Motie Astrid Kucher Zelfzorgappartementen voor senioren en studenten / jong volwassenen incl bijlage

M O T I E Kadernota 2024 Zelfzorgappartementen voor senioren en studenten / jong volwassenen De volgende personen of organisaties dienen deze motie in:

We stellen de raad voor om het volgende besluit te nemen: We stellen vast dat: In de woonvisie en de kadernota worden trends en intenties genoemd: ● Vergrijzing, toename van alleenstaanden, invloed op de zorgsector ● Vraag naar zorgwoningen en betaalbare, kleine woningen ● Welzijn: preventie, voorlichting, positieve gezondheid, gezonde levensstijl, sociaal netwerk ● Eigen verantwoordelijkheid, zelfredzaamheid, wederkerigheid ● Geïntegreerde aanpak, geclusterde woonvormen, samenwerking met kennisinstellingen ● Stem van woningzoekenden een plek geven in participatietrajecten ● Stimuleren en faciliteren, initiatiefnemers uitdagen De documenten houden een scheiding aan tussen huisvesting van senioren (woningcorporaties/zorginstellingen) en studenten/jongeren (commerciële partijen). Enkele projecten met collectieve woonvormen zijn opgestart. Daarin ondersteunen ouderen elkaar of helpen vrijwilligers hen. We hebben nagedacht over en houden rekening met: ● Ouderen die geclusterd wonen, kunnen elkaar helpen op basis van wederkerigheid. Maar blijft de motivatie om te helpen over een lange periode bestaan? En op enig moment zullen helpers ook zelf hulpbehoevend worden. ● Mensen samenbrengen om elkaar te helpen heeft meer effect als dit wordt gefaciliteerd.

Een app zou ouderen kunnen ontzorgen, persoonlijke sociale contacten stimuleren, aanzetten tot geschikte sportieve activiteiten en informeren over gezonde voeding. Hun welzijn kan de behoefte aan zorg verschuiven naar een latere leeftijd. ● In een verhardende maatschappij is het goed als jongeren worden gemotiveerd om maatschappelijke en sociale taken te verrichten. We vinden dat:

●

●

● ●

●

Als in één gebouw ouderen, studenten en jong volwassenen in kleine appartementen worden ondergebracht, vermindert dat de huisvestingsproblemen van deze drie groepen. Niet alleen ouderen helpen daarbij elkaar, maar ook studenten en jongeren bieden (al dan niet tegen een vergoeding) hulp aan. Een sociale app, speciaal voor de groep oudere bewoners van één gebouw of enkele gebouwen, bevat verbindende functionaliteiten. Zoals chatten, noodalarmering, vrijwilligersplatform, sociale activiteitenplanner, agenda. Een handige (landelijke) activiteitenapp voor 50+-ers bestaat al en zou als basis kunnen dienen. Hierin kan ieder lid een activiteit plaatsen, of deelnemen aan activiteiten van anderen. Samenwerkende opleidingsinstituten stimuleren dat studenten gebruik maken van de woonvorm en zich daarbij actief inzetten. Daardoor is meer hulp mogelijk dan de ouderen zelf onderling kunnen bieden en worden zorginstanties ontlast. De kans van slagen en het effect op de maatschappij is groter als bij de ouderen een selectiesysteem wordt toegepast. Bijvoorbeeld door spreiding in sociale klasse (diversiteit, kansengelijkheid), leeftijd, voorkeur voor alleenstaande ouderen die in een grote woning wonen, nauwelijks familie of mantelzorgers hebben, dreigen te vereenzamen en die enthousiast zijn over deze woonvorm. Projecten kunnen worden opgesplitst naar korte en lange termijn.

Bijvoorbeeld in bestaande flats met kleine appartementen bij vertrek van huurders de voorkeur geven aan senioren en studenten en zo op den duur het gebouw met deze doelgroepen opvullen. En parallel daaraan nieuwbouwprojecten opstarten.

We vragen de raad om: In overleg te treden met woningcorporaties en andere mogelijke partners om een gecombineerde woonvorm met wederzijdse hulp op basis van wederkerigheid voor senioren, studenten en jonge volwassenen te realiseren.

Zelfzorgappartementen voor senioren en studenten / jong volwassenen Een win-win-situatie met sociale en maatschappelijke basis

1.

Introductie

Een tekort aan woningen voor enerzijds ouderen en anderzijds studenten en jonge - nog thuis wonende - volwassenen noopt tot actie. Senioren hebben behoefte aan geschikte woningen en zorg. En faciliteiten om zo lang mogelijk een gezonde levensstijl in stand te kunnen houden en zelfstandig te kunnen zijn. Faciliteiten die sociale contacten (tegen eenzaamheid, verveling en depressie), gezonde voeding en voldoende beweging bevorderen. Factoren die aantoonbaar de gezondheid en levenskwaliteit verbeteren en het tijdstip waarop zorg nodig is kunnen uitstellen. Een maatschappelijk woonconcept kan woonruimte en zelfzorg samenbrengen. In zelfzorggebouwen, huurwoningen in flats of omgebouwde kantoorpanden, die relatief weinig bouwoppervlak in aanspraak nemen, zouden niet alleen de ouderen elkaar kunnen helpen, maar ook studenten en jong volwassenen als hulp worden ingezet. Woonruimte voor senioren ontlast de woningmarkt, want als ouderen geschikte woningen vinden, kunnen gezinnen hun (te) grote huizen overnemen. Jong volwassenen kunnen zich beter ontwikkelen als ze zelfstandig, dus niet meer bij hun ouders wonen. En studenten ervaren minder stress als zij eenvoudiger aan geschikte woonruimte kunnen komen. In elk gebouw brengt een sociale activiteitenapp hulpvragen en -aanbod samen.

Dit is de plek waar bewoners zich kunnen aanmelden voor activiteiten die hun buren erop zetten of die centraal worden georganiseerd in gemeenschappelijke ruimtes. De app ontzorgt en stimuleert onderlinge sociale contacten.

2.

Doel

Op een relatief klein perceel senioren en studenten onderbrengen met zo weinig mogelijk inzet van externe (zorg)instanties. Gericht op een gezonde leefstijl zodat de ouderen bij gevorderde leeftijd hier zelfstandig kunnen blijven wonen. De ouderen ontzorgen, dusdanig dat nagenoeg alle hulp intern wordt aangeboden. Een prettige leefomgeving, met een hechte gemeenschap waarin men loyaal is en elkaar graag ondersteunt. Waarin eenieder het gevoel heeft een nuttige bijdrage aan de samenleving te bieden. “Een dorp in een flat”.

3.

Doelgroepen • • • • •

Senioren vanaf 70 jaar, die nog geestelijk en lichamelijk fit zijn. Senioren vanaf 70 jaar die enige hulp nodig hebben. Zij zijn mobiel, eventueel met hulpmiddelen en geestelijk zelfredzaam. Personen met (beginnende) dementie passen niet in deze woonvorm. Jongere senioren vanaf 60 jaar om het evenwicht tussen helpers en geholpenen gezond te houden. Studenten, nationaal en internationaal. Met voorkeur voor studenten die opleidingen volgen die aansluiten op de hulpvragen. Jong volwassenen die anders door gebrek aan geschikte woningen te lang bij hun ouders zouden blijven wonen.

1 Astrid Kucher 13052024

4.

Bouwvorm en faciliteiten

Een flatgebouw, met aan het eind van elke galerij een studentenwoning. Of een omgebouwd kantoorpand waar ouderen en jongeren buren van elkaar zijn. Kleine flats voor senioren, woonkamer/keuken, slaapkamer, tweede kleine slaapkamer/bergruimte, badkamer/toilet/inloopdouche. Vooral geschikt voor één persoon gezien de vele alleenstaanden, maar met ruimte voor een tweede bed. Voor studenten en jongeren een gemeenschappelijke woonkamer/keuken per woning. Mogelijke faciliteiten: • Gemeenschappelijke woonkamer met minibibliotheek, gezelschapsspelletjes, dagelijkse kranten en ruimte om activiteiten te organiseren. • Sportruimte met eenvoudige kracht/fitnessattributen voor senioren en jongeren. Groot genoeg om activiteiten zoals gymnastiek of dansen voor groepen te kunnen organiseren. • Behandelruimte voor therapeuten, zoals fysiotherapeut. • Gemeenschappelijke keuken waar in groepjes (op afspraak), eventueel met een kok (in opleiding) kan worden gekookt. • Gebruikelijke faciliteiten zoals berging, parkeerplaats of parkeergarage, fietsenstalling. Eventueel deelauto’s. • Binnenplaats, tuin met terrasje en drankautomaten, wandelpaden. • Wasgoedservice, pedicure, magnetronmaaltijden, minisupermarkt, … • Noodtelefoon en/of -knoppen in de woningen. • Per gebouw een aanspreekpersoon, de coördinator, die ook zelf in het gebouw woont.

Deze beheert de app, houdt fysiek toezicht en controleert of degenen die hulpverplichtingen hebben zich hieraan houden. • Een bewonerscommissie die de sfeer en samenwerking bevordert, bewoners bij activiteiten betrekt, voorstellen doet, de functies van de app monitort.

5.

De app

Een app legt de basis voor onderlinge hulp en voor het aangaan van sociale contacten. Per gebouw vormen de bewoners daarin een community. De volgende functies zouden nuttig kunnen zijn: • • • • •

•

Chatten en videobellen (vergelijkbaar met Whatsapp) Alarmering in noodsituaties door één druk op de knop waarmee meldingen naar enkele vooraf gespecificeerde personen gaan. Vrijwilligersplatform waarin hulpvragen en hulpaanbod voor iedereen inzichtelijk worden geplaatst. Het gaat dan om hulp één op één, in specifieke situaties. Reserveringsgedeelte om magnetronmaaltijden, pedicure, kapster of een ruimte in het gebouw of een deelauto te reserveren. Een sociale activiteitenplanner, voor individueel en groepsgebruik. Iedereen kan een activiteit plaatsen, een gebeurtenis op een vast te leggen tijdstip en met een maximaal aantal personen. Wie gaat er mee naar de stad, of wandelen, samen kaarten of koffiedrinken? Bewoners kunnen hiervoor eenvoudig aanmelden door aan te vinken. Centraal georganiseerde activiteiten staan in het groepsgedeelte, al dan niet met vooraanmelding via de app. Bijvoorbeeld regelmatige gymnastiekuurtjes, workshops gezonde voeding, ontspanningsoefeningen, een kaartavond, puzzeluurtje. Persoonlijke agenda die data van persoonlijke hulp en activiteiten weergeeft en waarin de in het algemene gedeelte van het gebouw georganiseerde activiteiten staan.

2 Astrid Kucher 13052024

• •

6.

Eventueel een registratiegedeelte waarin het aantal hulpuren van jongeren of jonge ouderen zijn vastgelegd. Voor statistische doeleinden of ter controle als een hulpverplichting geldt. Compatibel met Google assistent zodat voor bijvoorbeeld slechtzienden spraakbesturing mogelijk is.

Hulpprincipes

Per woonlaag worden de bewoners en studenten aan elkaar gekoppeld. Elke oudere heeft vaste basishulp, die regelmatig kijkt op alles in orde is en helpt als iemand niet met de app overweg kan. Hulp kan bestaan uit huishoudelijke taken, klusjes, (samen) boodschappen doen, helpen met de computer of smartphone, naar arts of therapeut begeleiden, samen koffie drinken, een spelletje doen, een wandelingetje maken, bewegingsoefeningen doen, samen koken. In eerste instantie kunnen bewoners worden geselecteerd op hun enthousiasme om aan deze woonvorm deel te nemen. Dan is er geen noodzaak om hen te verplichten tot het bieden van hulp. Ouderen helpen elkaar voor zover dat qua gezondheid mogelijk is, op vrijwillige basis. Als “jongere” ouderen een woning toegewezen krijgen (om te voorkomen dat alleen maar hulpbehoevenden in het gebouw verblijven), kan worden overwogen hen wel te verplichten enige tijd ouderen te helpen. Heeft een oudere naaste familie, dan zou die ook een bijdrage in de hulp moeten leveren, tenzij die ver weg woont. Het concept mag geen vervanging van mantelzorg worden. De studenten en jongeren krijgen de plicht om een minimum aantal uren te helpen. Enerzijds één op één, anderzijds worden ze ingedeeld om groepsactiviteiten op te zetten en te begeleiden. Om te bevorderen dat genoeg hulp wordt geboden, zou een (financiële) beloning of sanctie kunnen worden ingezet.

Registratie van aangeboden hulp kan via de app, met datum, tijdsduur, categorie. De helper registreert dit en de geholpene bevestigt de hulp via een link.

7.

Interne bevolkingsopbouw

Diversiteit staat centraal. Een evenwicht tussen “jonge” en “oude” senioren, mensen met verschillende achtergronden en inkomensniveaus, studenten uit verschillende culturen en die deelnemen aan verschillende soorten opleidingen. Enkele opties voor de toewijzing van appartementen: • Richtlijnen voor de procentuele verdeling naar inkomen, leeftijd en mate van behoefte aan hulp om diversiteit te behouden. • Een ballotagesysteem voor zowel ouderen als studenten en jongeren. • Prioriteit voor toekomstige bewoners die als alleenstaanden een gezinswoning bezet houden. • Voorkeur voor ouderen die geen mantelzorger hebben. • Voorrang voor (eenzame) alleenstaanden.

3 Astrid Kucher 13052024

8. Samenwerking met opleidingsinstituten Samenwerking met universiteiten, hogescholen en praktijkopleidingen is een optie: • Stimuleren dat studenten deelnemen aan deze woonvorm. • Zelfzorgwoningen zo mogelijk in nabijheid van opleidingsinstituten creëren. • Opnemen van een gedeelte van de hulp door studenten in opleidingsprogramma’s die daarvoor geschikt zijn. Als een soort maatschappelijke stage beschouwen, met voldoende hulpuren om rechtmatig op een cv te kunnen zetten. • Mogelijkheid praktijkervaring op te doen, zoals vers koken voor een groep senioren door een kok of keukenhulp in opleiding, een aankomend fysiotherapeut die een beweegprogramma met senioren doet. Kapster, schoonheidsspecialiste, pedicure, …

9. Haalbaarheid Een uitdagend concept met een maatschappelijke toegevoegde waarde. Dit gaat veel verder dan andere initiatieven zoals Knarrenhof. De eerste stap naar de uitvoering zou een marktonderzoek onder de doelgroepen kunnen zijn. Wil men elkaar helpen? Op welke gebieden? Wil men afzien van een eigen auto en een deelauto gebruiken? Kan de gemeente bouwgrond beschikbaar stellen of het zoeken naar geschikte locaties faciliteren? Woningcorporaties of particuliere investeerders? Zien lokale opleidingsinstituten de toegevoegde waarde? Welke plaatselijke organisaties willen als partner optreden? Een pilot, om praktijkervaring op te doen, eventueel in vereenvoudigde vorm of op kleine schaal, kan het proces versnellen. Aangezien dit concept niet alle woonruimtetekorten zal oplossen, kan een start met een groep geselecteerde, enthousiaste bewoners en partnerorganisaties een eerste indruk van de haalbaarheid geven.

4 Astrid Kucher 13052024