Presentatie 23052024 Gemeente Breda jaarstukken 2023

Planning & control Sturing & Grip

Raad Gemeente Breda Jaarstukken 2023

Jaarstukken lezen met accent(en)

…zonder nadruk op de centen

Henk Boshove 06 51369916 info@BusinessAct.nl

Ik gooi ‘m er gewoon nóg weer even in ☺

Net zo lang tot jullie in koor meteen het antwoord roepen

2 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Gemeentelijke P&C zit boordevol met gewenste en zeer ongewenste of niet optimale..

G -------En die kun je dus aanpassen. Slechte of irritante gewoontes (vanuit perspectief van de Raad eruit. Desgewenst nieuwe (betere) gewoonte ervoor in de plaats

Waar beginnen jullie met lezen Jaarstukken?

3 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Managementsamenvatting Wie van jullie wordt daar blij van?

4 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Twee kleine stukjes tekst in een zee van woorden

De zee van woorden bevat heel erg veel werkwoorden

Managementsamenvatting Wie van jullie wordt daar blij van? Managementsamenvatting bevat héél véél “werkwoorden” we hebben, we doen, we organiseerden, we openden, we ondersteunden, we werkten, we zijn gestart, we vernieuwden, we stelden op, we boden, we hebben ingezet, etc. Het gaat continue over het DOEN Wat weinig aan de orde komt is DOEL

5 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Hebben jullie als Raad - naast die management samenvatting wellicht ook behoefte aan een BESTUURLIJKE samenvatting?

Management samenvatting Wie van jullie wordt daar blij van?

6 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Met daarin bijvoorbeeld o.a. informatie over • • • • • • • • •

De wel/niet of deels gerealiseerde hoofdoelen van de raad uit de begroting De voortgang en status van langjarige beleidsdoelen (halen we de doelen in de resterende tijd) De vooruitblik op wat goed loopt, wat bijgesteld moet worden of waar je meer hebt bereikt dan verwacht Informatie over status grote projecten, belangrijke investeringen en de daaraan gekoppelde doelen Status raadsdoelen die zijn gekoppeld aan (einde) huidige raadsperiode Of de inzet van bestemmingsreserves heeft geleid tot de gewenste resultaten In hoeverre de investeringsplanning op hoofdlijnen op koers ligt en wat belangrijkste aandachtspunten zijn Of de nieuwe opzet van de ambitieuze investeringsagenda met overprogrammering succesvol is Etc. etc.

Tekst in management samenvatting In 2023 hebben we ondanks moeilijke marktomstandigheden veel woningen opgeleverd. In 2023 is zelfs het hoogste niveau in jaren bereikt (2022: 971, 2021: 851). Dit was het maximaal haalbare. Desondanks hebben we ten opzichte van onze planning en doelen forse achterstanden opgelopen. Zo bedraagt voor 2022 en 2023 samen de opgelopen achterstand 861 woningen. We hebben de volgende oplossingen voor een inhaalslag en het halen van onze doelen in deze Raadsperiode: A/B/C. Daarmee is het einddoel van XXX in 2026 haalbaar

Controlerende rol Raad bij Jaarstukken (1)

Opstellen Jaarstukken = verantwoordelijkheid COLLEGE

RAAD heeft controlerende rol inzake de Jaarstukken Vaststellen van de Jaarstukken = RAAD

Vaststellen RAAD = decharge verlenen aan het COLLEGE voor het gevoerde beleid & de hierover afgelegde verantwoording

7 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Even opfrissen… Wat controleert de externe accountant ook al weer (niet)?

8 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Toetsen op criteria Rechtmatigheid sinds 2023 verdeeld over College van B&W en Accountant

Wat betekent dit voor de Auditcommissie (AC) en wat betekent dit voor de Raad? niet

niet

Controlerende rol RAAD bij Jaarstukken (2)

Als de accountant zich primair richt op de JAARREKENING… en de AuditCommissie zich met name richt op de ACCOUNTANT & de JAARREKENING... RAAD JIJ Wie is dan aan zet om stevig de controlerende rol in te vullen voor het geheel van de JAARSTUKKEN? JIJ

9 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Goed om te weten als RAAD wat de Auditcommissie wel/niet doet (concreet) inzake de Jaarstukken

10

Jaarstukken: óók vooruitkijken (1)

Programmabegroting [Beleid 2025-2028 o.b.v Kadernota + nieuwe ontwikkelingen + actueel financieel meerjarenperspectief

Kadernota [Beleidsmatig Richtinggevend begroting 2025 + actueel financieel perspectief 2024 e.v.]

Strategische InvesteringsPlanning (SIP) [Jaarlaag 2025 en meerjaren perspectief] Bestuursrapportage [Stand van zaken lopend jaar 2024 & vooruitblik einde begrotingsjaar]

Jaarstukken [terugblik, momentopname NU, startmogelijkheden 2024 e.v.

Jaarrapportage Grondexploitaties [verantwoording 2023, vooruitblik 2024 e.v.] MEI

Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Actualisatie beleidskader Kapitaalgoederen MEI/JUNI

JUNI/JULI

SEPTEMBER

OKTOBER

11

Jaarstukken: óók vooruitkijken (2)

Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

BEST WEL JAMMER als je als Raadslid de Jaarstukken vol actuele status beleidsprogramma’s, financiële positie, risico’s, stand van zaken voortgang investeringen, inzet bestemmingsreserves voor Raadsdoelen, doorkijk komende 4 jaar, aankomende belangrijke beleidsvisies / aankomende actualisatie kaderstellende beleidstukken etc.) NIET ZOU GEBRUIKEN

REFLECTEREN

ORIËNTEREN

COMBINEREN

INSPIREREN

DEBATEREN

DIRIGEREN

Stuurmogelijkheden in P & C (1) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document

12 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

TIP (1): Bekijk nooit één stuk apart. Zoek altijd logische samenhang en een breed (tijd) perspectief

(2) Bekijk het thema gericht

Samenhang is extreem belangrijk

(3) Kijk naar wat er niet staat

Stuurmogelijkheden in P & C (2) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document Wat betekent dit concreet voor de jaarstukken 2023 die jullie binnenkort bespreken?

13 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Inhoudelijke toelichting programma’s versus indicatoren

Stuurmogelijkheden in P & C (3) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document Jaarstukken 2023

14 Jaarstukken 2023

Jaarstukken 2022 Jaarstukken 2023

Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Begroting 2023

Stuurmogelijkheden in P & C (4) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document

15 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Iets kortere samenvatting (1) Aantal uithuisplaatsingen daalt in 4 jaar tijd met 5% (2) Aantal noodzakelijke plaatsingen in crisis-/verblijfs- en gesloten jeugdhulp daalt in 4 jaar (excl. Gezinshuis/pleeggezin) (3) Verblijfsduur van verblijf met zorg wordt verkort met 2% t.o.v. 2018 (4) Aantal pleegzorg- en gezinshuisplaatsingen stijgt met 5% t.o.v. 2020 (zodat minder andere uithuisplaatsingen nodig zijn) (5) Aantal pleegouders stijgt met 5% ten opzichten van 2020

Begroting 2024

Jaarstukken 2023

Stuurmogelijkheden in P & C (5) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document

BEGROTINGsdoelen 2023 1. Aantal uithuisplaatsingen daalt in 4 jaar tijd met 5% 2. Aantal noodzakelijke plaatsingen in crisis-/verblijfsJaarstukken 2023 Raad Breda /gesloten jeugdhulp daalt in 4 jaar (excl. Henk Boshove gezinshuis/pleeggezin) 23 mei 2024 3. Verblijfsduur verblijf met zorg wordt verkort met 2% t.o.v. 2018 4. Aantal pleegzorg- en gezinshuisplaatsingen stijgt met 5% t.o.v. 2020 (zodat minder andere uithuisplaatsingen nodig zijn) 5. Aantal pleegouders stijgt met 5% ten opzichten van 2020

Uithuisplaatsing? 2022: 369 ->> 2023: 342 Aantal noodzakelijke plaatsingen? 2022: 117 ->> 2023: ??? Verblijfsduur verblijf met zorg? 2022: niet te meten (geen parameter) 2023: daling 179 dagen (2018) naar 153 (2013) Aantal pleegzorg-en gezinshuisplaatsingen? 2022: lichte stijging ->> 2023: ??? Aantal pleegouders? 2022: ??? ->> 2023: ???

Jaarstukken 2023

16

Stuurmogelijkheden in P & C (3) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document

17 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

TIP (1): Bekijk nooit één stuk apart. Zoek altijd logische samenhang en een breed (tijd) perspectief

(2) Bekijk het thema gericht

PDF & CTR F

(3) Kijk naar wat er niet staat

Stuurmogelijkheden in P & C (3) Doe NIKS met P&C op basis van 1 document Zoeken en vinden (of niet) met PDF en CTR+F werk goed als je zoekt op specifieke thema’s, projecten, doelstellingen, indicatoren Maar zoeken op woorden kan ook leuk / interessant zijn

18 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

TIP (1): Bekijk nooit één stuk apart. Zoek altijd logische samenhang en een breed (tijd) perspectief

(2) Bekijk het thema gericht

PDF & CTR + F

(3) Kijk naar wat er niet staat

Zoekwoorden

Achterstand (met spatie erachter): 12 x genoemd)

19 Vertraging (met spatie erachter): 29 x genoemd

Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

conform (met spatie ervoor en erachter): 44 x genoemd doel (met spatie erachter): maar 53 x genoemd) gerealiseerd (met spatie erachter): maar 31x genoemd waarvan 22x als standaard kopje in € tabel of in sisa tabel) bereikt (met spatie erachter): 9 x genoemd

Van de resterende 9x -> 2x in de variant met niet ervoor -> niet bereikt

De variant -> niet bereikt -> komt in de tekst niet voor

onderuitnutting (met spatie erachter): 8 x genoemd overschrijding (zonder spatie erachter): 36 x genoemd

Begroting 2023

Armoede

Vitaal & sociaal Breda: Ambitie, p. 21

Snel diagonaal Jaarstukken lezen: Info staat (denk ik) opgenomen in het onderdeel “schulden en preventie” bij “Wat hebben we hiervoor gedaan”. O.a. inkorten MSNP, afkoop schuldsanering Jaarstukken 2023 Raad Breda inwoners, ondersteuning ondernemers

20

Vitaal & sociaal Breda: Wat gaan we daarvoor doen, p. 40

Henk Boshove 23 mei 2024

Pilot en ervaringsdeskundigen komen overigens niet meer terug in jaarstukken Vitaal & sociaal Breda: Leren ontwikkelen werken. Financiële toelichting op programma, p. 49

Breda duurzame en bestendige stad: Leren ontwikkelen werken. Wat gaan we daarvoor doen, p. 94

Extra geld en de daarmee verrichte extra inzet en extra resultaten niet afzonderlijk zichtbaar in jaarstukken. Weet ook niet of dat überhaupt zou kunnen € 600.000 van de € 3,3 mln. besteed in 2023 als ik het goed lees in de stukken. Beetje vreemd. Of lees ik niet goed?

Breda duurzame en bestendige stad: Financiële toelichting op programma, p. 100

Bedrag lijkt +/- 100% te zijn ingezet. Wat lastig is: er staat nóg een bedrag van 2,4 mln. voor energiearmoede in jaarstukken (niet besteed): energiefixers

Begrotingspost subsidies: Subsidie ontvangers, p. 232/233

In jaarstukken verder geen inzicht of info hierover

Jaarstukken 2023

Armoede

Brief aan alle Bredanaars, p. 4

21 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Management samenvatting, p. 9

Vitaal & sociaal Breda: Leren ontwikkelen werken. Wat hebben we bereikt, p. 48

Jaarstukken 2023 Vitaal & sociaal Breda: Leren ontwikkelen werken. Wat hebben we ervoor gedaan, p. 49/50

22 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Armoede

Jaarstukken 2023 Vitaal & sociaal Breda: Financiële toelichting programma. Leren, ontwikkelen, werken, p. 62

23 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Breda duurzame en bestendige stad: Financiële toelichting op programma, p. 131

Armoede

Jaarrekening: Overlopende passiva, p. 288-289

Jaarrekening: Overzicht incidentele baten en lasten, p. 301

Armoede

24 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Bestuursrapportage 2023

Armoede

25

Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Biedt info in Jaarstukken 2023 goede input voor proces, afweging en totstandkoming nieuw beleidskader? Wanneer jullie nieuw beleidskader vaststellen… WAT is dan iets om meteen mee te nemen als RAAD (1-2-3) (1) Heldere doelen / randvoorwaarden / resultaten in beleidskader (2) Vertaling hiervan naar P&C cyclus: concreet maken zodat je vervolgens goede voortgangsinfo krijgt (3) Wanneer, wat en hoe wil je (laten) evalueren?

Kredieten / Investeringen / SIP

Hoe werkt jullie SIP en de daarin opgenomen overprogrammering Worden jullie er BLIJ van ?

26 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Hoe vaak komt het woord GRONDEXPLOITATIE voor in Begrotingen en jaarstukken ?

Begroting 2022 & 2023 en 2024 circa 100X Jaarstukken 2021 203X Jaarstukken 2022 230X Jaarstukken 2023 203X

Grondexploitaties (1)

27

Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Als het zo vaak voorkomt dat zou het wel eens belangrijk kunnen zijn

Hoe sturen en controleren jullie als Raad op de grondexploitaties bij de jaarstukken ? Jaarrapportage Grondexploitaties is een beknopt stuk. De bijlage met alle relevante informatie (ga ik vanuit) is een stuk waar geheimhouding opgelegd is. Kan ik dus niet inzien. Hoop dat jullie daar wel serieus naar kijken. Grondexploitatie = middel hele belangrijke doelen van Breda te realiseren Focus dus vooral op de inhoud -> doen de grondexploitaties wat ze moeten doen & leveren ze wat ze moeten leveren (en liefst ook op tijd en binnen de inhoudelijke en financiële randvoorwaarden

Grondexploitaties (2) Jaarrapportage Grondexploitaties 2023 Breda

28 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Begroting 2024 Breda parameters (idem Jaarrekening 2022)

Breda

Grondexploitaties (3)

29 Jaarstukken 2023 Raad Breda Henk Boshove 23 mei 2024

Tilburg Jaarstukken 2023

Eindhoven, Meerjarenprognose Grondexploitaties 2024

Grondexploitaties (4)

30 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Begroting 2021, paragraaf Grondbeleid

Begroting 2022, paragraaf Grondbeleid

Jaarstukken 2022, Paragraaf Grondbeleid

Sheet 7 mei 2022 sessie

Reserves & Voorzieningen ..en relatie met de inhoud (1)

Enkele uitzonderingen bij de meeste gemeenten. Ook bij Breda

31 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Reserves & Voorzieningen (2) Bestemmingsreserves en voorzieningen (uitzonderingen daargelaten) hebben altijd een relatie met de inhoud & doelen van de gemeente Qua systematiek Inhoudelijk

Bekijk ze het liefst in meerjarig perspectief …achteruit én (ver) vooruit indien mogelijk Met beleidsbegroting, met financiële deel begroting, met paragrafen

Probeer die relatie te leggen én anders.. Laat het je uitleggen! Nog beter -> zorg dat het duidelijk(er) wordt gemaakt IN de jaarlijkse P&C documenten

32 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

reserve versnellingsopgave wonen

Management samenvatting, p. 24

Reserves & Voorzieningen (3)

Reserve neemt af van € 10 mln. eind 2022 naar € 5,6 mln. eind 2023

33

Duurzaam wonen in Breda, p. 129

Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Vanuit reserve is minder bijgedragen aan “Duurzaam wonen in Breda” dan was begroot Duurzaam wonen in Breda, p. 130

Ca 3 mln. is in 2023 onttrokken aan reserve voor 3 grondexploitaties op basis van raadsbesluiten

Paragraaf Grondbeleid, p. 209 - 211

De 3 onttrekkingen betreffen Stadionstraat, Donkerstraat, Bouverijen. Onttrekkingen zijn bedoeld om verliezen te dekken. Verliezen die anders t.l.v. jaarresultaat 2023 zouden komen

Duurzaam wonen in Breda, p. 134

reserve versnellingsopgave wonen

Reserves & Voorzieningen (4)

34

Jaarrekening – overzicht reserves, p. 277

Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Doet de reserve wat ie moet doen?

Hoeveel woningen ga je nu versnellen met deze inzet van € 4,4 mln Jaarrekening – toelichting reserves, p. 280

Wat was reden om te kiezen om de reserve in te zetten voor enkele tekorten bij grondexploitaties? Had je die woningen anders niet of later gerealiseerd?

Jaarrekening – Overzicht incidentele baten en lasten, p. 301

Komen jullie zelf ook met ideeën wensen om de resterende reserve in te zetten voor versnelling woonopgave Jaarrekening – Financieel totaaloverzicht, p. 315

Reserves en voorzieningen (5) Egalisatievoorzieningen

Jaarstukken 2022

Begroting 2023

35 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Af en toe vergelijken maakt het (raads)leven interessanter

Jaarstukken 2023

Begroting 2024 Begroting 2023

Lees de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van A tot Z …en misschien wel 2 of 3 keer In de laatste 10 (!!!) sheets (na de struisvogel) diverse screenshots van passages uit jullie paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen + samenvatting risico’s kapitaalgoederen zoals opgenomen in jullie Risicoparagraaf -

Doorlopende “slecht nieuws” uitzending Speelt al jaren Steeds extra geld en nog geen adequate oplossingen Diverse nieuwe problemen worden ontdekt Nog niet alles is goed in beeld gebracht Op bijna alle onderdelen worden aandachtspunten gemeld Extra budget structureel en incidenteel Extra voorziening gevormd met flinke dotatie Extra investeringen ook nodig Extra risico’s (zie ook risicoparagraaf) Oude kaderstellende beleidsdocumenten op diverse kapitaalgoed onderdelen Komend jaar Actualisatie Beleidskader in de RAAD

36 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Lees de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van A tot Z …en misschien wel 2 of 3 keer (2)

37 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Lees de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen van A tot Z …en misschien wel 2 of 3 keer (3)

Lees na het lezen van de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen en de passage over kapitaalgoederen in Risicoparagraaf nog eens een keer de recente presentatie door die op 7/3 met jullie is gedeeld. Als daar een opname van is: kijk die nog eens terug. Belangrijk voor behandeling Jaarstukken 2023 & voor actualisatie beleid

38 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Meer inzicht vertalen naar slimme keuzes & actie Have fun met P&C!

39 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

KOP nooit in het zand steken..

Altijd in beweging blijven als Raad (samen met Griffie, Auditcommissie, Accountant, Rekenkamer)

Henk Boshove 06 51369916 info@BusinessAct.nl

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaal goederen (1)

40 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Samenvatting risico’s inzake kapitaalgoederen paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing 41 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (2)

42 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (3)

43 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (4)

44 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (5)

45 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (6)

46 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (7)

47 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (8)

48 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023

Screenshots uit jullie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen (9)

49 Jaarstukken 2022 Raad Breda Henk Boshove 17 mei 2023