10.01 - Raadsvoorstel -besluit versneld afsluiten privaatrechtelijke overeenkomsten voor drie woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7 i.v.m. netcongestie

Zaaknr: 2396690

Raadsvoorstel Nummer raadsvoorstel

Portefeuillehouder college / burgemeester griffier / initiatiefnemer raad

2397063

C. Schaatsbergen

Raadsvergadering

Programma / product / collegewerkplan

20 mei 2026

Programma 8 – Ruimtelijke ordening

ONDERWERP Versneld afsluiten privaatrechtelijke overeenkomsten voor drie woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7 i.v.m. netcongestie GEVRAAGDE BESLISSING 1. Een incidenteel budget voor drie woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7 voor 2026 van maximaal €220.000 beschikbaar te stellen en ten laste van het begrotingssaldo te brengen, en de risicoparagraaf aan te passen in de komende begroting. 2. In afwijking van het raadsbesluit ‘Processen ruimtelijke ordening’ van 13 november 2023, in te stemmen met het afsluiten van anterieure overeenkomsten voor drie woningbouwprojecten MientZuid, Centrum-Oost en Linie 3-7, voordat uw gemeenteraad een besluit neemt over de betreffende gebiedsvisies en -paspoorten en initiatieven. WETTELIJKE BASIS/ AANLEIDING RAADSVOORSTEL Eind 2024 kondigden regionale netbeheerder Stedin en landelijke netbeheerder TenneT netcongestie (drukte op het stroomnet) af voor Capelle aan den IJssel en de gehele regio. Begin 2026 is het prioriteringskader waarmee netbeheerders de schaarse ruimte op het stroomnet verdelen, gewijzigd. De belangrijkste wijziging is dat per 1 juli 2026 ook kleine aansluitingen, waaronder aansluitingen voor woningen, op de wachtlijst komen. Dat komt door een wijziging door de ACM in het maatschappelijk prioriteringskader, waarmee schaarse ruimte wordt vergeven.

De verwachting is dat er pas tussen 2032 en 2035 weer capaciteit beschikbaar komt voor kleine aansluitingen. Dit brengt de situatie in een nieuwe fase en naar een hoger urgentieniveau. Als wij geen maatregelen nemen, kan ruim 80% van onze woningbouwopgave van 10.000 woningen - waaronder Rivium - niet worden aangesloten op het net. Dit bedreigt de toekomstbestendigheid en leefkwaliteit van onze stad. Het is daarom zeer urgent dat we aansluitingen voor woningen en andere voorzieningen in lopende projecten zo snel mogelijk aanvragen en op de wachtlijst zetten. Wij stellen voor om zoveel mogelijk woningbouwprojecten bij eerste mogelijkheid aan te melden en op de wachtlijst te plaatsen. Hiervoor is een anterieure overeenkomst nodig. Wij stellen daarom voor om vroegtijdig met initiatiefnemers anterieure overeenkomsten af te sluiten, voordat de gebiedsvisies enpaspoorten formeel zijn vastgesteld. Dit is een van de maatregelen in het spoedplan netcongestie. Dit doet geen afbreuk aan het uiteindelijke besluitrecht van uw raad over gebiedsvisies en -paspoorten. BEOOGD DOEL / EFFECT Zo snel en voor zoveel mogelijk lopende woningbouwprojecten aanmelden bij de netbeheerder, prioriteit verzoeken en deze op de wachtlijst plaatsen.

Zodat we kunnen blijven werken aan onze woningbouwopgave - ambitie om 10.000 woningen te realiseren -, waardoor de toekomstbestendigheid en leefkwaliteit van onze stad wordt geborgd. 1

Zaaknr: 2396690

ONDERBOUWING VAN DE GEVRAAGDE BESLISSING Bestuurlijk belang Wonen is een eerste levensbehoefte en het voorzien in voldoende woongelegenheid is een belangrijke zorgplicht en -taak van de overheid. Nederland kent een groot woningtekort. Het realiseren van nieuwe woningen is noodzakelijk om dit tekort terug te dringen. Voldoende woningbouw zorgt voor betaalbaarheid, doorstroming, leefbare wijken, economische kracht en toekomstperspectief voor jong en oud. Wanneer woningbouw stagneert door gebrek aan transportcapaciteit op het stroomnet, dan kan de overheid deze zorgplicht en -taak op het vlak van wonen niet goed uitvoeren. Met de Omgevingsagenda, het Woningbouwprogramma en de handreikingen richting de provincie heeft uw raad de ambitie voor woningbouw fors verhoogd. De ambitie is om tot 2036 10.000 woningen te bouwen. Dit biedt niet alleen de mogelijkheid om een groot aantal woningen toe te voegen, maar ook om te investeren in de toekomstbestendigheid en leefkwaliteit van onze stad. Als we geen maatregelen nemen, kan ruim 80% van onze woningbouwopgave van 10.000 woningen - waaronder Rivium - tot 2035 niet worden aangesloten op het net en daardoor niet worden gebouwd. Daarom schakelen wij onze inspanningen nu op.

Spoedplan netcongestie – versneld contracteren woningbouwprojecten Wij stelden een spoedplan netcongestie op, waarin staat welke maatregelen we op korte termijn kunnen nemen om zoveel mogelijk bouwprojecten en initiatieven op het gebied van woningbouw en maatschappelijke voorzieningen toch door te laten gaan. Vanuit ruimtelijke ordening zijn wij actief betrokken bij de planning en start van woningbouwprojecten. Vaak is het omgevingsplan bij de start nog niet aangepast en zijn er nog geen omgevingsvergunningen verleend. Dit terwijl het wel aannemelijk is dat de woningbouwprojecten worden gerealiseerd. Om ervoor te zorgen dat de woningen gerealiseerd kunnen worden, kunnen wij lopende woningbouwprojecten vroegtijdig aanmelden bij de netbeheerder, prioriteit verzoeken en deze op de wachtlijst plaatsen. Door de urgentie en omdat onze woningbouwopgave omvangrijk is, is het noodzakelijk dit zo snel en voor zoveel mogelijk woningbouwprojecten te doen. Daarvoor is het essentieel dat het redelijkerwijs aannemelijk is dat het woningbouwproject daadwerkelijk start. De netbeheerders vragen een anterieure overeenkomst tussen ons en de initiatiefnemers als bewijsstuk. Hierin staan concrete afspraken over de te realiseren woonbehoefte, eventuele collectieve voorzieningen en kleinschalige onlosmakelijk verbonden activiteiten, en - indien nodig - wijzingen van het omgevingsplan.

Afwijken van ‘Processen ruimtelijke ordening’ Op 13 november 2023 heeft uw Raad het raadsvoorstel ‘Processen ruimtelijke ordening’ vastgesteld. Hierin staat dat wij bij het opstellen van onder meer gebiedsvisies en -paspoorten uw Raad hierover informeren met een vertrouwelijke collegebrief (nu: raadsinformatiebrief). Zodra de planvorming voldoende is uitgewerkt, leggen wij gebiedsvisies en -paspoorten ter besluitvorming aan u voor. Voor het opstarten van initiatieven die wij via de omgevingstafel faciliteren, is geen instemming van uw Raad nodig. Wel kan bij de omgevingsvergunning bindend adviesrecht van uw Raad van toepassing zijn. Na vaststelling van een gebiedsvisie en -paspoort is het wettelijk verplicht om het kostenverhaal publiekrechtelijk (via het omgevingsplan of een omgevingsvergunning) of privaatrechtelijk (via een anterieure overeenkomst) te borgen. De bevoegdheid tot het sluiten van anterieure overeenkomsten berust bij ons en is gemandateerd aan de concernmanager Stadsontwikkeling. Gezien de recente ontwikkelingen en het FCFS-principe is het zeer urgent om aansluitingen voor lopende woningbouwprojecten zo snel mogelijk aan te vragen en op de wachtlijst te zetten.

De drie lopende woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7, zijn echter nog onvoldoende uitgewerkt om gebiedsvisies en -paspoorten aan het college en de gemeenteraad ter besluitvorming voor te leggen.

2

Zaaknr: 2396690

Wij stellen daarom uw Raad voor om, in afwijking van het raadsbesluit ‘Processen ruimtelijke ordening’ van 13 november 2023, in te stemmen met het vroegtijdig afsluiten van anterieure overeenkomsten vóórdat u een besluit neemt over de 3 benoemde woningbouwprojecten. Het versneld afsluiten van privaatrechtelijke overeenkomsten van woningbouwprojecten is een van de maatregelen in het spoedplan netcongestie. Vroegtijdig afsluiten van anterieure overeenkomsten De overeenkomst is noodzakelijk als bewijslast voor een prioriteringsverzoek bij de netbeheerders en om op de wachtlijst te komen. In de overeenkomsten leggen wij concrete afspraken vast over onder andere: - de te ontwikkelen woningen met eventuele bijbehorende voorzieningen; - de wijziging van het omgevingsplan; - het kostenverhaal; - de wederzijdse rechten en plichten ten aan zien van de realisatie van het bouwplan. Algemene disclaimer Wij spannen ons maximaal in om samen met de initiatiefnemers vóór 1 oktober 2026 anterieure overeenkomsten af te sluiten. Mocht dit niet lukken, dan melden wij met andere vormen van privaatrechtelijke overeenkomsten alsnog de woningbouwprojecten bij de netbeheerders aan. De netbeheerders beoordelen of deze overeenkomsten (zoals intentieovereenkomsten met ondersteunende documenten) voldoende bewijslast bieden om een aansluiting te krijgen.

Gemeenteraad actief betrekken Het vroegtijdig afsluiten van anterieure overeenkomsten betekent niet dat we voor deze 3 woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7, geen gebiedsvisies en -paspoorten meer uitwerken en wij deze projecten niet meer ter besluitvorming voorleggen aan uw Raad. Wij werken de gebiedsvisies en -paspoorten nog steeds uit en leggen deze ter besluitvorming voor. Wij beraden in overleg met de griffie, op welke wijze wij u nauw betrokken houden bij de gebiedsvisies en -paspoorten, zodat uw raad voldoende sturing houdt op de planvorming van de 3 woningbouwprojecten. Blijven participeren Het vroegtijdig afsluiten van anterieure overeenkomsten betekent ook niet dat wij voor deze 3 woningbouwprojecten stappen in het participatietraject overslaan. Wij bedenken de plannen niet alleen, maar in samenspraak met de Capellenaren. Hierbij volgen wij het Capels participatie handboek als leidraad. Bestuursrecht boven privaatrecht De vaststelling van plannen in gebiedsvisies en -paspoorten (planologische besluiten) is een bevoegdheid van uw Raad. Het afsluiten van de anterieure overeenkomst (privaatrechtelijke overeenkomst) is een bevoegdheid van ons. Bestuursrecht prevaleert altijd boven privaatrecht. Een anterieure overeenkomst legt slechts een inspanningsverplichting voor ons vast en geen toezegging over de uitkomst van de planprocedure.

Uw Raad is dus niet gebonden aan de overeenkomst en kan ten alle tijden besluiten een plan niet vast te stellen of dit in gewijzigde vorm doen. Daarmee behoudt uw Raad al haar bevoegdheden ten aanzien van de plannen. Risico’s Door versneld met de initiatiefnemer een anterieure overeenkomst af te sluiten bestaat het risico dat wij afspraken maken die achteraf niet aansluiten op politieke keuzes van uw raad. Dit kan leiden tot vertraging, onvrede bij de initiatiefnemers of druk op de bestuurlijke verhoudingen. Als beheersmaatregel nemen wij in de anterieure overeenkomsten ontbindings- en opschortende voorwaarden en een bepaling op dat bestuursrecht altijd prevaleert boven privaatrecht, zodat een bouwplan na het afsluiten van de overeenkomst nog kan worden gewijzigd. Een belangrijk doel van een anterieure overeenkomst is het vastleggen van kostenverhaal. De overeenkomst legt kostenverdeling en verantwoordelijkheden vast over grondexploitatie, infrastructuur, voorzieningen, duurzaamheidsmaatregelen etc. Zonder vastgesteld gebiedsvisie of paspoort of een ander inhoudelijk kader bestaat het risico dat wij onvoldoende inzicht hebben in de plankosten en deze onvoldoende achteraf kunnen verhalen. Wij streven ernaar om de plankosten 3

Zaaknr: 2396690

maximaal bij de initiatiefnemer te verhalen. Als beheersmaatregel nemen we bepalingen op voor betaling van meerkosten in de anterieure overeenkomsten. De meerkosten die wij achteraf niet kunnen verhalen bij de initiatiefnemer, nemen we op in de risicoparagraaf. Met de maatregel om versneld overeenkomsten te sluiten bij de 3 woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7, zonder dat gebiedsvisies en -paspoorten zijn vastgesteld, heeft als consequentie dat de ambtelijke organisatie extra plankosten maakt. Kosten die onder gewone omstandigheden - zonder deze maatregel - niet gemaakt worden. Deze kosten lopen vooruit op het afsluiten van de anterieure overeenkomst en kunnen niet of gedeeltelijk bij de initiatiefnemer verhaald worden. Dit heeft een directe financiële consequentie van maximaal €220.000 – benoemd in bijlage 2 - voor het begrotingssaldo. Daarnaast verwerken we de financiële gevolgen van de 3 woningbouwprojecten in de risicoparagraaf bij de komende begroting zoals opgenomen in bijlage 2. Afwijzing raadsvoorstel Als uw raad het voorstel afwijst, moeten we voor deze drie woningbouwprojecten eerst de gebiedsvisies en gebiedspaspoorten laten vaststellen door ons en uw raad. Pas daarna kunnen we afspraken maken met de ontwikkelaars en de anterieure overeenkomst afsluiten.

Dit hele traject moet vóór 1 oktober 2026 afgerond zijn, omdat we woningbouwprojecten vanaf die datum kunnen aanmelden bij de netbeheerders voor een plek op het stroomnet. Gezien de huidige status van deze 3 woningbouwprojecten is dit niet haalbaar. De verwachting is dat andere gemeenten eveneens veel woningbouwprojecten op 1 oktober 2026 aanmelden. Door het FCFS-principe verkleint een latere aanmelding onze kans op tijdige aansluiting aanzienlijk. Als gevolg hiervan sluiten - onder voorbehoud van voldoende capaciteit bij de netbeheerders - ongeveer 1.330 woningen pas veel later, dan tussen 2032 en 2035, aan op het stroomnet. Maatschappelijke en financiële baten voor woningbouw In de begroting wordt woningbouw eenzijdig vanuit kosten benaderd, waardoor onterecht de indruk ontstaat dat woningbouw vooral geld kost. In werkelijkheid levert elke toegevoegde woning aanzienlijke maatschappelijke en financiële baten op. Dat zijn structurele baten in de meerjarenbegroting. Deze financiële baten zijn voor de gemeente, vele malen groter dan de noodzakelijke investering. Los van de maatschappelijke baten, rendeert woningbouw voor de programmabegroting.

Gelet op het bestuurlijk belang en het ongunstige alternatief besluiten wij u voor te stellen om, in afwijking van het raadsbesluit ‘Processen ruimtelijke ordening’ van 13 november 2023, in te stemmen met het vroegtijdig afsluiten van anterieure overeenkomsten voor drie woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7, vóórdat uw raad een besluit neemt over de betreffende gebiedsvisies en -paspoorten en initiatieven. FINANCIELE CONSEQUENTIES / WIJZE VAN DEKKING De extra kosten van maximaal €220.000 lopen vooruit op het afsluiten van de anterieure overeenkomst en kunnen niet of gedeeltelijk bij de initiatiefnemer verhaald worden. Dit heeft een negatief gevolg van maximaal €220.000 voor het begrotingssaldo 2026. De risico’s die samenhangen met het versnellen van woningbouwprojecten in verband met netcongestie worden opgenomen in de risicoparagraaf bij de komende begroting zoals opgenomen in bijlage 2. REACTIES VAN DERDE / FORMELE INSPRAAK EN ZIENSWIJZEN / COMMUNICATIE Er wordt zowel met de ambtelijke organisatie als met initiatiefnemers gecommuniceerd over dit besluit.

4

Zaaknr: 2396690

VOORTRAJECT In het door uw Raad op 3 juli 2023 vastgestelde Programma Duurzaamheid 2023-2026 ‘Capelle verandert duurzaam’ staat dat wij knelpunten op het stroomnet willen voorkomen. In het door het college op 16 december 2025 vastgestelde Capels Actieplan Netcongestie (CAN) is het stimuleren van netbewuste nieuwbouw als een van de acties met de grootste impact opgenomen. Het concept CAN is met de toenmalige raad besproken in de commissie Stadsontwikkeling en Beheer van 23 september 2025. In een themasessie met uw Raad op 15 april 2025 informeerden wij u over de gevolgen van netcongestie. In een informerende commissie met u op 15 april 2026 informeerden wij u over de toegenomen urgentie en de actuele stand van zaken van netcongestie. VERVOLGTRAJECT N.v.t. RAADSCOMMISSIE Commissie Stadsontwikkeling en -Beheer van 11 mei 2026 BIJLAGE(N) WELKE TER KENNIS VAN DE RAAD WORDEN GEBRACHT 1. 2. 3. 4.

GEHEIM - Informatie 3 woningbouwprojecten versneld contracteren netcongestie GEHEIM - 2026 gevolgen 3 woningbouwprojecten versneld contracteren netcongestie Raadvoorstel ‘Processen ruimtelijke ordening’ 13 november 2023 Werkproces Verkennen en begeleiden initiatief

NADERE INFORMATIE / TECHNISCHE VRAGEN BIJ Hui Jun Hu-Chang, h.hu-chang@capelleaandenijssel.nl, (06) 2968 0650

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester,

R. Elling MA

drs. J.J. Manusama

5

Zaaknr: 2396690

Raadsbesluit De raad van de gemeente Capelle aan den IJssel; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 21 april 2026 B E S L U I T: 1. Een incidenteel budget voor drie woningbouwprojecten Mient-Zuid, Centrum-Oost en Linie 3-7 voor 2026 van maximaal €220.000 beschikbaar te stellen en ten laste van het begrotingssaldo te brengen, en de risicoparagraaf aan te passen in de komende begroting. 2. In afwijking van het raadsbesluit ‘Processen ruimtelijke ordening’ van 13 november 2023, in te stemmen met het afsluiten van anterieure overeenkomsten voor drie woningbouwprojecten MientZuid, Centrum-Oost en Linie 3-7, voordat uw gemeenteraad een besluit neemt over de betreffende gebiedsvisies en -paspoorten en initiatieven. Vastgesteld in de openbare vergadering van 20 mei 2026 De griffier, de voorzitter,

6