Preventie- en handhavingsplan alcohol en drugs 2024 -2027

Preventie- en handhavingsplan alcohol & drugs 2024 – 2027 gemeente De Wolden

1

Voorwoord De jeugd heeft de toekomst! Als gemeente hebben we een taak om te zorgen voor een omgeving waarin jongeren zich veilig en gezond kunnen ontwikkelen. Daarom vind ik het als burgemeester verontrustend dat De Wolden in Drenthe de boventoon voert als het gaat om alcoholgebruik van 18-minners. In die doelgroep is het drinken van alcohol voor veel jongeren heel ‘gewoon’. Een cultuur die ook veel ouders nog normaal vinden. Ook het gebruik van drugs door jongeren lijkt in onze gemeente toe te nemen. Weliswaar is dit vooral nog gevoelsmatig en kunnen we dit (nog) niet staven met cijfers. Maar vanuit de dorpen en kernen krijg ik hierover steeds vaker signalen van bezorgde ouders en opvoeders. Alcohol- en drugsgebruik heeft niet alleen negatieve invloed op de gezondheid van jongeren, maar ook op hun veiligheid en die van anderen in het verkeer. Soms zelfs met zeer tragische en traumatische afloop. Dit raakt mij diep. Dit wil ik veranderen. Dit moeten wij veranderen. Daarom maak ik me met dit beleidsplan hard voor in de eerste plaats een preventieve, integrale aanpak om het gebruik te verminderen. Tegelijkertijd zetten we ook in op een controlerende aanpak; we treden handhavend op daar waar gebruikers en verstrekkers de wet overtreden.

Daarbij doe ik nadrukkelijk een oproep aan de jongeren zelf, hun ouders en opvoeders, opleiders, horeca, sportverenigingen en politie om dit gezamenlijk te doen. Want alleen dan heeft dit écht kans van slagen. Alleen samen kunnen we zorgen voor een vitaal en veilig platteland voor jong en oud. Inge Nieuwenhuizen Burgemeester De Wolden De Wolden, september 2023

2

Inhoud 1.

Inleiding ...........................................................................................5 1.1.

Achtergrond ...................................................................................6

1.2.

Van Drank –en Horecawet naar Alcoholwet.........................................6

1.3

De Opiumwet .................................................................................6

2.

Vorige periode ...................................................................................8 2.1.

Preventie- en Handhavingsplan 2018-2022 ........................................8

2.1.1. Onze ambitie...............................................................................8 2.1.2. Doelstelling .................................................................................8 2.1.3. Concreet ....................................................................................8 2.2.

Resultaten, metingen ......................................................................8

2.2.1. Onderzoek GGD ...........................................................................8 2.2.2. Preventie ....................................................................................9 2.2.4. Werkwijze, hotspots ...................................................................11 3.

Probleemanalyse ..............................................................................12 3.1.

De schadelijkheid van alcohol .........................................................12

3.1.1. Alcoholgebruik onder scholieren ...................................................12 3.1.2. alcoholgebruik onder jongvolwassenen .........................................13 3.1.3. Ouders .....................................................................................13 3.2. De schadelijkheid van drugs ..............................................................14 3.3. Naleving leeftijdsgrens .....................................................................14 3.4. 4.

Samenvatting ...............................................................................15 Ambitie en doelstellingen ..................................................................16

4.1.

Ambitie........................................................................................16

4.2.

Doelstellingen afname gebruik onder de 18 jaar ................................16

4.3.

Doelstellingen verbeterde naleving ..................................................17

4.4.

Speerpunten. ...............................................................................17

5.

Uitgangspunten voor beleid ...............................................................18 5.1.

Gezamenlijke aanpak .................................................................18

5.2.

Omgevingsbenadering ................................................................18

5.3.

Integrale beleidsvisie .....................................................................18

6.Aanpak, risicoanalyse, hotspots ................................................................20 7.

Activiteiten......................................................................................21 7.1.

Educatie en bewustwording ............................................................21

7.1.1. Professionele Alcoholverstrekkers .................................................21 7.1.2. Barvrijwilligers...........................................................................21 7.1.3. Onderwijs .................................................................................21 7.1.4. Ouders.....................................................................................22 7.1.5. Keten-United .............................................................................23 7.1.6. Rolmodellen..............................................................................23

3

7.1.8. Voorkomen rijden onder invloed bij evenementen ..........................24 7.2.

Regelgeving .................................................................................25

I.

Beperken happy hours ................................................................25

II.

Voorwaarden stellen aan alcoholverstrekking evenementen .............25

III.

Beperken schenktijden paracommercie .........................................26

IV.

Beperken alcoholverkoop in alcoholoverlastgebied ..........................27

7.3.

Toezicht en handhaving .................................................................27

7.3.1. Handhavingsprioriteiten ..............................................................27 7.3.2. Controles ..................................................................................28 7.3.3. Sanctiestrategie .........................................................................29 8.

Samenhang .....................................................................................31

4

1. Inleiding Wettelijke taak Met dit Preventie en Handhavingsplan geeft de gemeente invulling aan een belangrijke wettelijke taak (artikel 43a) in de uitvoering van de Alcoholwet (tot 1 juli 2021 de Drank- en Horecawet). De Alcoholwet is een bijzondere wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken regelt en onze jeugd beschermt tegen de negatieve effecten van alcohol op gezondheid en veiligheid. Een van de verplichtingen die de wet oplegt is het opstellen van een preventie- en Handhavingsplan, met name gericht op jongeren. In het plan moeten de doelstellingen, de activiteiten op het gebied van preventie en handhaving en te behalen resultaten neergelegd worden. Inzet De Wolden Alcoholgebruik onder jongeren in Nederland is vanaf 2003 afgenomen. Sinds 2015 is er echter sprake van stabilisatie. Drenthe volgt weliswaar deze trend, maar de cijfers, specifiek die van De Wolden zijn ongunstiger. Jongeren in De Wolden drinken nog steeds veel en al op jonge leeftijd, zo wijzen de cijfers uit. De omgeving van jongeren geeft vaak nog het verkeerde signaal af; drinken van alcohol wordt normaal gevonden, het hoort erbij, het is gezellig, dat is onze cultuur. In De Wolden zijn bovendien ook meer ouders dan gemiddeld in Drenthe die het alcoholgebruik van hun tieners goedkeuren.

Het bewustzijn van de schadelijkheid van het gebruik van alcohol, zowel, fysiek, mentaal en maatschappelijk (verslaving, studieverzuim, uitgaansgeweld, verkeersslachtoffers) zou moeten worden verbeterd. Er is geen veilige ondergrens voor het gebruik van alcohol. Het is dus niet zonder reden dat de gemeente haar jeugdige inwoners (en de directe omgeving) wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. De gemeente streeft ernaar dat haar jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Hiervoor is een verandering in gedrag als het gaat over alcoholgebruik nodig. We willen dat iedereen het vanzelfsprekend vindt dat je zeker geen alcohol drinkt onder de 18 jaar. Vooral volwassenen, de omgeving waarin jongeren zich begeven met ouders, bij sportverenigingen en op school, moeten dit uitdragen. Dat heeft de meeste invloed op het gedrag van jongeren. We beseffen dat deze cultuuromslag tijd vraagt en een brede inzet. Een brede inzet op activiteiten op het gebied van bewustwording educatie en communicatie is noodzakelijk, maar ook op het gebied van regelgeving, toezicht en handhaving. Deze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Daar geeft dit plan invulling aan. De belangrijkste speerpunten in dit plan zijn het voorkomen van rijden onder invloed en verminderen van het gebruik van alcohol onder jongeren, en met name door minderjarigen.

Daarvoor willen we het IJslandse preventiemodel/ OKO voor De Wolden in gaan zetten, wat neerkomt op het werken aan een omgeving die bijdraagt aan een gezond, kansrijk en veilig opgroeiende jeugd en helpt te voorkomen dat jongeren gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. Dit behoeft nog wel uitwerking in een plan van aanpak, waarbij we de ervaringen van andere gemeenten natuurlijk meenemen. Drugs in het Preventie- en Handhavingsplan Voor drugs geldt ook dat het schadelijke effecten kan hebben op de gezondheid en veiligheid van onze jeugd. Daarom is in dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol de aanpak van drugs ook opgenomen. De onderligger voor dit drugsbeleid in De Wolden is als bijlage toegevoegd.

5

1.1. Achtergrond Juni 2014 heeft de raad het eerste Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 20142015 vastgesteld. Vervolgens zou dit plan elke vier jaar gelijktijdig met de lokale nota gezondheidsbeleid, bedoeld in artikel 13, tweede lid, van de Wet Publieke Gezondheid, worden vastgesteld. Deze niet praktische koppeling in tijd, wordt losgelaten. Activiteiten ter preventie van alcoholgebruik zijn altijd onderdeel van het gezondheidsbeleid. De periode van het tweede Preventie- en Handhavingsplan alcohol 2018-2022 is afgelopen. Dit nieuwe derde Preventie- en Handhavingsplan alcohol geldt voor de periode 2024-2027. De Alcoholwet valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. Nota Volksgezondheid De Wolden 2022-2025 Er wordt sterker ingezet op Positieve gezondheid, gezond opgroeien, gezond ouder worden en op een gezondere leefomgeving. Uitvoeringsprogramma: geen alcohol voor jongeren onder de 18 jaar. Dit via acties uit het preventieakkoord van De Wolden en het Preventie- en Handhavingsplan alcohol.

1.2. Van Drank –en Horecawet naar Alcoholwet De Alcoholwet, in werking getreden per 1 juli 2021, bevat ten opzichte van de Drank- en Horecawet een aantal nieuwe onderdelen. Dit zijn de belangrijkste wijzigingen: • De verkoop van alcohol op afstand wordt geregeld. Het streven is door betere regulering de naleving van de leeftijdsgrens te verhogen. Dit geldt zowel voor het moment van aankoop via internet als voor het moment van aflevering. Het toezicht op de verkoop op afstand gaat naar de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). • Het stunten met prijzen wordt verder aan banden gelegd. Prijsacties met meer dan 25% korting zijn niet langer toegestaan. Het toezicht op de prijsacties wordt ook gecentraliseerd bij de NVWA. • Wederverstrekking van alcohol (een meerderjarige die alcohol koopt voor een minderjarige) wordt strafbaar. Het gevolg is dat er drie boetes kunnen worden uitgedeeld: naast de (directe) verstrekker en de minderjarige die de alcohol in ontvangst neemt, kan nu ook een meerderjarige een boete krijgen voor het doorgeven van de drank. Toezicht hierop ligt bij de gemeente De Wolden. • Gemeenten krijgen extra mogelijkheden om een alcoholoverlastgebied aan te kunnen wijzen. In dit gebied kan de gemeente dan extra regels instellen met betrekking tot alcoholverkoop.

1.3

De Opiumwet

Drugs worden ingedeeld naar wettelijke status: legale (wettelijk toegestaan) en illegale (verboden) middelen. Illegale middelen staan op de Opiumwet. De Opiumwet verbiedt het bezit, de handel, de verkoop, het vervoer en de productie van de middelen die onder die wet vallen. In Nederland is het gebruik van drugs niet strafbaar. De overheid wil er hiermee voor zorgen dat mensen die door drugsgebruik in de problemen komen zich vrij voelen om hulp te zoeken. De Opiumwet bestaat uit twee lijsten:

6

Lijst 1: drugs waarvan de overheid vindt dat ze een onaanvaardbaar/ onacceptabel risico hebben voor de gezondheid (‘harddrugs’). Lijst 2: drugs die volgens de overheid minder risico’s voor de gezondheid hebben dan de middelen op lijst 1 (‘softdrugs’). Zie bijlage Drugs: A2.

7

2. Vorige periode Wat is er gebeurd in de vorige Preventie- en Handhavingsplan periode? Een terugblik; het collegeprogramma/ ambitie, activiteiten, de aanpak en de resultaten.

2.1. Preventie- en Handhavingsplan 2018-2022 2.1.1. Onze ambitie Wat we willen bereiken met de Woldense aanpak is de realisatie van een gedragsverandering: iedereen vindt het vanzelfsprekend dat je geen alcohol drinkt onder de 18 jaar en daar boven met mate. Hierbij gaat het zowel om gedragsverandering van jongeren als van volwassenen (ouders, docenten, trainers, alcoholverstrekkers e.d.). Het gaat dan niet alleen om het bevorderen van de bewustwording, maar ook om het stimuleren van participatie t.b.v. gedragsverandering (via bijv. zelfregulerende systemen in de horeca, ouders geven hun kinderen - 18 jaar geen alcohol, ouders geven het goede voorbeeld). In het meest ideale geval heeft de gemeente daarbij alleen een regisserende en faciliterende rol, máár wel met een eenduidige strikte handhaving. Wie niet mee wil werken aan eigen verantwoordelijkheid en zelfregulering, moet maar voelen, middels een lik op stuk beleid. 2.1.2. Doelstelling De doelstelling voor de periode 2018-2022 was: 1. Tegengaan alcoholgebruik bij jongeren onder de 18 jaar; 2. Voorkomen van problematisch alcoholgebruik door uitgaanders (18 – 25 jaar) en voorkomen van openbare problematiek; 3. Vroegtijdig signaleren van problematisch alcoholgebruik bij volwassenen en voorkomen van maatschappelijke en privé-problematiek. 2.1.3. Concreet De ambitie voor de periode 2018-2022 was: 1.

Jaarlijks is er een afname van 20% van jongeren onder de 18 jaar die alcohol gebruiken; 2. Het aantal gevallen van overlast door jongeren door alcoholmisbruik neemt in 2018 met 20% af; 3. Problematisch alcoholgebruik bij volwassenen wordt eerder gesignaleerd en daarmee wordt maatschappelijke en privé-problematiek voorkomen; 4. Toename van het aantal ouders dat het drinken van alcohol onder de 18 jaar verbiedt; 5. Het aantal meldingen van alcoholverkoop aan jongeren onder de 18 neemt in 2018 met 20% af.

2.2. Resultaten, metingen 2.2.1. Onderzoek GGD Juli 2020 heeft de GGD Drenthe het basisrapport van de gezondheidsmonitor Jeugd 2019, over de gezondheid en leefgewoonten van de Drentse jongeren in klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs, gepubliceerd. Er deden in Drenthe 5300 jongeren mee aan dit onderzoek. Er deden 245 jongeren uit De Wolden mee aan dit onderzoek. Er is een vergelijking gemaakt met de resultaten Drenthe totaal.

8

Belangrijkste uitkomsten Landelijk is het alcoholgebruik onder jongeren vanaf 2003 afgenomen. Dit zette door tot 2015. Vanaf 2015 neemt het alcoholgebruik niet meer af, er is sprake van een stabilisatie. Voor Drenthe liggen de cijfers iets ongunstiger, er is wel een gelijke trend waarneembaar. Voor De Wolden geldt een negatieve trend, er is een toename voor wat betreft het bingedrinken en dronken of aangeschoten zijn. In De Wolden zijn meer ouders dan gemiddeld in Drenthe die het alcoholgebruik van hun tieners goedkeuren. Voor de tabellen uit het GGD onderzoek zie bijlage I. Conclusie De ambitie/ opgave Preventie- en Handhavingsplan 2018-2022 “er is jaarlijks een afname van 20% van jongeren onder de 18 jaar die alcohol gebruiken”, blijkt onrealistisch. Dit zou namelijk hebben betekent dat na 4 jaar 59% van de jongeren onder de 18 jaar geen alcohol meer drinkt. Een realistische ambitie is: Een jaarlijkse afname alcoholgebruik onder de 18 jaar naar het algemeen landelijk niveau.

(Landelijk niveau is hier het resultaat van het Peilstation-onderzoek van het Trimbos-instituut, een landelijk onderzoek naar roken, drinken, drugsgebruik en internetgebruik onder scholieren van 10 tot en met 18 jaar.) Meting Coronaperiode Jeugd GGD Drenthe In het najaar van 2021 (sep-nov) heeft GGD Drenthe in samenwerking met GGD GHOR en het RIVM een extra grootschalig onderzoek gehouden in Drenthe onder jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs. Dit is onderdeel van de landelijke Gezondheidsmonitor Jeugd. Conclusie van dit onderzoek is dat de gezondheid van jongeren in Drenthe is achteruitgegaan in de coronaperiode. Ondanks de inspanning voor NIX18 is in veel gemeenten alcoholgebruik toegenomen. In de Wolden is het alcoholgebruik afgenomen tot Drents niveau, wat nog steeds erg hoog is. Voor de tabellen uit het onderzoek, zie bijlage I. Meting drugsgebruik jeugd GGD Drenthe Onderzoek najaar 2019: Er zijn zeer weinig jongeren, 1%, in De Wolden die hasj of wiet gebruiken. Het gebruik van lachgas is erg laag. De omvang van drugsgebruik door jongeren in De Wolden is volgens dit onderzoek niet problematisch. Onderzoek najaar 2021: De corona-periode heeft in De Wolden niet geleid tot een toename van middelengebruik onder jongeren. Voor tabellen uit het GGD onderzoek, zie bijlage I. 2.2.2.

Preventie Preventiemenu In de gemeente De Wolden is in schooljaar 2017-2018 het preventiemenu basisonderwijs opgestart omdat er veel preventieactiviteiten op scholen af komen. Veel organisaties willen iets van scholen in bereik naar de doelgroep en vragen scholen mee te doen aan preventie-activiteiten. Om hier meer verbinding in te krijgen en te voorkomen dat dit ad hoc plaats vindt, wordt dit vanuit het preventiemenu gebundeld aangeboden. Er is een aanbod voor ouders, onderwijzers/ directie. 9

•

Geen enkele school in De Wolden heeft in de schooljaren 2018-2019, 2019-2020, 2020-2021 en 2021-2022 een programma afgenomen. Op het voortgezet onderwijs in de omliggende gemeentes worden het preventieprogramma ‘Helder op school’ aangeboden, dus ook aan leerlingen uit De Wolden. • Dit programma is afgenomen voor leerlingen, beleidsmakers, docenten, ouders en professionals. Voor het overzicht aanbod preventieactiviteiten, zie bijlage II. Keten United De kern van het ketenbeleid is het tegemoetkomen aan de behoefte van jongeren om elkaar te ontmoeten in keten. Door het ketenbeleid zijn de keten in beeld en is regulatie mogelijk. Regulatie op met name veiligheid en alcoholmatiging. Het ketenbeleid is ook onderdeel van het alcoholmatigingsbeleid van de gemeente De Wolden. Het aantal deelnemende keten varieert per jaar (van 10 tot 15). Keten komen en gaan. Niet alle keten zijn waarschijnlijk in beeld. Nieuwe deelnemende jongerenketen krijgen het eerste jaar dat men deelneemt standaard de IVA-cursus aangeboden (Instructie Verantwoord Alcohol Schenken). In 2019 is er alcoholvoorlichting geweest voor zowel jongeren als ouders binnen het Keten United project. Er waren destijds zo’n 10 keten aangesloten bij Keten United, waarvan alle ouders uitgenodigd zijn en er minimaal 2 ouders en 5 jongeren per keet aanwezig moesten zijn.

Tijdens de Coronacrisis hebben er geen voorlichtingsactiviteiten plaatsgevonden. Mystery-Kids Sportkantines In 2018 kwamen er meerdere signalen binnen dat er structureel alcohol werd verkocht aan jongeren onder de 18 jaar bij sportverenigingen/kantines, sporthallen. Om dit te onderzoeken is gebruik gemaakt van de inzet van zogenaamde mystery-kids, om de werkelijke naleving van de wet te meten. De methode: Jongeren onder de achttien jaar doen een aankooppoging alcohol. Zo wordt de naleving van de leeftijdsgrens getoetst. Het onderzoek/steekproef werd uitgevoerd door Bureau Horeca Bijzondere Wetten voorjaar 2019. De achttien aankooppogingen bij de sportkantines hebben geleid tot de volgende resultaten (2 sporthallen waren gesloten): • bij 7 bezoeken vroeg de verstrekker de jongere(n) om een identiteitsbewijs en heeft de verstrekker de aankoop van alcoholhoudende drank door een persoon jonger dan achttien jaar geweigerd; • bij 11 bezoeken was er sprake van directe verstrekking van alcoholhoudende drank aan een persoon jonger dan achttien jaar. Uit de resultaten blijkt dat in meer dan de helft van de gevallen (61%) aan een minderjarige jongere alcoholhoudende drank is verstrekt zonder dat er gevraagd is naar een identiteitsbewijs. Bij zeven aankooppogingen (39%) heeft de verstrekker om een identiteitsbewijs gevraagd en de verkoop geweigerd.

Er is niet gekozen voor een vervolg met de BHBW Jong Proef Preventie Methodiek. De methode werd meer gezien als een controlemiddel, minder als een bewustwording/ motivatie methodiek. Aan een vervolg middels het bieden van een training/instructie voor vrijwilligers/ medewerkers van sportkantines, voor het doen naleven van de Alcoholwet is (nog) geen invulling gegeven. De coronacrisis was hierop van invloed. Preventieakkoord De Wolden In het Preventie- en Handhavingsplan sluit de gemeente zoveel mogelijk aan op de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord. Een veelheid aan organisaties en maatschappelijke partners waaronder bedrijfsleven,

10

sportorganisaties en onderwijsinstellingen verbond zich met het Akkoord aan het terugdringen van problematisch1 alcoholgebruik in 2040. Voor jongeren onder de 18 jaar zijn specifieke doelstellingen opgenomen. Zo moet het aantal 12-16-jarigen dat ooit gedronken heeft afnemen van 45% naar 25% in 2040. Uiteindelijk is het doel om te komen tot 0% alcoholgebruik onder de 18 jaar en een naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van 100%. De gemeente levert met haar maatschappelijke partners en inwoners graag haar bijdrage aan het realiseren van deze doelstellingen. Het Preventieakkoord De Wolden, zie bijlage III. 2.2.3. Handhaving Blaastesten Oktoberfest 2018. N.a.v. veelvuldig alcoholgebruik door – 18-jarigen was het voorstel om de activiteit alleen toegankelijk te maken voor 18-plussers. Hierdoor zou er geen gedoe zijn rond het alcohol schenken aan minderjarigen. De organisatie wilde echter ook 18-minners toelaten i.v.m. de exploitatie. Hiermee is ingestemd op voorwaarde dat de organisatie zou zorgen voor een sluitende aanpak om alcoholgebruik door minderjarigen tegen te gaan. Gekozen is om alle minderjarigen te laten blazen bij de ingang naar het evenement. Ook is er gewerkt met polsbandjes voor – en + 18-jarigen. Afgelopen edities heeft de organisatie minderjarigen laten blazen. Handhaving heeft hier toezicht op gehouden (steekproefsgewijs) en dit is positief verlopen.

2.2.4. Werkwijze, hotspots De in het Preventie- en Handhavingsplan voorgestelde werkwijze heeft niet gestructureerd of gecoördineerd plaatsgevonden. Er is geen jaarlijkse risicoanalyse gemaakt op basis waarvan doelstellingen kunnen worden aangescherpt en de focus kan worden verlegd. D.w.z. dat er geen hotspots zijn geïnventariseerd in overleg met Welzijn De Wolden/ jongerenwerk, Verslavingszorg Noord Nederland (VNN), BOA’s alcoholwet, wijkagent, horeca coördinator en tussen de verschillende afdelingen binnen de eigen organisatie. De uitgevoerde activiteiten zijn initiatieven n.a.v. signalen zonder dat deze breed zijn overlegd. Er was geen integrale regie of project coördinatie.

In het NPA wordt onder problematisch alcoholgebruik verstaan: Al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig bingedrinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert. 1

11

3. Probleemanalyse Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken met betrekking tot alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen. Werken op basis van cijfermatige en andere data over gebruik en naleving van de wet- en regelgeving zorgt ervoor dat beschikbare mensen-en middelen doelmatig ingezet kunnen worden.

3.1. De schadelijkheid van alcohol Het is niet zonder reden dat de gemeente haar jeugdige inwoners wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Er is steeds meer kennis over deze schadelijkheid. Alcoholgebruik gaat gepaard met tal van fysieke, mentale en maatschappelijke problemen. De mate van schade is grotendeels dosisgerelateerd: hoe meer alcohol, hoe meer schade. Er is eigenlijk geen veilige ondergrens. Licht en matig alcoholgebruik worden al in verband gebracht met onder meer hartritmestoornissen en diverse soorten kanker. https://www.trimbos.nl/kennis/alcohol/alcohol-en-kanker/alcohol-en-kanker-2/ Zwaar drinken is gerelateerd aan een hoger risico op acute schade door alcohol, zoals alcoholvergiftiging en verkeersongevallen, en geeft een verhoogde kans op hersenschade. Overmatig drinken brengt bovendien een grotere kans op verslaving en op schade aan de organen met zich mee. Naast lichamelijk gevolgen heeft alcoholgebruik invloed op het psychisch functioneren; depressie, angstklachten en suïcide zijn gerelateerd aan regelmatig dronken zijn en/of aan problematisch alcoholgebruik. Huiselijk geweld, agressie, uitgaansgeweld en vandalisme worden vaak onder invloed van alcohol gepleegd. In gezinnen waar alcoholgebruik door de ouders problematisch is, worden de problemen vaak van generatie op generatie doorgegeven.

Voor jongeren zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen. Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling (die tot het 24e jaar doorloopt) en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik verder leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval. 3.1.1. Alcoholgebruik onder scholieren Landelijk In de groep 12 tot en met 16-jarigen was tussen 2003 en 2015 een afname zichtbaar in het alcoholgebruik: van ongeveer 70% naar 25%. Mogelijk heeft de wetswijziging hierop invloed gehad. Sinds 1 januari 2014 is de leeftijd waarop alcohol mag worden verkocht aan jongeren verhoogd naar 18 jaar. Ook mogen minderjarigen sinds die datum geen alcohol bij zich hebben op voor publiek toegankelijke plaatsen. Ondernemers die alcohol verkopen aan jongeren onder de 18 zijn strafbaar. Vanaf 2015 echter, is de afname van het alcoholgebruik gestagneerd.

In zowel 2015, 2017 als 2019 bleef ongeveer een kwart (25%) van de 12 tot en met 16jarige scholieren maandelijks alcohol drinken. Ook bingedrinken en dronkenschap zijn sinds 2015 niet verder afgenomen. Van de scholieren die in de maand voorafgaand aan het onderzoek dronken, heeft bijna drie op de vier bij één gelegenheid vijf of meer glazen alcohol gedronken. Het “bingedrinken in de afgelopen 4 weken” neemt sterk toe tussen de 13 en 14 jaar: van 4,6% bij de 13-jarigen naar 18% onder de 14-jarigen). Onder de 16jarigen drinkt één op de vijf (19%) 5-10 glazen alcohol in het weekend. 12

Alcoholgebruik daalt niet verder Tussen 2019 en 2021 is het aantal scholieren van 12 t/m 16 jaar dat ooit alcohol heeft gedronken niet veranderd. Vergeleken met 2003 is het percentage alcoholgebruikers fors gedaald, zowel bij jongens als bij meisjes. Sinds 2003 is ook het aantal scholieren dat in de afgelopen maand alcohol heeft gedronken of heeft gebinged flink afgenomen. De daling lijkt echter niet verder door te zetten. Dit geldt voor drinken ooit in het leven, in de afgelopen maand en voor binge drinken. https://www.trimbos.nl/kennis/alcohol/alcohol-in-cijfers/cijfers-alcoholgebruikjongeren/ Jongens en scholieren van het vmbo-b en vmbo-t drinken vaker dan hun leeftijdgenoten. Binnen het speciaal onderwijs is het alcoholgebruik onder leerlingen van cluster 4 scholen (gedrags- of ontwikkelingsstoornissen en psychiatrische problemen) vergelijkbaar met VMBO-b; in cluster 3 (LVB) ligt het alcoholgebruik lager dan in het reguliere onderwijs. Sommige groepen jongeren (en jongvolwassenen) zijn extra kwetsbaar en lopen daardoor een groter risico op problematisch alcoholgebruik. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen van ouders met een verslaving en/of psychische problematiek en kinderen met een licht verstandelijke beperking. 3.1.2.

alcoholgebruik onder jongvolwassenen Landelijk Er zijn verschillende onderzoeken die informatie geven over het drinkgedrag van jongvolwassenen of van subgroepen daarbinnen: • Gekeken naar de totale volwassen bevolking valt op dat schadelijk gebruik van alcohol het meest voorkomt in de leeftijdsgroep 20-29 jaar (peiljaar 2020). • De meerderheid van de mbo- en hbo-studenten drinkt en ruim 70 procent doet dat regelmatig. Van degenen die drinken, drinkt 19 procent gemiddeld meer dan 10 glazen alcohol op een weekenddag. De 17-jarigen op het mbo drinken meer dan hun leeftijdgenoten op het hbo of voortgezet onderwijs. • Jongvolwassenen die regelmatig uitgaan drinken op een uitgaansavond ruim 12 glazen, terwijl zij op andere dagen dat zij alcohol drinken zo’n drie glazen consumeren (bijna drie glazen). • Een kwalitatief onderzoek onder plattelandsjongeren geeft inzicht in hun kennis, houding en gedrag met betrekking tot alcohol. Hoewel de jongeren overmatig lijken te drinken, zien zij dit zelf niet als een probleem. Zij hebben een positieve houding ten opzichte van alcohol mede omdat drinken in hun omgeving als normaal wordt gezien. Hun kennis over de schadelijkheid van alcohol is beperkt. 3.1.3. Ouders Landelijk Ouders zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen.

Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens drinken, alcohol van hun ouders. Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50%. Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind, bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken. Ouders hebben een voorbeeldfunctie.

13

3.2. De schadelijkheid van drugs Zie bijlage Drugs: B1.2. Loket gezond leven RIVM/VWS: Drugsgebruik brengt gezondheidsrisico’s met zich mee, maar de verschillen per middel zijn groot. Drugsgebruik kan leiden tot acute gezondheidsrisico’s (zoals paniekaanvallen of bewusteloosheid), of gezondheidsschade op de lange termijn. Sommige drugs zijn erg verslavend. Daarnaast kan drugsgebruik gevolgen hebben voor de naaste omgeving, bijvoorbeeld als er kinderen of een partner in het spel zijn, en maatschappelijke schade veroorzaken, zoals criminaliteit en overlast. Middelengebruik op jonge leeftijd Jongeren lopen extra risico door gebruik van drugs omdat hun lichaam en hersenfuncties nog niet volgroeid zijn. Middelengebruik op jonge leeftijd kan op korte termijn leiden tot gedragsproblemen en concentratiestoornissen, en op de lange termijn tot depressie, verslaving en andere gezondheidsschade. Ook zijn er aanwijzingen dat het gebruik van alcohol en drugs op jonge leeftijd een verstorend effect heeft op de ontwikkeling van de hersenen. Hersenen ontwikkelen zich tot hun 24e. Gebruik van drugs kan van invloed zijn op de ontwikkeling van de hersenen. Middelengebruik kan een rol spelen bij voortijdig schoolverlaten, met als gevolg een toenemende kans op werkloosheid, slechtere gezondheid en psychosociale problemen.

Jongeren die in de adolescentie bijvoorbeeld beginnen met blowen behalen een lager schoolniveau, hebben een grotere kans op verslaving en wanneer zij er aanleg voor hebben lopen zij meer risico chronische psychische aandoeningen te krijgen]. Gecombineerd gebruik van drugs en alcohol Het combineren van alcohol met drugs (en drugs onderling) leidt tot extra gezondheidsrisico's en onvoorspelbare effecten. Twee voorbeelden: • Alcohol is een verdovend middel. Als iemand alcohol combineert met een ander verdovend middel, zoals GHB versterken deze middelen elkaars werking. Een kleine hoeveelheid GHB kan in combinatie met alcohol al leiden tot levensbedreigende ademhalingsstoornissen. • Als alcohol wordt gecombineerd met een stimulerend middel, zoals cocaïne, kunnen de middelen gevoelsmatig elkaars werking opheffen. Gebruikers denken daardoor dat ze meer alcohol kunnen drinken. De combinatie van alcohol met een stimulerend middel kan onvoorspelbare effecten geven, zoals agressief gedrag.

3.3. Naleving leeftijdsgrens Hierbij wordt gekeken in hoeverre de leeftijdsgrens voor alcohol wordt nageleefd door de verschillende alcoholverstrekkers. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is onderzoek gedaan naar de naleving van de leeftijdsgrens in 2022. Landelijk Als minderjarigen aan drank willen komen is dat nog steeds gemakkelijk in Nederland. In 2015 was het totale nalevingscijfer bij alcoholverkoop 21.5%. In 2016 steeg het nalevingscijfer significant tot 35.8%2. In 2018 was het nalevingscijfer 37.7% en in 2020 was het 38.0%. In 2022 is het nalevingscijfer 39.4%. Uit de vergelijkende analyses blijkt dat de gewogen totale nalevingscijfers van 2020 en 2022 significant van elkaar verschillen. Dat betekent dat de naleving in 2022 gestegen is ten opzichte van de naleving in 2020. 14

Onderzoekgegevens en tabellen, zie bijlage IV.

3.4. Samenvatting Alcohol Uit de landelijke onderzoeken blijkt dat er een stagnatie is in de daling van alcoholgebruik onder scholieren tussen de 12 en 16 jaar. Bovendien is er een flinke groep jongeren en jongvolwassenen die binge drinkt en zit er zowel bij verstrekkers als bij ouders ruimte voor versterking van hun verantwoordelijkheid en preventieve rol. Voor Drenthe en De Wolden is een gelijke trend waarneembaar. Voor De Wolden geldt wel een negatieve afwijkende trend. Het aandeel jongeren dat binge drinkt en dronken of aangeschoten is geweest, nam in De Wolden toe in de periode tot 2019. Er zijn meer ouders die het alcoholgebruik van hun tieners goedkeuren. De conclusie van het onderzoek over de coronaperiode 2021 laat zien dat in tegenstelling tot veel gemeenten waar het alcoholgebruik is toegenomen, dit in de Wolden is afgenomen, tot het provinciaal niveau, wat hoog is. Actie is daarom gewenst Drugs De cijfers zeggen dat er weinig jongeren zijn in De Wolden die hasj of wiet gebruiken (1% in de laatste 4 weken). De omvang van drugsgebruik door jongeren in De Wolden lijkt daarom op het eerste gezicht niet problematisch. Voor de leeftijd 18+, volwassenen ligt het drugsgebruik aanzienlijk hoger. Zie Bijlage I. Tabellen GGD onderzoeken. Er zijn signalen, o.a. van bezorgde ouders, dat het drugsgebruik onder jongeren in De Wolden toeneemt.

Er is ook een landelijke tendens dat drugsgebruik door jongeren normaler wordt gevonden. Het is daarom belangrijk om het gebruik van drugs bij jongeren in De Wolden te monitoren en daarop te handelen. Raadsmotie Rioolwateranalyse november 2023 Binnen de gemeente De Wolden zal onderzoek worden gedaan naar drugsgebruik/ drugsdumping door middel van een rioolwateranalyse. Dit om meer zicht te krijgen op de mate van drugsgebruik.

15

4. Ambitie en doelstellingen 4.1. Ambitie Alcohol De gemeente streeft ernaar dat haar jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcohol hoort daar niet bij, in elk geval niet tot het 18e jaar. Voor (jong)volwassenen adviseert de Gezondheidsraad zowel mannen als vrouwen om geen alcohol te drinken of in ieder geval niet meer dan één standaardglas alcohol per dag (een standaardglas is 250ml bier, 100 ml. Wijn of 35 ml jenever. Gezondheidsraad 2015). Onze ambitie is onveranderd t.o.v. het vorige Preventie- en Handhavingsplan: Wat we uiteindelijk willen bereiken met de Woldense aanpak is de realisatie van een gedragsverandering: iedereen vindt het vanzelfsprekend dat je geen alcohol drinkt onder de 18 jaar en daar boven met mate. Hierbij gaat het zowel om gedragsverandering van jongeren als van volwassenen (ouders, docenten, trainers, alcoholverstrekkers). Het gaat dan niet alleen om het bevorderen van de bewustwording, maar ook om het stimuleren van participatie t.b.v. gedragsverandering (via bijv. zelfregulerende systemen in de horeca, ouders geven hun kinderen - 18 jaar geen alcohol, ouders geven het goede voorbeeld). Een sociale en fysieke omgeving die uitnodigt en stimuleert tot het gewenste gedrag is ondersteunend aan deze ambitie.

Daarom zetten wij in op een adequate naleving van de Alcoholwet, het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert. Artikel 43a van de Alcoholwet schrijft voor dat een preventie- en Handhavingsplan dient aan te geven wat de doelstellingen van het beleid zijn. Op basis van de Alcoholwet formuleren wij daarom de volgende hoofddoelstellingen: • •

Afname van alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik onder de 18 jaar Afname van dronkenschap en de schadelijke gevolgen van excessief alcoholgebruik (met name tijdens uitgaansavonden in het publieke domein)

Deze algemene beleidsdoelstellingen concretiseren wij hieronder op basis van de probleemanalyse, met aandacht voor gebruik onder jongeren en voor de setting waarin jongeren drinken. Drugs Zie bijlage: C1 en C1.1. Voor drugs betekent de Woldense aanpak dat iedereen het vanzelfsprekend vindt dat je geen drugs gebruikt. Gebruik van alcohol en drugs kan van invloed zijn op de ontwikkeling van de hersenen.

4.2. Doelstellingen afname gebruik onder de 18 jaar Op basis van de probleemanalyse formuleert de gemeente een realistische doelstelling voor de afname van alcoholgebruik en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik onder de 18 jaar.

16

Een afname alcoholgebruik onder de 18 jaar naar het algemeen landelijk niveau (Landelijk niveau is hier het resultaat van het Peilstation-onderzoek van het Trimbos-instituut). Doelstelling drugs • Elke inwoner van De Wolden heeft de kennis van de gevaren gebruik drugs. • Er is geen handel, teelt en productie van drugs in De Wolden

4.3. Doelstellingen verbeterde naleving Naleving leeftijdsgrens De doelstellingen van de gemeente met betrekking tot de naleving van de leeftijdsgrens zijn afgeleid van de probleemanalyse en de ambities van het Nationaal Preventieakkoord. De ambitie van het Nationaal Preventieakkoord is om in 2030 100% naleving van de leeftijdsgrens te realiseren. De aandacht en inzet hierbij gaat vooral uit naar de sportkantines (zie 2.2.2. Mystery-kids sportkantines) en evenementen. Een steekproefmeting n.a.v. signalen en de landelijke metingen kan mogelijk aantonen dat de aandacht verbreed moet worden naar bijvoorbeeld de horeca.

4.4. Speerpunten. Op basis van de lokale context en beschikbare lokale cijfers voegen wij nog de volgende speerpunten toe: • Afname van het aantal jongeren dat in jongerenketen drinkt, minderjarigen NIX18. (Meetbaar door extra vraag in de gezondheidsmonitor GGD De Wolden: Waar drinken jongeren?) • Meer ouders die het alcoholgebruik van hun kind afraden, verbieden. (meting GGD-gezondheidsmonitor) • Vermindering van het aantal alcohol gerelateerde problemen in bepaalde gebieden of op bepaalde tijdstippen. Dit door extra regels voor aangewezen alcohol-overlastgebieden. • Geen deelname aan het verkeer onder invloed van alcohol en of drugs.

17

5.Uitgangspunten voor beleid 5.1. Gezamenlijke aanpak In dit Preventie- en Handhavingsplan beschrijft gemeente De Wolden hoe zij de jeugd wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Om resultaat te bereiken is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: sportverenigingen, jongeren, ouders, professionals, vrijwilligers, ondernemers. Daarom betrekt de gemeente deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door jongvolwassenen. Een effectieve aanpak zet in op preventie over en de beschikbaarheid en de toegankelijkheid van alcohol.

5.2. Omgevingsbenadering Alcoholgebruik is altijd het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Alcoholpreventie kan nooit alleen op het individu gericht zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, ouders en alcoholverstrekkers een belangrijke rol. Het Preventie- en Handhavingsplan richt zich op deze omgevingsinvloeden.

5.3. Integrale beleidsvisie Drie pijlers: educatie, regelgeving en handhaving Dit plan is gebaseerd op een integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én Handhavingsplan. Dat impliceert dat meerdere afdelingen binnen de gemeente - en dus ook meerdere type maatregelen – worden ingezet bij de aanpak van de alcohol- en drugsproblematiek. Als uitgangspunt voor integraal alcoholbeleid hanteren we Regelgeving Handhaving het universele preventiemodel van Reynolds (2003) dat ook de basis vormt voor de Handreiking Gezonde Preventie Gemeenten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het preventiemodel kent 3 beleidspijlers, te weten: educatie, regelgeving en handhaving. De pijlers staan deels op Educatie zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap zien we het integrale preventiebeleid terug. Samenhang Uit onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie is gebleken dat maatregelen die de beschikbaarheid van alcohol beperken het meest effectief zijn in het terugdringen van (schadelijk) alcoholgebruik. Het is vrijwel onmogelijk de pijler Regelgeving goed in te zetten zonder hulp van de pijler Educatie (bewustwording) én van de pijler Handhaving. Een regel zonder voldoende handhaving is een loze regel. Handhaving is essentieel voor de effectiviteit van de regelgeving.

Het minder beschikbaar maken van alcohol is op zichzelf vaak niet populair onder het grote publiek en onder alcoholverstrekkers. 18

Educatie en bewustwording zijn daarom vooral nodig om draagvlak te creëren voor de te nemen maatregelen. De uitleg dat regels niet bedoeld zijn om het ondernemers, verenigingen, jeugd of ouders lastig te maken, maar dat regelgeving nodig is ter bescherming van de volksgezondheid en veiligheid is heel belangrijk. Bewustwording van de risico’s van alcoholgebruik zal bijdragen aan draagvlak voor beleid en regelgeving onder stakeholders. Het omgekeerde geldt echter ook: aandacht voor educatie en bewustwording zonder duidelijke regels en toezicht op deze regels is zinloos.

19

6.Aanpak, risicoanalyse, hotspots Om te bereiken dat iedereen het vanzelfsprekend vindt, dat jongeren geen alcohol drinken/ drugs gebruiken, wordt vooral ingezet op educatie en bewustwording. Het creëren van bewustwording niet alleen bij jongeren, maar juist bij alcoholverstrekkers en ouders is een noodzakelijke voorwaarde voor gedragsverandering, de cultuuromslag. Zo’n cultuuromslag wordt niet bereikt van de een op de andere dag en zeker niet met alleen gemeentelijke handhaving of gemeentelijke preventiecampagnes. Partners in de samenleving zijn daar hard bij nodig. Handhavingsacties vragen veel inzet van personeel en leiden zeker rond dit thema tot veel onbegrip. Als belangrijke partners in de samenleving in de gelegenheid worden gesteld om zelf hieraan een bijdrage te leveren ontstaat meer draagvlak. De komende periode zullen wij hier op in zetten. Er gaan gesprekken georganiseerd worden met de omgeving van- en met jongeren per dorp over dit onderwerp. Risicoanalyse Jaarlijks wordt er een risicoanalyse gemaakt op basis waarvan doelstellingen kunnen worden aangescherpt en de focus kan worden verlegd. De risicoanalyse geeft inzicht in de concrete kenmerken van de locaties waar jongeren drinken en waar hun alcoholgebruik of drugsgebruik voor problemen zorgt. Elk half jaar wordt deze analyse zo nodig bijgesteld.

Hiermee kunnen de inspanningen van de gemeente gericht worden ingezet op plaatsen waar de grootste gezondheids- en/of veiligheidswinst kan worden behaald. Door het jaarlijkse karakter van deze analyse, is het tevens een evaluatie-instrument dat inzicht geeft in de resultaten van het lokale alcohol- en drugsbeleid en dat aanknopingspunten biedt voor een volgend Preventie- en Handhavingsplan. Hotspots Hotspots zijn plaatsen waar de naleving van de Alcoholwet en de Opiumwet in het geding is. Dat kunnen bijvoorbeeld plekken zijn waar verstrekt wordt aan minderjarigen of klanten in kennelijke staat van dronkenschap. Op basis van de risicoanalyse zijn de hotspots vastgesteld en deze worden eens per jaar herijkt. Op basis van de risicoanalyse en de hotspotlijst worden prioriteiten vastgesteld. Elk jaar worden met het herijken van de hotspots ook de handhavingsprioriteiten opnieuw vastgesteld. De mogelijkheid is er om buiten de jaarlijkse analyse om in te springen op onvoorziene actuele risico’s. Dit kan vragen om een extra capaciteit. Leeftijdsgrens/dronkenschap inspectie Hotspots met een verhoogd risico krijgen een hoge controlefrequentie/intensiteit. Voor de hotspots met een beperkt of laag risico zijn minder of geen controles nodig. Beperking De gemeente kan, gezien de beperkingen in capaciteit, niet alles controleren.

Bij het vaststellen van handhavingsprioriteiten moet ook kritisch worden gekeken hoe de beschikbare capaciteit wordt ingezet. Zie ook: 7.2.2. Controles, Extra capaciteit

20

7.

Activiteiten (concept aanpak)

Dit hoofdstuk bevat de aanpakken en interventies die in de gemeente ter beschikking staan om de doelstellingen te realiseren op het gebied van educatie/ bewustwording, regelgeving en toezicht. Het betreft hier een concept aanpak. Dat wil zeggen dat hier de ingrediënten worden genoemd voor een aanpak betreffende bewustwording, regelgeving en handhaving. De aanpak zal altijd in overleg/ dialoog met de verschillende afdelingen, deskundigen, groepen worden opgesteld. Als laatste (hoofdstuk 8) is beschreven hoe regelgeving, toezicht en educatie in samenhang ingezet worden om de doelstellingen te behalen.

7.1. Educatie en bewustwording In de omgeving van jongeren en jongvolwassenen staan drie doelgroepen centraal die invloed hebben op het alcoholgebruik: • Alcoholverstrekkers o Professioneel • Vrijwilligers (paracommercie, sportverenigingen, evenementen, dorpshuizen) • Onderwijs • Ouders Deze doelgroepen hebben niet altijd voldoende kennis van de risico’s van alcohol voor jongeren of zij weten niet hoe zij kunnen bijdragen aan het voorkomen van (problemen door) alcoholgebruik. Daarom vormen zowel bewustwording van de risico’s als het bieden van handelingsperspectief een rode draad in de educatieve interventies die worden ingezet. 7.1.1. Professionele Alcoholverstrekkers Professionele verstrekkers van alcohol zijn verantwoordelijk voor de naleving van de Alcoholwet en aanvullende lokale regelgeving. Van hen wordt zondermeer verwacht dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en naleven, evenals de verboden op wederverstrekking, het verbod op doorschenken bij dronkenschap en het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap in de onderneming, de vereniging of het evenement. 7.1.2. Barvrijwilligers Belangrijk is dat een vrijwillige alcoholverstrekker zich bewust is van zijn/haar verantwoordelijkheid en handelingsperspectief heeft, ook wanneer er weerstand is bij de klant.

Om alcoholverstrekkers hierin te bekwamen zijn trainingsprogramma’s ontwikkeld voor o.a. sportverenigingen. N.a.v. het Mystery-kids onderzoek (zie 2.2.2.) zal er i.s.m. VNN een voorlichtingen bewustwordingsprogramma worden aangeboden aan de barvrijwilligers/ medewerkers van de sportkantines en sporthallen. Dit kan worden uitgebreid t.b.v. vrijwilligers van evenementenorganisaties en dorpshuizen. Schenktijden sportkantines Het schenken van alcohol tijdens sportactiviteiten voor jeugd is een ongewenst. Indien dit aan de orde is zal hierover het gesprek aangegaan worden met de vereniging, kantinebeheerder.

21

7.1.3. Onderwijs In gemeente De Wolden zijn alleen primair onderwijs scholen. Volgens VNN/Trimbos hebben voorlichtingsprogramma’s op de basisscholen aan kinderen geen effect. Er worden geen voorlichtingsprogramma’s voor kinderen aangeboden. Het programma omtrent middelenpreventie in het onderwijs heet geen ‘Gezonde school en genotmiddelen’ meer, maar ‘Helder op school’. Er is een aanbod voor het primair -en voortgezet onderwijs. Scholen zullen worden gestimuleerd om deel te gaan nemen. https://www.trimbos.nl/aanbod/helder-op-school/ De gemeente De Wolden wil een stimulerende rol gaan vervullen richting het onderwijs, om hen deel te laten nemen aan Helder op school. Onderwijs is een belangrijke vindplek als het gaat om ouders/opvoeders. In de omliggende gemeenten worden op het Voortgezet Onderwijs voorlichtingsprogramma’s aangeboden aan jongeren, ouders en personeel. Onderzocht wordt om met om met andere gemeenten samen te werken als het gaat om VO- en MBO-scholen waar leerlingen uit De Wolden onderwijs volgen. Preventiemenu In het preventiemenu basisonderwijs worden educatieve programma’s aangeboden voor docenten/directie en/of ouders m.b.t. het thema genotmiddelen. Zie 2.2.2. 7.1.4. Ouders Alcoholopvoeding Ouders/opvoeders onderschatten systematisch hoeveel hun kinderen drinken.

Ze denken bovendien dat het gedrag van jongeren volledig wordt bepaald door vrienden en leeftijdsgenoten, terwijl ouders wel degelijk nog invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kinderen. De beschikbaarheid van alcohol in huis beperken en het stellen van regels zijn geschikte instrumenten om alcoholgebruik tegen te gaan. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders die geen duidelijke regels hebben afgesproken en geen leeftijdsgrens hebben gesteld voor het drinken van alcohol al op jongere leeftijd beginnen met drinken. Ze drinken bovendien vaker dan jongeren waarvan de ouders wel een leeftijdsgrens hebben gesteld. Naast het stellen van regels zijn andere beschermende factoren belangrijk: voorbeeldgedrag, een goede band tussen ouder en kind en een autoritatieve opvoedstijl. Bij een dergelijke opvoedstijl wordt het stellen van regels gekoppeld aan warmte en betrokkenheid. Een slechte ouder-kind relatie en psychische problematiek of middelengebruik van de ouders zijn risicofactoren. Adviezen met betrekking tot alcoholopvoeding worden in samenwerking met preventieprofessionals aan ouders aangeboden. Hierin kan samengewerkt worden met andere gemeenten. Algemeen aanbod VNN: Cursus 'Help, mijn kind kan niet zonder'. Een cursus voor ouders en opvoeders met kinderen van 12 tot 23 jaar die problematisch alcohol drinken, te veel drugs gebruiken, overmatig gamen of gokken.

www.vnn.nl/help Uitgaansopvoeding Ook door regels te stellen die niet expliciet gaan over alcoholgebruik, kunnen ouders invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kind. Dan gaat het vooral over afspraken omtrent uitgaan, zoals hoe vaak ze uit mogen gaan en hoe laat zij thuis moeten zijn. Via verschillende kanalen (GGD, preventieafdeling van VNN, Centrum voor Jeugd en Gezin) worden ouders voorgelicht over uitgaansopvoeding en ondersteunende websites.

22

HALT Politie en Boa’s verwijzen na een alcohol gerelateerde overtreding altijd door naar HALT (vrijwillige keuze: boete of HALT). De HALT straf houdt in: educatie en voorlichting naar tieners en ouders. Dit in samenwerking met VNN. Publiekscommunicatie Draagvlak voor (handhaving van) alcoholbeleid is niet vanzelfsprekend onder burgers, ondernemers en andere professionals. Het draagvlak kan groeien als er meer begrip is voor de regels die er zijn rond verkoop en gebruik van alcohol. Dat vraagt kennis over alcohol en over de gevolgen van alcoholmisbruik bij het publiek. Publiekscampagnes lenen zich goed voor het vergroten van kennis en het ondersteunen van de norm dat alcohol er niet vanzelfsprekend bij hoort. Waar mogelijk wordt daarom aangesloten aan op campagnes als NIX18, Ik Pas of Zien drinken doet drinken, Jongeren uitdagen een maand niet te drinken. De gemeente gaat hierover in overleg met de samenwerkingspartners. 7.1.5. Keten-United Aan deelname aan het ketenbeleid van de gemeente De Wolden zijn voorwaarden gesteld, met name naar ouders, perceeleigenaren. Een belangrijke voorwaarde aan deelname aan Keten United is dat er geen alcohol wordt verstrekt aan/genuttigd door -18-jarigen. Ouders, perceeleigenaren hebben hierbij een belangrijke verantwoordelijkheid. Alcoholvoorlichting De keten die deelnemen aan Keten United krijgen alcoholvoorlichting.

Zowel de keetjongeren als de ouders, perceeleigenaren moeten deze alcoholvoorlichting volgen. Dit is een verplicht onderdeel. Het jongerenwerk organiseert dit in samenwerking met VNN. Het jongerenwerk heeft regelmatig contact met de preventiemedewerkers en de jongerenwerker van VNN voor advies, informatie en voorlichting over trends en ontwikkelingen op het gebied van alcohol en drugs. Bij zorgwekkende situaties kan het jongerenwerk altijd een beroep doen op de medewerkers van VNN. Er zijn signalen dat er toch in de keten gedronken wordt door -18-jarigen. Indien dit wordt geconstateerd zal er een gesprek plaatsvinden met de perceeleigenaar. In de vragenlijst van de gezondheidsmonitor GGD De Wolden zal bij de vraag waar jongeren drinken de jongerenkeet als mogelijkheid worden toegevoegd. Dit zal inzicht geven over alcoholgebruik door jongeren in de keet. Verkeersveiligheid Een keet op het erf brengt een verhoogde verkeersstroom met zich mee. De jongeren komen zowel op de fiets, op de brommer als met de auto naar de keet. Tijdens de alcoholvoorlichting van VNN komen vragen als, ‘wat doe je als je vriend toch in de auto stapt met het vermoeden van te veel alcohol in zijn bloed?’ aan de orde. In de huisregels maken de jongeren afspraken met elkaar, hoe hiermee om te gaan. Voor de deelnemende keten kunnen BOB-activiteiten worden georganiseerd.

Eén keer per jaar zal de brandweer (bij de brandweerkazerne) in samenspraak met VNN, aan de jongerenketen laten zien wat alcohol doet met mensen in het verkeer. 7.1.6. Rolmodellen Peergroups en rolmodellen kunnen een positieve invloed hebben. Zij sluiten beter aan bij de belevingswereld van jongeren. Een peergroep is echter lastig te vormen. Een rolmodel moet geheel positief zijn. Het moet een smetteloos

23

persoon zijn anders werkt het averechts. De jongere moet zich kunnen spiegelen aan het rolmodel en deze is niet zaligmakend. VNN werkt niet met rolmodellen en zetten deze nooit in. Het is ook niet bekend of het werken met rolmodellen ‘evidenced based’ is. Bij eventuele inzet van peergroups of rolmodellen moet een zeer zorgvuldig afweging worden gemaakt. 7.1.7. Het IJslandse Model. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Het IJslandse preventiemodel is een aanpak gebaseerd op wetenschappelijke inzichten om middelengebruik (alcohol, tabak en drugs) door jongeren te voorkomen en welbevinden onder jongeren te verbeteren. In IJsland was dit zeer succesvol. In Nederland hebben zes gemeenten in de periode 2018 – 2021 dit model geïmplementeerd in hun gemeente onder de naam Opgroeien in een Kansrijke Omgeving OKO. Met OKO kunnen gemeenten samen met de lokale gemeenschap op een duurzame manier werken aan een positieve leefomgeving voor jongeren. Deze omgeving draagt bij aan gezond, kansrijk en veilig opgroeiende jeugd en helpt te voorkomen dat jongeren gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken.

Op basis van de ervaringen in andere gemeenten maken we een uitvoeringsplan OKO passend bij De Wolden: het Woldense model, waarbij we uitgaan dat we de dialoog aangaan met de jongeren en hun omgeving (school, spotvereniging, ouders) om de bewustwording te vergroten en het gedrag te beïnvloeden. Jaarlijks maken we een plan van aanpak. Informatie over het IJslandse model, OKO, zie bijlage VIII. 7.1.8. Voorkomen rijden onder invloed bij evenementen Jonge bestuurders gebruiken minder alcohol in het verkeer dan oudere bestuurders, maar toch zijn zij vaker als slachtoffer of bestuurder betrokken bij alcoholongevallen. Een ‘combinatiegebruiker’ is iemand die drugs en/of geneesmiddelen in combinatie met alcohol heeft gebruikt. Combinatiegebruik van alcohol en drugs is onder jongere mannen van 18 t/m 34 jaar 3 keer zo hoog als onder bestuurders in het algemeen en komt met name voor tijdens de nachtelijke uren. Het risico van combinatiegebruikers achter het stuur om gewond te raken bij een verkeersongeval is 2 keer zo hoog als van bestuurders die alleen alcohol hebben gebruikt. Informeren Bezoekers kunnen op verschillende momenten rond het evenement met voorlichtingsboodschappen en/of voorlichtingsteams gestimuleerd worden nuchter in de auto te stappen.

Vooraf (via de website en de social media van het evenement, bij aankoop van het online ticket, op de parkeerplaats/bij de ingang van het terrein), tijdens het evenement (op het terrein) en na afloop van het evenement (bij de uitgang van het terrein/op de parkeerplaats) kan informatie worden gegeven over de toegenomen kans op ongelukken die ontstaan als je met alcohol en/of drugs achter stuur stapt en de strafmaat voor rijden onder invloed. Handhaven Handhaving van de wettelijke bepalingen is van groot belang voor het effect van de aanpak om rijden onder invloed te voorkomen. Belangrijk aandachtspunt bij het uitvoeren van alcoholcontroles is de onvoorspelbaarheid. Tegenwoordig worden alcoholcontroles snel bekend door communicatie via sociale media. Hier kan op ingespeeld worden door een deel van de controles mobiel in te richten, waardoor deze zich snel kunnen verplaatsen. Tegelijkertijd zijn zichtbare controles wel degelijk zinvol, omdat het een preventief effect kan hebben op 24

mensen die (nog) niet in overtreding zijn, zeker wanneer de subjectieve pakkans vergroot wordt door de handhavingsacties te combineren met publiciteit. Met de politie kunnen afspraken worden gemaakt over dergelijke verkeerscontroles na afloop van het evenement. BOB-campagne De Bob-campagne heeft mogelijk bijgedragen aan een daling van het alcoholgebruik door verkeersdeelnemers, maar de effecten van deze campagne zijn niet los te zien van het geïntensiveerde politietoezicht op rijden onder invloed. Rond evenementen kunnen BOB-activiteiten worden georganiseerd.

7.2. Regelgeving Het overgrote deel van de regelgeving op het gebied van alcohol is vastgelegd in de Alcoholwet. De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en de aanwezigheid van dronken personen is niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij. Daarnaast sluit de wet ook bepaalde verkooppunten uit van het schenken en/of verstrekken van alcohol voor elders dan ter plaatse en is prijsstunten door de detailhandel aan banden gelegd. Deze bepalingen vormen samen de preventieve kern van de Alcoholwet. Aanvullend op deze bepalingen kent de Alcoholwet een aantal verordenende bevoegdheden en heeft de burgemeester aanvullende mogelijkheden om de beschikbaarheid van alcohol te beperken.