SM 1166207 bijlage Plan van Aanpak Alcohol en Drugs

Actieplan Preventie alcohol en drugs onder jongeren “Laat ze niet (ver)zuipen!” Klikken om tekst toe te 2022 – 2025voegen

Concept versie 19 oktober 2021

Inleiding Aanleiding De aanleiding van dit plan van aanpak is de afspraak in het coalitieakkoord 2019-2022 Nieuwe Wegen, Vaste Waarden! De daarin aangekondigde evaluatie naar de effectiviteit en doelmatigheid van de verstrekte gelden aan organisaties/ instanties die zich bezighouden met alcohol- en drugs(preventie) is inmiddels uitgevoerd. In de kadernota is 20.000 euro jaarlijks beschikbaar gesteld om in navolging daarop dit actieplan op te stellen en daaruit volgende acties uit te voeren. Ook sluiten we met dit plan aan bij de ambities in het lokale preventie akkoord. Het preventieakkoord wordt in november 2021 ondertekend door de wethouder en betrokken partijen. Evaluatie Er zijn al diverse partijen die zich bezighouden met preventie alcohol en drugs: Jellinek, de Boei, Waypoint en de GGDrU. Zij krijgen subsidie om activiteiten rondom preventie uit te voeren. In het preventieoverleg vindt afstemming plaats tussen deze partijen en wordt de voortgang gemonitord. De samenwerking tussen Jellinek, de Boei, GGDrU, Waypoint en de gemeente is uniek in deze regio. Het bundelen van de krachten zorgt voor verbetering van de activiteiten en een groter bereik. Uit de evaluatie blijkt dat de meeste (sub)doelen die gesteld waren zijn gehaald. Dat betekent echter niet dat we er zijn. Preventie vergt veel tijd. Hierbij spelen nieuwe inzichten een rol, zoals het IJslands model.

In dit actieplan borduren we voort op de huidige aanpak met alle betrokken partners. Nieuwe speerpunten in dit plan van aanpak zijn afgeleid uit het IJslands model: • Verhogen van ouderbetrokkenheid • De omgeving van jongeren meer betrekken: school, ouders/opvoeders, kerken en vrije tijd settings, sportverenigingen, welzijn / jongerenwerk, etc.

• Vergroten inzicht in alcohol en drugsgebruik onder jongeren in Bunschoten (o.a. de ‘waarom’-vraag) beantwoorden.

Probleemschets en doelgroep Cijfers alcohol De GGD regio Utrecht (GGDrU) voert jaarlijks onderzoek uit naar de gezondheid van (een deel van) onze inwoners. Ook het gebruik van alcohol wordt daarin bevraagd. Doordat alle GGD’s in Nederland dezelfde vragen stellen is vergelijken met andere gemeenten en regio’s mogelijk. Het meest recente onderzoek (2019) van de GGD is uitgevoerd onder jongeren (2e en 4e klas voortgezet onderwijs). De volgende zaken vallen op: 1.

Jongeren drinken meer dan in regiogemeenten Bunschoten 2019

Regio Utrecht 2019

In de laatste vier weken alcohol gedronken (2e + 4e klas)

41%

23%

Bingedrinken (2e + 4e klas)

32%

15%

Ouders keuren alcoholgebruik niet af

52%

43%

2.

Jongeren onder de 18 jaar drinken vooral bij anderen thuis en in de sportkantine of bij een vereniging Bunschoten 2019

Regio Utrecht 2019

Bij vrienden

87%

74%

In de sportkantine of bij een vereniging

19,5%

4,5%

Alcohol: 'Ach, zoveel kwaad kan het toch niet?' Alcohol drinken heeft een grote impact op het leven van jongeren. Onder invloed van alcohol wordt de stap naar andere middelen kleiner en rekken de grenzen op. Ook geven drugsgebruikers in onderzoek aan dat zij zijn gestart met alcoholgebruik. Door de focus op alcohol te leggen zetten we dus automatisch ook in op het verminderen van drugsgebruik. Alcohol is het meest gebruikte genotmiddel in ons land. Het gebruik is sociaal en economisch diep in onze samenleving geworteld. Om betrokkenheid te genereren bij ouders en anderen in de omgeving van jongeren is het belangrijk dat we helder zijn over de gevolgen van alcoholgebruik. Ruim 80% van de volwassen Nederlanders drinkt alcohol. Een derde van de Nederlanders van 18 jaar of ouder voldeed in 2015 niet aan de nieuwe norm van de Gezondheidsraad om geen dan wel maximaal 1 glas alcohol per dag te drinken. Ook onder jongeren wordt er verontrustend veel gedronken. Dit laten de cijfers in Bunschoten ook zien. Schadelijke gevolgen Alcohol is een potentieel giftige stof met schadelijke gevolgen. Alcohol heeft een schadelijk effect op de ontwikkeling van de hersenen. Juist als de hersenen nog in ontwikkeling zijn, zijn ze erg kwetswaar voor alcohol. Het drinken van veel alcohol in korte tijd (het zogenaamde ‘binge drinken’) is nog slechter voor het brein.

Pubers met alcoholproblemen scoren lager dan andere jongeren op taalvaardigheid, intelligentie, aandacht en ruimtelijk inzicht. Het drinken van alcohol kan daarmee op allerlei gebieden in het leven van jongeren invloed hebben. Bovendien is de kans om op latere leeftijd problemen te krijgen met alcohol ook groter naarmate men in de puberjaren veel drinkt. Alcohol drinken verhoogt het risico op seksueel risicovol gedrag, zoals onveilige seks of het overschreiden van (eigen) grenzen. Alcohol brengt veel schade toe aan de gezondheid van de drinkers, maar ook aan de maatschappij. Alcohol is een niet te onderschatten aanjager van geweld en overlast, met name in het uitgaansleven. Tevens vergroot het de kans op verkeersongevallen en letselschade. Jongeren die frequent alcohol gebruiken, lopen een verhoogd risico om crimineel gedrag te vertonen.

Alcohol: 'Ach, zoveel kwaad kan het toch niet?' Ook op de lange termijn heeft alcohol gevolgen (Expertisecentrum Alcohol Trimbos): • lichamelijk gevolgen, zoals minder vitaal ouder worden, het (eerder) ontwikkelen van gezondheidsklachten • psychische gevolgen, zoals angst, depressie of geheugenproblemen. • sociale gevolgen, bijvoorbeeld doordat het problemen binnen gezinnen creeërt • financiële gevolgen, wanneer het zo uit de hand loopt dat er schulden gemaakt worden Natuurlijk hangen bovenstaande gevolgen met elkaar samen. Dit is niet alleen nadelig voor de persoon zelf en diens naasten, maar brengt ook grote maatschappelijke kosten met zich mee wanneer iemand zorg en ondersteuning nodig heeft als gevolg van problematisch alcoholgebruik (denk aan schuldhulp, ondersteuning vanuit de Wmo, maatschappelijke opvang, verslavingszorg, etc.) Drinken moet dus zo lang mogelijk worden ontmoedigd. Het is steeds duidelijker dat alcohol nog schadelijker is dan al werd aangenomen. Hoe jonger er wordt begonnen met drinken, hoe groter de schade voor hersens op korte en lange termijn. Schoolprestaties kunnen achteruit gaan, maar er zijn ook lange termijn gevolgen zoals een vergrote kans op alzheimer en dementie. Bewustwording bij jongeren neemt toe Er is ook goed nieuws: (sommige) jongeren zijn zich zelf ook bewust van deze problematiek.

Bij de commissie Samenleving van 9 september was er een groepje jongeren dat meedeed aan ‘wethouder voor 1 dag’. Zij zagen in hun dorp problemen met alcohol en wilden zich inzetten om dit tegen te gaan. Zij presenteerden hun oplossingen: •

Opvoedavondje past niet in de cultuur

•

Jongeren drinken met name vanwege groepsdruk

•

Er moet iets gedaan worden aan het imago van drinken

•

Jongeren moeten beeld van ervaringsdeskundigen zien

•

Jongeren moeten uitgedaagd worden door middel van andere dingen doen, zoals sportevenementen

Omgeving De cijfers laten zien dat ouders en de omgeving een belangrijke rol spelen in het alcohol gebruik onder jongeren, het is dus heel belangrijk om ze te betrekken. Kijkend naar onze gemeente zien we dat het organiseren van ‘veranda ontmoetingsplekken’ regelmatig voor komt, waarbij veelal grote groepen jongeren samenkomen om bij iemand thuis te gaan zitten. De doelgroepen voor dit actieplan zijn jongeren, ouders en sport- en andere verenigingen. Misschien goed om ook nog te benadrukken dat dit jongeren zijn van 13/14 en 15/16, zij mogen dus eigenlijk helemaal nog niet drinken. Sportverenigingen zijn vaak plekken waar jongeren beginnen met drinken, deze moeten ook expliciet bij het plan van aanpak betrokken worden. De omgeving van jongeren is niet alleen van grote invloed, soms heeft deze omgeving er ook direct belang bij om geen actie te ondernemen om alcohol te voorkomen onder jongeren. Sportkantines verdienen bijvoorbeeld geld aan consumpties die worden gekocht, en alcohol is hier een groot onderdeel van bij sommige kantines. Ook bij sociale evenementen van de kerk wordt soms alcohol gedronken. Sportverenigingen en kerken zijn soms terughoudend om dit als probleem te zien, omdat ze bang zijn dat ze bezoekers verliezen aan andere plekken die nog wel alcohol serveren.

Ouderbetrokkenheid stopt niet bij de thuissituatie. Ouders kom je overal tegen. Ouders van pubers kunnen hun kind niet vastbinden, en de angst voor sociale uitsluiting speelt een grote rol. Je kind gaat naar school, sport, uitgaansplekken, je vertrouwt er als ouder op dat je kind veilig is in die omgeving. Maar dan moeten partijen in die omgeving daar wel aan bijdragen. Ouders kunnen het dus niet alleen doen. Daarom is het van belang dat ouders samen optrekken en hun krachten bundelen richting sport en kerk.

Bovendien hebben ouders hulp nodig van handhaving en regelgeving. De verbinding hiermee komt als aanbeveling terug aan het einde van dit plan van aanpak.

Drugs Cijfers Uit de GGD monitor zien we dat het percentage van jongeren die ooit lachgas hebben gebruikt hoger is dan regionaal. Het wiet/ hasj gebruik is vergelijkbaar met de regio Utrecht. De professionals en betrokken partijen uit het veld maken zich ook zorgen om het harddrugs gebruik in Bunschoten. Hierover zijn geen cijfers, gezien dit niet in de GGD-monitor is opgenomen, omdat dit volgens de GGD nog niet echt speelt bij deze leeftijdsgroep. Er is de afgelopen jaren ook geen ander kwantitatief onderzoek met als focus drugsgebruik uitgevoerd, dat maakt dat er geen lokale harde cijfers zijn. Het is dus ook moeilijk om hard te maken hoe groot dit probleem daadwerkelijk is. Een mooie eerste stap zou zijn om dit d.m.v. onderzoek in beeld te brengen. Jellinek heeft hiervoor een offerte uitgebracht, welke onder de interventies zal worden toegelicht. 1. Jongeren onder de 18 jaar hebben vaker lachgas gebruikt dan in regiogemeenten Bunschoten 2019

Regio Utrecht 2019

Ooit wiet of hasj gebruikt

12%

9%

Ooit lachgas gebruikt

12,5%

5,2%

Drugs wordt in Bunschoten vaak gezien als een probleem wat bestreden moet worden, terwijl drank als gemeengoed wordt gezien. Heroïne en crack zijn het verslavendst, maar meteen daarna volgen alcohol en tabak. Drugs vinden we slecht, alcohol zien we als sociaal smeermiddel van onze maatschappij. Maar alcohol kan er toe leiden dat jongeren met drugs gaan experimenteren. Daarom willen we met dit actieplan focussen op de preventie van alcohol onder jongeren en daarmee ook preventie van drugs bewerkstelligen.

Strategie en doelstellingen Ambitie: er wordt minder overmatig en zwaar gedronken in de gemeente Strategie: Samen met de bestaande partners: Jellinek, GGD, de Boei en Waypoint zetten we in op het betrekken van de omgeving van jongeren. Met name de ouderbetrokkenheid willen we vergroten. Ouders hebben een belangrijke rol in de ontwikkeling van het alcoholgedrag van hun kinderen, waarbij vooral het hanteren van normen en het stellen van regels (geen alcohol drinken) beginnend alcoholgebruik uit kan stellen en de kans op problematisch drinken verlaagt. Jongeren drinken minder vaak als zij een groter besef hebben van de schadelijkheid van drinken, als ouders strenge regels hanteren over alcoholgebruik en er veel toezicht en veel steun van ouders wordt ervaren (Tuithof et al., 2017). Het is met name de alcohol-specifieke opvoeding die effect heeft op het alcoholgebruik van het kind. De algemene opvoedgedragingen steun, kennis en toezicht van de ouders hangen niet samen met alcoholgebruik in de afgelopen maand door het kind (De Looze et al., 2014). Wanneer ouders het drinken van alcohol als schadelijk zien, strenge regels ten aanzien van alcohol hebben en vertrouwen hebben in hun eigen maatregelen om het alcoholgebruik van hun kind te beïnvloeden, hebben hun kinderen minder vaak de afgelopen maand alcohol gedronken. Doelstellingen: 1. Jongeren in Bunschoten drinken minder alcohol.

Indicatoren: Het verschil tussen lokaal niveau en regionaal niveau is afgenomen met 10% voor zowel binge drinken als in de laatste vier weken alcohol gedronken. 2. Ouderbetrokkenheid bij problematiseren alcoholgebruik onder jongeren neemt toe. Indicatoren: Percentage van ouders dat alcohol afkeurt bij hun kinderen neemt toe met 10%. Meer ouders hebben deelgenomen aan het project ouderbetrokkenheid van Jellinek. 3. Er is meer inzicht waarom en hoeveel jongeren drinken of drugs gebruiken. Indicator: opleveren van kwalitatief onderzoek naar inzicht. 4. De betrokkenheid van de omgeving (kerken, sportverenigingen, scholen, gezondheidszorg etc.) bij problematiseren alcoholgebruik onder jongeren neemt toe. Indicatoren: Kerken, sportverenigingen en scholen worden betrokken bij uitvoering van dit plan van aanpak.

Het IJslands model

De gemeente Bunschoten wil graag de werkzame elementen uit het IJslands model gebruiken. We vragen partners om in hun uitvoering bovenstaande principes centraal te stellen.

Interventies Met de opgestelde doelstellingen als leidraad zijn Waypoint, de Boei, de GGDrU, Jellinek en de gemeente zijn gezamenlijk tot de volgende interventies gekomen. Er wordt gestart met een antenne onderzoek met als doel inzicht te krijgen in het drugsgebruik van jongeren: waarom gebruiken ze, hoe komen ze aan de middelen, hoe staan ouders er tegenover (volgens de jongeren). Dit is een goede basis om de rest van de interventies beter in te zetten. Daarnaast willen we graag een ontmoetingsplek voor jongeren creëren, die is er op dit moment nauwelijks. Ontmoetingscentrum De Bron is opgezet om voor jong en oud, onafhankelijk van geloofsovertuiging en achtergrond, een plek van ontmoeting te zijn in Bunschoten. Het doel hiervan is de jongeren op jonge leeftijd een gezonde plek bieden voorkomt rondhangen, mogelijk overlast en te vroege blootstelling middelen als bijv. drank en drugs. Tot slot geven de cijfers en het IJslands model aanleiding om de ouders van de jongeren te betrekken. Dit willen we doen door ouders ondersteuning te bieden in hun opvoedkundige rol m.b.t. alcohol en drugsgebruik en hiermee alcohol en drugsgebruik onder jongeren te ontmoedigen. Dit is nadrukkelijk een collectieve aanpak, individuele ondersteuning lijkt niet zo geschikt voor Bunschoten omdat groepsdruk (ook onder ouders) een grote rol speelt. Interventies

Uitvoerende partijen en planning

Doelstelling

Kosten

1. Antenne onderzoek

Jellinek & de HvA Q1 – Q2 2022

3. Er is meer inzicht waarom en hoeveel jongeren drinken of drugs gebruiken.

Eenmalig 12.000 euro

2. De bron plek bieden jeugd

De Boei, de Bron & Waypoint & sportverenigingen & kerken 2022 – 2025

1. Jongeren in Bunschoten drinken minder alcohol. 4. De betrokkenheid van de omgeving (kerken, sportverenigingen, scholen, gezondheidszorg etc.) bij problematiseren alcoholgebruik onder jongeren neemt toe.

Jaarlijks 10.800 euro

3. Ouderbetrokkenheid

Jellinek, de Boei, Waypoint en de ouders. 2022 – 2025

2. Ouderbetrokkenheid bij problematiseren alcoholgebruik onder jongeren neemt toe.

Jaarlijks 5.150 euro

Aanbeveling: Mix harde en zachte aanpak Een succesvolle aanpak voor de preventie van alcohol en drugs kent een harde en zachte aanpak. De samenwerking van alle partners in het brede domein van preventie is pas effectief als regelgeving, handhaving en educatie samengaan in een gezamenlijk integrale effectieve aanpak (figuur 1). De vier belangrijke pijlers van effectief alcohol- en drugspreventiebeleid zijn: fysieke en sociale omgeving, regelgeving en handhaving, voorlichting en educatie en signalering, advies en ondersteuning. Alleen in samenhang zorgen ze voor effectief beleid rond middelengebruik. Het is vrijwel onmogelijk om de pijler voorlichting en educatie goed in te zetten zonder de pijler regelgeving en handhaving (en omgekeerd). Een regel zonder voldoende handhaving is een loze regel. Zowel de politiepet als de zorgpet zijn hiervoor nodig. Er moet nagedacht worden over vergunningenbeleid, het inzetten van BOA’s, het instellen van sancties. De gemeente is hierin in de lead en zal een positie in moeten nemen. Dit gaat verder dan de afdeling samenleving, welke tot nu toe de trekker is rondom het preventiebeleid. Dit vraagt samenwerking tussen de verschillende afdelingen. De gemeente moet daarom de verbinding leggen intern tussen de verschillende afdelingen: sociaal domein & openbare orde en veiligheid.

We werken tenslotte allemaal aan hetzelfde doel: de jeugd groeit veilig op in Bunschoten, maar hebben andere tools om dit te bereiken. Dit plan van aanpak is een aanzet om het gesprek te starten. We willen graag de verbinding opzoeken met de verschillende domeinen, om zo te komen tot een effectieve integrale aanpak. De aanbeveling is dan ook om in te zetten op de samenwerking tussen de afdelingen samenleving en openbare orde en veiligheid.