Oplegnotitie raadsbijeenkomst 8 december inzake ontwerpomgevingsvisie

Oplegnotitie raadsbijeenkomst 8 december 2022 inzake conceptontwerpomgevingsvisie Borsele

1. Inleiding algemeen Op 14 oktober 2022 heeft minister De Jonge bekend gemaakt dat de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet opnieuw wordt uitgesteld. Zijn voorstel is om als nieuwe inwerkingtredingsdatum 1 juli 2023 te hanteren. Maar uiteindelijk zijn het de Tweede en de Eerste Kamer die hierover een beslissing moeten nemen. Op dit moment is nog niet bekend hoe deze beslissing er uit gaat zien. Ondanks het hernieuwde uitstel van de datum inwerkingtreding, gaan we als gemeente Borsele gestaag door met de voorbereidingen op de komst van de Omgevingswet. De extra tijd die we door het uitstel hebben gekregen, kunnen we daarbij zeker gebruiken. Het uitstel van het inwerking treden van de Omgevingswet heeft in principe geen gevolgen voor het vaststellen van de gemeentelijke omgevingsvisie. De planning is tot nu toe om deze visie in het eerste kwartaal van 2023 door uw raad vast te laten stellen. De gemeentelijke omgevingsvisie kán ook al voor de inwerking van de Omgevingswet worden vastgesteld. Indien dit het geval is en de omgevingsvisie voldoet aan artikel 3.2 en 3.3 van de Omgevingswet (wat voor de omgevingsvisie Borsele het geval is)11, dan valt de omgevingsvisie bij inwerkingtreding onder het overgangsrecht. Op 8 december 2022 vindt opnieuw een raadsbijeenkomst over de omgevingsvisie plaats.

Op basis van de uitkomsten van deze bijeenkomst zal bekeken worden of vaststelling in het eerste kwartaal 2023 haalbaar is of dat de planning bijgesteld dient te worden.

2. Inleiding raadsbijeenkomst 8 december 2022 Vanaf april 2021 is stapsgewijs toegewerkt naar een omgevingsvisie voor Borsele. De fysieke leefomgeving van en in Borsele is in kaart gebracht. De trends, ontwikkelingen en opgaven zijn benoemd en de koers voor de toekomst van Borsele is bepaald. Hierbij zijn inwoners, stakeholders, de ambtelijke organisatie en uw gemeenteraad op meerdere momenten geconsulteerd. Op 9 juni 2022 is een aantal keuzes aan uw gemeenteraad voorgelegd om de koers van Borsele verder invulling te kunnen geven. Tijdens deze bijeenkomst is afgesproken dat de gemaakte keuzes zouden worden uitgewerkt, waarna we bij uw raad terug zouden komen om te verifiëren of de uitgewerkte kaders door uw raad kunnen worden bevestigd. De uitwerking is verwoord in het thans voor u liggende concept-ontwerpomgevingsvisie. Dit betreft een analoog exemplaar. De omgevingsvisie zal uiteindelijk worden vormgegeven als website. Dit gebeurt 1 Artikel 3.2 (inhoud omgevingsvisie)

Een omgevingsvisie bevat, mede voor de uitoefening van de taken en bevoegdheden, bedoeld in artikel 2.1, eerste lid: a. een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, b. de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, c. de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid. Artikel 3.3 (doorwerking beginselen) In een omgevingsvisie wordt rekening gehouden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt.

1

nadat u als gemeenteraad heeft ingestemd met de analoge versie. De opbouw van de website zal iets anders zijn dan het analoge document.

3. Doel oplegnotitie We hebben de tijdens de kaderstellende raad van 9 juni j.l. geschetste kaders zo goed mogelijk uitgewerkt in de concept-ontwerpomgevingsvisie Borsele. Tijdens de raadsbijeenkomst van 8 december zien wij graag een bevestiging van de gestelde kaders. We hebben voor de gevraagde bevestiging een aantal punten expliciet gemaakt. Deze punten zijn verwoord in deze oplegnotitie. We denken dat we met de thans in de concept-ontwerpomgevingsvisie Borsele opgenomen onderwerpen en gestelde kaders compleet zijn. Maar uiteraard staan we open voor aanvullende reacties of aandachtspunten van uw kant. Ook hiervoor is tijd ingeruimd op 8 december.

4. Programma raadsvergadering 8 december 2022 De raadsvergadering van 8 december a.s. is geheel gewijd aan de bespreking van de conceptontwerp omgevingsvisie. Het programma van de avond ziet er als volgt uit: 20.00 uur 20.10 uur 20.25 uur 21.00 uur 21.35 uur 21.40 uur 21.45 uur

Opening door wethouder Korte toelichting op de visie en het proces Ronde 1: Consultatie verwoording keuzes raad in visie Ronde 2: Aanvullende reacties van de afzonderlijke fracties Resumé Vervolgstappen Sluiting

5. Toelichting Ronde 1: Consultatie verwoording keuzes raad in visie In deze oplegnotitie wordt een nadere toelichting gegeven op ronde 1. Hierbij wordt per onderwerp (5.1, 5.2 en 5.3) de volgende indeling aangehouden: A. Keuze die is voorgelegd op 9 juni 2022 B. Reactie van de raad op de voorgelegde keuze op 9 juni 2022 C. Voorgestelde verwoording van de keuze in de visie Daarnaast worden twee aanvullende punten (5.4 en 5.5.) voorgelegd, waarop wij graag een akkoord van u ontvangen.

5.1 Bedrijvigheid A. Voorgelegde keuzes op 9 juni 2022 Stelling 1: We gaan geen nieuwe bedrijfsgrond meer uitgeven. Stelling 2: Bestaande bedrijven moeten kost wat kost uit kunnen breiden in Borsele. B. Reactie op stellingen 9 juni 2022 Verdeeld: • Aan de rand van elke kern • Meerdere meningen over het waar en hoeveel • Mogelijkheden bieden voor uitbreiding van bestaande bedrijven in redelijkheid • Mogelijkheden plaatsen in het bredere kader van De Bevelanden C. Verwoording keuze in visie

2

Plaats in document: paragraaf 5.4 Hoe zetten we Borsele economisch en recreatief op de kaart? Wat willen we in Borsele bereiken? Bedrijventerreinen en vestigingsklimaat In de gemeente Borsele streven we naar een gezond, schoon en veilig leefklimaat voor al onze inwoners. Dat betekent dat de negatieve impact door bedrijvigheid zo minimaal mogelijk moet zijn. Tegelijkertijd zien we het belang van onze ondernemers en de positieve effecten die bedrijven hebben op de leefbaarheid in onze dorpen. Het uitgangspunt van onze ambitie is dus dat onze bedrijven uitbreidingsruimte moeten hebben in onze gemeente, zo lang ze passen binnen het profiel en uitbreiding op Borselse schaal passend is. Gelet op de regionale bedrijfsterreinprogrammering gaan we terughoudend om met het ruimte bieden aan nieuwe bedrijventerreinen. Incidentele nieuwvestiging van bedrijven moet passen bij de gebiedseigen kenmerken van onze gemeente. Hoe willen we die ambitie bereiken? Bedrijventerreinen en vestigingsklimaat Bedrijven die op de Borselse bedrijventerreinen gevestigd zijn moeten in hun ontwikkeling geholpen worden. Daar moeten we wel een goede afweging in maken per kern. Passend bij maat en schaal van de dorpen zou er in principe ruimte moeten zijn voor bestaande bedrijven om in bescheiden mate uit te kunnen breiden. Aandachtspunten daarbij zijn de verkeersaantrekkende werking van de bedrijven.

In dorpen die slechts via smalle wegen toegankelijk zijn moeten we goed afwegen of (meer) bedrijvigheid wenselijk is. Concentreren van bedrijven, zeker van enige omvang, heeft de voorkeur. Zeker wanneer dat in combinatie met de revitaliseringsopgave vorm gegeven kan worden. 5.2

Woningbouw A. Voorgelegde keuzes op 9 juni 2022 Stelling 1: In Borsele gaan we uitsluitend bouwen op basis van de eigen bevolkingsontwikkeling. Stelling 2: Woningbouw gaan we concentreren in Heinkenszand en ’s-Gravenpolder. In de overige dorpen is woningbouw uitsluitend mogelijk door middel van inbreiding en herstructurering. B. Reactie op stellingen 9 juni 2022 Stelling 1: Unaniem oneens • bouwen naar behoefte; behoefte kan ook van buiten komen. • zet een plus op wat regionaal is afgesproken • niet je eigen krimp organiseren • voor alle doelgroepen Stelling 2: Unaniem oneens • in ieder dorp moet uitbreiding ook mogelijk zijn • behoefte is leidend • aantallen / omvang moet in verhouding zijn met grootte van de kern C. Verwoording keuzes in visie

3

Plaats in document: paragraaf 5.2 Hoe houden we Borsele een fijne gemeente om te wonen? Wat willen we in Borsele bereiken? Wonen In Borsele is een tekort aan woningen. Daarom is het nodig dat er méér woningen gebouwd worden. Ook wordt ruimte geboden aan nieuwe vormen van wonen, zoals cohousing. Nieuwe woningen moeten flexibel zijn voor verschillende doelgroepen: jongeren, starters, spoedzoekers en senioren. Zowel de komende tien jaar als de periode daarna blijft het aantal huishoudens groeien. Daarna kan de bevolkings- en huishoudensgroei stagneren. Vooral het aantal 65- en 80-plushuishoudens groeit hard. Ook is er een toename in éénpersoonshuishoudens. Het aantal gezinnen groeit licht, andere doelgroepen krimpen. Dat maakt dat er ook vooral een verdelingsvraagstuk speelt. Het is onze opgave om senioren door te laten stromen naar een op maat gesneden woning waar ook zorg geboden wordt, zodat de doorstroming op de woningmarkt meer op gang komt. Hoewel het duidelijk is dat er een tekort is aan passende woningen, is nog niet op dorpsniveau bepaald wat er exact nodig is. Hier wordt wel invulling aan gegeven in het kader van de uitwerking van de regionale Woonvisie. Hoe willen we die ambitie bereiken? Wonen De gemeente werkt aan een behoeftepeiling en een regionale Woonvisie met uitvoeringsagenda.

In die Woonvisie gaan we in elk geval vastleggen dat de bouw van woningen versneld moet worden. In beginsel bouwen we voor het opvangen van de bevolkingsontwikkeling van onze eigen inwoners, maar ook andere groepen of mensen die nog niet in Borsele wonen moeten een plekje kunnen vinden. Als er wettelijke ruimte bestaat, willen we sturen op specifieke doelgroepen die een huis in de gemeente kopen. In onze Woonvisie leggen we vast dat: - Zolang er behoefte is, bestaat er in al onze dorpen ruimte voor woningbouw, maar het grootste deel van de woningbouw landt in Heinkenszand en ’s-Gravenpolder. Door de gespannen woningmarkt komen er meer woningen dan in het verleden. - Het woningaanbod moet aansluiten bij de behoeften vanuit de samenleving. We hebben daarbij expliciet aandacht voor onze doelgroepen: jongeren, starters, senioren, zorgbehoevenden etc. - Het accent voor woningbouw ligt op inbreiding. Uitbreiding wordt echter niet uitgesloten. Voor alle kernen geldt dat woningbouw ‘op Borselse schaal’ plaats moet vinden. - We bieden meer ruimte voor ‘nieuwe’ woonvormen. Daarbij beperken we ons niet tot blauwdrukken als tiny houses of knarrenhofjes, maar willen we over de volle breedte ruimte bieden om met creatieve ideeën te komen die bijdragen aan het oplossen van de woningnood; - Deze ambities kunnen niet los gezien worden van de wijze waarop we op beeldkwaliteit sturen.

We blijven sturen op beeldkwaliteit, maar gaan meer ruimte bieden om goede oplossingen mogelijk te maken. In aanvulling hierop continueren we onze huidige beleidslijn. Dit betekent dat we:

4

De eigen unieke ruimtelijke kwaliteiten van de gemeente behouden en waar mogelijk verbeteren. Bij dorpsvernieuwing (inbreiding en herstructurering) staan drie componenten centraal: 1. Kwaliteit van de woningen en woonomgeving van de kernen. 2. Het treffen van energetische maatregelen. 3. Levensloopgeschikt maken van de woningen. 5.3

Energietransitie: A. Voorgelegde keuze op 9 juni 2022 Stelling:

Borsele is “het stopcontact van Nederland”. We moeten als gemeente meer inzetten op duurzame energieopwekking (bijvoorbeeld met een energielandschap). Dat levert financieel voordeel op voor onze gemeente.

B. Reactie op stelling 9 juni 2022 Verdeeld: • Compensatie bij ingrepen (waterstofcentrale of 2e kerncentrale) is wel gewenst • Zelf regie houden • Clustering moet plaatsvinden binnen het Sloegebied • Spanningsveld tussen behoud landschap en energieopwekking en transport C. Verwoording keuze in visie Plaats in document: paragraaf 5.3 Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? Wat willen we in Borsele bereiken? Energietransitie De opwekking van duurzame energie en het transport daarvan legt beslag op een deel van de ruimte van de gemeente Borsele. Keuzes, die op het vlak van de grootschalige opwekking en transport van energie worden gemaakt, hebben gevolgen voor het landschap in onze gemeente. Daarnaast moeten we aandacht hebben voor andere aspecten van de leefomgeving, zoals de geluidbelasting door bedrijvigheid en externe veiligheid. We willen zorgvuldige keuzes maken, zodat de kernkwaliteiten van de (leef)omgeving van Borsele behouden blijven of zelfs versterkt worden. De verduurzamingsopgave vraagt om een integrale aanpak. Wij vinden het maatschappelijk draagvlak voor initiatieven voor de opwekking van duurzame energie erg belangrijk. Ook wordt gezocht naar mogelijkheden om de opwekking van duurzame energie mee te koppelen aan andere vormen van ruimtegebruik.

Er is aandacht voor een passende infrastructuur van het energienet en de mogelijke milieueffecten van aanpassingen in het energiesysteem. Randvoorwaarde voor ons is dat de energielevering altijd gewaarborgd is. Hoe willen we die ambitie bereiken? Energietransitie Borsele heeft een bijzondere positie in het landelijk energiesysteem als zogenaamde ‘meterkast van Nederland’. Binnen onze gemeente zijn meerdere energiesystemen aanwezig, zoals de kerncentrale en meerdere hoogspanningsverbindingen. Dat vraagt om

5

een gemeentelijk perspectief op deze ruimtevragers. Onder “wat willen we bereiken?” beschreven we dat we behoud van landschappelijke kwaliteiten en het meekoppelen van andere kansen belangrijk achten. Als beleidsuitgangspunten voor de energietransitie gelden de volgende punten: - Als de Rijksoverheid een besluit neemt over de locatie van grootschalige duurzame energievoorziening (zoals een nieuwe kerncentrale, de energievoorziening van ZeeuwsVlaanderen of de aansluiting van wind-op-zee) moet dat wat de gemeente betreft minimaal leiden tot een maatschappelijke meerwaarde voor onze gemeente. - Voor energieopwekking door middel van zonne-energie geldt dat we de potenties voor de gemeente op dit moment aan het onderzoeken zijn. Na besluitvorming over dit onderwerp wordt het beleid in deze omgevingsvisie opgenomen. - We onderzoeken de ruimte voor kleinschalige vormen van energieopwekking op agrarische bedrijven. Hierbij kan aan (kleine) windturbines gedacht worden. De vooren nadelen van deze vorm van opwekking wordt in een afzonderlijk proces verder afgewogen. - De gemeente is geen voorstander van nieuwe hoogspanningsverbindingen door het waardevolle landschap. Nieuwe initiatieven zijn als het aan de gemeente ligt niet zonder meer mogelijk. - Duurzame energieopwekking moet kleinschalig. Alleen binnen het Sloegebied zien we mogelijkheden voor grootschalige duurzame energieopwekking.

- We gaan werken aan een programma duurzaamheid waarin alle ontwikkelingen integraal samenkomen (waterstof, duurzame energieopwekking, hoogspanning Zeeuws-Vlaanderen, circulariteit). Hierin creëren we de nodige ruimte om de toekomstige vraag te faciliteren. Voor ons staat voorop dat dit soort ontwikkelingen de leefkwaliteit niet mag schaden. - We gaan als gemeente regie voeren op de warmtetransitie door onze Transitievisie Warmte. Doelstelling is om 2050 aardgasvrij te zijn. In de Transitievisie Warmte is hier richting aan gegeven door drie sporen: ‘clustering’, ‘aansluiten bij de sociale energie in een gebied’ en ‘aansluiten bij andere lokale opgaven en kansen’. Ook de instrumenten uit de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie wil de gemeente benutten om de warmtetransitie vorm te geven. Met die instrumenten krijgt de gemeente meer bevoegdheid om werk te maken van de gastransitie.

5.4

Aanvullend: klimaatadaptatie: hoogteligging versus woningbouw Met het oog op klimaatadaptatie is in het Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) aangegeven dat de hoogteligging betrokken dient te worden bij de locatiekeuzes voor woningbouw en bij ontwikkelingen. Op de in bijlage bijgevoegde kaart is de hoogteligging van het grondgebied van Borsele weergegeven. A. Verwoording keuze in visie Plaats in document: paragraaf 5.3 Hoe maken we samen Borsele klimaatbestendig en duurzaam? Wat willen we in Borsele bereiken? Klimaatadaptatie en overstromingsrisico Onze gemeente wordt op verschillende manieren geconfronteerd met de impact van klimaatverandering. De opgave is om de buitenruimte op zo’n manier in te richten dat we klaar zijn voor deze impact. Hiervoor zijn aanpassingen in het bebouwde gebied nodig om om te gaan 6

met hitte en neerslag. Een verandering in het buitengebied om zowel klaar te zijn voor natte omstandigheden en watervoorraden te hebben voor tijden van droogte. Borsele ligt aan de Westerschelde. Daar plukken we de vruchten van doordat we kunnen profiteren van de waterweg en de bedrijvigheid die daaraan gekoppeld is. Tegelijkertijd moeten we ons ook wapenen tegen het risico op overstromingen, zeker in het licht van zeespiegelstijging, en verzilting. Hoe willen we die ambitie bereiken? De Zeeuwse primaire waterkeringen zijn niet volledig op orde. Ook in Borsele speelt een versterkingsopgave voor de dijken. Wij faciliteren het waterschap bij hun versterkingsopgave. Ondanks onze primaire keringen en deze versterkingen kan een dijk bezwijken. Het bestaande stelsel van secundaire keringen voorkomt, vertraagt of beperkt in sommige gevallen die overstroming. Door zeespiegelstijging worden specifieke gebieden in Zeeland die snel en diep overstromen steeds kwetsbaarder. Voor nieuwe ontwikkelingen in de gebieden die snel en diep overstromen geldt een expliciete afweging of vitale en kwetsbare functies en functies waar veel mensen verblijven op de betreffende locatie haalbaar zijn. We streven ernaar woningbouw te realiseren op locaties boven zeeniveau.

Als geen alternatieve locatie gevonden kan worden, vinden maatregelen plaats zodat schade en slachtoffers zoveel mogelijk worden vermeden, zoals ophoging van de woningbouwlocatie. Al deze zaken gaan samen komen samen in een programma duurzaamheid die we als gemeente gaan opstellen. Hierin leggen we deze hoofdlijnen van het ruimtelijk beleid vast en werken we verder uit wat we op welke locatie gaan ontwikkelen.

5.5

Aanvullend: Energietransitie: beleid zonneparken en kleine windturbines Het beleid ten aanzien van zonneparken en kleine windturbines in thans in ontwikkeling. Indien definitieve besluitvorming heeft plaatsgevonden, zal dit beleid in de omgevingsvisie worden opgenomen.

7

Bijlage: kaart hoogteligging gemeente Borsele