Rapport van bevindingen informateur Cees Pille gemeente Borsele 2026

RAPPORT VAN BEVINDINGEN Informatieproces coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030 door Cees Pille [Rhoon, 7 mei 2026]

RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Informatieronde coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030 In de meivakantie vonden er open, eerlijke en oprechte gesprekken plaats achter de gesloten deuren van boerderij ’t Hof Stenevate. Er is in Zeeland gespeculeerd dat de grootste partij buiten de boot zou vallen in de coalitievorming. Niets is minder waar, want binnen de beslotenheid van de boerderij was de deur als het gaat om de samenwerking tussen LPB, SGP/CU en CDA zeker niet gesloten. Na deze informatieronde is mijn conclusie als informateur de volgende. Er is voldoende vertrouwen in een coalitie van drie partijen, bestaande uit LPB, SGP/CU en CDA.

1. ADVIES In de lijn van een politieke slogan van een partij die niet vertegenwoordigd is in de Borselse gemeenteraad, wil ik zeggen: ‘Het kan wel’. Daarmee wil ik aangeven dat de partij die als winnaar van de verkiezingen uit de bus is gekomen, een plek krijgt in de coalitie. Ik zie voldoende basis voor een coalitie tussen LPB, SGP/CU en CDA en adviseer deze partijen om het formatieproces verder te vervolgen. In de Trouwzaal van de boerderij klinkt wellicht vaker de uitspraak ‘Ja’. Zeker als kersverse bruidsparen elkaar in diep in de ogen kijken en moeten antwoorden op de vraag of zij eeuwige trouw beloven. Het was dan ook in deze zaal waar de beoogde coalitiepartners de vraag werd gesteld of ze voldoende vertrouwen hebben in samenwerking met elkaar. Maar over de plenaire sessie later meer. Eerst even terugspoelen naar de eerdere fase.

2. INFORMATIEOPDRACHT Mijn bevindingen zijn namelijk een uitvloeisel van het rapport van de verkenner, de heer Marien Weststrate. Uw raad heeft zijn rapport op 13 april 2026 toegelicht gekregen en daarop uw beschouwingen gegeven. Op basis daarvan is een vervolgopdracht geformuleerd voor het informatieproces. Mijn opdracht was om een verdiepende verkenning uit te voeren en te onderzoeken of er een werkbare basis is voor een coalitie. Kort gezegd hield dit in dat ik binnen drie weken: - Met de vijf partijen in gesprek zou gaan over het alternatief van een vierpartijencoalitie; - Zou onderzoeken welke onderwerpen in een raadsbreed inhoudelijk akkoord kunnen worden opgenomen; - De voorkeurscoalitie, samen met LPB, SGP/CU en CDA, verder zou uitdiepen op de volgende punten: - Vertrouwen en bestuurlijke stabiliteit; - De verschillen tussen het partijprogramma van LPB en hun standpunten in de verkenning; - Een mogelijke verdeling van portefeuilles en de personele invulling. In de bijlage vindt u de volledige versie van de informatieopdracht.

3. PROCES De meivakantie, met de vele vrije dagen, het reces voor de raad en de goedgevulde agenda’s van eenieder zorgden voor de nodige uitdagingen in de planning. Toch heb ik op 23 april, 28 april en 5 mei 2026 gesprekken kunnen voeren met alle vijf fracties; dus niet alleen met de drie beoogde coalitiegenoten, maar ook met PVDA/GL en VVD. Op die laatste datum, Bevrijdingsdag, heb ik bovendien een plenaire sessie belegd met de drie beoogde coalitiegenoten: LPB, SGP/CU en CDA. Per partij waren er telkens twee vertegenwoordigers aanwezig. Behalve bij de VVD, daar was er één vertegenwoordiger.

1

RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Informatieronde coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030

4. INDIVIDUEEL De huidige coalitie van SGP/CU, CDA en PVDA1 heeft acht jaar lang dezelfde stabiele samenstelling gehad. Als er dan een nieuwe politieke werkelijkheid lijkt te gaan ontstaan, roept dat niet zozeer weerstand op, maar vooral onzekerheid. De vertrouwde jas maakt plaats voor iets onbekends. Past die nieuwe jas ook, al is hij in een andere kleur? En biedt hij voldoende bescherming tegen de barre en onverwachte weersomstandigheden die op het bestuur afkomen? Drie- of vierpartijencoalitie PVDA/GL heeft het standpunt bevestigd voor een voortzetting van de huidige driepartijencoalitie en de VVD heeft andermaal gewezen op het voordeel van een vierpartijencoalitie. Voor de drie beoogde coalitiepartijen is een vierpartijencoalitie evenwel geen onderwerp van gesprek (meer). De belangrijkste argumenten daarvoor zijn dat een driepartijencoalitie makkelijker en sneller kan schakelen en dat de onderlinge verbinding daarmee eenvoudiger tot stand komt; een vierde partij zou dat kunnen compliceren. Daarnaast zijn er geen signalen dat de werkdruk op dit moment aanleiding geeft voor uitbreiding, temeer omdat er een herverdeling van portefeuilles zal plaatsvinden. Bij de schaal van Borsele is een college met drie wethouders passend. Basis voor coalitie De drie partijen hebben de gesprekken constructief en met bereidheid tot samenwerking gevoerd.

Zij zien voldoende basis om samen verder te werken aan een stabiele en werkbare coalitie. Daarbij zijn wel meerdere aandachtspunten benoemd, met name over zorgvuldige afstemming, duidelijke afspraken, onderlinge voorspelbaarheid (niet onaangenaam verrast worden) en een open manier van communiceren. Tegelijkertijd overheerst het vertrouwen dat deze punten gezamenlijk verder kunnen worden uitgewerkt tijdens een gezamenlijke sessie. Alle drie hechten zij aan bestuurlijke stabiliteit, wederzijds respect en een goede samenwerking binnen zowel college als raad.

5. GEZAMENLIJK In de plenaire sessie heb ik met de vertegenwoordiging van de fracties van LPB, SGP/CU en CDA gesproken over het vertrouwen in elkaar en over de vraag of er voldoende bestuurlijke stabiliteit is om samen verder te gaan. Op die manier konden we bezien hoe de samenwerking eruit kon komen te zien en wat daarvoor belangrijk was. Dat hebben we gedaan aan de hand van zes thema’s. A. Vertrouwen Er wordt gewezen op het belang van duidelijke afspraken binnen de coalitie over tijdige afstemming, het besluitvormingsproces en het hanteren van één gezamenlijke lijn in de communicatie naar buiten. Binnen het gesprek tussen de fracties onderling is er vanzelfsprekend ruimte voor meningsverschillen, maar naar buiten toe wordt één lijn verwacht. Daarbij is het van belang dat: a) collegebesluiten tijdig worden teruggekoppeld aan de fractie; b) mogelijke ingrepen onderling worden besproken; en c) voor iedereen duidelijk is welke volgorde wordt gevolgd na de besluitvorming. B. Loyaliteit Loyaliteit en vertrouwen hangen sterk met elkaar samen. Binnen de te vormen coalitie is het van belang elkaar tijdig te informeren over gevoelige onderwerpen en die gezamenlijk te bespreken. Het meenemen van de fractie(s) bij lastige kwesties kan bijdragen aan draagvlak en een werkbare uitkomst. Tegelijk wordt onderkend dat besturen soms spanning of pijn met zich mee kan brengen.

In beginsel geldt dat, nadat onderwerpen samen zijn besproken, de coalitie ook gezamenlijk

1

Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026: PVDA/GroenLinks

2

RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Informatieronde coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030 achter de gekozen lijn staat. Alleen in geval van fundamentele waarden (bij bijvoorbeeld principiele kwesties) kan daarvan worden afgeweken. Hierover wordt dan actief gecommuniceerd, om zo onaangename verrassingen te voorkomen. Ook het vasthouden aan gemaakte afspraken en eventueel eerder doorlopen kaderstelling worden genoemd als belangrijke voorwaarden, evenals regelmatig coalitieoverleg. C. Communicatie Communicatie moet zorgvuldig en bewust plaatsvinden. Een belangrijk credo hierbij is: ‘Woorden doen ertoe’. Zeker wanneer informatie via media of publicaties naar buiten komt. Het is belangrijk om vooraf stil te staan bij wat wordt gezegd, hoe dat wordt gezegd en welke kernboodschap men wil overbrengen. Daarbij wordt ook gewezen op het belang van afstemming over wat al openbaar is en wat nog niet. In geval van mogelijke gevoeligheden is het verstandig om daarover tijdig het gesprek te voeren en gezamenlijk het proces of de gemaakte afspraken te doorlopen. D. Koersvastheid Bij samenwerking draait het ook om het kunnen omgaan met compromissen. Daarbij wordt het belang onderstreept van ‘zeggen wat je doet en doen wat je zegt’. Een gezamenlijke koers is nodig, met soms bijstellingen wanneer zich nieuwe inzichten of omstandigheden voordoen.

Koersvastheid wordt gekoppeld aan een raadsbreed akkoord. Tegelijk wordt erkend dat zich zaken kunnen aandienen die niet volledig zijn voorzien, dat gemaakte afspraken behouden moeten blijven en dat knelpunten bij voorkeur op beleidsniveau worden besproken in plaats van steeds op casusniveau. Daarbij moet op hoofdlijnen worden bestuurd en niet worden verzand in details. E. Lokale binding De rol van wethouders als bestuurder is nadrukkelijk naar voren gekomen. Een wethouder wordt ook buiten het gemeentehuis voortdurend als bestuurder gezien, waardoor zorgvuldig moet worden omgegaan met de balans tussen de eigen opvatting en het gezamenlijke standpunt. In dat verband wordt benadrukt dat rolvastheid belangrijk is en dat het collegestandpunt goed moet worden toegelicht en onderbouwd. De eigen mening is daarbij ondergeschikt aan het gezamenlijke besluit dat binnen college en coalitie is gevormd. Ook werd genoemd dat onderwerpen die tot de portefeuille van een andere wethouder behoren, daar moeten worden neergelegd. F. Teamvorming De praktische kant van teamvorming is besproken met bijzondere aandacht voor inwerken, coaching/ externe begeleiding, taakverdeling en coalitieoverleggen. Het uitgangspunt is dat iedereen zich in zijn of haar rol prettig voelt en dat er onderling een goede klik is.

Er werd een vergelijking gemaakt met rugby: een groot deel van het speelveld zie je niet, dus je moet op elkaar kunnen vertrouwen. In een discussie moet je erop kunnen rekenen dat je steun krijgt, zonder elkaar af te vallen. Vertrouwen is daarbij snel beschaamd, maar kost veel tijd om op te bouwen. Als belangrijke voorwaarden voor teamvorming werden genoemd: veel met elkaar overleggen, duidelijke afstemming tussen fractievoorzitter en wethouder en heldere afspraken over hoe onderwerpen in de fractie worden ingebracht. Een goed team ontstaat niet spontaan, daar moet permanente aandacht voor zijn. Resumé Tijdens het gesprek ontstond gaandeweg meer duidelijkheid en onderling begrip over de belangrijkste aandachtspunten. De fracties gaven aan dat ze, ondanks verschillen in stijl en accenten, bereid zijn om elkaar vast te houden op gemaakte afspraken en gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor stabiliteit en bestuurlijke rust. De bespreking over vertrouwen, loyaliteit, communicatie en koersvastheid levert voldoende aanknopingspunten op om te concluderen dat er een 3

RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Informatieronde coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030 werkbare basis is voor verdere samenwerking. Mijn aanvullend advies hierbij is, om blijvend te blijven bouwen aan het team. In paragraaf 6 doe ik hiervoor enkele suggesties. Portefeuilleverdeling De tijdens de plenaire sessie getoonde open houding over de portefeuilleverdeling wordt zeer gewaardeerd. Als uitgangspunt geldt dat alle drie de kandidaat-wethouders als het ware met (vrijwel) nieuwe portefeuilles aanvangen. Voor SGP/CU zijn daarbij bijvoorbeeld het sociaal domein en financiën in beeld. Het daarnaast continueren van de integrale opgaven GELB en de Sloerand wordt als verstandig gezien. Vanuit de LPB ligt er nog geen uitgewerkt lijstje. Wel gaat de voorkeur uit naar portefeuilles die ondersteunend zijn voor het partijprogramma (versterken leefbaarheid dorpen vanwege de energietransitie). Daarbij zijn bijvoorbeeld enerzijds de technische portefeuilles, zoals milieu, klimaat en leefomgeving, in beeld en anderzijds financiën, al is dat geen harde voorwaarde. Vanuit het CDA bestaat er belangstelling voor ruimtelijke ordening. Ook over de portefeuilleverdeling bestaat voldoende vertrouwen dat deze in de volgende fase verder kan worden uitgewerkt. Daarbij blijkt dat de fracties bereid zijn om niet vanuit partijbelang, maar vanuit de gezamenlijke opgave te redeneren.

Raadsbreed akkoord De gedachte van een raadsbreed inhoudelijk akkoord krijgt (onveranderd) steun. Hierbij kan aangesloten worden bij de zes thema’s zoals genoemd in de verkenningsfase: - Woningbouw / Bouwen. - Energietransitie / Duurzaamheid / Sloerandvisie. - Sociaal domein / Kwetsbare groepen / Voorzieningen. - Veiligheid. - Participatie. - Landschap / Natuur / Zoet water. Daarbij sluit ik graag aan bij het thema dat daarbij werd meegegeven: Met wijsheid bouwen aan, op en voor elkaar

6. VERVOLG De kern is dat de coalitie met inzet en aandacht aan de slag moet, want er komt veel op Borsele af. De focus moet liggen op de inhoud, niet op zaken die onnodig energie kosten of afleiden van wat echt belangrijk is. Tegelijkertijd zijn er in de gesprekken ook aandachtspunten naar voren gekomen. Juist daarom is het belangrijk om in de vervolgfase zorgvuldig verder te bouwen aan vertrouwen, duidelijkheid en samenwerking. Hieronder mijn suggesties voor het vervolg: A. De formatiefase aan te vangen, waarbij onder begeleiding van een formateur het volgende wordt uitgediept: - De nadere uitwerking van de portefeuilleverdeling, met inachtneming van de zes integrale opgaven. - De verdere invulling van het raadsbreed akkoord. - De voorbereidingen van de definitieve voordracht van de kandidaat-wethouders. B. Inwerkprogramma. C. Mediatraining. D. Teambuilding inclusief persoonlijkheidstest. E. Intervisie | Wat betekent het om wethouder te zijn? Sparren met een (voormalig) wethouder buiten de gemeente Borsele (en van een andere partij).

4

RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Informatieronde coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030

7. PERSOONLIJKE NOOT De gesprekken met alle partijen waren prettig, inhoudelijk en met het belang van Borsele voorop. Ik wil hen daarvoor bedanken. Het viel op dat alle partijen redeneren vanuit het belang van een solide gemeentebestuur. Dat geldt zeker ook voor de twee beoogde oppositiepartijen. Ik hoop dat Borsele deze ‘gemeenschappelijke’ bestuurscultuur blijft koesteren in de komende raadsperiode. Ik vond het een mooie, eervolle opdracht om te mogen uitvoeren. Het was ook heerlijk om weer even terug te zijn in Zeeland. Ook dank aan Henri Grim voor zijn ambtelijke advisering tijdens het proces en aan Ilona Vermue voor de verslaglegging.

5

RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Informatieronde coalitievorming gemeente Borsele 2026-2030

BIJLAGE

6