E. Kaderbrief 2022

Kaderbrief 2022

Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen

1

Inleiding Binnen de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen (SWO) is de bedrijfsvoering voor de gemeenten De Wolden en Hoogeveen ondergebracht. In deze kaderbrief nemen wij u mee in de trends en ontwikkelingen die we zien en die impact op onze organisatie hebben. Deze impact wordt vervolgens in de begroting 2022 expliciet gemaakt en zo nodig vertaald in kosten. De ontwikkelingen die zich bij beide gemeenten bij de opstelling van de begroting 2021 hebben voorgedaan, vertalen we met een begrotingswijziging in 2021 door naar de begroting van de SWO. Deze financiële ontwikkelingen maken geen expliciet onderdeel uit van deze kaderbrief maar zijn opgenomen in de bijlage. Daarnaast informeren we u over de financiële ontwikkelingen die relevant zijn voor het opstellen van de begroting SWO voor 2022. Deze kaderbrief wordt tegelijk met de voorlopige jaarrekening 2020 aangeboden en vormt een inbreng voor de kadernota of begroting 2022 van de beide gemeenten. De verzending - ter kennisneming - aan de gemeenteraden gebeurt uiterlijk 1 april en aan de provincie uiterlijk 15 april. Bestuurlijke ontwikkelingen Van 2018-2020 werkten we aan Koers0528. Dit traject moest samenhang brengen tussen de missie en visie van de organisatie en de activiteiten die we ontplooien. De afgelopen jaren hebben we diverse doelen bereikt.

Bijvoorbeeld om in 2020 een bovengemiddeld goede waardering te krijgen op de gebieden inwoners/klanten, bestuur, medewerkers, maatschappij en synergie. We constateren, met respect en waardering voor al hetgeen is bereikt, dat in de loop van 2019 en 2020 de aandacht voor de realisatie geleidelijk aan naar de achtergrond verdween. De belangrijkste redenen daarvoor is de toenemende aandacht die onze beide gemeenten de afgelopen jaren zijn gaan vragen. De bestuurlijke- en financiële crisis in Hoogeveen, de toenemende tekorten in het sociaal domein, de vele wisselingen van de wacht in de colleges van burgemeester en wethouders en daarmee het bestuur van de SWO. Het afgelopen jaar dwong de Covid-19 crisis ons van de een op andere dag op een andere manier (meer digitaal, thuis) te gaan werken. Het betekende ook dat we extra taken kregen, zoals crisisbeheersing en de uitvoering van maatregelen zoals de tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers TOZO. Vanuit de bestuurlijke crisis in Hoogeveen zijn rapporten verschenen die richtinggevende uitspraken doen voor de organisatieontwikkeling van de SWO (bijvoorbeeld “Op weg naar een Schone Lei” en “Adviesrapport gemeente De Wolden). Vooral op het gebied van de toepassing van sturingsprincipes en de kwaliteit van de financiële functie.

Het Concern managementteam (CMT) heeft op basis van deze rapporten een voorstel gedaan voor een vijftal ontwikkelsporen. Deze worden onderschreven door het bestuur van de SWO. De directie heeft de opdracht deze ten uitvoer te brengen. Het gaat dan om: • Doorlichting SWO • Het versterken van de financiële functie • Herontwerp sociaal domein • Registraties op orde krijgen • Werken aan vertrouwen etc. De betekenis voor 2022 en verder wordt verder toegelicht in deze kaderbrief. Aanvullende analyse CMT en directie Naast het bestuderen van de conclusies uit de hierboven genoemde rapporten heeft het CMT samen met de interim-directie die in januari 2021 is aangesteld ook voor zichzelf bepaald wat de stand van zaken in de organisatieontwikkeling is en welke sporen (al dan niet aanvullend op de vijf opdrachten) zouden moeten worden doorlopen. Hieruit zijn 4 onderwerpen naar voren gekomen die feitelijk een nadere duiding zijn van de opdrachten 1, 2 en 4 zoals hierboven benoemd. Het gaat dan om: 1. Rol, positie en zichtbaarheid van het CMT en directie. 2. Het in beeld brengen van de achterstanden in de bedrijfsvoering en het doen van een voorstel om deze op te lossen. 3. De correcte toepassing van de sturingsprincipes in de organisatie. 4. Het voldoen aan de vraag van de beide colleges op het gebied van ‘strategische bestuurskwaliteit’.

2

3

Doelstelling Voorafgaande aan een nieuwe begrotingscyclus maken we gezamenlijke afspraken over de algemene financiële en beleidsmatige kaders voor de SWO. Hiermee leveren we een bijdrage aan de financiële controle door de raden. Ook ontstaat hierdoor meer ruimte om te komen tot een gedegen zienswijze op de begroting van de SWO. De SWO gebruikt zes kaders bij de opstelling van de begroting 2022 en de meerjarenraming 20232025. Deze worden in de volgende hoofdstukken toegelicht. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Programma Bedrijfsvoering: Trends en ontwikkelingen Financiële richtlijnen en -effecten Investeringen Indicatie voorlopige bijdrage 2022 - 2025 Risico’s en weerstandscapaciteit Omgang met tekorten/overschotten

4

1. Programma Bedrijfsvoering De betrokken en bevlogen medewerkers van de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen (SWO) werken voor de inwoners. Zij doen dat in opdracht van het bestuur van de SWO, de colleges- en de gemeenteraden van gemeente De Wolden en gemeente Hoogeveen. De SWO wil een goede en (financieel) gezonde organisatie zijn, een goede werkgever en een flexibele en lenige dienstverlener voor haar inwoners. De SWO werkt continu aan haar kwaliteit. We spelen in op maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe en gewijzigde wetgeving, technologische ontwikkelingen en ambities van de twee gemeentebesturen. Bij het opstellen van de begroting 2022 werken we de ontwikkelingen in de bedrijfsvoering verder uit aan de hand van de volgende thema’s: 1.1 Trends en ontwikkelingen 1.2 Dienstverlening 1.3 Human Resource Management 1.4 Informatievoorziening en Informatieveiligheid 1.5 Automatisering & Facilitaire Dienstverlening 1.6 Planning & Control 1.7 Juridische zaken 1.8 Beheer openbare ruimte en tractie 1.9 Uitvoering sociaal domein 1.1 Trends en ontwikkelingen De colleges van de gemeente- De Wolden en Hoogeveen hebben een helder kader meegegeven voor de opstelling van de kaderbrief van de SWO: • Ga uit van een beleidsarme begroting bij beide gemeenten. • Bezuinig in de komende jaren verder op de samenwerkingsorganisatie.

• Zelfs bij onvermijdelijke uitgaven wordt gekeken of er toch voorstellen gedaan kunnen worden om deze binnen de begroting op te vangen. Ondanks dit kader zien we een breed scala aan maatschappelijke onderwerpen en ontwikkelingen op ons afkomen. • • • • • • •

De invoering en uitvoering van de Omgevingswet. De invoering van PGB2.0, voor de uitvoering van het persoonsgebonden budget. De tendens van regionalisering en economische clustering. De toegenomen druk op de woningmarkt. Grote aandacht voor klimaat en energie, het gaat om energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie. Voortzetting van regionale samenwerking. Beide gemeenten zetten steeds meer in op participatie.

In de kaderbrief van de beide gemeenten worden keuzes gemaakt over de mate van uitvoering van deze ontwikkelingen. Uiteraard heeft dit zijn weerslag op de organisatie en de benodigde kwantitatieve- en kwalitatieve capaciteit voor de begroting 2022. Gezien het meegegeven kader zijn deze effecten niet financieel vertaald in deze kaderbrief. De komende jaren verwachten we een uitstroom van oudere medewerkers. We moeten in beeld brengen welke kennis van de vertrekkende medewerkers essentieel is voor de organisatie. Afhankelijk van de uitkomsten kijken we hoe we deze kennis borgen. 1.2 Dienstverlening Verwachtingen van de samenleving Technologische- en maatschappelijke ontwikkelingen veranderen de dienstverlening en de omgang van inwoners en bedrijven met de gemeente. De belangrijkste is dat inwoners verwachten dat de gemeente dezelfde dienstverlening biedt als commerciële bedrijven. Ook willen inwoners en bedrijven meedenken over- en invloed hebben op oplossingen voor hun situatie. Daarnaast willen en kunnen ze meer in eigen (online) regie zakendoen met de gemeente. Hierdoor vermindert het fysieke bezoek aan het gemeentehuis, of van medewerkers aan klanten. De maatregelen omtrent Covid19 versnellen deze ontwikkeling. Tot slot benut de gemeente steeds beter informatie over wat

5

klanten belangrijk vinden. Zo verbetert zij de dienstverlening in zijn algemeenheid en biedt zij passend contact voor iedereen. Visie Dienstverlening 2021-2025 Om goed op deze ontwikkelingen in te spelen wordt van ons gevraagd steeds te denken en handelen vanuit de vraag van de inwoner. Dit geldt voor alle takken van sport van de gemeente. Van het sociaal domein tot de fysieke leefomgeving en de gemeentewinkel. Want dienstverlening is van ons allemaal. In alle werkvelden van de gemeente, bij transformaties (sociaal domein) en implementaties van nieuwe wetgeving (bijvoorbeeld de Omgevingswet) vragen we ons steeds af: ‘waaraan heeft de inwoner behoefte, wat heeft hij nodig en hoe kunnen wij daarop aansluiten? Deze klantgerichte houding hebben we benadrukt in onze nieuwe visie Dienstverlening. Deze luidt: We zorgen dat onze dienstverlening passend is, zodat iedereen de dienstverlening krijgt die hij nodig heeft. Uitvoeringsplan dienstverlening SWO Om de visie te vertalen naar de praktijk maakt de SWO een uitvoeringsplan. Uitvoering vindt vooralsnog plaats binnen de huidige budgetten van de SWO. Het uitvoeringsplan medio 2021 klaar. In 2022 werken we volgens dit plan.

Hierin ligt de focus op hoe we de diensten uitvoeren en wat we gaan doen om onze dienstverlening door te ontwikkelen: Hoe: We handelen vanuit vier kernwaarden: De kernwaarden bepalen onze identiteit als dienstverlener, ook naar de samenleving toe. Bij acties en plannen voor de inwoner vragen we onszelf steeds af of we handelen vanuit één of meerdere van de vier kernwaarden. En nog belangrijker, we vragen of inwoners en ondernemers dit ook zo ervaren. De kernwaarden zijn: 1. Eenvoud: we maken het gemakkelijk voor de klant 2. Maatwerk: we zijn flexibel en oplossingsgericht 3. Samen: we werken samen met- en voor de klant 4. Vertrouwen: we geven vertrouwen aan de klant Wat: We werken aan vier ontwikkelsporen: 1. Optimaal digitaal: het digitale kanaal wordt het voorkeurskanaal van onze klanten voor het aanvragen en afhandelen van standaardproducten. 2. Verbinden en ontmoeten: we zijn beschikbaar voor persoonlijk contact waar nodig en gewenst. 3. DNA in onze dienstverlening: professionele dienstverleners die handelen vanuit onze kernwaarden eenvoud, maatwerk, samen en vertrouwen. 4. Betrouwbaar fundament: de diensten die we leveren en de manier waarop we dit doen is betrouwbaar. De realisatie van de visie door de SWO is in opdracht van beide gemeentebesturen.

Tegelijkertijd draagt dit bij aan de ontwikkeling en het imago van onze eigen organisatie als professionele dienstverlener en werkgever. 1.3 Human Resource Management Door de financiële positie van onze gemeenten kijken we extra kritisch naar de manier waarop we ons werk doen en hoe we onze medewerkers inzetten. Ook in 2022 blijven we strak sturen op het vervullen van vacatures. Aan de hand van een afwegingskader vindt een zorgvuldige beoordeling plaats over het wel of niet invullen van vacatures. We benutten de bezuinigingsopgave om te werken aan een optimale, efficiënte inrichting van werkzaamheden en teams. De medewerker van de toekomst Het actief betrekken van inwoners en organisaties bij de publieke zaak en het faciliteren en stimuleren van initiatieven van inwoners verandert de rol van de overheid. Ook de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2022 in gaat, onderschrijft deze veranderende rol. Daarnaast is de omgeving waarin we werken in verandering. De bezuinigingsopgaven, maar ook het digitale werken hebben invloed op de werk en privé situatie. Dit vraagt flexibiliteit en creativiteit van onze medewerkers. We houden oog voor elkaar. We zetten (waar mogelijk preventief) in samenspraak met onze bedrijfsmaatschappelijk werkster en de bedrijfsarts activiteiten in voor het welzijn en de vitaliteit van onze medewerkers.

Onze visie op de moderne werkomgeving geeft aan dat medewerkers in 2022 veel vanuit huis werken.

6

Duurzaam inspelen op veranderingen De huidige arbeidsmarkt vergrijst en ontgroend. De verandering in het werk, bijvoorbeeld digitalisering, zorgt dat we doorlopend onze strategische personeelsplanning moeten bijwerken en actualiseren. We blijven ook in 2022 investeren in de kwaliteiten van onze medewerkers door tijdige (bij)scholing en training, zodat zij klaar zijn voor (toekomstige) veranderingen. In relatie tot de krapte op de arbeidsmarkt bedenken we creatievere oplossingen voor het invullen van vacatures. Waar nodig passen we maatwerk toe. Door de medewerkers goed te kennen en te weten wie welke potentie en ambitie heeft, kunnen we de interne doorstroom van medewerkers optimaal benutten. Ook investeren we door opleidingen, coaching en Het Goede Gesprek in de ontwikkeling van onze leidinggevenden. Zij spelen een cruciale rol in dit proces. We ondersteunen de medewerkers en de leidinggevenden hierin door de verdere implementatie van het nieuwe EHRM-systeem. Het te ontwikkelen beleid op duurzame inzetbaarheid, waarin loopbaanbeleid en vitaliteitsbeleid samenkomen, biedt kaders en instrumenten die bijdragen aan de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. 1.4 Informatievoorziening & Informatieveiligheid Informatievoorziening Eind 2019 zijn de Visie op Informatievoorziening en het Informatiebeleid vastgesteld. Zij zijn leidend voor de SWO.

In deze visie op informatievoorziening zijn de volgende speerpunten beschreven: • Verbetering van de digitale dienstverlening; • Verbeteren van de informatievoorziening; • Sturen op de al beschikbare data (informatie gedreven werken); • Moderniseren van de bedrijfsvoering; • Organisatie laten meegroeien met de eisen en dynamiek van de 21ste eeuw; • Verstevigen van de positie van informatiemanagement in de organisatie. Deze speerpunten raken een aantal terreinen. Eén van de uitdagingen voor de komende jaren is het vervangen van meerdere applicaties. Enerzijds omdat de functionele eisen en wensen van de business veranderen en er efficiënter gewerkt moet worden. Anderzijds omdat hogere eisen en verplichtingen gesteld worden aan onze processen en informatiesystemen, bijvoorbeeld door informatieveiligheid. Er achterstallig onderhoud op dit terrein. Dit vraagt intensivering op competenties, kennis en kunde maar ook uitbreiding van het aantal functioneel applicatiebeheerders en informatiemanagers. Verder blijkt in 2021 een onrechtmatige situatie ontstaan omdat bepaalde applicaties niet (tijdig) Europees zijn aanbesteed. De directie heeft een meerjarenplanning vastgesteld om de aanbestedingen uit te voeren, zodat de onrechtmatige situatie met ingang van 2025 is opgeheven.

Daarnaast moeten we helaas concluderen dat de digitale vaardigheid en "data-vaardigheid" van de organisatie tekortschiet. Deze kennis, vaardigheden en competenties op het gebied van digitalisering zijn essentieel. Medewerkers kunnen dan proactief handelen op basis van eigen kennis en zijn in staat hun taak goed te vervullen. Tot slot leggen externe ontwikkelingen (zoals de Omgevingswet, Wet open overheid en de Digitale Agenda 2024) een claim op de organisatie. Om inzicht te krijgen en structuur aan te brengen in de informatievoorziening en ICT binnen onze organisatie worden twee onderzoeken gedaan. Deze moeten ons inzicht en handvatten geven op de volgende kernbegrippen:

• • • • •

Inzicht in samenhang; Creëren van flexibiliteit; Sturen op integratie en standaardisatie; Beheersing en voortgang van projecten; Beheersing van risico’s ten aanzien van rechtmatigheid en achterstallig onderhoud van oudere informatiesystemen; • Beheersing van kosten. In het tweede kwartaal 2021 zal dit onderzoek worden afgerond en worden vertaald naar een implementatieplan.

7

Het wegwerken van het achterstallig onderhoud, het op orde brengen van functioneel applicatiebeheer en i-advisering, het uitvoeren van de Europese aanbestedingen en de implementatie van nieuwe systemen lukt niet binnen de beschikbare capaciteit en middelen. De organisatie moet ook voldoende slagkracht houden voor doorontwikkeling. Welke extra middelen (zoals inhuur/werving/scholing personeel, ondersteunende tools) hiervoor nodig zijn, wordt uitgewerkt in een plan voor de begroting SWO 2022-2025. Voor meer achtergrondinformatie: Digitale Agenda 2024 Meerjarenprogramma Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering 2020-2024 Informatieveiligheid Er worden steeds meer gegevens uitgewisseld en opgeslagen over inwoners, ondernemers, ketenpartners en bedrijfsvoering. Het borgen van privacy en informatieveiligheid zijn daarom steeds belangrijker. De dreigingen en veiligheidsincidenten nemen toe en de gevolgen van deze incidenten worden steeds ernstiger en kunnen enorme impact hebben op de bedrijfscontinuïteit. Ook het risico en de omvang van financiële schade of imagoschade nemen daardoor toe.

Recente gebeurtenissen in 2020 zijn hier een voorbeeld van; • Door kwetsbaarheden in Citrix kwam het thuiswerken bij veel Nederlandse overheidsorganisatie tot stilstand; • Een veiligheidsregio werd getroffen door ransomware, waardoor de kantoorautomatisering voor (nog) onbepaalde tijd werd lamgelegd; • Een ransomware-aanval bij gemeente Hof van Twente, waardoor primaire processen en onderdelen van de bedrijfsvoering dagenlang uit de lucht waren. Informatieveiligheid vraagt dus meer én continu aandacht. Het heeft grote impact op de organisatie, medewerkers, processen en systemen. Sinds 2020 geldt voor de gehele Nederlandse overheid één uniform normenkader voor informatiebeveiliging, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De BIO vervangt de bestaande baselines informatieveiligheid voor gemeenten, rijk, provincies en waterschappen. De BIO legt meer nadruk op risicomanagement en de maatregelen hebben een meer verplichtend karakter. De Informatiebeveiligingsdienst (IBD) van de VNG heeft het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2021-2022 gepubliceerd. Met dit dreigingsbeeld wil de IBD gemeenten weerbaarder maken op het gebied van informatieveiligheid door inzicht te geven in de belangrijkste risico’s, de belangrijkste bedreigingen te duiden, handelingsperspectief te bieden en dit waar mogelijk toe te lichten met actuele voorbeelden.

Voor onze organisatie betekent deze ontwikkeling extra inzet van mensen en middelen, het borgen van processen/procedures en voor zorgdragen voor bewustwording over het belang van informatieveiligheid. Welke extra middelen (zoals inhuur/werving/scholing personeel, ondersteunende tools) hiervoor nodig zijn, wordt uitgewerkt in een plan voor de begroting SWO 2022-2025. Voor meer achtergrondinformatie: Agenda Digitale Veiligheid 2020-2024 Resolutie Digitale Veiligheid De 10 bestuurlijke principes voor informatiebeveiliging Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging 2021-2022 1.5 Automatisering & Facilitaire dienstverlening Automatisering Kosten infrastructuur aangepast Door de versnelde inzet van laptops om digitaal plaats en tijd onafhankelijk te werken wordt in 2021 niet de gehele netwerkinfrastructuur vervangen, zoals eerder gemeld. Wel wordt de Wifi dekking in de gebouwen uitgebreid, zodat deze voldoende capaciteit heeft voor alle mobiele apparatuur. In 2022 wordt het restant van de netwerkcomponenten vervangen. Een deel van het krediet wordt dan ook van 2021 doorgeschoven naar 2022. IT-strategie De SWO heeft een IT-strategie opgesteld om te reageren op trends en ontwikkelingen. Vanaf 2022 wordt in plaats van investeren in eigen apparatuur en personeel, vaker een dienst afgenomen. De

8

investeringskosten worden hierdoor lager en de exploitatielasten hoger. Daarnaast veranderen de werkzaamheden van automatiseringsmedewerkers van beheer naar regie. De komende twee jaar wordt dit uitgewerkt. Facilitaire dienstverlening Aanpassing werkplekken In 2020 is de visie op de moderne werkplek vastgesteld. Dit betekent een afname van het aantal vaste werkplekken en een toename van mobiele apparatuur, zoals laptops en smartphones. Hierdoor kan het krediet in 2022 voor de werkplekken verlaagd worden naar €450.000. 1.6 Planning & control Versterking financiële organisatie ’Versterking financiële organisatie’’ is een van de deelprojecten van het project Organisatieontwikkeling SWO. De organisatieontwikkeling kent verschillende aanleidingen. In de analyse die in het voorjaar 2020 door eigen collega’s gemaakt is ten behoeve van de notitie ‘De samenredzaamheid van Hoogeveen’ is een aantal verbeterpunten geïdentificeerd voor de SWO. De verbeterpunten voor de SWO gelden niet alleen in relatie tot Hoogeveen, maar evengoed voor ons werk voor De Wolden. In het rapport “Een schone lei” en het “Adviesrapport gemeente De Wolden” zien we een bevestiging van de eerdergenoemde analyse. Door de beide colleges zijn de verbeterpunten verder aangescherpt.

Het versterken van de financiële organisatie gaat over een nieuwe focus om de financiën van Hoogeveen, De Wolden en de SWO verder te beheersen. De versterking van de financiële organisatie bevat meerdere aspecten: 1. Positie en invulling van de financial controlfunctie en de relatie tot andere controlgebieden. 2. Versterking van het budgetbeheer. 3. Actualisering van het financiële beleid, waaronder principes van conservatief begroten en rationeel beheer, en de implementatie daarvan. In januari 2021 hebben we een visiedocument geschreven over financial control. Daar komen bovenstaande aspecten in terug. De versterking van de financiële organisatie wordt verder gerealiseerd 2022 en verder. 1.7 Juridische zaken Nieuwe wetgeving heeft brede impact op de organisatie. Het betreft de volgende wetten: Omgevingswet In 2022 treedt de wet in werking. De implementatie van de Omgevingswet vindt projectmatig plaats en zal ook in 2022 nog effecten hebben. Wet open overheid Na een lang wetgevingstraject is het nu vrijwel zeker dat de Wet open overheid (Woo) er komt. We krijgen daar in 2022 mee te maken. Deze wet vervangt de Wet openbaarheid van bestuur. Het uitgangspunt van de wet blijft: 'openbaar, tenzij'. Dit vraagt van de gemeente meer actieve openbaarmaking dan nu het geval is.

Actieve openbaarheid betekent dat de overheid informatie uit eigen beweging publiceert en voor iedereen toegankelijk maakt. Dat heeft ook gevolgen voor de informatiehuishouding van de gemeente. De wet kent een gefaseerde invoering en er zijn vanuit het Rijk structurele en incidentele middelen toegezegd. Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer In 2022 treeft de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer in werking. Deze wet regelt o.a. dat inwoners en bedrijven hun zaken met de overheid altijd digitaal kunnen doen. De mogelijkheid om per post met de overheid te communiceren blijft. In 2021 wordt gestart met de implementatie van deze wet. Inwoners van De Wolden en Hoogeveen kunnen nu al voor bepaalde producten langs de digitale weg communiceren, maar dat wordt in 2022 een recht. Deze wet heeft gevolgen voor het organiseren van de digitale dienstverlening.

9

Juridische informatiebronnen De juridische adviseurs gebruiken op dit moment nog hoofdzakelijk niet-digitale bronnen, zoals boeken en tijdschriften, om hun kennis op peil te houden en goed te kunnen adviseren bij vragen vanuit bestuur en organisatie. Het duurt nu lang voordat alle juridische adviseurs over dezelfde informatie kunnen beschikken. Een overstap naar juridische digitale informatiebronnen gaat het werk inhoudelijk verbeteren en maakt het efficiënter. Daarbij worden huidige abonnementen op niet digitale vakliteratuur opgezegd. Per saldo zijn de structurele kosten voor de overstap naar abonnementen op digitale informatiebronnen ca. € 7.000. Inkoop Database voor lokale ondernemers In 2022 komen we met een database voor lokale ondernemers. We willen beter inzicht krijgen in de lokale ondernemers die ook graag met ons willen samenwerken. Lokale ondernemers kunnen zich in een database registeren als potentiële opdrachtnemer. We willen zo de (juiste) lokale ondernemers betrekken bij een aanbestedingstraject en het aantal lokale ondernemers die voor een aanbestedingstraject worden uitgenodigd verhogen. In 2021 onderzoeken we diverse scenario’s om in 2022 tot implementatie over te gaan. Geschatte kosten zijn € 5.000. Module Dynamisch Aankoopsysteem (DAS) In 2021 vindt er een evaluatie van het huidige inhuurproces plaats.

Eén van de uitkomsten kan zijn dat er een DAS-aankoopplatform ingericht gaat worden. Het huidige aanbestedingsplatform Negometrix biedt een DAS module aan. Mocht de uitkomst zijn dat een DAS de meest ideale oplossing is dan kan deze module via Negometrix worden afgenomen. Geschatte kosten: € 8.000. 2e lijn inkoopadviseur Bedrijfsbureau Fysieke Leefomgeving (FLO) Het Bedrijfsbureau FLO zou gebaat zijn bij het aanstellen van een 2e lijn inkoopadviseur/inkoper. Dit is ook conform het model van de gecoördineerde inkoop binnen de SWO. Deze functie is momenteel niet aanwezig. Uit de data van de ingevulde inkoopstartformulieren blijkt dat de eenheid FLO verantwoordelijk is voor de meeste Inkoopstartformulieren, namelijk 58%. Zij doen dus de meeste inkopen en aanbestedingen. De 3e lijn inkoopadviseurs zijn nu veel tijd kwijt met 1e en 2e lijns inkoopwerkzaamheden voor FLO. Dit gaat ten koste van beleidsontwikkeling en implementatie en Europese aanbestedingscapaciteit. Ook dit onderstreept het belang om binnen deze eenheid een 2e lijn inkoopadviseur aan te stellen. 1.8 Beheer openbare ruimte en tractie Tractie - wagenpark In 2020 heeft het Centraal Management Team (CMT) de opdracht gegeven voor een onderzoek naar alles wat rijdt en rolt in de gemeente (tractie) en de daarbij bijbehorende investeringsvraag. Dit onderzoek is afgerond.

Het advies wordt aan beide besturen voorgelegd waarna de consequenties van het besluit worden meegenomen in de begroting 2022. Huisvesting Buitendienst Al langere tijd wordt er gezocht naar een definitieve locatie voor de buitendienst. Het onderzoek naar een mogelijke locatie is gestopt omdat bleek dat we te maken krijgen met te hoogoplopende huurlasten. In de stuurgroep is afgesproken dat naast huur nu ook gezocht kan gaan worden naar het in eigendom krijgen van een geschikte locatie. In 2021 pakken we dit onderzoek weer op en ronden we het in 2022 waarschijnlijk af. 1.9 Uitvoering sociaal domein Sinds eind 2020 werken we aan een verandering in de sociale kant van het gemeentelijk beleid; zorg, welzijn, gezondheidszorg en opvoeding (het herontwerp sociaal domein). Aanvankelijk was de door het bestuur SWO in maart 2020 vastgestelde opdracht de aanleiding. Door de bestuurlijkeen financiële ontwikkelingen bij de beide gemeenten en de opdracht van de gemeenteraden over de gewenste ontwikkeling van het sociaal domein, wilden het bestuur en de beide colleges eerst voor zichzelf de balans opmaken. Dat zorgt ervoor dat het ‘herontwerp sociaal domein’ nu feitelijk volgens 3 opdrachten en sporen verloopt, te weten: 1. Het Herontwerp Sociaal Domein in Hoogeveen 2. De Herijking Sociaal Domein in De Wolden

10

3. De ontwikkeling van het sociaal domein binnen de organisatie. Vanzelfsprekend is er samenhang tussen deze drie sporen. De SWO is voor beide gemeenten de uitvoerder in het sociaal domein en beleidsmatige keuzes kunnen dus effect hebben op de uitvoering. Aan de andere kant heeft de SWO ook een eigen positie en verantwoordelijkheid. Vooral hoe de dienstverlening en bedrijfsvoering zijn ingericht. In deze kaderbrief gaan wij alleen in op deze ontwikkeling. Voor de (voorgenomen) beleidswijzigingen van de beide gemeenten verwijzen wij naar de kaderbrief van Hoogeveen en De Wolden. Voor de dienstverlening en bedrijfsvoering in het sociaal domein zetten we een viertal sporen in. Hierbij zoeken we aansluiting bij de visie Dienstverlening 2021-2025 en het uitvoeringsplan wat hieruit voortvloeit: 1. Positioneren Dit gaat over het positioneren van de uitvoering in het sociaal domein in relatie tot beleid en bestuur en de positie in organisatie overstijgende gremia, zoals regionale samenwerkingsverbanden. 2. Digitaliseren De uitvoering van de wetten in het sociaal domein vraagt om een forse digitale ontwikkeling. Zowel voor de klantprocessen als in de uitvoering. We streven om volledig papierloos te gaan werken en via digitale kanalen (met een hoge mate van selfservice) met inwoners te communiceren, voor zover dat mogelijk en wenselijk is. 3.

Stroomlijnen Sinds de decentralisaties zijn er tal van pilots en initiatieven gestart die tot doel hadden om innovatie te bevorderen, ‘door te breken’ in situaties die stagneerden in de reguliere lijn en beter in te spelen op specifieke (multi-problem) -situaties. Hierdoor is een lappendeken aan initiatieven ontstaan die in zichzelf de goede dingen beogen. Nu is het zaak om deze bij elkaar te brengen, waarbij het goede wordt behouden en de slagkracht wordt vergroot. 4. Budgetteren Het gaat hier niet alleen om ‘budgetteren’ in euro’s, maar om het beter in control te komen in de verschillende financiële stromen. Het gaat dan om ontwikkeling van managementinformatie, vergroten van inzicht bij onze zorgpartners etc.

11

2. Financiële richtlijnen Voor een gezond financieel beleid moet de meerjarenbegroting voldoen aan de meest recente BBVrichtlijnen (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten). Uitgangspunt van het BVV is dat de begroting en jaarstukken voldoen aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad. Bij de totstandkoming van de SWO is de begroting van de SWO opgesteld op basis van de inbreng van beide gemeenteraden. Bij het opstellen van de begroting voor 2021-2024 hebben we rekening gehouden met het formaliseren van ontwikkelingen zoals opgenomen in de begrotingen 2021 van beide gemeenten en met ontwikkelingen op basis van nieuwe inzichten zoals de jaarrekening 2020 van de SWO. Voor 2022 onderkennen wij de volgende financiële kaders: 2.1 Actualisatie van de loonsom • •

•

•

•

De begroting 2022 is cijfermatig de basis voor de begroting 2022 - 2025. Formaliseren van ontwikkelingen uit 2021. Het gaat om besluiten die in 2021 in beide gemeenten zijn genomen en waarbij er geen begrotingswijzing is gemaakt voor de SWO. Binnen de begroting van beide gemeenten gaat het over bestaande budgetten en verloopt dus budgettair neutraal voor beide gemeenten. Bijlage 1 geeft een specificatie van deze besluiten. Besluiten waarvoor wel een begrotingswijziging is gemaakt, maken onderdeel uit van de ‘begroting na wijziging 2021’ en maken geen onderdeel uit van deze kaderbrief. Cao-ontwikkelingen 2022. We maken onderscheid tussen loon- en prijscompensatie. Voor de begroting 2022 zijn de definitieve indexatiecijfers niet op tijd bekend. De loonstijging als gevolg van de CAO voor beide gemeenten wordt gecompenseerd via de koppeling met het Gemeentefonds. Voor de loon en prijsontwikkeling gaan we in deze kaderbrief uit van de raming zoals die door het CPB is afgegeven. Het betreft een stijging van 1,8 % (€ 929.000) in 2021 en 1,5% van de loonsom (€ 759.000) in 2022. Gemeenten ramen hun algemene uitkering uit het Gemeentefonds doorgaans op basis van constante prijzen. Dit betekent dat we de meerjarenramingen hiervan corrigeren voor loon- en prijsstijgingen. Met dit uitgangspunt bepalen we ook de baten en lasten voor de jaren na 2022 op basis van constante prijzen.

Administratief-technisch. Het salaris van personeel dat nog niet op het maximum zit van de functieschaal stijgt jaarlijks met één periodiek. De organisatie kent een bijzondere financieringssystematiek. Er wordt gewerkt met het destijds gekozen uitgangspunt “zero based-budgeting”. (Alleen de werkelijke kosten inbrengen en jaarlijks met de partijen afrekenen). Dit houdt in dat de stijging jaarlijks berekend en ingebracht wordt. We nemen daarom de hieruit voortvloeiende kosten van € 383.000 op binnen de begroting. Bezuinigingen In de begroting 2021 van Hoogeveen is een bezuinigingstaakstelling van € 1.000.000 aan de SWO opgelegd oplopend naar € 1.750.000 in 2024. Dit betreft een bezuiniging op werkzaamheden voor Hoogeveen. Deze bezuiniging is niet van invloed op de dienstverlening aan gemeente De Wolden. De begroting 2021 van gemeente De Wolden legt een taakstelling van € 200.000 op vanaf 2022. Daarnaast bevat de kaderbrief 2021 een taakstelling van € 120.000 in het kader van de herijking sociaal domein. Beide taakstellingen zijn verwerkt in de voorlopige indicatieve bijdrage zoals opgenomen in bijlage 1.

2.2 Actualisatie van de overige budgetten Voor de overige budgetten (materiële kosten) gaan we uit van de meest actuele prijzen/kosten, zoals uit de jaarrekening 2021 gaat blijken. Bijstelling gebeurt op 'realisatie-basis'. Software/licentiekosten De licentiekosten nemen jaarlijks toe als gevolg van indexatie die toeleveranciers doorbereken aan gebruikers. Hierdoor is het budget voor software niet meer toereikend. Dit betekent een structurele bijstelling van het budget met € 55.000. Effecten vanuit de jaarrekening SWO Als gevolg van autonome prijsontwikkelingen zijn de kosten voor verzekeringspremies in de afgelopen jaren gestegen. Hierdoor zullen wij jaarlijks € 36.000 meer moeten gaan betalen. De

12

motorrijtuigenbelasting zal met € 10.000 moeten worden opgehoogd. De kosten voor brandstof moet met € 25.000 toenemen en voor het klein gereedschap is een indexatie van € 8.000 nodig. Op basis van de jaarrekening 2020 zijn de kapitaallasten (rente en afschrijving) bijgesteld. Dit betekent dat de kapitaallasten in 2021 € 31.600 lager zijn en in 2022 € 27.100 hoger zijn. Ook de bedragen voor 2023 en 2024 zijn bijgesteld en de nieuwe "jaarschijf 2025" is toegevoegd. Informatievoorziening en informatieveiligheid Het wegwerken van het achterstallig onderhoud, het op orde brengen van functioneel applicatiebeheer en i-advisering, het uitvoeren van de Europese aanbestedingen en de implementatie van nieuwe systemen lukt niet binnen de beschikbare capaciteit en middelen. De organisatie moet ook voldoende slagkracht houden voor doorontwikkeling. Welke extra middelen (zoals inhuur/werving/scholing personeel, ondersteunende tools) hiervoor nodig zijn, wordt uitgewerkt in een plan voor de begroting SWO 2022-2025. 2.3 Actualisatie verdeelpercentage Beide gemeenten dragen bij in de kosten van de SWO op basis van een verrekenpercentage. Eind 2017 is het verrekenmodel geëvalueerd. Hierbij is beoordeeld of het verrekenpercentage nog reëel is en of de uitgangspunten nog van toepassing zijn. Op basis van de besluiten van beide gemeenten, actualiseren we jaarlijks het verdeelpercentage.

De aanpassing wijzigt met minder dan 1%.

13

3. Investeringen In de begroting vermelden we voor de komende jaren de benodigde investeringen zoveel mogelijk. We activeren vervolgens deze investeringen en schrijven ze af. Uitgangspunt hierbij is dat de dekking van de rente en afschrijving zoveel mogelijk plaats vindt binnen de bestaande, beschikbare financiële ruimte (vrijval kapitaallasten). In de praktijk blijkt dat de nieuwe kapitaallasten hoger zijn dan de vrijvallende kapitaallasten. In de begroting 2021 nemen we een raming op, rekening houdend met de vrijvallende kapitaallasten en de nieuwe kapitaallasten volgens de investeringsplanning. Om praktische (administratieve) rekenen we nieuwe investeringen, die uitsluitend ten laste van één van de twee deelnemende gemeenten komen, ineens af. Dit betekent dat de betreffende gemeente deze bijdrage in financiële activa van derden (SWO) op de balans brengt (activeert) en de kapitaallasten op de eigen begroting raamt. Alle nieuwe investeringen waarbij sprake is van gemeenschappelijk gebruik van voorzieningen door beide gemeenten en de SWO, brengen we in bij de samenwerkingsorganisatie. Het gaat dan om facilitaire zaken, zoals inventaris en investeringen in informatisering middelen en ICT. Belangrijke argumenten hiervoor zijn: • Het beheer en onderhoud.

• Spreiding van vervangingsinvesteringen over meerdere jaren (hiermee spreiden we de jaarlijkse kosten, maar ook de benodigde capaciteit voor de uitvoering). • Een eenduidige financieringsmethodiek. Automatisering Ten opzichte van de begroting van 2021-2024 zijn er een aantal aanpassingen. De verschillen worden hieronder per jaar toegelicht. Voor 2021 was €1.255.000 aan investeringen begroot. Dit was o.a. bedoeld voor het vervangen van de ICT-apparatuur op de werkplekken en de netwerkinfrastructuur. De visie op de moderne werkomgeving heeft echter een effect op de inrichting van de ICT-apparatuur. In plaats van vaste werkplekken voor elke medewerker wordt meer op flexibiliteit ingezet. Dit vertaalt zich onder andere door de inzet van laptops voor alle medewerkers en minder vaste werkplekken. Door de COVID-19 crisis is dit in een stroomversnelling gekomen en is de inzet van laptops vervroegd. In plaats van in 2021 zijn de laptops al in 2020 gekocht en ingezet. Dit heeft ook een effect op de ICT-infrastructuur. In plaats van vaste netwerkaansluitingen is door de komst van de laptops veel meer behoefte aan Wifi. In 2021 wordt daarom de wificapaciteit in de gebouwen uitgebreid. Na de COVID-19 crisis wordt duidelijk of de wificapaciteit voldoende is en welke investeringen voor de overige netwerkcomponenten nodig zijn. De verwachting is dat dit pas in 2022 kan worden gerealiseerd.

Daarom is een bedrag van € 390.000 doorgeschoven naar 2022. De investeringen voor 2023 nemen met € 151.000 toe, omdat de extra laptops die in 2020 zijn aangekocht in 2023 zijn afgeschreven en moeten worden vervangen. Bovenstaande heeft ook een klein effect in 2024 op de afgeschreven apparatuur. Er is iets minder apparatuur dat is afgeschreven. Voor 2025 waren er nog geen investeringen geraamd. De afgeschreven apparatuur heeft een vervangingswaarde van € 155.000. Overige investeringen zijn nog niet bekend. Resumerend zijn de veranderingen als volgt:

jaar 2021

was in begroting 2021 1.255.000

wordt in begroting 2022 990.000

2022 2023

330.000 961.000

680.000 1.111.000

2024 2025

1.315.000 0

1.285.000 155.000

14

Huisvesting In 2018 is een deel binnen- en buitenruimte gehuurd van Engie, direct aansluitend aan de bestaande ruimtes aan de Vos van Steenwijklaan 75 in Hoogeveen. Voor het deel van Engie hebben wij alleen een tijdelijk huurcontract kunnen afsluiten, waardoor er geen zekerheid is voor een stabiele huisvesting van de buitendienst. In 2019 zijn we een onderzoek begonnen naar nieuwe huisvesting. Tot nu toe heeft dit niet geleid tot een alternatieve huisvesting voor de buitendienst. Dit onderzoek gaat in 2021 verder met als doel om zo snel mogelijk tot een goede en betaalbare huisvesting te komen. Als er binnen de financiële en technische kaders een oplossing in beeld komt, leggen we dit aan het bestuur voor. Tractie - wagenpark De SWO heeft voertuigen en overig materieel in gebruik voor het onderhoud van de openbare ruimte. Vanuit een tractieplan voeren we de vervanging hiervan planmatig uit. Het budget dat beschikbaar is voor de uitvoering van het Tractieplan is niet toereikend om alle voertuigen en overig materieel tijdig te kunnen vervangen. Bovendien hebben de bezuinigingen effecten op het aantal voertuigen en het overig materieel (tractie). Er is een onderzoek geweest naar de aanwezige en noodzakelijke tractie en de daarbij behorende investeringsvraag. Er zijn nu een aantal keuzes te maken met de daarbij passende investeringsvraag.

De uitwerking van het besluit wordt meegenomen in de begroting 2022. 4. Indicatie voorlopige bijdrage 2022 - 2025 Zoals hierboven beschreven bij de financiële richtlijnen wordt de bijdrage aan de SWO in hoofdlijnen bepaald door vijf ontwikkelingen: • De jaarschijf 2022 uit de begroting van de SWO 2021. Deze is € 35.000 lager dan de jaarschijf 2021. • Ontwikkelingen vanuit 2020 die we niet meer binnen de bestaande budgetten kunnen opvangen en waarvoor aanvullend budget nodig is. Het gaat hier om cao-ontwikkelingen (€ 1.683.000) voor 2021 en 2022 en periodieken voor 2022 (€ 382.000). Uitgangspunt is dat deze worden gecompenseerd in het Gemeentefonds. • Besluiten vanuit 2021 die nog vertaald moeten worden in de begroting van de SWO. Dit zijn voor beide gemeenten budget neutrale wijzigingen/ mutaties vanuit de begroting van beide gemeenten (-/- € 1.315.000). Zie bijlage 1. • Op basis van de jaarrekening 2020 blijkt het budget voor software/licentiekosten en kosten voor transportmiddelen € 134.000 te laag te zijn. • Nieuwe ontwikkelingen waarvoor vanaf 2021 aanvullend budget nodig is worden eerst nader uitgewerkt en worden, indien onderbouwd, meegenomen bij de opstelling van de begroting 2022-2025.

Rekening houdende met de hiervoor benoemde uitgangspunten voor wat betreft de loon- en prijscompensatie voor 2022, zijn de volgende indicatieve bijdrage voor de deelnemende gemeenten berekend: Jaar

Omschrijving

De Wolden

Hoogeveen

Totaal

2020

Begroting 2020

€ 16.737.000

€ 41.935.000

€ 58.672.000

2021

Begroting 2021

€ 17.009.000

€ 41.984.000

€ 58.993.000

2022

Voorlopige bijdrage

€ 17.312.000

€ 42.791.000

€ 60.103.000

2023

Voorlopige bijdrage

€ 17.152.000

€ 42.441.000

€ 59.593.000

2024

Voorlopige bijdrage

€ 17.110.000

€ 42.210.000

€ 59.320.000

2025

Voorlopige bijdrage

€ 17.173.000

€ 42.427.000

€ 59.600.000

5. Risico's en weerstandscapaciteit Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is in de begroting de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing voorgeschreven. Deze paragraaf bevat een overzicht van de risico’s van de SWO en een uitleg over de wijze waarop de risico’s worden beheerst. Bij de oprichting is besloten dat binnen de SWO geen weerstandsvermogen wordt gevormd. Dit is ook zo afgestemd met de toezichthouder (provincie Drenthe). De SWO doet in voorkomende

15

gevallen een beroep op beide gemeenten. Zij houden bij de inventarisatie van de weerstandscapaciteit rekening met het risico van deelname aan de SWO. Dit houdt in dat we eventuele exploitatieoverschotten of -tekorten van de SWO via de jaarlijkse bijdragen rechtstreeks met de deelnemende gemeenten verrekenen. Om te voldoen aan artikel 17, lid b, van het BBV nemen we bij het overzicht van baten en lasten onder andere 'het geraamde bedrag voor onvoorzien' een pro forma post op van € 1.000. 6. Omgang met tekorten/overschotten Gedurende de uitvoering van de begroting melden we afwijkingen in de reguliere uitvoeringsrapportages. Bij afwijkingen groter dan 5%, of afwijkingen van bijzondere aard doen we hiervan een tussentijdse melding aan het bestuur. Daarnaast vullen we deze tussentijdse melding aan met een voorstel voor bijsturing, te agenderen voor de eerstvolgende bestuursvergadering. Exploitatiesaldi komen in beginsel voor rekening of ten gunste van beide gemeenten.

16

Bijlage 1

Primaire begroting 2021 Extra taakstelling 600.000 in 2020 Budget voor uitvoering bijlage F Inbreng 2020 vanuit beide gemeenten opgenomen in MJB 2021-2024 SWO Cao-aanpassing Cao-aanpassing 2021 en 2022

HGV 2021 HGV 2022 HGV 2023 HGV 2024 HGV 2025 DWD 2021 DWD 2022 DWD 2023 DWD 2024 DWD 2025 41.983.813 42.131.020 42.037.710 42.119.876 42.119.876 17.009.037 16.827.237 16.729.747 16.762.564 16.762.564 381.028

381.028

381.028

381.028

I/S

381.028

42.364.841 42.512.048 42.418.738 42.500.904 42.500.904 17.009.037 16.827.237 16.729.747 16.762.564 16.762.564 650.161 Pm

1.198.191 Pm 270.419

1.186.256 Pm 270.419

1.178.080 Pm 270.419

1.178.080 Pm 270.419

-1.000.000 39.000 12.000

-1.250.000 39.000 12.000

-1.500.000

-1.750.000

-1.750.000

12.000

12.000

12.000

Periodieken

269.218 Pm

484.612 Pm 111.975

479.331 Pm 111.975

477.526 Pm 111.975

477.526 Pm 111.975

-200.000

-200.000

-200.000

-200.000

S S

-120.000 150.000

-120.000 150.000

-120.000 75.000

-120.000 25.000

-120.000

S I

14.000 40.000 58.000

14.000 40.000 -

14.000 40.000 -

14.000 40.000 -

14.000 40.000 -

S S I

Mutaties vanuit de begroting 2021-2024 gemeenten Korting bijdrage SWO (taakstelling) Taakstelling SWO vanuit "de schone lei" Correctie op taakstelling SWO (ondersteuning wethouder) Amendement: terugdraaien stopzetten bespelen carillon Korting bijdrage SWO ikv interne maatregelen herijking sociaal domein Tijdelijke formatie effectuering herijking sociaal domein Speerpunten begroting 2021 De Wolden: Progr.3 - blz. 32, € 14k structureel uitvoering SvN-regelingen Progr.4 - blz. 41, € 40k structureel extra formatie economische ontwikkeling Progr.7 - blz. 68, € 58k incidenteel extra formatie voor buurtteams Bijstellingen n.a.v. jaarrekening 2020 en overige Bijstelling eigen gemeentesecretaris Bijstelling kapitaallasten Bijstelling kosten Tractie Bijstelling licentiekosten Ontwikkelingen vanuit de Kaderbrief SWO bij begroting 2022 Bijstelling nieuwe investeringen Registratiesysteem vroeg-signalering schulden

Totaal bijdragen gemeenten Nieuw verdeelpercentage

-113.418 -22.354 56.464 39.311

-113.418 19.322 56.464 39.311

-113.418 63.415 56.464 39.311

-113.418 7.785 56.464 39.311

-113.418 224.707 56.464 39.311

-45.266 -9.257 22.536 15.689

-45.266 7.817 22.536 15.689

-45.266 25.628 22.536 15.689

-45.266 3.156 22.536 15.689

-45.266 90.956 22.536 15.689

pm 8.139

pm 8.139

pm 8.139

pm 8.139

Pm 8.139

pm 3.249

pm 3.249

pm 3.249

pm 3.249

Pm 3.249

42.034.144 42.791.476 42.441.324 42.209.684 42.426.606 17.407.205 17.311.848 17.151.887 17.110.427 17.173.227 70,72% 71,20% 71,22% 71,16% 71,19% 29,28% 28,80% 28,78% 28,84% 28,81%

17