Document · PDF

Programmabegroting 2025-2028 De Wolden

Besluitvormende raadsvergadering: "Der op an" 7 november 2024, gemeente De WoldenBij agendapunt: Behandeling en besluitvorming programmabegroting 202535.819 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Niet gevonden in dit document.

Programmabegroting 2025

Gemeente De Wolden Bezoekadres: Raadhuisstraat 2 7921 GD Zuidwolde Postadres:

Postbus 20 7920 AA Zuidwolde

Telefoon: E-mail: Internet:

14 0528 gemeente@dewolden.nl www.dewolden.nl

Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................. 4 Onttrekking reserve sociaal domein ....................................................................................... 6 De inwoner op één .............................................................................................................. 7 Leeswijzer .......................................................................................................................... 9 DEEL A. BELEIDSBEGROTING .............................................................................................. 11 Programmaplan.................................................................................................................. 11 01 De Wolden een veilig thuis .............................................................................................. 12 02 Krachtig De Wolden ....................................................................................................... 17 03 Wonen en Duurzaam ...................................................................................................... 23 04 Samen vooruit ...............................................................................................................

32 05 Solide basis voor De Wolden ........................................................................................... 39 06 Sportief met elkaar ........................................................................................................ 43 07 Sociaal ......................................................................................................................... 49 08 Samen Verder ............................................................................................................... 65 09 Cultuur ......................................................................................................................... 72 10 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................................... 82 11 Onvoorziene uitgaven ..................................................................................................... 87 12 Overhead ...................................................................................................................... 88 13 Vennootschapsbelasting.................................................................................................. 89 14 Reserves.......................................................................................................................

90 Paragrafen ........................................................................................................................ 93 Lokale heffingen ................................................................................................................. 94 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ........................................................................... 104 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................. 112 Financiering ..................................................................................................................... 117 Bedrijfsvoering ................................................................................................................. 124 Verbonden partijen ........................................................................................................... 127 Grondbeleid ..................................................................................................................... 135 Wet open Overheid (Woo) ................................................................................................. 139 Recapitulatie per programma ............................................................................................. 140 DEEL B.

FINANCIËLE BEGROTING ....................................................................................... 141 Overzicht van baten en lasten financiele resultaat ................................................................ 142 Uiteenzetting van de financiële positie ................................................................................ 144 Recapitulatie per programma ............................................................................................. 156 Overzicht naar taakvelden ................................................................................................. 158 Vaststellingsformulier ....................................................................................................... 161 Bijlage A: Kerngegevens ................................................................................................... 163 Bijlage B: Lijst met taakvelden ........................................................................................... 164

Inleiding Voor u ligt de begroting 2025-2028. Deze begroting is de uitwerking van de door u op 27 juni 2024 vastgestelde kadernota. In de kadernota heeft de gemeenteraad de kaders en uitgangspunten voor 2025 en verder bepaald. Op basis hiervan presenteren wij u een sluitende begroting. Ontwikkelingen In De Wolden doen we het samen. We zijn trots op de vele lokale initiatieven. En onze voorzieningen dragen bij aan ontmoetingen tussen de verschillende groepen in onze samenleving. Samen met onze inwoners zijn we een krachtige en energieke gemeente, die er relatief goed voor staat. Daar hebben wij als samenleving in De Wolden rechtstreeks invloed op, maar daarbij zijn we ook afhankelijk van landelijke ontwikkelingen. Nieuw kabinet De ontwikkelingen in Den Haag houden ons bezig. Het nieuwe kabinet heeft op onderdelen een andere koers ingeslagen. Als gemeente is het lastig om daar rekening mee te houden. Naast inhoudelijke koerswijzigingen, zoals het schrappen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), verandert ook het financieel perspectief: het is ingewikkeld bouwen als er naderhand ineens minder stenen zijn dan beloofd. De preventie sociaal domein is ook een voorbeeld van die bezuinigingen. Wij zetten daar als gemeente juist op in. Ook is de onduidelijkheid over het landelijke beleid rondom het stikstofprobleem lastig om plannen op te baseren.

Ravijnjaren Landelijke bezuinigingen zorgen voor de zogenoemde ravijnjaren: jaren waarin het gemeentefonds fors lager uitvalt. Wijzelf zullen dus ook moeten bezuinigen. Maar hoe diep we moeten gaan is nog onduidelijk. Het tekort is continu in beweging, het lijkt wel een dagkoers. Dat is best ingewikkeld, omdat we in De Wolden, meer dan veel andere gemeenten, afhankelijk zijn van de rijksinkomsten. Eind 2024 levert het college een plan op met bezuinigingsideeën. In 2025 besluit de raad hierover. Sociaal domein Een aantal jaren geleden hebben we nieuw beleid opgesteld met betrekking tot het sociaal domein. Dit heeft zijn vruchten afgeworpen, ook financieel. In de hervormingsagenda jeugd heeft het Rijk nu een structurele korting doorgevoerd op het jeugdbudget met daarbij bezuinigingsopties. Bijvoorbeeld op het inzetten van een praktijkondersteuner jeugd. Deze hebben wij al. Hierin liepen we voorop en, terwijl het budget daalt, zien we geen mogelijkheden nog meer te bezuinigen hierop. We blijven op zoek naar nieuwe ideeën in het kader van algemeen welbevinden: gericht op preventie en betere zorg tegen lagere kosten. Maar dit blijft een zoektocht.

Voorbeelden van deze ideeën zijn ook in deze begroting te vinden: een plan van aanpak complexe scheidingen, we willen een Odensehuis oprichten, we gaan door met de inzet op de domeinoverstijgende samenwerking (DOS) en we willen de buurtteams een nog prominentere rol geven in onze gemeente. Opvang vluchtelingen Ontwikkelingen buiten onze landgrenzen hebben een weerslag op ons leven in De Wolden. De opvang van vluchtelingen vraagt om onze solidariteit. We doen wat er nodig is om passende opvang te verzorgen, maar dit vraagt veel van onze samenleving. Daarom moeten we des te meer met alle inwoners van De Wolden in verbinding blijven. Wonen Naast het feit dat we werken aan passende opvang voor vluchtelingen zijn we druk bezig met de uitvoering van ons woonbeleid. We hebben de ambitie om tot 2030 in totaal 1.000 wooneenheden te bouwen. Voor inwoners is het echter lang niet altijd zichtbaar waar we als gemeente mee bezig zijn. Daarom communiceren wij op gezette tijden hierover. Wij als gemeente en ook onze inwoners zouden graag zien dat we in alle kernen in De Wolden zo snel mogelijk de spreekwoordelijke schop in de grond krijgen, maar in de praktijk zien we dat dit een zaak van de lange adem is. We hebben meer dan voldoende plannen in beeld. Tegelijkertijd duren deze ontwikkelingen gevoelsmatig lang, mede vanwege het feit dat we op plaatsen tegen belemmeringen, w.o.

ontwikkelingen in de arbeidsmarkt, aanlopen. Onze gemeente is een prachtige, relatief weidse en landelijke gemeente waar meer dan voldoende ruimte is. Deze ruimte moeten we delen met elkaar maar gezien alle ontwikkelingen in het ruimtelijk gebied geeft dat spanning. Denk daarbij aan de transitie voor landbouwbedrijven, het invullen van onze duurzaamheidsdoelstellingen en de ambitie om een oplossing te bieden voor het woningtekort.

De Woldense uitdaging Zoals hierboven duidelijk gemaakt is het geen vanzelfsprekendheid dat we ons huidige voorzieningenniveau vast kunnen blijven houden en initiatieven uit de Woldense samenleving kunnen blijven ondersteunen. Toch blijven we investeren in de belangrijke voorzieningen in onze dorpen. We onderzoeken hoe we de zwembaden klaar voor de toekomst kunnen maken, we investeren in onze schoolgebouwen en we stellen een visie op met alle dorpshuizen over hoe we hun grote sociale maatschappelijke rol kunnen vastleggen voor de toekomst. Uitvoering collegeprogramma ‘De Wolden geeft energie’ De tussenevaluatie van ons collegeprogramma heeft laten zien dat we op koers liggen bij de uitvoering en invulling van opgaven zoals woningbouw, duurzaamheid, landbouw, sociaal domein en dienstverlening. Veel zaken zijn bereikt en komend jaar werken we verder aan het behalen van de gestelde doelen uit het collegeprogramma. Deze zaken komen terug in de nu voorliggende begroting. Van Kadernota naar begroting BEGROTING na de KADERNOTA 2025 2025

2026

2027

2028

196.810

-3.742.887

-3.778.223

-4.009.244

1. De Wolden een veilig thuis

111.699

112.122

2. Krachtig De Wolden

62.469

3. Wonen en Duurzaam

74.834

24.834

-50.181

4. Samen vooruit

12.198

45.028

31.868

48.182

5. Solide basis voor De Wolden

-113.253

-438.462

-459.623

-422.288

6. Sportief met elkaar

163.311

364.960

363.902

354.359

7. Sociaal

34.697

321.697

330.607

203.247

8. Samen verder

697.503

865.361

937.286

979.759

9. Cultuur

162.211

301.080

282.880

356.864

-1.294.715

-1.987.042

-1.503.746

-654.994

Totaal mutaties begrotingssaldo

-89.046

-327.953

182.599

989.539

Tussenstand exploitatieresultaten (+ = overschot / - = tekort)

107.764

-4.070.840

-3.595.624

-3.019.705

STAND KADERNOTA 2025

10. Overige fin aanpassingen

Programma’s Voor wat betreft de programma’s 1 t/m 10 geldt het volgende: • In de begroting zijn nog een aantal pm-posten opgenomen. Dit betreffen de volgende zaken: ontsluitingsweg Blijdenstein, sportpark de Baete, 10 jaar Initiatiefrijk, de visie dorpshuizen en het ketenbeleid. Voor deze speerpunten cq. investeringen geldt dat we verwachten dat we hier de komende periode met afzonderlijke voorstellen komen om concrete invulling te geven. • In de kadernota hebben we enkele budgetten geïndexeerd. De voorlopige index die we gebruikt hebben was 3,1%. In de meicirculaire 2024 is deze index vastgesteld op 2,9%. Dit leidt bij de betreffende budgetten tot een (klein) financieel voordeel. • Daar waar we nieuwe speerpunten toegevoegd hebben ten opzichte van de kadernota wordt dit specifiek benoemd. • Bij de bespreking van de kadernota zijn twee moties aangenomen: de motie Initiatiefrijk en de motie verkeersveiligheid (‘snelheidsmeterspaarpot’). Voor de motie Initiatiefrijk geldt dat we in 2024 met een apart voorstel naar de raad komen voor een concrete invulling van 10 jaar Initiatiefrijk De Wolden. Dit leidt te zijner tijd tot een aanpassing van de begroting 2025. De motie verkeersveiligheid is nog niet verwerkt in onderliggende begroting. In 2024 komen we hierop terug.

Onttrekking reserve sociaal domein In deze begroting wordt de raad voorgesteld om drie onttrekkingen te doen uit de reserve sociaal domein: voor het opzetten van een Odensehuis, in het kader van de aanpak complexe scheidingen en sociale activering. In programma Sociaal wordt dit nader toegelicht. In totaal gaat het om een onttrekking van € 235.200 in 2025. Dit past binnen de kaders van deze reserve waarbij gesteld is dat we maximaal 25% van de reserve in mogen zetten voor transformatie. De overige 75% kan worden ingezet om budgettaire schommelingen op te vangen. Bij een positief jaarrekeningresultaat in 2025 wordt de reserve weer aangevuld tot het maximale niveau van € 1,25 miljoen. Woonlasten De begroting 2025 laat een gemiddelde stijging zien van 3,2% van de gemeentelijke woonlasten ten opzichte van 2024: • De onroerendzaakbelasting (OZB) stijgt trendmatig met 1,5% • De rioolheffing stijgt met de jaarlijkse 0,65% • De afvalstoffenheffing stijgt met 6,5% Begrotingssaldo We verwachten in 2025 een overschot van afgerond € 108.000 Daarna loopt het tekort in 2026 fors op. Zoals bekend levert het college eind 2024 een lijst op met mogelijke bezuinigingsvoorstellen. Hierover gaat uw raad begin 2025 in gesprek. Het doel is om dit te vertalen in een financieel sluitende kadernota en begroting 2026. Septembercirculaire De septembercirculaire is verschenen op 17 september 2024.

De financiële gevolgen van de circulaire zijn nog niet opgenomen in deze begroting. We proberen om vóór de begrotingsbehandeling op 7 november de raad te informeren over de consequenties voor de meerjarige begrotingssaldi. Tot slot Met deze begroting geven we verder invulling aan onze ambities en doelen uit het collegeprogramma. Het is ons gelukt om de begroting voor 2025 sluitend te krijgen, maar voor de jaren erna staan we voor een forse financiële uitdaging. Deze gaan wij niet uit de weg want wij zijn ervan overtuigd dat we deze uitdaging het hoofd kunnen bieden samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties: Hier in De Wolden, is het leven sociaal En naar elkaar omzien, niet meer dan normaal De mensen zijn eerlijk, nuchter en puur Geen woord teveel, dat is onze natuur Moet het gebeuren, rap an het werk En opgeven, sorry, maar dat lijkt ons sterk De schouders eronder, en een stapje erbij Dat is De Wolden: De Wolden zijn wij 1

Het college van burgemeester en wethouders: Inge C.J. Nieuwenhuizen, Rudi Hooch Antink, Gerrie Hempen-Prent, Mark Turksma en Albert Haar

1 Bron: Wiede Wold lied

De inwoner op één Portefeuillehouder: Albert Haar Inleiding We werken aan passende dienstverlening vanuit de kernwaarden verbinden, vertrouwen en eigenaarschap. We optimaliseren onze dienstverlening aan de hand van vier sporen: • Optimaal digitaal: we verleiden inwoners het digitale kanaal te gebruiken voor het aanvragen en afhandelen van standaardproducten. • Verbinden en ontmoeten: we zorgen dat iedereen gemakkelijk gebruik kan maken van onze diensten en dat persoonlijke interactie tussen klant en gemeente vanzelfsprekend en soepel verloopt. • Dienstverlening in ons DNA: we investeren in de ontwikkeling van klantgerichte vaardigheden en houding. • Een betrouwbaar fundament: we zorgen voor een correcte, tijdige en transparante uitvoering van onze diensten. Het zorgen voor passende dienstverlening geldt voor alle onderdelen; van het sociaal domein tot de fysieke leefomgeving tot publiekszaken. Want dienstverlening is van ons allemaal. Trends en ontwikkelingen Verwachtingen van de samenleving Diverse technologische en maatschappelijke ontwikkelingen veranderen de dienstverlening en de omgang van inwoners en ondernemers met de gemeente. Inwoners verwachten van de gemeente hetzelfde serviceniveau als van commerciële bedrijven. Mensen willen meedenken over en invloed hebben op oplossingen voor hun eigen vraagstukken.

Hierin verwachten ze een betrouwbare partner die samen met hen optrekt, hen begeleidt en zekerheid geeft. Daarnaast willen en kunnen ze meer vanuit eigen (online) regie zakendoen met de gemeente. Dit vraagt wat van de digitale oplossingen. Gevolg is dat er minder bezoek aan de balie komt en medewerkers hoeven minder op bezoek bij klanten. Tot slot kan de gemeente steeds beter data benutten bij het oplossen van vraagstukken van inwoners en ondernemers. Sociaal domein Het sociaal domein is volop in beweging. Met de hervormingsagenda jeugd proberen we gezinnen eerder te helpen. Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zetten we in op zorg goed, toegankelijk en betaalbaar houden en een gezonde levensstijl te bevorderen. Ook in de inzet op bestaanszekerheid zien we een verschuiving naar vereenvoudiging, minder bureaucratie en inzet op het voorkomen van armoede. Over deze thema's leest u meer in programma 5 Solide basis en programma 7 Sociaal. De dienstverlening in het sociaal domein vraagt om een uitstekende samenwerking met netwerkpartners. Fysieke omgeving Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden en dat heeft invloed op onze dienstverlening. Werkende weg proberen we de organisatie daarvoor optimaal in te richten, zodat we volgens de nieuwe wet en regelgeving opereren.

Daar bestaat geen blauwdruk voor en dat kan betekenen dat de dienstverlening af en toe iets minder zal zijn maar het streven is de nieuwe werkwijzen zo snel mogelijk onder de knie te hebben en daar duidelijk over te communiceren. Effect arbeidskrapte op de dienstverlening Op dit moment is er in ons land krapte op de arbeidsmarkt. Er is minder capaciteit beschikbaar voor het werk dat er is. Iedere werkgever lijkt hier mee te kampen. Dat geldt ook voor de SWO en het heeft gevolgen in de uitvoering van diensten. Want het niet kunnen beschikken over voldoende en/of gekwalificeerde medewerkers heeft effect op het niveau van onze dienstverlening. Bijvoorbeeld op de snelheid van reageren en afhandelen van vragen, op de kwaliteit van diensten en op de bereikbaarheid van medewerkers.

Wat gaan we doen in 2025? Dienstverlening De SWO werkt vooral vanuit de pijlers Informatie en Processen en Persoonlijk Leiderschap aan passende dienstverlening. Dit doen we aan de hand van een uitvoeringsagenda. Concernbreed agenderen we hierop de volgende thema's: In het spoor optimaal digitaal: • Doorontwikkeling van de digitale dienstverlening:  Investeren in Informatisering en processen. Vanuit deze optimalisatie hebben we aandacht voor de verbetering van de dienstverlening voor de inwoner en ondernemer.  Inzetten op webcare. Met behulp van een monitoringtool verzamelen we berichten over de dienstverlening op social media en anticiperen hierop. Webcare loopt vooruit op een Newsroom-concept dat we in een later stadium willen opstarten en waarin ook berichten met betrekking tot bestuur en besluiten worden geanalyseerd. In het spoor Verbinden en ontmoeten: • Inclusieve dienstverlening, zodat iedereen gemakkelijke toegang heeft tot en gebruik kan maken van onze diensten:  Oppakken van de aanbevelingen van ervaringsdeskundigen voor een betere fysieke toegang van de publieke ruimtes in onze gebouwen.  Diensten inrichten voor een samenleving waar iedereen kan meedoen, met of zonder beperking. In het spoor Dienstverlening in ons DNA: • Kernwaarden van de SWO laden vanuit het klantperspectief.

• Vergroten en op peil houden van de klantgerichte communicatieve vaardigheden van medewerkers SWO. Door bijvoorbeeld de pilots die we eerder op het gebied van klantgericht schrijven gestart zijn verder uit te breiden. In het spoor Betrouwbaar fundament: • Optimalisatie van veelvoorkomende klantprocessen met als doel dat het proces duidelijk en transparant is voor de klant; • Doorontwikkeling klantonderzoek door het continu ophalen van klantervaringen over onze dienstverlening. Dit doen we vanuit transparantie en een positieve leer- en verbetergedachte. Klant(tevredenheids)onderzoeken en inwonerspeilingen In 2025 gaan we verder met het doorontwikkelen van (nieuwe vormen) van klantonderzoek. We willen beter inzicht in de verbeterpunten voor onze dienstverlening vanuit een positieve leercultuur. In navolging van de meer algemene 'waar staat je gemeente'-bewonerspeiling, welke medio 2024 is uitgevoerd, zullen we een plan van aanpak opstellen met betrekking tot een inwonerspeiling gericht op (groepen van) inwoners in de gemeente De Wolden. In 2025 worden de acties, benoemd in dit plan van aanpak, uitgevoerd. Website www.dewolden.nl Onze hoofdwebsite www.dewolden.nl heeft momenteel toegankelijkheid status B. Dat betekent dat de website gedeeltelijk voldoet aan de toegankelijkheid. Wij willen dat de website status A krijgt.

Om dit te bereiken zullen we met name op de onderdelen PDF's en aanvraagformulieren verbeteringen moeten doorvoeren. Ook moeten we onze video's op de website toegankelijker maken.

Beleidsdocumenten • Visie Dienstverlening De Wolden 2021-2025.

Leeswijzer Dit boekwerk met de verschillende begrotingsstukken van de raad kent twee delen. In Deel A is de ‘Beleidsbegroting’ opgenomen. In deel B is de ‘Financiële begroting’ uitgewerkt. BELEIDSBEGROTING Programmaplan Onze missie en visie en de uitgewerkte programma's vormen samen het 'Programmaplan'. Per programma geven we aan welke beleidsfuncties daaronder vallen en wat de beoogde maatschappelijke effecten en doelen zijn. Vervolgens geven we aan wat de gemeente daarvoor gaat doen en welke speerpunten aan de orde zijn. Ook tonen we per programma de baten en lasten alsmede in voorkomende gevallen het nieuwe beleid met eventueel bijbehorende investeringen. Overzicht algemene dekkingsmiddelen De wetgever schrijft voor dat het programmaplan ook een overzicht bevat van de algemene dekkingsmiddelen. Hieronder rangschikken we onder meer de diverse gemeentelijke belastingen, de uitkering uit het gemeentefonds, beleggingen, de rente van reserves, en dergelijke. Overzicht overhead Het BBV schrijft voor dat de gemeente onderscheid moet maken in de kosten die we maken bij de uitvoering van het primaire proces en de kosten wegens ondersteuning van dit proces. De kosten voor het primaire proces nemen we op in de verschillende programma’s en alle lasten voor de ondersteuning van dit proces in het ‘overzicht overhead’.

Heffing vennootschapsbelasting Sinds 1 januari 2016 bestaat voor gemeenten de plicht om over de 'winst' die wij maken op ondernemersactiviteiten winstbelasting (vennootschapsbelasting) te betalen. Onvoorziene uitgaven Een ander verplicht onderdeel is het bedrag dat we ramen voor onvoorzien. In de primitieve begroting hebben we daarvoor verschillende bedragen opgenomen. Naast een algemene post voor onvoorzien hebben we een stelpost geraamd wegens vrijval kapitaallasten van bedrijfsmatige investeringen. Ook is hieronder een cumulerende stelpost wegens kapitaallasten/nieuw beleid geraamd. Mutaties reserves Het sluitstuk van de financiën in de beleidsbegroting vormen de toevoegingen en onttrekkingen aan en van de reserves. Paragrafen In de paragrafen behandelen we onderwerpen die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. Het is als het ware een dwarsdoorsnede van de begroting. Via deze paragrafen kan de raad de beleidsuitgangspunten vaststellen. FINANCIELE BEGROTING Overzicht van baten en lasten en financieel resultaat In dit overzicht zijn de baten en lasten en het saldo gerangschikt per programma. Ook is het voorgeschreven dat we het resultaat tonen, voor- en nadat stortingen of onttrekkingen uit (een) reserve(s) heeft (hebben) plaatsgevonden. Daarbij brengen we ook de geraamde incidentele baten en lasten in beeld.

Financiële positie We geven een algemene beschrijving van de financiële positie. Daarnaast gaan we in op onze uitgangspunten voor de opstelling van de begrotingsstukken en de daaruit voortvloeiende dekkingsvoorstellen. Ook stippen we in het kort het verloop van de investeringen, financiering alsmede het verloop van de reserves en voorzieningen aan.

Meerjarenraming en de toelichting Onderdeel van de financiële begroting vormt de uitkomst van de meerjarenramingen met toelichting. Nieuw beleid Naast een inhoudelijke afweging die we van de raad verwachten, kan het zo zijn dat de raad een financiële afweging moet maken. Uit de toegekende categorie per speerpunt kan de raad afleiden wat naar het oordeel van het college de financiële afweging is, ook gelet op de beschikbare financiële ruimte in de komende jaren. Bij het maken van de afweging hebben we de onderstaande criteria gehanteerd: 1. Onvermijdelijk: uitvloeisel van wet- en/of regelgeving, of de gemeente loopt, wanneer we de activiteit niet uitvoeren, een aanzienlijk juridisch, financieel en/of bedrijfsrisico. 2. Aanpassing op basis van realisatiecijfers. 3. Nieuw beleid (lokale ambitie). 4. Niet realiseerbare taakstelling c.q. bezuiniging. BIJLAGEN We hebben onder andere als bijlage een lijst toegevoegd met producten per programma, het vaststellingsformulier van de begroting en de kerngegevens.

Deel A. Beleidsbegroting Programmaplan Hieronder staat een samenvatting van het Raadsbreedprogramma en het collegeprogramma, waaraan het college in de huidige raadsperiode wil werken. Raadsbreedprogramma De Wolden 2022-2026 'We doen het samen! De belangrijkste onderwerpen zijn vastgelegd in het Raadsbreedprogramma De Wolden 2022-2026 'We doen het samen!'. Dit zijn de vijf onderwerpen: • Woningbouw • Duurzaamheid • Landbouw • Het sociale gezicht van De Wolden • Dienstverlening en kwaliteit van bestuur Het raadsbreed programma is het vertrekpunt geweest voor de formatie en het opstellen van het collegeprogramma. Collegeprogramma De Wolden geeft energie! De leidende, centrale ambitie in het collegeprogramma is dat De Woldense samenleving zich op allerlei gebieden verder ontwikkelt naar een toekomstbestendige en duurzame gemeenschap. Daar moeten we hard aan werken en wel samen met onze partners: inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke (belangen)organisaties. Het collegeprogramma is een programma op hoofdlijnen, omdat we graag ruimte geven aan onze partners om mee te denken en vooral mee te doen. In ons denken en doen willen we graag onderscheidend zijn: kleurrijk, innovatief en maatwerk. Dat inkleuren mag ook best buiten de lijntjes. Innovatie: we staan open voor allerlei nieuwe ideeën.

En maatwerk betekent dat we goed kijken wat in een bepaalde situatie de best passende oplossing is. Programma’s De programmabegroting is opgebouwd uit de volgende 9 programma’s: 1. De Wolden een veilig thuis 2. Krachtig De Wolden 3. Wonen en duurzaam 4. Samen vooruit 5. Solide basis voor De Wolden 6. Sportief met elkaar 7. Sociaal 8. Samen verder 9. Cultuur Daarnaast is er een afzonderlijke paragraaf gewijd aan ‘De Inwoner op één’. Deze paragraaf werkt overkoepelend voor de programma’s in onze begroting. Hiermee onderstrepen we het belang dat wij hechten aan de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemer'.

01 De Wolden een veilig thuis Je sociaal en fysiek veilig voelen, dat is een basisbehoefte van ieder mens. We willen dat onze inwoners, ondernemers en bezoekers zich in De Wolden veilig voelen in hun eigen huis, buurt en dorp. Het programma ‘De Wolden een veilig thuis’, richt zich op een veilige leefomgeving. Programmahouder: Inge Nieuwenhuizen Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Ondermijning Bij ondermijning gaat het over de schadelijke effecten van de georganiseerde criminaliteit op de samenleving. Er is hierbij verwevenheid tussen de (illegale) onder- en de (legale) bovenwereld. In onze gemeente hebben wij last van ondermijning. In de afgelopen jaren zijn verschillende drugslaboratoria opgerold en hebben wij te maken met milieuvervuiling door drugsafvaldumpingen in ons buitengebied. Onze jongeren worden benaderd om ingezet te worden voor (drugs)klussen. Er zijn in onze gemeente signalen van zorgfraude, waarvan de meest kwetsbare personen uit onze samenleving de dupe zijn, omdat zij niet de zorg krijgen die ze nodig hebben en de fraudeurs het geld gebruiken voor financieel gewin. Ook ontstaat er door ondermijning oneerlijke concurrentie voor ondernemers, doordat geld wordt witgewassen of doordat arbeidskrachten te werk worden gesteld tegen een zeer lage betaling en zij hun werk moeten verrichten onder slechte omstandigheden. Feitelijk gaat het hierbij om mensenhandel. Alcohol- en drugspreventie In het Preventie- en Handhavingsplan alcohol en drugs De Wolden ligt het zwaartepunt op preventie. Daar valt de meeste winst te behalen m.b.t. bewustwording, gebruik en gevaren van alcohol en drugs.

Een speerpunt in de komende periode hierbij is de inzet van het IJslandse preventiemodel wat we vertalen naar een Woldense aanpak; het werken aan een omgeving die bijdraagt aan een gezond,

kansrijk en veilig opgroeiende jeugd en helpt te voorkomen dat jongeren gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. Evenementen De Wolden is een bruisende gemeente met veel evenementen (kleine en grote evenementen rond de 200 gemiddeld per jaar). Bij de totstandkoming van de evenementenverordening en beleidsregels in 2021 hebben we een evenwicht gezocht tussen levendigheid en leefbaarheid. Tot op heden is dat evenwicht in balans. Binnen kaders van de evenementenverordening blijven we inzetten op veilige en gezonde evenementen die een bijdrage leveren aan de levendigheid in de gemeente. Inclusie en diversiteit Het opstellen en uitvoeren van een lokale inclusie agenda is een wettelijke taak. De inclusieagenda van De Wolden loopt in 2025 af. We zullen in 2025 de huidige agenda evalueren en in samenwerking met de werkgroep De Wolden Gewoon Toegankelijk een nieuwe agenda opstellen. We gaan ook de subsidieregeling De Wolden Toegankelijk evalueren. De nieuwe inclusieagenda zal een inclusie en diversiteitsagenda worden, met oog voor lhbtiq+-personen en etnische minderheden. We zien een toename van het aantal melding bij het anti-discriminatie meldpunt. We gaan verkennen op welke manier we deze voorziening laagdrempelig en toegankelijk kunnen houden maar wel tegen lagere kosten.

Beleidsdoelen Veiligheid • Inwoners, ondernemers en recreanten ervaren De Wolden als een veilige woon- en leefomgeving. • Wij zijn een gemeente waar inwoners zich fysiek en sociaal veilig voelen in hun eigen huis en in hun buurt en dorp. • De Wolden behoort tot de veiligste gemeenten in Nederland en we willen dat blijven. • We pakken veiligheidsvraagstukken breed en integraal op, zijn preventiegericht en zoeken samenwerking. Lokale Inclusie • De gemeente is digitaal toegankelijk, ook voor mensen met een auditieve of visuele beperking. Teksten zijn in begrijpelijke taal. • De medewerkers van de gemeente werken oplossingsgericht en kunnen hun communicatie op een respectvolle wijze aanpassen aan de inwoner. • Bij nieuwe (bouw)projecten of beleid is er aandacht voor toegankelijkheid en inclusie. • Ondernemers en inwoners van De Wolden hebben kennis over toegankelijkheid en inclusie. • Voorzieningen zijn bereikbaar en toegankelijk. Zowel fysiek toegankelijk door middel van goed toegankelijke wegen, paden en stoepen en sociaal toegankelijk: iedereen is welkom. • We accepteren geen enkele vorm van discriminatie.

Informatie verbonden partijen Bij het realiseren van de bovenstaande beleidsdoelen zijn de volgende verbonden partijen betrokken: - Veiligheidsregio Drenthe te Assen - taakveld 01.10.

Beleidsindicatoren We zijn als gemeente verplicht om een set met beleidsindicatoren op te nemen in de begroting. Hieronder vindt u de meest recente cijfers die op dit programma van toepassing zijn. De gegevens zijn gepubliceerd op www.waarstaatjegemeente.nl/.

01 De Wolden een veilig thuis Beleidsindicator

Eenheid

Jaar

De Wolden Nederland Bron

Misdrijven - Diefstallen uit woning

per 1.000 inwoners

2023

1,4

1,3

CBS - Geregistreerde diefstallen

Misdrijven - Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners

2023

1,6

4,3

CBS - Geregistreerde criminaliteit

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

per 1.000 inwoners

2023

2,4

5,8

CBS - Geregistreerde criminaliteit

Winkeldiefstallen

per 1.000 inwoners

2023

0,4

2,5

CBS - Geregistreerde diefstallen

Speerpunten 1.1 - Veiligheidsregio Drenthe Activiteit

Bijstelling budget Veiligheidsregio Drenthe (VRD).

Gevolgen voor de inwoners

Een veiliger woon- en leefomgeving.

Middelen

2025

2026

2027

€ 102.000

€ 127.000

2028

I/S Incidenteel € 127.000 Structureel

Toelichting: Categorie: 1 De meerjarenbegroting van de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) geeft voor de jaren 2025-2028 een aanzienlijke stijging van de lasten ten opzichte van onze meerjarenbegroting. Dit is hoofdzakelijk een gevolg van de aanpassing van de loon- en prijscompensatie. Deze is voor de VRD uitgekomen op 6,5%. In oktober 2024 komt de VRD met scenario's voor kostenreductie. De totale gemeentelijke bijdrage voor geheel Drenthe bedraagt € 33.583.000, bestaande uit € 4.654.600 inwonersbijdrage en € 28.928.400 bijdrage brandweerzorg. Dit speerpunt nieuw ten opzichte van de kadernota.

1.2 - Openbare orde en veiligheid Activiteit

Plan van aanpak 'ondermijning'.

Gevolgen voor de inwoners

Wij werken aan een veilige gemeente.

Middelen

2025 € 14.000 € 86.000

2026

2027

€ 86.000

2028

I/S Incidenteel € 86.000 Structureel

Toelichting: Categorie: 3 Het college heeft voor de zomer 2024 het plan van aanpak ondermijning opgeleverd. Het plan van aanpak is gebaseerd op vijf pijlers (verhogen bewustwording, versterken informatiepositie, verscherpen beleid en regelgeving, ondersteunen integriteit en weerbaar bestuur en organisatie, bevorderen communicatie). Voor dit plan wordt in belangrijke mate gesteund op bestaande gemeentelijke taken en middelen. Voor een deel van het plan van aanpak zijn echter aparte middelen nodig. Vooruitlopend op het plan van aanpak ondermijning wordt daarom een voorlopig bedrag gereserveerd van € 100.000 (€ 86.000 structureel (salaris), € 14.000 incidenteel). Dit wordt voornamelijk gebruikt voor de uitvoering van extra Bibob-onderzoeken en voor de inzet van controles. Er wordt in de tussentijd onderzocht of deze kosten (gedeeltelijk) vergoed kunnen worden vanuit de Drentse Aanpak Ondermijning.

6.1 - Samenkracht en burgerparticipatie Activiteit

Uitvoering Algemene Lokale Inclusieagenda inclusief subsidieregeling.

Gevolgen voor de inwoners

Iedereen in de gemeente De Wolden kan meedoen, ongeacht beperking, achtergrond, (geloofs)overtuiging, gender of seksuele voorkeur.

Middelen

2025

2026

2027

2028

€ 15.000

I/S Incidenteel € 15.000 Structureel

Toelichting: Categorie: 1 De Algemene Lokale Inclusieagenda De Wolden gewoon toegankelijk loopt af in 2025. Tot en met 2025 hebben we middelen voor de uitvoering. We evalueren het effect van de werkgroep De Wolden Gewoon Toegankelijk en de subsidieregeling De Wolden Toegankelijk. We gaan samen met de werkgroepleden een nieuwe Inclusie en diversiteitsagenda opstellen, met daarbij aandacht voor minderheidsgroepen zoals lhbtiq-personen of etnische minderheden. Afhankelijk van de resultaten continueren we de subsidieregeling De Wolden toegankelijk. Het verwachte uitvoeringsbudget, inclusief de subsidieregeling, is gebaseerd op de ervaring van afgelopen jaren. 1.2 - Openbare orde en veiligheid Activiteit

Ophoging budget anti-discriminatievoorziening.

Gevolgen voor de inwoners

Tegengaan van discriminatie in de gemeente.

Middelen

2025 € 10.000

2026 PM

2027

2028 PM

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 1 Jaarlijks betalen wij een bijdrage van € 7.000 aan CMO Stamm voor het Meldpunt Discriminatie. Het aantal discriminatiemeldingen bij het meldpunt neemt toe en in het huidige contract staat dat het meldpunt maximaal 200 meldingen per jaar kan behandelen. Dit is halverwege 2024 al overschreden met 50 meldingen. We gaan onderzoeken of en hoe we deze voorziening in de toekomst op een andere manier kunnen inrichten, waarbij we invulling geven aan de wettelijke verplichting tegen lagere kosten.

Beleidsdocumenten •

Kadernota Veiligheid, Toezicht & Handhaving 2022-2026 https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Collegebesluiten/2022/2022-1108/Kadernota_veiligheid__toezicht_en_handhaving_De_Wolden.pdf

•

Regionaal Beleidsplan Noord-Nederland 2020-2023 https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Collegebesluiten/2019/2019-1008/1_Regionaal_Beleidsplan_Veiligheid_2020-2023.pdf

•

Beleidsregels Hard- en Softdrugs 2022 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR675965/1

•

Beleidsregels hinderlijke en gevaarlijke honden 2022 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-350176.html

•

Evenementenverordening 2021 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR654383

•

Beleidsregels evenementen 2020 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR654386

•

Beleidsnota keten en caravans 2017 (actualisatie is in de maak) https://www.dewolden.nl/fileadmin/de_wolden/PDF/Beleid/Ketenbeleid_2017.pdf

•

Beleidsregels BIBOB 2017 (Wet Bevordering integriteitsbepalingen door het openbaar bestuur) https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR455347

•

Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs 2024.

Exploitatie Product (Bedragen x € 1.000)

Realisatie

Begroting

2023

2024

2025

Meerjarenbegroting 2026

2027

2028

Lasten 110 Crisisbeheersing en brandweer

1.700

1.696

1.804

1.795

1.788

120 Openbare orde en veiligheid

793

830

686

659

660

2.529

2.493

2.487

2.448

610 Samenkracht en burgerparticip. Totaal lasten

2.493

2.525

110 Crisisbeheersing en brandweer

120 Openbare orde en veiligheid

110 Crisisbeheersing en brandweer

1.695

1.694

1.804

1.795

1.788

120 Openbare orde en veiligheid

779

821

678

651

652

2.521

2.485

2.479

Baten

610 Samenkracht en burgerparticip. Totaal Baten

Saldi

610 Samenkracht en burgerparticip. Totaal saldi

2.474

2.516

2.440

Toelichting lasten (voor zover niet bij de afzonderlijk genoemde speerpunten benoemd): 110 Crisisbeheersing en brandweer De begroting over 2025 valt € 108.000 hoger uit dan in 2024. Bij de brandweerkazerne in Ruinen wordt de bestaande CV-ketel vervangen. Dit wordt (duurzaam) uitgevoerd met een warmtepomp. Hiervoor wordt in 2025 een bedrag van € 12.000 begroot. Deze vervanging zit niet in het reguliere onderhoudsplan voor de brandweerkazernes. Op basis van een vervangingsduur van 15 jaar en 1% rente zijn de kapitaallasten in de bovenstaande tabel verwerkt. Deze kapitaallasten worden gedekt uit het jaarlijks beschikbare budget voor nieuwe investeringen van € 4 miljoen. 120 Openbare orde en veiligheid De begroting over 2025 valt € 144.000 lager uit dan in 2024. Dit wordt veroorzaakt doordat de kostenverdeling vanuit de SWO in 2025 ca. € 170.000 lager uitvalt dan in 2024. Ook is het budget voor de opvang van zwerfdieren voor 2025 met € 6.000 naar beneden bijgesteld. Toelichting baten (voor zover niet bij de afzonderlijk genoemde speerpunten benoemd): N.v.t.

Investeringen De investeringsplanning is geactualiseerd, in die zin dat het tempo en de omvang van de geplande investeringen is aangepast aan de laatste inzichten (o.a. opschuiving i.v.m. capaciteitsproblemen, wettelijke belemmeringen, subsidietoezeggingen, etc.). Voorgenomen nieuwe investeringen programmabegroting 2025-2028 Omschrijving

Jaar

Investeringsbedrag

Brandweerkazerne - warmtepomp

2025

12.000

gebruiksduur 15 jaar en 1%

02 Krachtig De Wolden Met dit programma stimuleren we de kracht van De Woldense samenleving en faciliteren we de realisatie van initiatieven in de dorpen en buurten. Dat doen we door met veel energie te werken aan de ontwikkeling van een vitale, lokale democratie, transparantie van ons bestuur en de samenwerking in onze netwerken. Dit doen we niet alleen, maar samen met inwoners, ondernemers en partnerorganisaties. Daarbij nodigen we iedereen uit om mee te doen, ook jongeren en nieuwe inwoners. Programmahouder Inge Nieuwenhuizen Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Initiatiefrijk De Wolden Met de subsidieregeling Initiatiefrijk De Wolden 2023-2026 kunnen inwonersinitiatieven financieel ondersteund worden. Tot en met 2026 is er jaarlijks € 200.000 beschikbaar gesteld om deze participatieve initiatieven te ondersteunen. Het is wenselijk om in 2025 te bekijken hoe deze regeling vanaf 2027 wordt voortgezet. In 2025 wordt het 10-jarig bestaan van Initiatiefrijk De Wolden gevierd. Het in beeld brengen van 10 jaar initiatiefrijk wordt dit jaar voorbereid en zal in 2025 zichtbaar worden. Uitgangspunt ook daarbij is het inwonersinitiatief. Eigenwijs De Wolden Elk dorp in De Wolden is uniek. Dat blijkt onder andere uit de dorpsvisie die (bijna) elk dorp heeft geschreven. Om de uitvoering van de dorpsvisies tot bloei te laten komen, is het maken van een uitvoeringsagenda bij de dorpsvisie een meerwaarde. Een uitvoeringsagenda bij de dorpsvisie maakt voor allen zichtbaar welke concrete plannen er voor de toekomst zijn en wat ervoor nodig is. Ook

ontstaat er zo duidelijkheid over rollen, taken en bevoegdheden. Er is behoefte aan een werkproces dat beschrijft hoe een dorpsvisie tot stand komt en hoe er daarna aansluiting komt op gemeentelijke beleid en uitvoeringsplannen. Vanuit de provincie Drenthe is geld beschikbaar gesteld om hiermee aan de slag te gaan. We gaan samen werken en leren: de dorpsbelangenorganisaties, de gemeente, vereniging Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe (BOKD) en het Kenniscentrum voor sociaal-maatschappelijke vraagstukken in Groningen en Drenthe (CMO Stamm). Voor vijf dorpen is de mogelijkheid om met dit proces aan de slag te gaan. Daarnaast worden de overige dorpen actief betrokken en geïnformeerd. De vijf dorpen zijn Drogteropslagen, Ruinen, Linde, Fort en Koekange. Het doel is om deze visies om te zetten in realistische en uitvoerbare uitvoeringsagenda’s, waarbij samenwerking en uitwisseling van kennis centraal staan. Dit project is in 2024 gestart en zal tot midden 2025 lopen. Inwoners betrekken bij onze democratie Het blijft belangrijk om inwoners, jong en oud, te betrekken in onze gemeente. Nieuwe inwoners worden hiervoor actief benaderd. Samen met nieuwe inwoners zijn we plannen aan het ontwikkelen en uitvoeren gericht op meer verbinding, kennis over en betrokkenheid bij de lokale democratie en meedoen.

Regionale samenwerking Regionaal en landelijk zoeken we onze collega-gemeenten op. Door samen te werken en daarbij uit te gaan van de eigen kracht en identiteit, kan iedere gemeente zich beter ontwikkelen. Ook de Regio Zwolle is sterk in ontwikkeling en van groot belang voor ons. In de meerjarige agenda van de regio Zwolle kiezen we ervoor om mee te doen aan alle vier de thema's, 'Economie', 'Arbeidsmarkt', 'Duurzame groei en Leefkwaliteit' en 'Bereikbaarheid Daily Urban System', omdat die ondersteunend zijn aan onze lokale ambities op het gebied van economie, vitaal platteland en arbeidsmarkt. Bestuurlijk maken we werk van een stevige vertegenwoordiging in de verschillende gremia van de regio. Daarbij werken we nauw samen met onze collega gemeenten in Zuidwest-Drenthe. In 2025 evalueren we de samenwerking in de regio Zwolle op basis van een nog vast te stellen afwegingskader. In deze evaluatie nemen we mee dat we op dit moment participeren in de Arbeidsmarktregio Drenthe. Op landelijk niveau behartigen we gezamenlijk als P-10 onze typische belangen (eigenheid) bij andere overheden en wisselen we kennis en ervaring uit over thema's betreffende het platteland.

Representatie Het college wil meer aandacht schenken aan doelgroepen binnen de gemeente, zoals vrijwilligers en initiatiefnemers, veteranen en gedecoreerden om hen te waarderen en te bedanken voor hun inzet voor De Woldense samenleving. Dit doet het door bijvoorbeeld een lokale veteranendag en de viering van 80 jaar vrijheid. Ook zetten we de gedecoreerden in het zonnetje en het jaarlijks uitreiken van prijzen, zoals het Raspaard en het Rasveulen. Voor de viering van 80 jaar vrijheid hebben we extra geld opgenomen in het programma cultuur. Verkiezingen In 2025 stonden de verkiezingen van de leden van de Tweede Kamer gepland. Door de val van het kabinet Rutte IV hebben deze verkiezingen in 2023 plaatsgevonden. Gelet hierop is het budget voor de Tweede Kamerverkiezingen in de meerjarenbegroting doorgezet naar 2027. In 2025 starten we met de voorbereidingen van de verkiezingen van de gemeenteraad die op 18 maart 2026 staan gepland.

Beleidsdoelen Vitale democratie • Ruimte geven aan initiatieven vanuit de samenleving, zowel wanneer het gaat om betrokkenheid bij nieuwe initiatieven als betrokkenheid bij onderhoud en beheer van de openbare ruimte. • Jongeren, nieuwe inwoners en mensen die normaal weinig of niet betrokken zijn meer betrekken bij onze lokale democratie. • Inwoners, organisaties en ondernemers actief de ruimte geven bij het gemeentelijke beleid- en besluitvormingsproces.

Transparant bestuur • Integer bestuur. • Voldoen aan actuele wetgeving. • Toegankelijke klachten-en bezwaarprocedures. Samenwerking over de gemeentegrenzen • Behartigen van de belangen van de inwoners van De Wolden. Daarbij gaan we altijd uit van een win-win situatie in de samenwerking met onze partners.

Informatie verbonden partijen N.v.t.

Eenheid

Jaar

De Wolden Nederland Bron

Er zijn voor dit programma geen verplichte beleidsindicatoren

Speerpunten 0.1 - Bestuur Activiteit

Nieuwe vergadersystematiek gemeenteraad.

Gevolgen voor de inwoners

Meer flexibiliteit in besluitvorming en meer contact tussen raad en inwoners.

Middelen

2025

2026

2027

€ 25.000

2028

I/S Incidenteel € 25.000 Structureel

Toelichting: Categorie 3 Per september 2024 wordt een nieuwe vergadersystematiek van de gemeenteraad ingevoerd. Hierdoor wordt het aantal vergaderingen en uitzending verhoogd. De kosten voor Notubizz (€ 10.000) en de loonkosten i.v.m. urenuitbreiding bij de griffie (€ 15.000) zorgen voor hogere lasten. Dit speerpunt is nieuw ten opzichte van de kadernota.

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Activiteit

Nieuwe inwoners.

Gevolgen voor de inwoners

Meer dialoog tussen nieuwe inwoners en de lokale gemeenschap.

Middelen

2025 € 5.000

2026

2027

2028

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 De Wolden is een aantrekkelijke en veilige gemeente om te wonen. Mensen uit andere regio's komen hier naartoe. Hierdoor verandert de samenstelling van onze bevolking. Daarbij vinden we het belangrijk om een gastvrije gemeente te zijn en onze nieuwe inwoners een warm welkom te heten. Tevens willen we de dialoog stimuleren tussen nieuwe inwoners en de lokale gemeenschap. De ontwikkeling hiervan zal een budget vragen van € 5.000 voor 2025. Dit bedrag is bedoeld voor het organiseren van bijeenkomsten met nieuwe inwoners (representatiekosten) en activiteiten om de interactie met dorpsbewoners te versterken. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Activiteit

Viering 10 jaar Initiatiefrijk De Wolden.

Gevolgen voor de inwoners

Waardering voor vele mooie initiatieven.

Middelen

2025 PM

2026

2027

2028

I/S Incidenteel Structureel

Toelichting: Categorie 3 De gemeenteraad heeft bij de bespreking van de kadernota een motie aangenomen om in 2025 stil te staan bij het 10-jarig bestaan van Initiatiefrijk De Wolden. Het college heeft daarmee de opdracht gekregen met een voorstel te komen hoe we hier invulling aan willen geven. Dit raadsvoorstel volgt in 2024.

Beleidsdocumenten •

Toekomstvisie

Inclusie

•

Lokale Inclusieagenda: De Wolden Gewoon Toegankelijk

Exploitatie Product

Realisatie Begroting Begroting (Bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

Meerjarenbegroting 2026

2027

2028

Lasten 010 Bestuur

2.186

2.248

2.407

2.428

2.443

2.211

020 Burgerzaken

973

1.023

916

1.016

1.073

1.004

530 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie 610 Samenkracht en burgerparticip.

53 212

287

231

226

3.423

3.558

3.554

3.671

3.541

3.241

Totaal lasten Baten 010 Bestuur

328

020 Burgerzaken

283

499

412

487

452

611

499

412

487

452

530 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie 610 Samenkracht en burgerparticip. Totaal Baten

Product

Realisatie Begroting Begroting (Bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

Meerjarenbegroting 2026

2027

2028

Saldi 010 Bestuur

1.858

2.248

2.407

2.428

2.443

2.211

020 Burgerzaken

690

523

504

530

621

552

530 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie 610 Samenkracht en burgerparticip.

53 212

287

231

226

2.812

3.059

3.142

3.184

3.089

2.789

Totaal saldi

Toelichting lasten (voor zover niet bij de afzonderlijk genoemde speerpunten benoemd): 010 Bestuur Raadsinformatiesysteem In het verleden werden de facturen voor het raadsinformatiesysteem deels betaald door de SWO. Dit bleek niet rechtmatig te zijn en is rechtgetrokken in de jaarrekening 2023. Nu moet dit ook juist worden opgenomen in programmabegroting voor de komende jaren. Audit fee De afgelopen jaren is de audit fee t.b.v. de accountantscontrole hoger uitgevallen dan geraamd. De optie voor controlejaar 2023 is inmiddels afgeroepen. Op basis van de werkelijke uitgaven is de audit fee bijgesteld, en is tevens een bijstelling van het budget in de actuele begroting noodzakelijk. Met de accountant zijn afspraken gemaakt over vooroverleg en de onderbouwing van eventueel meerwerk. 020 Burgerzaken Lagere afdracht rijksleges rijbewijzen (= lagere rijksleges rijbewijzen) De begrote af te dragen leges waren te hoog geraamd. De opbrengst is afhankelijk van het aantal (verwachte) aanvragen op basis van informatie van de RDW. Kosten verkiezingen In verband met de vroegtijdige verkiezingen in 2023 van de leden van de Tweede Kamer vervallen de geplande verkiezingen in 2025. De volgende verkiezingen voor de leden van de Tweede Kamer vinden 4 jaar later weer plaats (2027). 610 Samenkracht en burgerparticipatie Het restant van 2023 toegevoegd aan 2024.

Hierdoor zijn de lasten van 2024 hoger dan 2023 en 2025. Toelichting baten (voor zover niet bij de afzonderlijk genoemde speerpunten benoemd): 020 Burgerzaken Lagere rijksleges rijbewijzen (= lagere afdracht rijksleges rijbewijzen) De begrote leges waren te hoog geraamd. De opbrengst is afhankelijk van het aantal (verwachte) aanvragen op basis van informatie van de RDW. Leges rijbewijzen De begrote opbrengst leges waren te hoog geraamd. De opbrengst is afhankelijk van het aantal (verwachte) aanvragen op basis van informatie van de RDW. Inkomensoverdrachten van het Rijk (leges rijbewijzen) De bijdragen van de RDW voor digitale aanvragen waren niet begroot, maar worden wel jaarlijks ontvangen.

Leges huwelijksvoltrekkingen De in de kadernota voorgestelde verlaging van de huwelijksleges (€ 17.654) kan achterwege blijven. De oorspronkelijk begrote meerjarige opbrengst kan gehandhaafd blijven. In 2024 wordt onderzoek gedaan naar de kostendekkendheid op basis van het juridisch en financieel kader voor leges. We willen goed inzicht krijgen in de huidige kostendekkendheid van alle gemeentelijke leges en rechten, dus ook de leges huwelijksvoltrekkingen. Op basis daarvan kunnen keuzes gemaakt worden ten aanzien van de gewenste kostendekkendheid in de jaarlijks vast te stellen tarieven. Verwachting is dat bij de opmaak van de begroting 2026 inzage in de kostendekkendheid en een afwegingskader beschikbaar zal zijn.

Investeringen In deze begroting zijn voor dit programma geen investeringen opgenomen.

03 Wonen en Duurzaam Dit programma gaat over de fysieke leefomgeving. Het omvat de thema's ruimtelijke ontwikkeling, wonen en duurzaamheid. Programmahouder: Gerrie Hempen-Prent Het programma in beeld

Wat speelt er in De Wolden Wonen In 2023 hebben wij de nieuwe woon(zorg)visie vastgesteld. Hierin staan onze ambities op het gebied van wonen in De Wolden. In 2025 gaan we verder met het uitvoeren van deze visie. We zetten vooral in op starters en senioren en onze belangrijkste aandachtspunten bij de uitvoering van de woon(zorg)visie zijn nieuwbouw, betaalbaarheid, verduurzaming en de huisvesting van de verschillende aandachtsgroepen. Nieuwbouw en woningbouwimpuls In de woon(zorg)visie staat de ambitie om 750 tot 1.000 woningen toe te voegen tot 2030. Dit is het dubbele van de jaren daarvoor. Om dat doel te halen stelden wij in 2023 het Programmaplan Woningbouwimpuls op. We hebben een woningbouwmonitor opgezet en we hebben de plancapaciteit uitgebreid van 800 woningen naar ruim 1.400 woningen. Hiermee hebben we voldoende locaties in beeld om het doel uit de woon(zorg)visie te halen. In 2025 ligt de focus op de snelle realisatie van deze plannen. We zetten daarbij in op: • Verhelpen en voorkomen van knelpunten. Dat doen wij door afspraken te maken met ontwikkelaars, projecten te prioriteren, subsidies optimaal te benutten en (waar nodig) externe expertise in te huren.

•

Optimalisatie en versnelling van het woningbouwproces. Dat doen wij door het optimaliseren van het proces van de ruimtelijke initiatieven, het inzetten op tijdelijke woonruimten (flexwonen) en transformaties van bestaande gebouwen en het optimaliseren en het wegnemen van belemmerende regelgeving.

Huisvesting van aandachtsgroepen Voor de huisvesting van aandachtsgroepen – statushouders, mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, arbeidsmigranten en spoedzoekers – is in de komende jaren bijzondere aandacht nodig. Er is een tekort aan woningen en dat uit zich onder andere in het feit dat we in 2023 niet konden voldoen aan de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Sinds het eerste halfjaar van 2024 hebben we extra aandacht voor het realiseren van voldoende huisvesting voor statushouders. Woningcorporatie Actium stelt, zoals ook is vastgelegd in de meerjarige prestatie-afspraken 2024-2028, woningen beschikbaar, maar we zoeken daarnaast naar andere, creatieve oplossingen. Bij deze oplossingen richten we ons niet uitsluitend op de groep statushouders, maar houden we rekening met alle aandachtsgroepen en de overige doelgroepen die een sociale huurwoning zoeken. Starterslening en uitbreiding verzilverlening Het is voor starters moeilijk om een geschikte woning te vinden in De Wolden. Daarom is in de woon(zorg)visie opgenomen dat De Wolden een starterspakket ontwikkelt om het voor starters op de woningmarkt makkelijker te maken een woning te kopen. Het starterspakket heeft enerzijds ten doel de beschikbaarheid van de woningen voor starters te verbeteren en anderzijds bij te dragen aan de betaalbaarheid.

Een belangrijk onderdeel van het starterspakket is het mogelijk maken van een starterslening via de Stichting Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn). Met de starterslening kunnen starters het verschil tussen de koopsom en de hypothecaire lening overbruggen. Een andere optie, die is toegevoegd aan het starterspakket, is dat de ouders van de starter een verzilverlening afsluiten en het geleende bedrag aan hun kinderen schenken voor de aankoop van hun eerste woning in de gemeente De Wolden. Milieu en duurzaamheid Regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid Vanuit het Rijk worden de komende jaren gelden beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het klimaatbeleid, via de regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Dit geld wordt ingezet om extra personeel aan te trekken, kennis te vergroten en expertise in huis te halen om invulling en uitvoering te geven aan de duurzaamheidsambities van onze gemeente. Hier hebben we dan ook een speerpunt voor opgenomen. Nationaal Isolatie Programma Vanuit het Nationaal Isolatie Programma (NIP) krijgt de gemeente de komende jaren middelen waarmee we onze inwoners financieel kunnen ondersteunen met het verduurzamen van hun woning. Met deze middelen stellen we onder andere een doe-het-zelf isolatievoucherregeling voor onze inwoners beschikbaar.

Invulling opgave Regionale Energie Strategieën (RES) Binnen de RES hebben we als gemeente afgesproken om uiterlijk in 2030 0,1 TWh aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken. Om hier verdere invulling aan te geven, komen we met een Energiestrategie De Wolden, waarbij we voorwaarden stellen aan hernieuwbare-energieprojecten. Een belangrijk speerpunt daarin is het lokaal eigendom van wind- of zonneparken: minimaal 70%, maar idealiter 100%. Onderdeel van de Energiestrategie De Wolden wordt de vraag hoe we onze ambities omtrent lokaal eigendom samen met onze inwoners gaan realiseren. Dit vraagt mogelijk een andere rol dan we op dit moment gewend zijn van ons als gemeente. Van het meer ondersteunen van energiecoöperaties naar het mogelijk risicodragend investeren in hernieuwbare-energieprojecten om samen met energiecoöperaties een project te realiseren. Afhankelijk van de keuzes die hierin worden gemaakt, zal dit in de toekomst mogelijk investeringen/opbrengsten met zich meebrengen. Warmtetransitie We streven naar 100% groen gas in het gasnetwerk in 2030. We zien op lokaal niveau veel initiatieven voor het produceren van groen gas. Dit vormt ook een belangrijk onderdeel van onze huidige Transitievisie Warmte. Vanuit het Rijk is aangegeven dat de huidige Transitievisie Warmte uiterlijk in 2026 moet zijn herijkt. Hiermee maken we al in 2024 een start.

Drents Energieloket Het aantal vragen dat door inwoners aan het Drents Energieloket wordt gesteld, is mede door de hoge energieprijzen de afgelopen jaren flink toegenomen. Om onze inwoners op de juiste manier te kunnen blijven ondersteunen op het gebied van energiebesparing, wordt er gezamenlijk gewerkt aan een doorontwikkeling van het Drents Energieloket. Het streven is om in de tweede helft van 2024 met de implementatie van de doorontwikkeling te starten. Circulariteit Het is onze ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. In 2030 willen we op 50% zitten. Circulariteit is een breed begrip dat vraagt om een gemeentelijke visie en routekaart. Het omvat zowel externe als interne componenten en vraagt samenwerking met (veel) andere domeinen binnen de organisatie en met externe partners, bedrijven en inwoners. In 2024 zijn we gestart met een verkenning aan de hand van een plan van aanpak. Dit vormt de basis voor een Routekaart circulaire economie en samenleving in 2025. De verwachting is dat er op een later moment middelen nodig zijn om circulariteit verder vorm te geven. Ruimtelijke ontwikkeling Implementatie Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. We zetten de rijksmiddelen die we hiervoor ontvangen in voor het doel waarvoor het beschikbaar is gesteld.

De geschatte kosten voor ons als gemeente worden verrekend met de geschatte bijdrage van het Rijk. De geschatte kosten bestaan uit kosten inhuur en kosten voor het externe bureau dat bij het maken van het Omgevingsplan betrokken is. Vanwege de omvangrijke transitie die gaande is zal de implementatie van alle processen de komende jaren de nodige tijd en middelen vragen. Omgevingsplan Het maken van het omgevingsplan is een langdurige en complexe aangelegenheid. De wetgever heeft uitgesproken dat het omgevingsplan in 2032 gereed moet zijn. Vanzelfsprekend zetten we alles op alles om het plan eerder afgerond te hebben. In 2024 is er een strategie ontworpen om te komen tot het omgevingsplan. Ook hiervoor zijn de komende jaren middelen nodig. De ambitie van het college is om het omgevingsplan in 2030 klaar te hebben. Wet Kwaliteitsborging Bouwen Tegelijkertijd met de invoering van de Omgevingswet is ook de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (WKB) ingevoerd voor een deel van de bouwwerken. De wet wordt de komende jaren stapsgewijs ingevoerd. De WKB zorgt voor een verschuiving van werk en verantwoordelijkheid van de gemeente naar de markt. Dit heeft zowel intern als extern grote gevolgen. Diverse processen worden ten gevolge daarvan aangepast en geoptimaliseerd. De beschikbare rijksmiddelen worden daarvoor ingezet.

Programma Vitale Vakantieparken (VVP) De Wolden heeft zich vanaf 2018 gecommitteerd aan het programma Vitale Vakantieparken dat Drenthe-breed wordt ondersteund door een Taskforce Vitale Vakantieparken. De raad heeft op 30 maart 2023 het programmaplan Vitale Vakantieparken De Wolden aangenomen. Een onderdeel van dit plan was het vormen van een bestemmingsreserve Vitale Vakantieparken. Vóór de begrotingsbehandeling van november stelt het college de uitvoeringsagenda VVP 2025 vast en biedt deze ter kennisname aan de raad aan. In de begroting wordt dan de bijdrage voor 2025 definitief vastgesteld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14768758/1