Tekst presentatie raad kennismaking financiën

Presentatie (nieuwe) raadsleden 23 januari 2023 – Introductie Financiën Dia 1: Opening Opening door Arno. Algemeen voorstelrondje. Dia 2: Agenda ▪ Opening ▪ Presentatie financiën ▪ Vragenronde ▪ Sluiting Dia 2: Presentatie financiën ▪ P&C-cyclus (Kadernota, Begroting, Prorap, Jaarstukken). ▪ Functies/rol van de Raad in de P&C-cyclus. ▪ Baten (Belastingen, Heffingen, Gemeentefonds). ▪ Lasten (structureel versus incidenteel). Dia 3: P&C-cyclus (incl. de functies/rol van de raad in de cyclus) Binnen elke gemeente heb je te maken met een planning-en-controlcyclus (P&C-cyclus). Met deze cyclus wordt inzichtelijk gemaakt in hoeverre de doelstellingen van de gemeente bereikt worden en welke (financiële) middelen daarvoor nodig zijn. Het is wettelijk verplicht voor de gemeente om in het kader van de P&C-cyclus elk jaar in ieder geval een begroting en jaarrekening te maken. Ter voorbereiding van de begroting wordt er een kadernota opgesteld, door veel gemeenten ook wel de voorjaarsnota genoemd. Daarnaast hebben wij één tussentijdse rapportage: de programmarapportage. Dia 4: Kadernota (vooruitkijken) De kadernota is het startpunt van de P&C-cyclus. De kadernota is het kaderstellende document op het gebied van beleid en financiën. De nota geeft een eerste schets van de beleids- en financiële ontwikkelingen voor de volgende begroting.

De kadernota bestaat uit algemene beleidsuitgangspunten, een financieel meerjarenperspectief en verschillende financiële effecten. Allereerst zijn er autonome ontwikkelingen, ontwikkelingen die op ons afkomen en waar we niet omheen kunnen. Voorbeelden zijn bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen boven de VZG-richtlijn, CAO-ontwikkelingen, inflatie etc. Daarnaast zijn er positieve en negatieve financiële effecten. Deze zijn afkomstig van de ambtelijke organisatie, maar waar nog geen dekking voor is. Negatieve financiële effecten moeten op dit moment voldoen aan de drie O’s: onvoorzienbaar, onvermijdbaar, onuitstelbaar. De reden hiervoor is dat we niet genoeg financiële middelen hebben om bepaalde wensen te realiseren. Rol raad Wat gaan we het komende jaar doen met het gemeentegeld? Het college bekijkt de huidige financiële situatie en vervolgens worden – als de financiële situatie dit toelaat – de nieuwe

prioriteiten bepaald. Vervolgens is de raad aan zet. De raad mag wijzigingen voorstellen en nieuwe voorstellen doen. Vervolgens worden deze voorstellen uitgewerkt in de begroting. Er wordt vooruitgekeken naar wat ontwikkelingen gaan betekenen voor het lopende begrotingsjaar en komende begrotingsjaren. De raad geeft met de kadernota de financiële kaders aan waarbinnen het college de begroting moet opstellen. Dia 5: Programmabegroting (vooruitkijken) De begroting bestaat uit de programmabegroting voor het komende jaar en een meerjarenraming voor de drie volgende jaren. Bijvoorbeeld programmabegroting 2023 en meerjarenraming 20242026. Het begrotingsjaar wordt vastgesteld en er wordt kennisgenomen van de meerjarenraming. De begroting bestaat uit een beleidsbegroting: programmaplan en paragrafen en een financiële begroting: overzicht baten en lasten per taakveld en uiteenzetting van de financiële positie. De programma’s zijn vrij in te delen door de raad. De paragrafen in onze begroting zijn verplicht (7). De raad is vrij om paragrafen toe te voegen. In de programmabegroting leggen we per programma uit wat we in het komende jaar gaan doen (beleid) en welke kosten hier mee gemoeid zijn. Dit leggen we uit aan de hand van de 3W-vragen: Wat willen we bereiken? Wat gaan we hiervoor doen? Wat mag het kosten? Rol raad Autorisatiefunctie, de kernfunctie van het budgetrecht van de raad.

De raad is bevoegd om het college te autoriseren tot het doen van uitgaven en het aangaan van verplichtingen. Dit doet de raad door per programma het budget vast te stellen. Het budget bestaat uit de baten en de lasten en mutaties in de reserves. In het verlengde van de autorisatiefunctie ligt de allocatiefunctie. Hierin bepaald de raad de financiële ruimte van het college binnen een bepaald programma. Dit houdt in dat de raad de inhoud en omvang van het programma vaststelt, maar daarbinnen is het college geautoriseerd de uitvoering vorm te geven. Het budgetrecht omvat: het vaststellen van de begroting, het wijzigen van de begroting, de toevoeging/onttrekkingen aan de reserves en de investeringskredieten. De begroting dient vóór 15 november te zijn vastgesteld en aangeleverd te zijn bij de provincie. Dia 6: Programmarapportage (Prorap) (bijsturen) De Prorap wordt jaarlijks behandeld in de raad van december. De Prorap is een tussentijdse rapportage met als peildatum 1 oktober. Hierin brengen we verslag uit over de uitvoering van de programma’s uit de begroting (financieel). Ook rapporteren we de voortgang van projecten en investeringen. Naast de Prorap wordt uw raad ook bijgepraat over het Sociaal Domein. Dit doen we middels de Rapportage Sociaal Domein. Rol raad De raad kan bijsturen op basis van de Prorap.

Daarnaast past de raad de ramingen aan zodat deze beter aansluiten op de realiteit. Hiermee geeft de raad autorisatie voor de uitgaven die zijn gedaan. Dia 7: Jaarstukken (verantwoorden) De Jaarstukken bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Met de jaarstukken blikken we terug op het afgelopen jaar. Basis hiervoor is de programmabegroting. Het college legt met de jaarstukken verantwoording af over het afgelopen jaar. Het college van B en W geeft vanaf 2023 ook een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening, voorheen deed de accountant dit. De accountant toetst nog wel of de rechtmatigheidsverantwoording ‘juist’ is.

Jaarverslag: beleidsmatige terugblik op basis van de 3W-vragen. In de begroting stelden we de vragen “wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat mag het kosten?” In de jaarrekening kijken we terug op die doelen: “Wat hebben we bereikt? Wat heeft het gekost?” Jaarrekening: financiële verantwoording: in de jaarrekening zijn zaken zoals de balans en de resultaten per programma opgenomen. Rol raad Afwijkingen worden door het college toegelicht aan de raad die deze vervolgens autoriseert. Een van de discussiepunten in de raad is doorgaans de resultaatbestemming: wat gaan we met het positieve saldo van de jaarrekening doen? Bij de behandeling van de jaarrekening in voorgaande jaren was de resultaatbestemming inbegrepen bij het agendapunt van de jaarrekening. Vanaf dit jaar is de resultaatbestemming een apart raadsvoorstel. De jaarrekening dient vóór 15 juli te zijn vastgesteld en aangeleverd te zijn bij de provincie. De belangrijkste rol is de controlerende rol bij de jaarrekening. De raad krijgt inzicht of het beleid – zoals in de begroting is gerealiseerd – binnen de financiële kaders is en of dit leidt tot het (moeten) bijstellen van het beleid voor de volgende jaren. Daarnaast moet de jaarrekening een getrouw beeld geven en de baten, lasten en de balansmutaties moeten op een rechtmatige manier tot stand zijn gekomen.

Door het vaststellen van de jaarrekening door de raad wordt het college gedechargeerd voor het uitgevoerde financieel beheer. Hierbij steunt de raad ook op de bevindingen van de accountant. Deze bevindingen worden ook besproken in de auditcommissie. Dia 8: Baten We ontvangen baten uit verschillende bronnen, de twee grootste bronnen zijn het gemeentefonds en de belastingen/heffingen. De gelden afkomstig van het Rijk is veruit het grootste deel van alle inkomsten. De gemeentelijke belastingen zijn onder te verdelen in 2 typen: de algemene belastingen en de heffingen. Dia 9: Belastingen De opbrengsten van de algemene belastingen gaan naar de algemene middelen van de gemeente. De gemeenteraad bepaalt dus zelf waaraan de gemeente dat geld besteedt. Voorbeelden van algemene belastingen zijn: ▪ OZB (onroerendezaakbelasting) ▪ Forensenbelasting – voor het hebben van een tweede woning in de gemeente ▪ Precariobelasting – standplaatsen markt etc. ▪ Hondenbelasting – het hebben van een hond en/of kennel ▪ Toeristenbelasting* - verblijven in de gemeente ▪ Parkeerbelasting* - betaald parkeren ▪ Reclamebelasting* - belasting over reclame die vanaf de openbare weg zichtbaar is ▪ Baatbelasting* - De gemeente kan baatbelasting heffen als een bedrijf voordeel (baat) heeft van de verandering in het gebied.

*Deze belastingen hebben wij niet in Borsele Dia 10: Heffingen De heffingen heten ook wel rechten, tarieven of leges. De gemeente mag niet meer heffen dan de begrote kosten die gedekt worden met de heffing. Het geld dat de inwoner betaalt voor deze heffingen gebruikt de gemeente dus direct om de kosten te dekken. Voorbeelden van heffingen zijn: ▪ Afvalstoffenheffing – het ophalen van afval bij particulieren ▪ Reinigingsrechten – het ophalen van afval bij bedrijven ▪ Rioolheffing/ rioolrecht – aansluiting op het gemeentelijk rioolstelsel

▪ ▪

Lijkbezorgingsrechten – grafrechten en andere zaken omtrent uitvaarten op gemeentelijke begraafplaatsen Paspoorten/reisdocumenten, rijbewijs – diverse documenten bij burgerzaken

Heffingen mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. Dit betekent dat de opbrengsten niet hoger zijn dan de kosten. Dia 11: Gemeentefonds De rijksmiddelen bestaan uit meerdere onderdelen. De algemene uitkering, decentralisatie uitkeringen, integratie uitkeringen en specifieke uitkeringen. We zullen nu enkel in gaan op de algemene uitkering. Hoeveel geld gemeenten uit het gemeentefonds/algemene uitkering krijgen, hangt af van hun kenmerken en belastingcapaciteit. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. Hoe meer belasting kan worden geheven, hoe meer we worden gekort in het gemeentefonds. Het gaat hierbij om de WOZ-waarde van onroerende zaken in de gemeente. De Rijksoverheid kijkt bij de verdeling van het gemeentefonds onder meer naar: ▪ aantal inwoners; ▪ aantal jongeren; ▪ aantal uitkeringsgerechtigden; ▪ oppervlakte van de gemeente; Deze kenmerken heten maatstaven. Er zijn meer dan 60 maatstaven. Elke maatstaf heeft een bedrag voor elke 'eenheid’. De gemeente krijgt dus geld voor iedere inwoner, iedere jongere, enzovoorts. Circulaires De Rijksoverheid informeert de gemeenten via circulaires in mei, september en december over de omvang en de verdeling van het gemeentefonds. De omvang van de algemene uitkering kan dus wijzigen op die momenten.

De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de Rijksoverheid, september de vertaling van de Miljoenennota en december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De decembercirculaire heeft doorgaans een beperkte strekking. Het gaat primair om onderwerpen die vóór het einde van het jaar geregeld dienen te zijn, met het oog op de jaarafsluiting door het Rijk en de gemeenten. De belangrijkste circulaire voor een gemeenten is de meicirculaire. Dia 12/13: Lasten Lasten, evenals baten, kunnen zowel structureel als incidenteel zijn. In algemene zin geldt dat een gemeente structurele taken uitvoert en daarvoor structurele lasten raamt in de begroting. Structureel houdt in dat de lasten/baten elk jaar terug komen, dus voor onbepaalde tijd. Met andere woorden, er is (nog) geen einddatum bekend. Incidenteel houdt in dat het om eenmalige zaken gaat en om (meerjarige) projecten of subsidies als deze ook het karakter van tijdelijkheid c.q. eindig doel hebben. Een regel die gehanteerd kan worden is dat de lasten/baten zich maximaal 3 jaar voordoen. De raad draagt zorg voor een structureel en reëel sluitende begroting. Reëel wil zeggen dat alle geraamde (begrote) bedragen volledig en realistisch zijn. Structureel wil zeggen dat structurele lasten gedekt worden met structurele baten.

Het BBV zegt hierover het volgende: Structurele lasten zijn de regel, incidentele lasten zijn de uitzondering.

Dia 14: Vragenronde Mogelijkheid voor de raadsleden om vragen te stellen. Sluiting Afsluiting van de avond.