenslotte niet lezen. Het moet toch een simpele ICT-ingreep zijn om dat scherm te laten voorlezen? Ik heb dit al eens aangekaart, met het Inclusie Collectief doen we dat nu nogmaals. Hopelijk helpt het. Natuurlijk ben ik blij dat ik hulp krijg, maar ik doe het liever zelf. In het ziekenhuis is dat net zo.

Dat schermpje daar is ook niet te lezen. Ze zijn hartstikke aardig hoor, die vrijwilligers, maar ik wil gewoon niet van hen afhankelijk zijn.” Mensen prikkelen “Ik houd ervan om mensen een beetje te prikkelen, te laten zien hoe het ook kan en wat er mogelijk is. Slimme oplossingen hoeven ook niet altijd veel te kosten. De horeca in Delft zit vaak in oude panden, we wonen tenslotte in een oude stad. Het is logisch dat niet elke gelegenheid een eigen invalidetoilet heeft. Maar soms kun je toch ook praktisch denken? Is er drie deuren verder wel één? Maak dan afspraken met elkaar dat jouw bezoeker daar naartoe kan. Ik heb wel vertrouwen dat er steeds meer rekening wordt gehouden met mensen met een beperking. Als je een beetje moeite doet, kan er meer dan je denkt.”

15

3. Openbare ruimte Dit thema leeft enorm onder de inwoners van Delft. Over dit thema zijn de meeste signalen binnengekomen. Wanneer de openbare ruimte toegankelijk is, kunnen mensen meedoen op allerlei levensgebieden. Het begint met bewustwording waar mensen met een beperking bij het gebruikmaken van de openbare ruimte tegenaan lopen. Op de startbijeenkomst van het Toegankelijkheidsnetwerk op 5 oktober 2023 deelden ruim veertig inwoners hun kennis en ervaring over (on)toegankelijkheid in de wijken. Opvallend vaak werd genoemd dat er hindernissen zijn op de stoep. Zoals fietsen, deelscooters, geparkeerde (vracht)auto’s of bestelwagens die laden en lossen, bouwsteigers die erg lang blijven staan. Ook zijn er vaste objecten die midden op looproutes staan: laadpalen, lantaarnpalen, verkeersborden, tuintjes. Enkele opvallende signalen: - Shared Space-ontwerpmethode zorgt voor onduidelijkheid over een veilige plek op de weg - Verwarring door inconsequente inrichting van de openbare ruimte - Obstakels op looproutes op de stoep - Ontoegankelijke situaties bij oversteekplaatsen - Verkeersomleidingen bij bouwprojecten/wegwerkzaamheden - Onduidelijkheid over de regels rond invalideparkeerplekken - Verkeersdeelnemers veroorzaken gevaarlijke situaties Het bleek dat in veel gevallen het daadwerkelijk melden van de situatie al een obstakel was.

Het resultaat van gesprekken met inwoners is een handleiding voor het maken van meldingen bij de gemeente. Dit stappenplan is daarna gedeeld met het Toegankelijkheidsnetwerk. Tegelijkertijd is de website verbeterd door de ambtenaren die bezig zijn met de meldingen in de openbare ruimte. Het is duidelijker geworden, doordat er een aparte knop is gemaakt op de website voor het melden van ontoegankelijke situaties. Maatregel regulier overleg toegankelijkheidsnetwerk met de afdeling openbare ruimte Het Toegankelijkheidsnetwerk gaat aan de slag met de openbare ruimte. Het doel is in gesprek te zijn met de juiste gemeentelijke afdelingen, om het liefst in de ontwerpfase de situatie toegankelijk te ontwerpen voor mensen met een beperking. In co-creatie organiseren we een effectieve uitwisseling van kennis en ervaring over een veilig en toegankelijk ontwerp voor iedereen. Per kwartaal gaan deze overleggen plaatsvinden met het toegankelijkheidsnetwerk en ambtenaren vanuit Ruimte & Economie, afdeling Beheer Openbare Ruimte en realisatie. Gespreksonderwerpen van deze overleggen zijn: - Signalen vanuit de stad over de openbare ruimte agenderen in het overleg. En hier concreet samen mee aan de slag gaan; - De bereikbaarheid van de stad; - Herinrichting van de openbare ruimte; - Aansluiting vinden bij lopende programma's die raakvlakken hebben met toegankelijkheid en openbare ruimte.

Een goed voorbeeld van eerder overleg is de samenwerking met een ervaringsdeskundige vanuit de oogvereniging (ook deelnemer van het Toegankelijkheidsnetwerk) en Rover (Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer) afdeling Delft met de gemeente. Met als doel het verbeteren van de toegankelijkheid van het stationsplein van Delft voor blinden en slechtzienden. Voor blinden en slechtzienden is de overstap van tramlijn 1 op de bussen erg omslachtig. De geleidelijn is niet logisch gelegd. Het idee is om paaltjes met voelbare letters op het trottoir langs het station te plaatsen. Steeds een paaltje recht tegenover een halte. Zo’n systeem is al met succes toegepast op het busplatform van het Centraal Station in Den Haag.

16

Als resultaat van deze samenwerking worden in elk geval de looproutes aangepast rondom het station Delft, met vanaf de tram dus een betere looproute naar de bussen. Maatregel Uitbreiden Ongehinderd app Ongehinderd is een maatschappelijk gedreven onderneming die zich inzet voor een toegankelijker Nederland. Ongehinderd heeft een app en website waarmee mensen met een beperking altijd en overal inzicht krijgen in de toegankelijkheid van publieke locaties. Door het keuringsteam worden locaties getoetst in opdracht van gemeenten en bedrijven. We voorzien de Ongehinderd app verder van informatie over de geteste toegankelijkheid van bijvoorbeeld restaurants, winkels, straten, openbare toiletten en musea. Ook haltes van het openbaar vervoer nemen we hierin mee. Het doel is dat een inwoner met een beperking zich beter kan voorbereiden op een bezoek of reis. Wanneer meer informatie over de toegankelijkheid beschikbaar is, kan iemand met meer zelfvertrouwen deelnemen aan de samenleving. Mensen met een beperking hebben vaak meer planning en organisatie nodig voordat ze op stap kunnen gaan. Meer informatie ondersteunt hen hierbij. De aanjager van het Toegankelijkheidsnetwerk is aanspreekpunt van stichting Ongehinderd. Er wordt duidelijk wat ervoor nodig is om de app over de situatie in Delft up-to-date genoeg te krijgen.

We evalueren deze app over een jaar en vragen aan het Toegankelijkheidsnetwerk welke informatie nog ontbreekt en gaan daar in het tweede jaar actief mee aan de slag. Samen met het Toegankelijkheidsnetwerk hebben we hier blijvend aandacht voor.

4. Werk en inkomen Werk draagt bij aan het onbeperkt mee kunnen doen. Om ervoor te zorgen dat iedereen kan werken, is het volgens de VNG (2019) belangrijk dat er op de werkvloer, waar nodig, voldoende begeleiding is, voldoende mogelijkheden tot aangepast werk en dat de baan duurzaam is. Een baan zorgt niet alleen voor een zelf verdiend inkomen, maar ook voor een gevoel van waardering en erkenning, structuur en het creëert een netwerk. Dit geldt natuurlijk ook voor mensen met een beperking. “Ik wil graag werken of vrijwilligerswerk doen, maar krijg nergens een kans.” (Deelnemer stadsgesprek 2022) “Er is verschuiving nodig naar een andere waardering van werken: niet alleen de economische waarde, ook waarden als zingeving, sociaal contact, ontwikkeling zijn belangrijk.” (Deelnemer startbijeenkomst 5 oktober 2023) De gemeente ondersteunt deze ambitie. Een voorbeeld is Lekker Bezig. Hierin bieden Stichting Stunt, DOEL en Firma van Buiten een vrij toegankelijke dagbesteding voor alle Delftenaren die graag bezig willen zijn. Er valt te denken aan werkplekken in de horeca, catering, hout- en fietsenwerkplaats, personenvervoer en het naaiatelier. De Lekker Bezig partners bieden de deelnemers begeleiding bij het uitvoeren van de werkzaamheden. Daarbij wordt altijd gekeken of er een mogelijkheid is om door te groeien naar vrijwilligerswerk of betaald werk.

Tijdens de stadsgesprekken georganiseerd door TopDelft en de ASD en tijdens gesprekken met belangenorganisaties en zorgaanbieders kwam het thema werk vaak naar voren. Werkgevers lijken moeite te hebben met het aannemen van mensen met een beperking. Er is ook veel onduidelijkheid over wat er mogelijk is. Maatregel informatie rond mogelijkheden werk We werken eraan dat het voor mensen met een beperking duidelijk is waar ze terechtkunnen voor ondersteuning en hulp om aan de slag te gaan. Aan de andere kant hebben ook werkgevers behoefte aan duidelijke informatie over het aannemen van mensen met een beperking. De gemeente gaat meer bekend maken over de mogelijkheden van werk, specifiek voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vanwege een beperking. Op welk gebied de behoefte ligt aan informatie wordt duidelijk 17

in de samenwerking met Delftse werkgevers, het Toegankelijkheidsnetwerk en andere partners. Hierdoor sluiten we aan bij hun vragen en onduidelijkheden. We hebben contact gezocht met het netwerk Werkwaardig 6. Dit netwerk kan hierin veel betekenen. Werkwaardig is een werkgeversnetwerk in Delft/ Rijswijk en omgeving dat zich inzet voor een inclusieve arbeidsmarkt. Ze brengen mensen bij elkaar met bijeenkomsten waar kennis, inspiratie en plezier centraal staan. Hun doel is een inclusieve arbeidsmarkt in de regio waar voor iedereen plaats is. Werkwaardig is een initiatief van Werkse!. Onderdeel van deze maatregel is het maken van afspraken en het zoeken naar partners om gezamenlijk duidelijk te krijgen wat de mogelijkheden zijn voor mensen die aan het werk willen. Ook kijken we hoe we dit onder de aandacht kunnen brengen. Het initiatief Werkwaardig, maar ook de werkgevers van Delft spelen een actieve rol op dit thema. De eerste stap is hen hierbij te betrekken en in samenwerking met het Toegankelijkheidsplatform een overzicht te maken van de informatie die zij missen. Op basis van deze behoefte stellen we een plan op om zo veel mogelijk onduidelijkheden en drempels weg te nemen voor werk voor mensen met een beperking.

Interview ervaringsdeskundige “Gemotiveerde werknemers zijn van enorme waarde voor een bedrijf, dat is niet in geld uit te drukken “ Bas Jonker (41) is sinds anderhalf jaar senior businesscontroller bij de gemeente Delft. Twaalf jaar geleden belandde hij in een rolstoel na een ernstige ziekte. “Je hebt zelf een belangrijk aandeel in je eigen succes, dat geldt voor mensen met én zonder beperking.” Passende functie “Door mijn ziekte heb ik 2,5 jaar weinig gewerkt. Daarna heb ik het aantal uren opgebouwd bij het bedrijf waar ik toen werkte. Door te werken kom je sneller weer in een normaal ritme. Ik wilde kijken wat ik aankon: als ik dit werk niet meer kon doen, zou ik wel iets anders vinden. Thuiszitten is in ieder geval niets voor mij. Gelukkig bleek ik mijn werk als controller nog te kunnen doen. Zelf vind ik dat ik in ieder geval vier dagen moet werken om mijn huidige functie goed te kunnen uitvoeren. Als ik dat niet meer had gekund, zou ik deze functie niet goed kunnen uitvoeren. Of je nu wel of geen beperking hebt, het is belangrijk dat je een baan vindt die bij je past én die voldoet aan wat je aankunt.” Nieuwe baan “Ik zag op LinkedIn een vacature voor een businesscontroller in de informatievoorziening van de gemeente. Dat leek me wel wat! Ik was eraan toe om na jaren in het bedrijfsleven wat meer bij te dragen aan de maatschappij.

Ik heb mijn cv opgestuurd en werd uitgenodigd voor een gesprek. In mijn cv staat dat ik aan rolstoelhandbal doe, dus mijn rolstoel was waarschijnlijk geen verrassing tijdens het sollicitatiegesprek. Mijn beperking is wel ter sprake gekomen, op mijn initiatief. Ik was benieuwd naar de mogelijkheden om met een eigen auto te komen, omdat het openbaar vervoer lastig is voor mij. Ook had ik aangegeven dat ik vanwege mijn beperking twee keer in de week naar de fysiotherapeut ga. Gelukkig is dat geen probleem, er is voldoende flexibiliteit om daar ruimte aan te geven in mijn werk.” Waarde van goede werknemer “De gemeente is gelukkig zeer bereid om mee te denken. Ze vroegen me direct welke aanpassingen nodig waren. Ik ben vrij behendig in de rolstoel en kan makkelijk deuren zelf open doen. Daarom waren aanpassingen aan de deuren niet nodig. Ik trek zelf wel aan de bel als het nodig is, maar heb daarbij wel reële verwachtingen. Het is een gevaar als een werkgever van alles gaat aanpassen, zonder de werknemer erbij te betrekken. Je moet het juiste gesprek erover voeren, dan kun je veel gerichter oplossen. Dat mag ook best een kritisch gesprek zijn: is het bijvoorbeeld echt nodig dat alle deuren van het vergadercentrum worden aangepast? Of is het genoeg als de werknemer in ieder 6

https://www.werkwaardig.nu 18

geval door één deur kan? Voor kleine ondernemers is het misschien lastiger om aanpassingen te financieren. Maar ook dan vallen investeringen vaak in het niet bij de opbrengst van een goede werknemer. Gemotiveerde werknemers zijn van enorme waarde voor een bedrijf, dat is niet in geld uit te drukken.” Net mensen… “In de maatschappij worden we soms in het hokje ‘mensen met een beperking’ geplaatst en wordt vergeten dat we ook net gewone mensen zijn. Net als bij mensen zónder beperking heb je vervelende en leuke mensen en hebben ze verschillende vaardigheden. Sommige willen meer, anderen zijn tevreden met wat ze hebben. Sommige hebben geen baan en geen netwerk. Ligt dat aan hun beperking? Die hoeft niet de oorzaak te zijn. Wat dat betreft vormen wij ook gewoon een afspiegeling van de maatschappij. Ik vind het fijn om te zien dat die afspiegeling steeds meer zichtbaar wordt. Bijvoorbeeld bij mensen zoals Marc de Hond: jonge, succesvolle mensen die toevallig ook in een rolstoel zitten. Gelukkig zie ik die normalisering wel steeds meer komen.”

5. Vrije tijd, sport en cultuur Toegankelijkheid is een onderwerp dat ook terugkomt wanneer mensen praten over de invulling van hun vrije tijd. Het ontmoeten van mensen gaat moeilijk als de plek waar je mensen kan ontmoeten niet toegankelijk is. Denk bijvoorbeeld aan de toegankelijkheid van horeca, winkels, sport- en cultuurvoorzieningen, speelruimtes, natuur en openbare gebouwen. Hierbij hoort ook het belang van openbare toiletten en toiletten geschikt voor mensen met een beperking. De ambitie van de gemeente is dat iedereen de vrije tijd kan besteden naar eigen keuze. Ook de Sportraad7 heeft vanuit haar rol hier aandacht voor richting de leden en in de diverse gremia waarin de Sportraad acteert. Daarnaast zetten de combinatiefunctionarissen van Delft voor Elkaar zich actief in voor een inclusief en toegankelijk sportaanbod. Zij ondersteunen bijvoorbeeld sportverenigingen door aangepast sportaanbod op te zetten of ze denken mee hoe verenigingen zich kunnen ontwikkelen op het gebied van inclusie en toegankelijkheid. Ook leggen zij verbindingen tussen maatschappelijke partners, zoals speciaal onderwijs en sportaanbieders. In september 2020 is het Delftse sportakkoord I gesloten, waarmee Delft de handen ineensloeg om de sport te versterken en de maatschappelijke kracht van sport optimaal te benutten. Het streven daarbij was dat alle Delftenaren een leven lang bewegen en sporten.

Om dit te bereiken, stimuleerde de gemeente dat er een sportaanbod is voor iedereen, ongeacht geslacht, leeftijd, beperking, geloofsovertuiging, afkomst of seksuele voorkeur. Het vervolg is het Delfts Sportakkoord II van juni 2023. Dit richt zich – in lijn met het Nationaal Sportakkoord II – op drie hoofdambities. Bij de eerste ambitie gaat het om het ‘verstevigen van het fundament van de sport’. Dat gaat over sterke sportaanbieders en een sociaal veilige sport voor iedereen. De tweede ambitie is ‘het vergroten van het bereik van de sport’, waardoor meer mensen zich aangesproken en uitgenodigd voelen om te sporten of bewegen. Ten slotte zet de derde ambitie in op het vergroten van de maatschappelijke waarde van sport: ‘meer betekenis geven aan sport’. De afgelopen periode hebben de inspanningen vanuit het Delfts Sportakkoord I en II en de combinatiefunctionarissen geleid tot mooie activiteiten. Een aantal voorbeelden hiervan zijn: - “Special Sportweek” aansluitend op de Delftse Sportweek voor extra aandacht voor aangepast sporten in Delft; - Sportactiviteiten in samenwerking met sportaanbieders voor speciaal onderwijs; - Regionale sportdag voor aangepast sporten (vanuit het Regio Haaglanden samenwerkingsverband). Binnen deze ambities wordt gewerkt aan vier thema’s. Het thema ‘Inclusie en diversiteit’ gaat over het vergroten van de toegankelijkheid van en toeleiding naar sport.

Door het vergroten van de 7

De Sportraad van Delft, opgericht in 1948, behartigt de belangen van de Delftse sportverenigingen en sportbeoefenaren en is dé partner voor de gemeente Delft en voor politieke en andere maatschappelijke organisaties. 19

bewustwording bij sportaanbieders worden zij gestimuleerd om actief in te zetten op diversiteit en inclusie en zorgen ze dat iedereen zich welkom voelt. Een randvoorwaarde hiervan is sociale veiligheid. Hieraan geven de leden van de Sportraad extra aandacht de komende periode. Het Toegankelijkheidsnetwerk heeft contact met de Sportraad om hier gezamenlijk verdere stappen in te zetten. De Sportraad werkt graag mee aan het verbeteren van de toegankelijkheid, bijvoorbeeld wanneer er signalen binnenkomen vanuit de stad. Ook in regionaal verband is aandacht voor inclusief sporten en bewegen. In dat kader werken gemeenten in de regio Haaglanden sinds 2019 samen om inwoners met een beperking (meer) te laten sporten en bewegen. Dit wordt onder andere gedaan door vraag en aanbod op regionaal niveau op elkaar af te stemmen. En professionals uit de regio regelmatig kennis te laten delen. Op deze wijze wordt het voor inwoners uit regio Haaglanden makkelijker passend sport- en beweegaanbod te vinden. Cultuur is een onderdeel van de vrijetijdsbesteding. De gemeente besteedt veel aandacht aan de toegankelijkheid van cultuur in Delft. In samenwerking met de culturele en maatschappelijke partners in de stad werkt de gemeente Delft aan een digitaal en communicatief vindbare stad, waarbinnen het Delftse cultuuraanbod ook fysiek bereikbaar is.