Programmabegroting 2026-2029 De Wolden
Tekst van het document
Programmabegroting 2026
Gemeente De Wolden Bezoekadres:
Raadhuisstraat 2 7921 GD Zuidwolde
Postadres:
Postbus 20 7920 AA Zuidwolde
Telefoon: E-mail: Internet:
14 0528 gemeente@dewolden.nl www.dewolden.nl
Programmabegroting 2026-2029
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................. 4 Kerngegevens ..................................................................................................................... 7 De inwoner op één .............................................................................................................. 8 Leeswijzer ......................................................................................................................... 10 Deel A. Beleidsbegroting ..................................................................................................... 12 Programmaplan.................................................................................................................. 12 01 De Wolden een veilig thuis .............................................................................................. 13 02 Krachtig De Wolden ....................................................................................................... 18 03 Wonen en Duurzaam ...................................................................................................... 24 04 Samen vooruit ...............................................................................................................
34 05 Solide basis voor De Wolden ........................................................................................... 41 06 Sportief met elkaar ........................................................................................................ 47 07 Sociaal ......................................................................................................................... 51 08 Samen Verder ............................................................................................................... 68 09 Cultuur ......................................................................................................................... 74 10 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................... 82 11 Onvoorziene uitgaven ..................................................................................................... 88 12 Overhead ...................................................................................................................... 91 13 Vennootschapsbelasting ................................................................................................. 94 14 Reserves.......................................................................................................................
95 Paragrafen ........................................................................................................................ 97 Lokale heffingen ................................................................................................................. 98 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ........................................................................... 108 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................. 116 Financiering ..................................................................................................................... 120 Bedrijfsvoering................................................................................................................. 127 Verbonden partijen ........................................................................................................... 130 Grondbeleid ..................................................................................................................... 139 Openbaarheid .................................................................................................................. 142 Recapitulatie per programma ............................................................................................. 143 Deel B.
Financiële begroting .............................................................................................. 144 Overzicht van baten en lasten financiele resultaat ................................................................ 145 Uiteenzetting van de financiële positie ................................................................................ 147 Recapitulatie per programma ............................................................................................. 154 Overzicht naar taakvelden ................................................................................................. 156 Vaststellingsformulier ....................................................................................................... 159 Bijlage ............................................................................................................................ 160 Staat van reserves en voorzieningen .................................................................................. 160
Gemeente De Wolden
3
Inleiding
Programmabegroting 2026-2029
Inleiding Hierbij presenteert het college van De Wolden de meerjarenbegroting 2026-2029. Deze begroting is de uitwerking van de door de raad op 3 juli 2025 vastgestelde kadernota. In de kadernota heeft de raad de kaders en uitgangspunten voor 2026 en verder bepaald. De vertaling hiervan is opgenomen in de onderliggende begroting. Klaar voor de toekomst Deze begroting markeert niet alleen het sluitstuk van de huidige bestuursperiode, maar vormt ook een solide vertrekpunt voor de toekomst. Dankzij een stabiel en gezond financieel beleid zijn we als gemeente goed voorbereid op wat komen gaat. De Wolden staat er financieel goed voor. Van visie naar werkelijkheid In de afgelopen jaren heeft het college met volle inzet gewerkt aan de uitvoering van het collegeprogramma. Vrijwel alle ambities zijn gerealiseerd van duurzame initiatieven tot versterking van de leefbaarheid in onze dorpen. Ruimte voor een nieuwe raad en nieuw college Tegelijkertijd biedt de begroting ruimte. Ruimte voor een nieuwe gemeenteraad en een nieuw college om hun eigen koers te bepalen en invulling te geven aan de wensen en uitdagingen van de komende raadsperiode. De Wolden blijft investeren in een toekomstbestendige gemeente, met oog voor haar inwoners, haar omgeving en haar ambities.
Daarbij moet wel opgetekend worden dat we met elkaar weten dat er nog besluitvorming moet plaatsvinden op grotere thema’s zoals bijvoorbeeld De Baete in Ruinen, de ontsluitingsweg bij Hoge Akkers en de uitwerking van de visie dorpshuizen. Ook de kostenneutrale uitwerking van de herijking subsidiebeleid, waarin nog keuzes gemaakt moeten worden voor eventuele voorzetting van Initiatiefrijk De Wolden en de structurele ondersteuning van onze zwembaden, vraagt nadere besluitvorming. De keuzes die op deze onderwerpen gemaakt gaan worden, hebben effect op het meerjarige financiële beeld van onze gemeente en bepalen daarmee mede de financiële speelruimte van een nieuwe raad en een nieuw college. Voortbouwen op actuele thema's In de begroting bouwen we voort op een aantal actuele thema's die in onze gemeente spelen en die wij belangrijk vinden. Zo blijven we ons inzetten voor passende en betaalbare woonruimte, een uitdaging die vraagt om creativiteit, samenwerking en maatwerk. Versnelling van processen en communicatie zijn hierbij van groot belang. Daarnaast zetten we stappen om de landelijke Hervormingsagenda Jeugd te vertalen naar beleid dat aansluit bij onze lokale praktijk en behoeften. We bouwen voort op de lessen die dr. Sharon Stellaard ons geleerd heeft. De subsidieregeling Initiatiefrijk De Wolden heeft een looptijd tot en met 2026.
Het huidige college geeft bewust geen invulling aan een eventueel vervolg, omdat dit betrokken wordt bij de vorming van een nieuw subsidiebeleid. Daarbij speelt uiteraard ook mee dat de nieuwe raad en het toekomstige college de ruimte hebben om hier hun eigen accenten in te leggen. De ontwikkelingen voor het eventueel aanleggen van een natuurbegraafplaats loopt op z'n eind. We hebben een zoektocht gestart waar afscheid nemen samengaat met rust, natuur en eeuwigheid. We verwachten eind 2025/begin 2026 een voorstel te doen over de invulling van onze ambitie.
4
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Inleiding
Van kadernota naar begroting Hieronder ziet u het financiële meerjarenbeeld. De tabel begint met de stand van de kadernota 2026 en bevat vervolgens alle financiële doorrekeningen van de programma's in deze begroting. Omschrijving
Bedragen x € 1.000 + = nadeel en -= voordeel
Stand Kadernota 2026
2026
2027
2028
2029
1.080
229
-167
-456
01 De Wolden een veilig thuis
40
39
38
24
02 Krachtig De Wolden
219
148
123
303
03 Wonen en Duurzaam
141
90
7
8
04 Samen vooruit
263
335
333
340
05 Solide basis voor De Wolden
-374
-375
-379
-377
06 Sportief met elkaar
-180
-67
50
17
07 Sociaal
-405
164
163
152
08 Samen Verder
-364
-379
-416
-406
79
13
-39
188
10 Overige financiële aanpassingen
-458
-614
16
-797
Totaal mutaties begrotingssaldo
-1.039
-646
-104
-548
41
-417
-271
-1.004
Mutaties per programma na de Kadernota
09 Cultuur
Saldo lasten en baten programma's
Bij deze tabel willen we de volgende opmerkingen maken: Verschil kadernota versus begroting In de kadernota voorspelden we nog een fors tekort voor 2026. Dit tekort konden we dichten door voor € 1,1 miljoen onze algemene reserve aan te spreken. In de voorliggende meerjarenbegroting is dit teruggebracht tot een minimaal tekort van € 41.000 die we uit de algemene reserve dekken. Zoals eerder aan u bericht leverde de meicirculaire nog een behoorlijk voordeel op voor de jaren 2026 en 2027. Verder heeft de definitieve doorrekening van de afvalstoffen en rioolheffing en de daarmee samenhangende wijzigingen in de stortingen en onttrekkingen aan de daaraan gekoppelde voorzieningen een voordelig effect. Dat geldt ook voor een aantal meer technische aanpassingen. Ten opzichte van de kadernota zien we ook nadelen in de vorm van de verlaging van de verwachte opbrengst door kostendekkende leges en door de opname van een aantal aanvullende speerpunten. Taakstelling in begroting Bij de kadernota zijn een aantal taakstellingen opgenomen. De taakstelling voor kostendekkende leges ter hoogte van € 300.000 verlagen we voor 2026 naar € 100.000, te behalen door indexatie van de bouwleges en door verwachte volumegroei door toename van woningbouw. In de kadernota 2027 zullen we ingaan op de invulling van de nog resterende opgave van € 200.000 voor de jaren 2027 en verder.
Goed om hierbij te benoemen is dat we de korting op leges in stand houden als een aanvraag voor een vergunning volledig en compleet is ingediend.
Gemeente De Wolden
5
Inleiding
Programmabegroting 2026-2029
De verwachte verlaging van kapitaallasten door verlenging van afschrijvingstermijnen van € 250.000 moet nog concreet worden doorgerekend in de gevolgen voor de kapitaallasten van het meerjareninvesteringsplan. Bij de Berap zullen we de precieze gevolgen voor 2026 inzichtelijk maken en bij de kadernota 2027 voor de opvolgende jaren. Voor 2027 en 2028 zijn er naast de genoemde opgave ten aanzien van de leges nog taakstellingen in te vullen op het sociaal domein en staat een -kostenneutrale- herijking van het subsidiebeleid op de agenda. Woonlasten De begroting laat een stijging zien van 4,3% van de gemeentelijke woonlasten voor een gemiddeld huishouden ten opzichte van de begroting 2025: • De onroerendzaakbelasting (OZB) stijgt met 8% boven op de reguliere jaarlijkse indexatie van 1,5% zoals aangekondigd in de kadernota. • De rioolheffing daalt met 13,6% als gevolg van een nog niet volledig en actueel doorgerekend Riool en Water Programma. Hiermee brengen we de kostendekkendheid terug van 123% in 2025 naar 100% in 2026. Eventuele schommelingen in de uitgaven in de komende jaren worden opgevangen vanuit de voorziening riolering. • De afvalstoffenheffing stijgt met 13,4%. Dit komt mede doordat we afscheid hebben moeten nemen van een zeer voordelig contract voor het ophalen van het huishoudelijk afval en door nieuwe afspraken tussen onder andere VNG en Verpact.
Voor een gemiddeld huishouden gaat het dan om een stijging van zo'n € 38 op jaarbasis. Septembercirculaire 2025 De septembercirculaire is niet verwerkt in de onderliggende begroting, maar wel van invloed op het meerjarig financieel beeld. We proberen vóór behandeling van de begroting in de raadsvergadering op 6 november de raad te informeren over de consequenties.
Het college van burgemeester en wethouders: Inge C.J. Nieuwenhuizen, Rudi Hooch Antink, Gerrie Hempen-Prent, Mark Turksma en Albert Haar
6
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Kerngegevens
Kerngegevens Gegevens per 1 januari van elk jaar
A: Sociale structuur
2026
2025
(Volgens primitieve begroting 2026)
(Volgens primitieve begroting 2025)
Aantal inwoners - < 20 jaar
4.919
4.828
- van 20 t/m 64 jaar
13.173
13.189
- van 65 t/m 74 jaar
3.585
3.549
- van 75 jaar en ouder
3.093
3.090
24.770
24.656
203
204
- IOAW
10
12
- IOAZ
2
2
- BBZ
1
1
Aantal tewerkgestelden in sociale werkvoorzieningsschappen/ geplaatste aja's
41
45
Totaal Aantal periodieke bijstandsgerechtigden - personen tot pensioengerechtigde leeftijd (Wwb) Aantal uitkeringsgerechtigden ingevolge de:
Aantal unieke jeugdigen Aantal unieke Wmo-cliënten (oud en nieuw)
444
498
1.193
1.282
22.635 ha.
22.635 ha.
206 ha.
204 ha.
10.604
10.593
B: Fysieke structuur * Oppervlakte van de gemeente, waarvan - binnenwater Aantal woonruimten: - woningen/wonen - logies
772
655
Gemiddelde woningbezetting
2,34
2,33
C: Financiële structuur Financiële structuur (x € 1.000) uit de primitieve begroting
Totaal
Per inw.
Totaal
Per inw.
- Gewone lasten (totaal programma's incl. overhead c.a.)
73.776
2.978
72.162
2.927
- Opbrengst belastingen en heffingen (zie lokale heffingen)
13.173
532
12.308
499
- Alg. uitkering gemeentefonds, incl. 3D-taakdecentralisaties en inclusief extra middelen jeugd
51.058
2.061
48.212
1.955
- Vaste schuld per 1 januari
22.575
911
23.700
961
- Reserves en voorzieningen per 1 januari
54.052
2.182
52.276
2.120
- Boekwaarde geactiveerde investeringen per 1 januari
54.086
2.183
53.894
2.186
Gemeente De Wolden
7
De inwoner op één
Programmabegroting 2026-2029
De inwoner op één Portefeuillehouder: Albert Haar Inleiding We willen dat onze dienstverlening goed past bij wat inwoners nodig hebben. Daarbij werken we vanuit drie kernwaarden: verbinden, vertrouwen en eigenaarschap. We streven naar een steeds betere dienstverlening en dat doen we aan de hand van vier sporen: • Optimaal digitaal: we moedigen inwoners aan om onze digitale kanalen te gebruiken voor het aanvragen en afhandelen van standaardproducten. • Verbinden en ontmoeten: we zorgen dat iedereen gemakkelijk gebruik kan maken van onze diensten en dat het persoonlijke contact tussen inwoner en gemeente vanzelfsprekend en soepel verloopt. • Dienstverlening in ons DNA: we investeren bij onze medewerkers in de ontwikkeling van klantgericht werken. • Een betrouwbaar fundament: we zorgen dat onze diensten goed, op tijd en transparant worden uitgevoerd. Deze aanpak geldt voor alle onderdelen van onze organisatie; van het sociaal domein tot de fysieke leefomgeving tot publiekszaken. Want dienstverlening is van ons allemaal.
Trends en ontwikkelingen Verwachtingen van de samenleving De samenleving verandert snel, onder andere door technologie. Inwoners en ondernemers verwachten van de gemeente hetzelfde serviceniveau als van bedrijven. Ze willen meedenken over oplossingen en meer zaken zelfstandig regelen via digitale middelen. Dit vraagt om goede en gebruiksvriendelijke digitale systemen. Daardoor komen er minder mensen naar het gemeentehuis en gaan medewerkers minder vaak op huisbezoek. Ook gebruiken we steeds vaker data om inwoners en ondernemers beter te kunnen helpen. Ontwikkelingen in het sociaal domein De samenleving wordt complexer en daarnaast spelen er economische problemen. Steeds meer mensen hebben hulp nodig, bijvoorbeeld bij jeugdzorg, de Wmo of financiële ondersteuning. Tegelijkertijd zijn er minder middelen beschikbaar vanuit het Rijk en is er krapte op de arbeidsmarkt. Dit zorgt voor extra druk op onze dienstverlening. Soms kan dit leiden tot wachttijden. Om dit goed op te vangen, moeten we als organisatie flexibel zijn en goed samenwerken met onze netwerkpartners. Meer hierover leest u in programma 5 (Solide basis) en programma 7 (Sociaal). Fysieke leefomgeving De Omgevingswet is nu van kracht. Dit vraagt om aanpassing van onze manier van werken. We leren hier stap voor stap mee omgaan. Soms kan dat tijdelijk invloed hebben op onze dienstverlening.
We streven ernaar om zo snel mogelijk goed te werken volgens de nieuwe regels en daar helder over te communiceren. Effect krapte arbeidsmarkt op de dienstverlening Er zijn minder mensen beschikbaar voor het werk dat er is. Dit merken we ook binnen de SWO. Een tekort aan medewerkers kan invloed hebben op de kwaliteit van onze dienstverlening, bijvoorbeeld in de snelheid van reageren of de bereikbaarheid van medewerkers.
8
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
De inwoner op één
Wat gaan we doen in 2026? Dienstverlening De SWO werkt in 2026 verder aan passende dienstverlening, vanuit de pijlers Informatie en Processen en Persoonlijk Leiderschap. We volgen de uitvoeringsagenda met de thema’s: optimaal digitaal, verbinden en ontmoeten, dienstverlening in ons DNA en betrouwbaar fundament. Inwonerspeilingen en onderzoeken We gebruiken de uitkomsten van het onderzoek Waar staat je Gemeente om onze dienstverlening verder te verbeteren. Een voorbeeld: we onderzoeken of we een persoonlijke online omgeving kunnen maken waarin inwoners hun aanvragen, meldingen en geschiedenis kunnen bekijken. Ook blijven we inwoners en ondernemers goed informeren. Website www.dewolden.nl Onze website heeft nu toegankelijkheidsniveau B. We willen in 2026 voldoen aan niveau A, volgens de landelijke eisen. Vooral pdf-bestanden, digitale formulieren en video’s moeten worden verbeterd. We werken structureel aan digitale toegankelijkheid. Dat doen we door knelpunten op te sporen, de inhoud aan te passen en de kennis hierover binnen onze organisatie te vergroten.
Beleidsdocumenten • Visie Dienstverlening De Wolden 2021-2025.
Gemeente De Wolden
9
Leeswijzer
Programmabegroting 2026-2029
Leeswijzer Dit boekwerk met de verschillende begrotingsstukken van de raad kent twee delen. In deel A is de ‘Beleidsbegroting’ opgenomen. In deel B is de ‘Financiële begroting’ uitgewerkt. BELEIDSBEGROTING Programmaplan Onze missie en visie en de uitgewerkte programma's vormen samen het 'Programmaplan'. Per programma geven we aan welke beleidsfuncties daaronder vallen en wat de beoogde maatschappelijke effecten en doelen zijn. Vervolgens geven we aan wat de gemeente daarvoor gaat doen en welke speerpunten aan de orde zijn. Ook tonen we per programma de baten en lasten alsmede in voorkomende gevallen het nieuwe beleid met eventueel bijbehorende investeringen. Overzicht algemene dekkingsmiddelen De wetgever schrijft voor dat het programmaplan ook een overzicht bevat van de algemene dekkingsmiddelen. Hieronder rangschikken we onder meer de diverse gemeentelijke belastingen, de uitkering uit het gemeentefonds, beleggingen en de rente van reserves. Overzicht overhead Het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’ (BBV) schrijft voor dat de gemeente onderscheid moet maken in de kosten die we maken bij de uitvoering van het primaire proces en de kosten wegens ondersteuning van dit proces. De kosten voor het primaire proces nemen we op in de verschillende programma’s en alle lasten voor de ondersteuning van dit proces in het ‘overzicht overhead’.
Heffing vennootschapsbelasting Sinds 1 januari 2016 bestaat voor gemeenten de plicht om over de 'winst' die wij maken op ondernemersactiviteiten winstbelasting (vennootschapsbelasting) te betalen. Onvoorziene uitgaven Een ander verplicht onderdeel is het bedrag dat we ramen voor onvoorzien. In de primitieve begroting hebben we daarvoor verschillende bedragen opgenomen. Naast een algemene post voor onvoorzien hebben we een stelpost geraamd wegens vrijval kapitaallasten van bedrijfsmatige investeringen. Ook is hieronder een cumulerende stelpost wegens kapitaallasten/nieuw beleid geraamd. Mutaties reserves Het sluitstuk van de financiën in de beleidsbegroting vormen de toevoegingen en onttrekkingen aan c.q. van de reserves. Paragrafen In de paragrafen behandelen we onderwerpen die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. Het is als het ware een dwarsdoorsnede van de begroting. Via deze paragrafen kan de raad de beleidsuitgangspunten vaststellen.
FINANCIELE BEGROTING Overzicht van baten en lasten en financieel resultaat In dit overzicht zijn de baten en lasten en het saldo gerangschikt per programma. Ook is het voorgeschreven dat we het resultaat tonen, voor- en nadat stortingen of onttrekkingen uit (een) reserve(s) heeft (hebben) plaatsgevonden. Daarbij brengen we ook de geraamde incidentele baten en lasten in beeld. Financiële positie We geven een algemene beschrijving van de financiële positie. Daarnaast gaan we in op onze uitgangspunten voor de opstelling van de begrotingsstukken en de daaruit voortvloeiende dekkingsvoorstellen. Ook stippen we in het kort het verloop van de investeringen, financiering alsmede het verloop van de reserves en voorzieningen aan.
10
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Meerjarenraming en de toelichting Onderdeel van de financiële begroting vormt de uitkomst van de meerjarenramingen met toelichting. Nieuw beleid Naast een inhoudelijke afweging die we van de raad verwachten, kan het zo zijn dat de raad een financiële afweging moet maken. Uit de toegekende categorie per speerpunt kan de raad afleiden wat naar het oordeel van het college de financiële afweging is, ook gelet op de beschikbare financiële ruimte in de komende jaren. Bij het maken van de afweging hebben we de onderstaande criteria gehanteerd: 1. Onvermijdelijk: uitvloeisel van wet- en/of regelgeving, of de gemeente loopt, wanneer we de activiteit niet uitvoeren, een aanzienlijk juridisch, financieel en/of bedrijfsrisico. 2. Aanpassing op basis van realisatiecijfers. 3. Nieuw beleid (lokale ambitie). 4. Niet realiseerbare taakstelling c.q. bezuiniging.
Gemeente De Wolden
11
Deel A. Beleidsbegroting
Programmabegroting 2026-2029
Deel A. Beleidsbegroting Programmaplan Hieronder staat een samenvatting van het raadsbreedprogramma en het collegeprogramma, waaraan het college in de huidige raadsperiode wil werken.
Raadsbreedprogramma De Wolden 2022-2026 'We doen het samen! De belangrijkste onderwerpen zijn vastgelegd in het raadsbreedprogramma De Wolden 2022-2026 'We doen het samen!'. Dit zijn de vijf onderwerpen: • Woningbouw • Duurzaamheid • Landbouw • Het sociale gezicht van De Wolden • Dienstverlening en kwaliteit van bestuur Het raadsbreedprogramma is het vertrekpunt geweest voor de formatie en het opstellen van het collegeprogramma.
Collegeprogramma De Wolden geeft energie! De leidende, centrale ambitie in het collegeprogramma is dat De Woldense samenleving zich op allerlei gebieden verder ontwikkelt naar een toekomstbestendige en duurzame gemeenschap. Daar moeten we hard aan werken en wel samen met onze partners: inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke (belangen)organisaties. Het collegeprogramma is een programma op hoofdlijnen, omdat we graag ruimte geven aan onze partners om mee te denken en vooral mee te doen. In ons denken en doen willen we graag onderscheidend zijn: kleurrijk, innovatief en maatwerk. Dat inkleuren mag ook best buiten de lijntjes. Innovatie: we staan open voor allerlei nieuwe ideeën. En maatwerk betekent dat we goed kijken wat in een bepaalde situatie de best passende oplossing is.
Programma’s De programmabegroting is opgebouwd uit de volgende 9 programma’s: 1. De Wolden een veilig thuis 2. Krachtig De Wolden 3. Wonen en duurzaam 4. Samen vooruit 5. Solide basis voor De Wolden 6. Sportief met elkaar 7. Sociaal 8. Samen verder 9. Cultuur Daarnaast is er een afzonderlijke paragraaf gewijd aan ‘De Inwoner op één’. Deze paragraaf werkt overkoepelend voor de programma’s in onze begroting. Hiermee onderstrepen we het belang dat wij hechten aan de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemer.
12
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
01 De Wolden een veilig thuis
01 De Wolden een veilig thuis Je sociaal en fysiek veilig voelen, dat is een basisbehoefte van ieder mens. We willen dat onze inwoners, ondernemers en bezoekers zich in De Wolden veilig voelen in hun eigen huis, buurt en dorp. Het programma ‘De Wolden een veilig thuis’, richt zich op een veilige leefomgeving. Programmahouder: Inge Nieuwenhuizen Het programma in beeld
Wat speelt er in De Wolden Ondermijning Bij ondermijning gaat het over de schadelijke effecten van de georganiseerde criminaliteit op de samenleving. Er is hierbij verwevenheid tussen de (illegale) onder- en de (legale) bovenwereld. De Wolden is aangesloten bij de Drentse Aanpak Ondermijning, een samenwerking met de provincie Drenthe, de 12 Drentse gemeenten en 4 waterschappen om ondermijning aan te pakken. In dat kader worden Drenthe-breed meerdere maatregelen getroffen. Hiermee wordt zo veel mogelijk het ‘waterbed-effect’ tegengegaan. De Wolden heeft het regionale beleidsplan ‘Drenthe tegen mensenhandel’ vastgesteld. Er is een zogenoemde omgevingsscan uitgevoerd, waarin duidelijk wordt welke mogelijke kwetsbare branches voor mensenhandel in De Wolden aanwezig zijn. Hierop wordt geacteerd. Verder worden onder andere bewustwordingssessies gegeven in het herkennen van signalen van mensenhandel, zodat deze opgepakt worden. Daarnaast is in De Wolden de APV aangepast. De nieuwe APV introduceert de exploitatievergunning openbare inrichtingen en de aanwijsbevoegdheid om bedrijfsmatige activiteiten in een bepaald gebied vergunningplichtig te maken. Tot slot worden er (integrale) controles uitgevoerd. Met deze maatregelen krijgt De Wolden meer zicht in kwetsbare branches van ondermijning en hebben toezicht en handhaving een grote rol. Gemeente De Wolden
13
01 De Wolden een veilig thuis
Programmabegroting 2026-2029
Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs / ketenbeleid In het preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs De Wolden (PHP) wordt er integraal samengewerkt om middelengebruik onder jongeren terug te dringen en een gezonde en veilige leefomgeving te bevorderen voor alle inwoners van De Wolden. De speerpunten in de komende uitvoeringsagenda van het PHP zijn alcohol en minderjarigen en alcohol en verkeer. Hierbij staat de De Woldense aanpak van het IJslandse model centraal: het werken aan een omgeving die bijdraagt aan een gezond, kansrijk en veilig opgroeiende jeugd. Ook de herziene versie van het ketenbeleid en de bijbehorende uitvoeringsagenda spelen hier een rol in. Bij onze aanpak betrekken we betrokken ketenpartners, ondernemers, verenigingen, huisartsen, scholen en natuurlijk onze inwoners om gezamenlijk te werken aan een gezonder De Wolden. Huiselijk geweld We zetten in op het voorkomen en terugdringen van huiselijk geweld door vroegtijdige signalering, samenwerking en passende hulpverlening. In dit kader werken we nauw samen met het Veiligheidshuis, waar partners uit zorg, justitie en gemeenten complexe casussen gezamenlijk oppakken. Door deze samenwerking versterken we de veiligheid en zorgen we dat inwoners tijdig de juiste ondersteuning krijgen.
Evenementen De Wolden is een bruisende gemeente met veel evenementen (kleine en grote evenementen rond de 220 gemiddeld per jaar). Bij de totstandkoming van de evenementenverordening en beleidsregels in 2021 hebben we een evenwicht gezocht tussen levendigheid en leefbaarheid. De evaluatie van deze regelingen is op route. Tot op heden is dat evenwicht in balans. Binnen kaders van de evenementenverordening blijven we inzetten op veilige en gezonde evenementen die een bijdrage leveren aan de levendigheid in de gemeente. Daarnaast onderzoeken we hoe we evenementen het beste planologisch kunnen inpassen. Waarbij ons uitgangspunt is dat we organisatoren van evenementen zo goed mogelijk begeleiden. Inclusie en diversiteit Het opstellen en uitvoeren van een lokale inclusieagenda is een wettelijke taak. De inclusieagenda van De Wolden loopt in 2025 af. We zullen in 2025 de huidige agenda evalueren en in samenwerking met de werkgroep De Wolden Gewoon Toegankelijk een nieuwe agenda opstellen. We gaan ook de subsidieregeling De Wolden Toegankelijk evalueren. De nieuwe inclusieagenda zal een inclusie- en diversiteitsagenda worden, met oog voor lhbtiq+-personen en etnische minderheden. In 2025 zien we een sterke daling in de hoeveelheid meldingen bij het anti-discriminatie meldpunt.
Door recente politieke ontwikkelingen is de oorspronkelijk geplande overname van de antidiscriminatievoorziening door de overheid uitgesteld. Zolang er geen duidelijkheid is over de nieuwe planning, blijft deze taak bij de gemeente liggen. Om inclusie en diversiteit onder de aandacht te brengen, participeert de gemeente in acties zoals ‘Orange the World’ en ‘de Drentse Regenboogweek’ en deelt informatie over initiatieven als ‘Veilige kleedkamers Drenthe’ van SportDrenthe met lokale sportverenigingen. Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs In het preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs De Wolden wordt er integraal samengewerkt om middelengebruik onder jongeren terug te dringen en een gezonde en veilige leefomgeving te bevorderen voor alle inwoners van De Wolden. De speerpunten in de komende uitvoeringsagenda van het PHP zijn alcohol en minderjarigen en alcohol en verkeer. Hierbij staat de De Woldense aanpak van het IJslandse model centraal: het werken aan een omgeving die bijdraagt aan een gezond, kansrijk en veilig opgroeiende jeugd.
Beleidsdoelen Veiligheid • Inwoners, ondernemers en recreanten ervaren De Wolden als een veilige woon- en leefomgeving. • Wij zijn een gemeente waar inwoners zich fysiek en sociaal veilig voelen in hun eigen huis en in hun buurt en dorp. • De Wolden behoort tot de veiligste gemeenten in Nederland en we willen dat blijven. • We pakken veiligheidsvraagstukken breed en integraal op, zijn preventiegericht en zoeken samenwerking.
14
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
01 De Wolden een veilig thuis
Lokale Inclusie • De gemeente is digitaal toegankelijk, ook voor mensen met een auditieve of visuele beperking. Teksten zijn in begrijpelijke taal. • De medewerkers van de gemeente werken oplossingsgericht en kunnen hun communicatie op een respectvolle wijze aanpassen aan de inwoner. • Bij nieuwe (bouw)projecten of beleid is er aandacht voor toegankelijkheid en inclusie. • Ondernemers en inwoners van De Wolden hebben kennis over toegankelijkheid en inclusie. • Voorzieningen zijn bereikbaar en toegankelijk. Zowel fysiek toegankelijk door middel van goed toegankelijke wegen, paden en stoepen en sociaal toegankelijk: iedereen is welkom. • We accepteren geen enkele vorm van discriminatie.
Informatie verbonden partijen Bij het realiseren van de bovenstaande beleidsdoelen zijn de volgende verbonden partijen betrokken: - Veiligheidsregio Drenthe te Assen - taakveld 010.
Beleidsindicatoren We zijn als gemeente verplicht om een set met beleidsindicatoren op te nemen in de begroting. Hieronder vindt u de meest recente cijfers die op dit programma van toepassing zijn. De gegevens zijn gepubliceerd op www.waarstaatjegemeente.nl/. 01 De Wolden een veilig thuis Beleidsindicator
Eenheid
Jaar
De Wolden Nederland Bron
Misdrijven - Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners
2024
1,2
1,2
CBS - Geregistreerde diefstallen
Misdrijven - Geweldsmisdrijven
per 1.000 inwoners
2024
1,6
4,3
CBS - Geregistreerde criminaliteit
Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
per 1.000 inwoners
2024
2,4
5,7
CBS - Geregistreerde criminaliteit
Misdrijven - Winkeldiefstallen
per 1.000 inwoners
2024
0,4
2,2
CBS - Geregistreerde diefstallen
Speerpunten 2. - Openbare orde en veiligheid Activiteit
Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs.
Gevolgen voor de inwoners
Terugdringen alcohol- en drugsgebruik in de gemeente De Wolden.
Middelen
2026
2027
2028
€ 80.000
€ 80.000
€ 80.000
2029
I/S Incidenteel € 80.000 Structureel
Toelichting: Categorie 3 We zetten in op een combinatie van preventie, voorlichting en handhaving rondom alcohol- en drugsgebruik. Dit bedrag wordt onder andere gebruikt voor het organiseren van voorlichtingscampagnes op scholen, bij sportverenigingen en dorpshuizen en het trainen van professionals en vrijwilligers in vroegsignalering. Daarnaast wordt een deel ingezet voor toezicht en handhaving tijdens evenementen en in de openbare ruimte, zodat regels effectief worden nageleefd en risicovol gedrag wordt teruggedrongen. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota.
Gemeente De Wolden
15
01 De Wolden een veilig thuis
Programmabegroting 2026-2029
Beleidsdocumenten • Kadernota Veiligheid, Toezicht & Handhaving 2022-2026 https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Collegebesluiten/2022/2022-1108/Kadernota_veiligheid__toezicht_en_handhaving_De_Wolden.pdf •
Regionaal Beleidsplan Noord-Nederland 2020-2023 https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Collegebesluiten/2019/2019-1008/1_Regionaal_Beleidsplan_Veiligheid_2020-2023.pdf
•
Beleidsregels Hard- en Softdrugs 2022 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR675965/1
•
Beleidsregels hinderlijke en gevaarlijke honden 2022 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-350176.html
•
Evenementenverordening 2021 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR654383
•
Beleidsregels evenementen 2020 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR654386
•
Beleidsnota keten en caravans 2017 (actualisatie is in de maak) https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Beleid/Ketenbeleid_2017.pdf
•
Beleidsregels BIBOB 2017 (Wet Bevordering integriteitsbepalingen door het openbaar bestuur) https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR455347
•
Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs 2024.
Exploitatie Product
Realisatie Begroting Begroting Bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
Meerjarenbegroting 2027
2028
2029
110 Crisisbeheersing en brandweer
1.690
1.804
1.815
1.808
1.808
1.808
120 Openbare orde en veiligheid
771
736
668
668
668
668
39
54
54
15
2.579
2.537
2.529
2.490
2.476
610 Samenkracht en burgerparticipatie Lasten
2.461
110 Crisisbeheersing en brandweer
-41
120 Openbare orde en veiligheid
-8
-8
-8
-8
-8
-8
-49
-8
-8
-8
-8
-8
110 Crisisbeheersing en brandweer
1.648
1.804
1.815
1.808
1.808
1.808
120 Openbare orde en veiligheid
764
728
660
660
659
660
39
54
54
15
2.571
2.529
2.521
2.482
610 Samenkracht en burgerparticipatie Baten
610 Samenkracht en burgerparticipatie Saldo
2.412
Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel
2026
2027
2028
2.468
2029
Lasten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 110 Bijdrage aan de VRD
23
23
23
23
110 Lijst onderuitputting
-4
-4
-4
-4
120 Lijst onderuitputting
-32
-32
-32
-32
120 Opvang zwerfdieren
17
17
17
17
80
80
80
80
Aanvullende mutaties 120 Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs 16
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel (speerpunt) 120 Kostenverdeling (zie programma 12) 610 Kostenneutrale wijziging Totaal lasten
01 De Wolden een veilig thuis
2026
2027
25
2028
24
2029
23
24
15
15
15
-
124
123
122
108
0
0
0
0
124
123
122
108
Baten: Er zijn geen mutaties in de baten Totaal baten Saldo
Toelichting op de cijfers Lasten Mutaties vanuit de Kadernota 110 Bijdrage Veiligheidsregio Drenthe (VRD) Op basis van de ontwerpbegroting 2026-2029 van de Veiligheidsregio Drenthe wordt de bijdrage aan de VRD het komende jaar met € 22.786 verhoogd. De jaarlijkse bijdrage voor gemeente De Wolden komt hiermee op € 1.664.094. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van loon- en prijsontwikkelingen en (bij)scholing van personeel. Maatschappelijke weerbaarheid De beleidsvisie 2025-2028 van de VRD geeft richting aan de opgaven voor 2026. Tegelijkertijd is duidelijk dat de geopolitieke spanningen vragen om een versnelling van de uitvoering van de beleidsvisie. Dit is niet alleen op het thema maatschappelijke weerbaarheid maar ook de weerbaarheid in de eigen organisatie is daarin een belangrijk thema. Het inhoudelijk vormgeven van de maatschappelijke weerbaarheid hangt samen met de thema’s van het regionaal risicoprofiel en het versneld uitvoeren van speerpunten van de beleidsvisie. Om die reden zal het nodig zijn om incidenteel extra middelen beschikbaar te maken. Op dit moment kan nog niet concreet worden aangegeven hoeveel deze incidenteel extra middelen bedragen. 110 Lijst onderuitputting Jaar op jaar worden we geconfronteerd met onderuitputting op budgetten. Dit zien we terug in de decemberbijstelling en in de jaarstukken.
Een nadere analyse op de cijfers van de jaarrekening 2024 geeft ons voldoende vertrouwen om op bepaalde budgetten een verlaging door te voeren. 120 Opvang zwerfdieren Op basis van de feitelijke kosten van de opvang zwerfdieren stellen we voor dit budget in lijn te brengen met de realisatiecijfers, conform het door u genomen raadsbesluit. Aanvullende mutaties 120 Speerpunt preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs Zie voor een nadere toelichting de omschrijving onder de speerpunten in dit programma. 610 Kostenneutrale wijzigingen Betreft het verplaatsen van de gelden voor de uitvoering van de lokale inclusie agenda van programma 7 naar programma 1. Per saldo is deze wijziging kostenneutraal.
Investeringen In deze begroting zijn voor dit programma geen investeringen opgenomen.
Gemeente De Wolden
17
02 Krachtig De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
02 Krachtig De Wolden Met dit programma stimuleren we de kracht van De Woldense samenleving en faciliteren we de realisatie van initiatieven in de dorpen en buurten. Dat doen we door met veel energie te werken aan de ontwikkeling van een vitale, lokale democratie, transparantie van ons bestuur en de samenwerking in onze netwerken. Dit doen we niet alleen, maar samen met inwoners, ondernemers en partnerorganisaties. Daarbij nodigen we iedereen uit om mee te doen, ook jongeren en nieuwe inwoners. Programmahouder Inge Nieuwenhuizen Het programma in beeld
Wat speelt er in De Wolden Initiatiefrijk De Wolden Met de subsidieregeling Initiatiefrijk De Wolden 2023-2026 kunnen inwonersinitiatieven financieel ondersteund worden. Tot en met 2026 is er jaarlijks € 200.000 beschikbaar gesteld om deze participatieve initiatieven te ondersteunen. Voor de voortzetting van Initiatiefrijk zijn na 2026 geen middelen begroot. Hiervoor is nieuwe besluitvorming noodzakelijk, uiterlijk in de Kadernota 2027. Inwoners betrekken bij onze gemeente Het blijft belangrijk om inwoners, jong en oud, te betrekken in onze gemeente. Nieuwe inwoners worden hiervoor actief benaderd. Samen met nieuwe inwoners en belangenverenigingen zijn we plannen aan het ontwikkelen en uitvoeren gericht op meer verbinding, kennis over en betrokkenheid bij de lokale democratie en meedoen. Voor de voortzetting van de aanpak nieuwe inwoners zijn structurele middelen begroot. 18
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
02 Krachtig De Wolden
De griffie geeft samen met de basisscholen vorm en inhoud aan het betrekken van en kennis overbrengen over de lokale democratie. We onderzoeken hoe we deze aanpak een vervolg kunnen geven aan jongeren. Vooralsnog ramen we hier geen extra middelen voor. Betrouwbare persoonsinformatie Goede identiteitscontrole en betrouwbare informatie over personen zijn belangrijk voor de dienstverlening van de gemeente. Dit is extra belangrijk nu de overheid steeds meer digitaal werkt. Een betrouwbare basisregistratie personen (BRP) speelt hierbij een grote rol. Als gemeenten goed letten op adresfraude en identiteitsfraude kunnen ze samen met andere teams en organisaties deze fraude voorkomen of stoppen. Dat kan door signalen op tijd met elkaar te delen. Gemeenten moeten daarbij een goede balans vinden tussen efficiënt werken en het bieden van maatwerk. Tegelijk moeten ze rekening houden met privacy, wetten en regels, en zorgen dat de dienstverlening voor iedereen toegankelijk blijft. Verkiezingen Verkiezingen zijn een belangrijk onderdeel van de democratie. De kwaliteit van het verkiezingsproces is belangrijk voor het vertrouwen dat veel mensen hebben in de uitslag. Daarom moet er geen twijfel zijn over hoe goed en eerlijk het proces is geregeld. In Nederland hebben mensen veel vertrouwen in vrije en eerlijke verkiezingen.
Om dat vertrouwen te houden, is het belangrijk dat iedereen die mag stemmen dat ook echt kan doen. Daarnaast kunnen alle inwoners aanwezig zijn bij de telling van de stemmen, zodat ze mee kunnen kijken hoe de uitslag tot stand komt en of alles volgens de regels is gegaan. Het ministerie van Binnenlandse Zaken, de Kiesraad, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) hebben samen plannen gemaakt om verkiezingen te verbeteren. Deze plannen richten zich op drie punten: het proces sterker maken (robuustheid), het makkelijker maken om te stemmen (toegankelijkheid) en zorgen dat het goed uitvoerbaar blijft (uitvoerbaarheid). Bij elk voorstel wordt gekeken of er genoeg geld voor is. Als dat niet zo is, moet het kabinet daarover een besluit nemen.
Beleidsdoelen Vitale democratie • Ruimte geven aan initiatieven vanuit de samenleving, zowel wanneer het gaat om betrokkenheid bij nieuwe initiatieven als betrokkenheid bij onderhoud en beheer van de openbare ruimte. • Jongeren, nieuwe inwoners en mensen die normaal weinig of niet betrokken zijn meer betrekken bij onze lokale democratie. • Inwoners, organisaties en ondernemers actief de ruimte geven bij het gemeentelijke beleiden besluitvormingsproces. Transparant bestuur • Integer bestuur. • Voldoen aan actuele wetgeving. • Toegankelijke klachten-en bezwaarprocedures. Samenwerking over de gemeentegrenzen • Behartigen van de belangen van de inwoners van De Wolden. Daarbij gaan we altijd uit van een win-win situatie in de samenwerking met onze partners.
Informatie verbonden partijen N.v.t.
Gemeente De Wolden
19
02 Krachtig De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Beleidsindicatoren We zijn als gemeente verplicht om een set met beleidsindicatoren op te nemen in de begroting. Hieronder vindt u de meest recente cijfers die op dit programma van toepassing zijn. De gegevens zijn gepubliceerd op www.waarstaatjegemeente.nl/. 02 Krachtig De Wolden Beleidsindicator
Eenheid
Jaar
De Wolden
Nederland Bron
Er zijn voor dit programma geen verplichte beleidsindicatoren
Speerpunten 6.10 - Burger en Kernparticipatie Activiteit
Bijeenkomst nieuwe inwoners.
Gevolgen voor de inwoners
Nieuwe inwoners betrekken bij onze gemeente. 2026
Middelen
2027
€ 5.000
2028
€ 5.000
2029
I/S Incidenteel € 5.000 Structureel
€ 5.000
Toelichting: Categorie 3 Op basis van de eerste bijeenkomst voor nieuwe inwoners, kan aangegeven worden dat er behoefte is aan een structurele aanpak. De begrote middelen van 2025 waren toereikend en dit is nu ook opgenomen voor de komende jaren. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota.
Beleidsdocumenten • Toekomstvisie Inclusie
•
Lokale Inclusieagenda: De Wolden Gewoon Toegankelijk
Exploitatie Product
Realisatie Begroting Begroting Bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
Meerjarenbegroting 2027
2028
2029
010 Bestuur
2.803
2.412
2.653
2.665
2.433
2.433
020 Burgerzaken
1.080
916
1.101
1.065
961
1.118
167
376
231
31
31
31
4.049
3.705
3.985
3.761
3.425
3.581
530 Cultuurpresentatie, cultuurproduct 610 Samenkracht en burgerparticipatie Lasten 010 Bestuur
-107
020 Burgerzaken
-558
-412
-543
-532
-501
-483
Baten
-665
-412
-543
-532
-501
-483
20
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Product
02 Krachtig De Wolden
Realisatie Begroting Begroting Bedragen x € 1.000
2024
010 Bestuur
2026
Meerjarenbegroting 2027
2028
2029
2.695
2.412
2.653
2.665
2.433
2.433
522
504
558
533
460
635
167
376
231
31
31
31
3.384
3.293
3.442
3.229
2.924
3.098
2027
2028
020 Burgerzaken 530 Cultuurpresentatie, cultuurproduct 610 Samenkracht en burgerparticipatie Saldo
2025
Omschrijving Bedragen x € 1.000 "+" = nadeel, "-" = voordeel
2026
2029
Lasten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 010 Griffie
40
40
40
40
001 Lijst onderuitputting
-3
-3
-3
-3
28
32
31
26
020 Huwelijken
1
1
1
1
020 Opkomst bevordering verkiezingen 2026
39
0
0
0
020 Verkiezingen
12
12
30
12
010 Indexaties salaris bestuur
40
40
40
40
010 Indexatie Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering
70
70
70
70
010 Accountant
64
64
64
64
010 Kostenverdeling (zie programma 12)
8
6
6
6
020 Verkiezingen
0
-61
-100
80
020 Aanvragen rijbewijzen
Aanvullende mutaties
020 Leges Burgerlijke stand
7
7
7
7
020 Leges Reisdocumenten
-23
-17
-31
-31
020 Kostenverdeling (zie programma 12)
26
24
24
24
610 Burger en Kernparticipatie, nieuwe inwoners (speerpunt)
5
5
5
5
314
220
184
341
-68
-85
-82
-64
Totaal lasten Baten: Mutaties vanuit kadernota 2026-2029 020 Aanvragen rijbewijzen 020 Heffen leges op uittreksels voor Oekraïners
0
0
0
0
020 Huwelijken
-4
-4
-4
-4
020 Stoppen met bezorging reisdocumenten (kostendekkend maken)
-1
-1
-1
-1
-8
-8
-8
-8
Aanvullende mutaties 020 Leges Burgerlijke stand 020 Leges Reisdocumenten
25
18
46
46
Totaal baten
-56
-80
-49
-31
Saldo
258
140
135
310
Gemeente De Wolden
21
02 Krachtig De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
Toelichting op de cijfers Lasten Mutaties vanuit de Kadernota 010 Griffie De loonkosten van de griffie zoals opgenomen in de begroting zijn al enkele jaren niet geïndexeerd en leiden dan tot een nadeel in de jaarrekening. Er is opnieuw berekend wat de hoogte van de loonkosten behoren te zijn en daarom moet de begroting worden aangepast en moet er een ophoging van € 40.000 plaatsvinden. 010 Lijst onderuitputting Jaar op jaar worden we geconfronteerd met onderuitputting op budgetten. Dit zien we terug in de decemberbijstelling en in de jaarstukken. Een nadere analyse op de cijfers van de jaarrekening 2024 geeft ons voldoende vertrouwen om op bepaalde budgetten een verlaging door te voeren. 020 Aanvragen rijbewijzen De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) verwacht dat er tussen 2026 en 2029 meer rijbewijzen worden aangevraagd. Dit komt doordat er meer mensen voor het eerst een rijbewijs aanvragen, door vergrijzing (meer mensen die hun rijbewijs verlengen) en door nieuwe regels. Dit heeft invloed op de leges (kosten voor aanvragen) die gemeenten ontvangen én op de rijksleges die gemeenten innen en moeten afdragen aan het Rijk. De opbrengsten daarvan zijn € 30.000 hoger dan de kosten die gemeenten hiervoor maken. 020 Huwelijken Omdat we de kosten voor huwelijken volledig laten betalen door de mensen die trouwen, verwachten we meer opbrengsten.
De kosten stijgen ook iets, maar minder dan de opbrengsten. Daardoor blijft dit onderdeel van de begroting in evenwicht. We nemen dit voortaan elk jaar op in de begroting. 020 Opkomstbevordering verkiezingen 2026 Het bevorderen van de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen is een belangrijke gemeentelijke taak, die bijdraagt aan het functioneren van een vitale gemeenteraad. Een breed gedragen bestuursorgaan is essentieel voor het functioneren van de (lokale) democratie. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen zijn diverse communicatiemiddelen ingezet zoals een stemhulp. Het omvat ook middelen voor het afscheid en de installatie van het nieuwe gemeentebestuur en het inwerkprogramma voor de raad. 020 Verkiezingen Door de ervaringen met de verkiezingen in 2024 is duidelijk geworden dat de kosten zijn gestegen. Zo zijn drukwerk en portokosten duurder geworden. Ook zijn er meer kosten voor het opleiden en toetsen van stembureauleden, omdat er hoge eisen zijn voor een goede uitvoering van de verkiezingen en een betrouwbare uitslag. Aanvullende mutaties 010 Indexaties salaris bestuur In de begroting is al een aantal jaren geen rekening gehouden met indexatie voor de budgetten van de burgemeester, wethouders en de griffie. De budgetten voor 2026 worden bijgesteld met in totaal € 80.000.
In de kadernota is reeds € 40.000 opgenomen voor de griffie, waardoor het te verhogen budget nog met € 40.000 moet worden bijgesteld. 010 Indexatie Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) Er heeft een aantal jaren geen indexatie plaatsgevonden op de budgetten van de GGU. Op basis van de inkomende facturen wordt de bijstelling geraamd op € 70.000. 010 Accountant Het begrote bedrag zit standaard te laag in de begroting. Er is een inschatting gedaan van het bedrag op basis van de afgelopen twee jaren. Daarnaast is de accountant bezig met het opstellen van een meerwerkfactuur van de jaarstukken 2024. De totale kosten van de indexatie en de meerwerkfactuur worden geschat op € 64.000. 22
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
02 Krachtig De Wolden
020 Verkiezingen Door de val van het kabinet en de daardoor vervroegde verkiezingen in 2025, zijn de (daarop) volgende Tweede Kamerverkiezingen in 2029 in plaats van 2027. De begroting wordt hierop aangepast. 020 Leges burgerlijke stand Op basis van realiteitscijfers worden de legesafdrachten aan het Rijk bijgesteld. 020 Leges reisdocumenten Op basis van de verwachte afloop van geldigheid van de reisdocumenten worden de legesafdrachten aan het Rijk bijgesteld. Baten Mutaties vanuit de Kadernota 020 Aanvragen rijbewijzen Zie toelichting aan de lastenkant. Aanvullende mutaties 020 Burgerzaken Leges burgerlijke stand Op basis van realiteitscijfers worden de inkomsten leges gemeente en Rijk bijgesteld. Leges reisdocumenten Op basis van de verwachte afloop van geldigheid van de reisdocumenten worden de inkomsten uit gemeente- en rijksleges bijgesteld.
Investeringen In deze begroting zijn voor dit programma geen investeringen opgenomen.
Gemeente De Wolden
23
03 Wonen en Duurzaam
Programmabegroting 2026-2029
03 Wonen en Duurzaam Dit programma gaat over de fysieke leefomgeving. Het omvat de thema's ruimtelijke ontwikkeling, wonen en duurzaamheid. Programmahouder: Gerrie Hempen-Prent Het programma in beeld
Wat speelt er in De Wolden Wonen In 2023 hebben we de woon(zorg)visie vastgesteld. Hierin staat wat we belangrijk vinden op het gebied van wonen in De Wolden. In 2026 gaan we verder met het uitvoeren van deze visie. Belangrijke punten zijn: het bouwen van nieuwe woningen, betaalbaar wonen, verduurzaming en goede huisvesting voor speciale doelgroepen. Nieuwbouw en woningbouwimpuls In de woon(zorg)visie staat dat we tussen 2023 en 2030 tussen de 750 en 1.000 nieuwe woningen willen bouwen. In 2025 hebben we dit doel verhoogd naar 810 tot 1.060 woningen. Om dit te bereiken, hebben we in 2023 het Programmaplan Woningbouwimpuls gemaakt. De jaren ervoor lag de ambitie namelijk een stuk lager. Met een speciale woningbouwmonitor houden we de voortgang goed in de gaten. We hebben genoeg locaties in beeld om de doelen te halen. Of dat ook echt lukt, hangt af van externe factoren, zoals regels voor stikstof en spuitzones. In 2026 gaan we het programma woningbouwimpuls verder ontwikkelen. Daarom maken we een nieuw programmaplan. Daarnaast blijven we werken aan het uitvoeren van bestaande plannen. We lossen knelpunten op en proberen ze te voorkomen. Dat doen we onder andere door: 24
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
• • • •
03 Wonen en Duurzaam
duidelijke afspraken te maken met ontwikkelaars; projecten slim te plannen; subsidies goed te gebruiken; waar nodig extra kennis van buitenaf in te schakelen.
We willen het woningbouwproces ook verbeteren en versnellen. Daarom werken we aan: • het verbeteren van de procedure voor ruimtelijke plannen; • het mogelijk maken van tijdelijke woonruimtes (flexwonen); • het splitsen of ombouwen van bestaande gebouwen; • het oplossen van belemmeringen, zoals regels over stikstof en spuitzones. Het is ontzettend belangrijk om naar inwoners te blijven communiceren over alle woningbouwplannen in de gemeente en de status ervan. Dit schept transparantie over de veelal langdurige trajecten, speelt in op de verwachtingen van inwoners en creëert draagvlak. Huisvesting van aandachtsgroepen De komende jaren blijft extra aandacht nodig voor de huisvesting van bepaalde doelgroepen. Dit zijn bijvoorbeeld jongeren, statushouders, mensen die uitstromen uit beschermd wonen of maatschappelijke opvang, arbeidsmigranten en mensen die met spoed een woning zoeken. Er is een tekort aan woningen. Daardoor konden we ook in 2024 niet voldoen aan onze taakstelling om genoeg statushouders te huisvesten. We zoeken naar oplossingen die passen bij álle doelgroepen. Daarbij kijken we naar de hele situatie en proberen we plannen met elkaar te verbinden. Starterslening en uitbreiding verzilverlening Voor starters is het lastig om een woning te vinden in De Wolden.
Daarom bieden we in het starterspakket een starterslening aan via de Stichting Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Met deze lening kunnen starters het verschil overbruggen tussen de koopprijs van een woning en het bedrag dat ze kunnen lenen bij de bank. Ook hebben we een extra mogelijkheid toegevoegd: de ouders van een starter kunnen een verzilverlening afsluiten en dit geld schenken aan hun kind. Zo kunnen zij helpen bij de aankoop van een eerste woning in De Wolden. Actualisatie woonbeleid: volkshuisvestingsprogramma In 2025 hebben we het woningbouwprogramma opnieuw bekeken en aangepast. Dit doen we elke twee jaar. Op basis van onderzoek naar de woningmarkt hebben we de bouwdoelen verhoogd en de prijsgrenzen per woningtype aangepast. De huidige woon(zorg)visie loopt tot en met 2026. Daarom gaan we in 2026 aan de slag met het nieuwe beleid voor de periode daarna. Dit doen we in de vorm van een volkshuisvestingsprogramma. Deze nieuwe aanpak komt voort uit de Wet versterking regie volkshuisvesting, die de woonvisie uit de Woningwet vervangt. In het volkshuisvestingsprogramma werken we het woningbeleid uit zoals dat in de omgevingsvisie is beschreven. Versnelling proces vergunningverlening We gaan de maatregelen uitvoeren uit het plan van aanpak ‘Versnelling proces complexe initiatieven en vergunningverlening’. Dit wordt onderdeel van het programma woningbouwimpuls.
Deze moeten vanaf 2026 effect gaan hebben. De doelen zijn: • Vraaggericht inspelen op ruimtelijke ontwikkelingen. • Alle aanvragen worden binnen 1 week getoetst op ontvankelijkheid. • 98% van de aanvragen binnen 4 weken afhandelen. • Alle ‘verken uw idee’-zaken binnen 4 weken afhandelen. Om dit te bereiken gaan we: 1. De vergunningprocessen onder de Omgevingswet verbeteren. Zo maken we de dienstverlening beter, de processen eenvoudiger en met name de doorlooptijden sneller. 2. Aanvragen voor woningbouw die passen in het woon(zorg)beleid voorrang geven. 3. Onze capaciteit en kwaliteit van de dienstverlening afstemmen op de hoeveelheid aanvragen. 4. De resultaten na de invoering van de Omgevingswet zichtbaar maken met behulp van monitoring. 5. Ons beleid voor toetsing en aanvraagvereisten actualiseren. Hiermee wordt het voor de aanvragers eenvoudiger om in één keer een goede aanvraag te doen. Gemeente De Wolden
25
03 Wonen en Duurzaam
Programmabegroting 2026-2029
6. Strikt toetsen aan ons ruimtelijk beleid, geen ruimte voor maatwerk. Indien nodig of gewenst passen we het beleid aan. We gaan een monitor ontwikkelen waarin de gewenste informatie uit ‘Versnelling proces complexe initiatieven en vergunningverlening’ periodiek wordt gerapporteerd. Met in ieder geval inzage in de afhandeltermijnen. Milieu en duurzaamheid Regeling capaciteit voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) Ook in 2026 en 2027 is er geld beschikbaar van het Rijk om klimaatbeleid uit te voeren. Dit gebeurt via de regeling Capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Het is op dit moment nog onzeker of deze regeling na 2027 blijft bestaan, omdat het kabinet demissionair is. Met dit geld kunnen we extra medewerkers inzetten, onze kennis vergroten en expertise inhuren. Zo kunnen we werken aan de duurzaamheidsdoelen van de gemeente. Ook het Flexteam wordt uit deze regeling betaald. Energiemanagementsysteem De gemeente De Wolden krijgt een bijzondere kans om samen met lokale energiecoöperaties en andere partners energie op te wekken. Dit gebeurt onder andere bij de energiehub De Wijk 20. In dit project worden opwekking, verbruik en opslag van energie lokaal met elkaar verbonden. Daardoor wordt het energienet efficiënt gebruikt. Het doel is om een gebied te creëren dat zelfvoorzienend is op het gebied van energie.
De energie wordt lokaal opgewekt, omgezet, gebruikt en opgeslagen. Om dit goed te regelen, moeten we met alle betrokken partijen duidelijke afspraken maken. Denk aan afspraken over leveringscontracten en het onderling uitwisselen van energie. Ook moeten we juridisch vastleggen hoe dit werkt. Behalve dat dit meer ruimte geeft op het energienet, zorgt het project ook voor voordelen in de omgeving. Deelnemende partijen kunnen namelijk besparen op de kosten van energieopwekking en energieverbruik. Zo draagt dit project bij aan brede welvaart in de regio. Om gebruik te maken van externe subsidies en om haalbaarheidsstudies te starten, is ook geld van de gemeente nodig. Dit betalen we in de beginfase vanuit de CDOKE-middelen. Nationaal Isolatie Programma De komende jaren krijgen we geld van het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Daarmee kunnen we inwoners helpen bij het verduurzamen van hun woning. Sinds 2024 gebruiken we deze middelen voor een doe-het-zelf isolatievoucher. Inwoners kunnen hiermee zelf isolatiematerialen kopen. Daarnaast werken we aan de mogelijkheid om inwoners maatwerkadvies te geven via een energieadviseur. Wie isolatiemaatregelen niet zelf kan uitvoeren, kan subsidie aanvragen. Deze regelingen blijven ook in 2026 beschikbaar. Energiecoaches en de adviseurs van het Drents Energieloket blijven een belangrijke rol spelen.
Zij geven inwoners advies en informatie over energiebesparing en verduurzaming van de woning. Invulling opgave Regionale Energie Strategieën (RES) Binnen de Regionale Energie Strategie (RES) hebben we als gemeente afgesproken dat we uiterlijk in 2030 0,1 TWh aan hernieuwbare elektriciteit opwekken. Om dit doel te bereiken, hebben we de Energiestrategie De Wolden opgesteld. Hierin leggen we voorwaarden vast voor duurzame energieprojecten. De strategie wordt naar verwachting eind 2025 aan de gemeenteraad voorgelegd om een besluit over te nemen. Daarna gebruiken we deze als basis voor de uitvoering van de energietransitie in de komende jaren. Onderwerpen die in de strategie aan bod komen zijn onder andere lokaal eigendom, het project De Wijk 20, de verkenning van windenergie in Ruinerwold-Noord en de Dorps Energie Strategie (DES).
26
Gemeente De Wolden
Programmabegroting 2026-2029
03 Wonen en Duurzaam
Warmtetransitie Ons doel is dat in 2030 het gasnet in De Wolden volledig draait op groen gas. We zien nu al veel lokale initiatieven voor de productie hiervan. Groen gas is daarom een belangrijk onderdeel van onze huidige Transitievisie Warmte. Het Rijk heeft bepaald dat deze visie in 2026 moet worden herijkt (bijgesteld). Daarna wordt het een verplicht onderdeel van de Omgevingswet en heet het een warmteprogramma. We zijn begonnen met deze herijking. Op basis daarvan gaan we de komende jaren verder met het aardgasvrij maken van De Wolden. Energiebesparing blijft hierbij belangrijk. We kijken ook hoe we buurten en wijken mee kunnen nemen in deze warmtetransitie. Voorbeelden daarvan worden verder uitgewerkt in uitvoeringsplannen, zoals al is gedaan voor de Schoolkring Ansen Circulaire economie en circulaire samenleving De overgang naar een circulaire economie is in volle gang. In een circulaire samenleving hergebruiken we grondstoffen en produceren we zo min mogelijk afval. De gemeente zet hier actief op in. Tegelijk zien we dat ook inwoners, bedrijven en organisaties hier steeds meer mee bezig zijn. We werken aan het verbinden van alle bestaande initiatieven en zorgen dat deze goed worden ingebed in beleid. Daarnaast doen we mee aan regionale samenwerkingen om van anderen te leren en de overgang te versnellen.
Er is inmiddels een verkenningsnotitie vastgesteld over de circulaire economie in De Wolden, met een plan van aanpak voor de volgende stappen. We zijn ook begonnen met het maken van een routekaart en activiteitenplanning. Ruimtelijke ontwikkeling Implementatie Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet loopt de komende jaren nog door. Voor een aantal taken is tijdelijk extra ondersteuning van externe medewerkers nodig. Omgevingsplan Door de komst van de Omgevingswet moeten alle bestaande ruimtelijke plannen worden samengevoegd tot één gemeentebreed Omgevingsplan. Zo kunnen we werken vanuit één loket en één ruimtelijk kader, zoals de wet dat vraagt. Uiterlijk op 1 januari 2032 moeten honderden bestaande plannen en besluiten met ruimtelijke gevolgen zijn gebundeld, vertaald, waar mogelijk gelijkgetrokken, en beschikbaar gemaakt in het nieuwe digitale systeem. Ook moeten de regels uit gemeentelijke verordeningen over de fysieke leefomgeving hierin worden opgenomen. In 2026 gaan we belangrijke keuzes maken om te komen tot een definitief Omgevingsplan. We doen dit op de volgende manieren: 1. We maken duidelijk hoe de Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma's en het Omgevingsplan zich tot elkaar verhouden, en wat dit betekent voor bevoegdheden en verantwoordelijkheden in de organisatie. 2. We nemen een besluit over hoe we de huidige plannen omzetten naar een definitief Omgevingsplan.