2025-09-29 Presentatie ZZS en PFAS voor gemeenteraden

Aanpak OMWB van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), zoals PFAS

Zichtbaar samen werken aan een schone, veilige en duurzameleefomgeving

Even voorstellen ▪

Jacky Priester, j.priester@omwb.nl, 06-52857420

▪

Projectleider Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) bij Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant

▪

Kennisvertegenwoordiger ZZS voor Noord-Brabant bij Omgevingsdienst NL

▪

Voorzitter projectgroep ZZS bij Omgevingsdienst NL

▪

Casemanager Afvalstoffen Terminal Moerdijk (ATM)

2

Wat zijn Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) ▪

CMR • Carcinogeen (kankerverwekkend), H350 • Mutageen (het verandert je DNA en dus je erfelijke eigenschappen), H340

▪

• Reprotoxisch (het beschadigt je voortplantingsorganen of kind tijdens de zwangerschap), H360 PBT

▪

• Persistent (moeilijk afbreekbaar) en Bio accumulerend en Toxisch (op lange termijn) vPvB

▪

• Zeer Persistent en zeer Bio accumulerend Stoffen van soortgelijke zorg • Bijvoorbeeld hormoon verstorende stoffen

▪

ZZS-navigator van het RIVM: https://rvszoeksysteem.rivm.nl/Stoffen 3

Wettelijke kader ZZS onder de Omgevingswet Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), paragraaf 5.4.3, ZZS ▪

Artikel 5.23 (informeren over emissies ZZS) • Het bevoegd gezag, bedoeld in afdeling 2.2, wordt elke vijf jaar geïnformeerd over: a. de mate waarin ZZS in de lucht of het water worden geëmitteerd; en b. de mogelijkheden om de emissies van ZZS in de lucht of het water te beperken.

▪

Artikel 5.24 (Vermijdings- en reductieprogramma (VRP) voor ZZS) • Overzicht mogelijkheden tot vermijden • Indien niet mogelijk overzicht technieken om emissie te voorkomen en te beperken • Informatie over de bedrijfszekerheid en de kosten van de technieken • Informatie over afwenteleffecten • Informatie over het rendement en de validatie van de technieken 4

Wanneer is paragraaf 5.4.3 uit Bal van toepassing? ▪

Bij een verwijzing naar activiteiten in hoofdstuk 3 van het Bal

▪

Feitelijk alleen voor activiteiten die als vergunningplichtig zijn aangewezen

▪

Indien een verwijzing ontbreekt proberen we toch proactief te zijn als er ZZS zijn

▪

Voor ZZS nu ook nog artikelen 1.6 en 1.7 van de Omgevingswet; voorzorg en zorgplicht

▪

In Omgevingsvisie en -plan moeten voorzorg en zorgplicht voor ZZS nader worden gedefinieerd

5

Vermijdings- en reductieprogramma’s (VRP’s) Paragraaf 5.4.3 van het Besluit activiteiten leefomgeving verplichting VRP (artikel 5.24) • Actueel VRP: 1 keer in de 5 jaar aan bevoegd gezag Wat staat er in een VRP: • Maatregelen/mogelijkheden om emissie van ZZS te vermijden of om het gebruik en de emissies van ZZS te reduceren • De mate waarin die maatregel of techniek zich in de praktijk bewezen heeft (BBT/BBT+) • Informatie over bedrijfszekerheid en kosteneffectiviteit maatregel/techniek. • Afwenteleffecten Het VRP is een continu proces 6

Emissiedatabase ZZS ▪

RIVM vult ZZS-emissiedatabase met informatie ZZS van de OD’s

▪

e-MJV module voor ZZS is nu ook actief voor invullen door bedrijven

▪

Dit voor aanleveren van informatie over ZZS, conform artikel 5.23 Bal

▪

www.e-mjv.nl/zzs

▪

Deze informatie gaat niet naar de EU, zoals alle andere info e-MJV

7

PFAS in het nieuws

8

Wat zijn PFAS en waarom worden ze zoveel gebruikt? • Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS)

• De sterke bindingen in de moleculen maakt dat PFAS tegen zeer hoge temperaturen bestand zijn • De vet- en waterafstotendheid tegelijkertijd, kunnen anders heel moeilijk verkregen worden

9

Problemen met PFAS Door de sterke chemische bindingen zeer stabiel, daardoor persistent, bioaccumulerend en toxisch (PBT)

• • • • • • • • • • •

Immuunsysteem aangetast Verminderde vruchtbaarheid Zwangerschapsvergiftiging Laag geboortegewicht

Bij sterk verhoogde PFAS gehalten:

Slechte respons na vaccinatie Hormonale ontwikkelingen Puberteit vertraging Start menopauze eerder

Schildklier metabolisme

• • • •

Nierkanker Leverkanker Schildklierkanker

Colitis ulcerosa (ontstekingen in darm)

Verhoogd cholesterol Diabetes type II 10

PFAS als ZZS • Pas begin dit jaar zijn (de meeste) PFAS aangewezen als ZZS • Daarom pas sinds dit jaar betere mogelijkheden voor een aanpak van PFAS • Dit echter dus enkel voor vergunningplichtige bedrijven • Weten dat er ook meldingsplichtige bedrijven PFAS kunnen hebben en zelfs die niet eens hoeven melden

• PFAS wordt nu goed meegenomen bij de (VRP’s van) gemeentelijke vergunningplichtige bedrijven • Voor de (niet) meldingsplichtige bedrijven proberen we anderszins achter aanwezigheid PFAS te komen

• Aanpak PFAS bij (niet) meldingsplichtige bedrijven op basis van voorzorg- en zorgplichtbeginsel 11

Verschillende sporen voor aanpak van ZZS ▪

Omgevingsdiensten, bij OMWB met projectgroep ZZS

▪

Regionale samenwerking ZZS binnen zes regio’s, samen met GGD en RIVM

▪

Landelijke projectgroep ZZS bij ODNL, met samenwerking RIVM in ‘kennisinfrastructuur’

▪

Alles voor een zo effectief mogelijke aanpak van ZZS

1 2

Projectmatige aanpak van ZZS door de OMWB ▪

In 2019 begonnen met ZZS-inventarisaties voor provincie Noord-Brabant

▪

Onderlinge afstemming tussen Brabantse omgevingsdiensten en waterbeheerders

▪

Vanaf 2021 uitvraag van VRP’s bij provinciale bedrijven, behalve afvalverwerkers

▪

In 2021 begonnen met ZZS-inventarisaties voor drie gemeenten

▪

Later voor alle gemeenten gestart met ZZS-inventarisaties

▪

Inmiddels ook al enige tijd bezig met VRP’s voor gemeentelijke bedrijven

▪

Dit jaar en volgend jaar VRP’s voor afvalverwerkers, ook gemeentelijke

1 3

Deelprojecten ZZS vanuit ODNL 1.

Standaardteksten ZZS voor vergunningen milieu

2.

Opzet aanpak VRP’s voor ZZS bij afvalverwerkers

3.

Aanpak ZZS in bodem opzetten

4.

ZZS-inventarisaties; gemeentelijk vergunningplichtig

5.

Beoordelen VRP’s, o.a. branchegerichte VRP’s

6.

PFAS, o.a. inbreng op MOC uitfaseren PFAS blusschuim

7.

Dataopbouw

8.

Kennisniveau over ZZS bij VTH van de 28 OD’s op orde

9.

Aanpak voor ZZS bij meldingsplichtige bedrijven

10. Prioritering aanpak ZZS 11. Indirecte lozingen (in het kader van de KRW) 14

Samenwerking met RIVM Diverse onderzoeksvragen aan RIVM 1.

Thermisch reinigen van met PFAS verontreinigde grond

2.

Reinigen van afvalwater en blusschuim met PFAS

3.

Factsheet voor formaldehyde

4.

Traject ‘train de trainer’ voor herkennen ZZS op etiketten

5.

Digitale ‘casusuurtjes’ ZZS

15

Vragen?

Zichtbaar samen werken aan een schone, veilige en duurzameleefomgeving

Zichtbaar samen werken aan een schone veilige en duurzame leefomgeving