Raadsvoorstel rekenkameronderzoek zorgfraude

Voorstel aan de gemeenteraad Datum 7 augustus 2025

Portefeuillehouder Rekenkamer

Datum vergadering 15 september 2025

Onderwerp Voorstel tot instemmen met de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport Zorgfraude in beeld? Aan de raad, Sinds de decentralisatie van het sociaal domein in 2015 zijnde Nederlandse gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Zeven Noord-Limburgse gemeenten hebben de inkoop van de bijbehorende zorg gezamenlijk belegd bij de Modulair Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Limburg-Noord (MGR SDLN). In de media zijn er steeds vaker berichten te lezen over zorgfraude. Sommige (al dan niet ‘zogenaamde’) aanbieders van zorg incasseren geld dat hen niet toekomt. Schattingen over de hiermee samenhangende schade lopen uiteen van in totaal miljoenen tot zelfs miljarden euro’s. In opdracht van de rekenkamers van Venlo, Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Peel en Maas en Venlo heeft ProFacto onderzoek gedaan naar de gemeentelijke aanpak van fraude door zorgaanbieders in Noord-Limburg. In dit onderzoek stond de volgende vraag centraal: “Wat doen de zeven Noord-Limburgse gemeenten aan de bestrijding van zorgfraude bij de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo en hoe kan het mogelijk beter?” Om deze vraag te beantwoorden, is gekeken naar: - inkoop en contractering van zorgaanbieders; - het proces van de toegang en indicatie door gemeenten; - toezicht en handhaving.

Het door ProFacto uitgevoerde onderzoek leidt tot de volgende algemene conclusie: De gemeenten in de regio Noord-Limburg werken bij de drie genoemde onderdelen aan maatregelen ter voorkoming en bestrijding van zorgfraude. Het ontbreekt in Noord-Limburg echter zowel lokaal als regionaal aan een expliciete visie op de bestrijding van zorgfraude waarin een aanpak van zorgfraude door de gemeente en de regio, de daarbij gehanteerde strategie en de specifieke keuzes daarbij worden vastgelegd. Uit deze algemene conclusie komen de volgende deelconclusies (die in het rekenkamerrapport uitgebreid worden toegelicht): Inkoop en contractbeheer 1. De kwaliteit en expertise van de MGR SDLN is op orde. 2. De beheersmaatregelen bij inkoop en contractbeheer zijn op orde, maar niet alle mogelijkheden worden benut. 3. Het delen, de beoordeling en terugkoppeling van signalen zijn gebrekkig. 4. De verhouding met het toezicht is onduidelijk en de afstemming is onvoldoende. De gemeentelijke toegangsorganisatie 5. Er zijn nauwelijks gevallen bekend van frauduleus handelen. 6. De fraude-alertheid schiet te kort. 7. Signalen worden onvoldoende gedeeld. 8. Resultaatgericht indiceren bemoeilijkt controle op rechtmatigheid en kwaliteit. 9. De beheersmaatregelen in het proces van indicatiestelling zijn op orde. Toezicht en handhaving 11. (nummer 10 is er niet) Een visie op zorgfraude en toezicht ontbreekt.

12. Werkwijzen van gemeenten met toezichthouders ontbreken en verschillen.

Pagina 1 van 4

13. De taakverdeling tussen toezichthouders en de MGR SDLN is onvoldoende duidelijk. 14. Meldingen bij toezichthouders ontbreken vrijwel. 15. Het toezicht is vooral reactief, proactief onderzoek is in ontwikkeling. 16. De samenwerking tussen de toezichthouders, gemeenten en MGR SDLN is gebrekkig. 17. De handhaving kan doortastender. Genoemde conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen: Algemeen De algemene conclusie geeft aanleiding tot het doen van de volgende aanbeveling gericht aan de gemeenteraden en de colleges: 1. Verzoek als raden de colleges om een visie te formuleren op de aanpak van zorgfraude, de bijdrage daaraan van inkoop, contractbeheer, toegang en toezicht en ga hierover als colleges en raden met elkaar in gesprek. Inkoop en contractering De deelconclusies 2, 3 en 4 geven aanleiding tot het doen van de volgende aanbevelingen gericht aan de MGR SDLN: 2. Verstevig als MGR SDLN je informatiepositie. Voer daartoe (risico)analyses uit op de meldingen die worden gedaan zodat trends, ontwikkelingen en risico’s vroegtijdig gesignaleerd kunnen worden. 3. Zorg voor een duidelijke afstemming en taakafbakening met het toezicht. Expliciteer wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe de MGR SDLN en toezichthouders elkaar kunnen aanvullen en versterken. Organiseer in ieder geval periodiek een casustafel tussen toezicht en MGR SDLN over de opvolging van binnengekomen signalen.

4. Werk bij preventieve controle op basis van een systematische risicoanalyse. 5. Verken met gemeenten de mogelijkheden en meerwaarde van de Wet Bibob. De gemeentelijke toegangsorganisatie De deelconclusies 6 en 7 geven aanleiding tot het doen van de volgende aanbevelingen gericht aan de colleges: 6. Investeer als colleges in het fraudebewustzijn van gemeentelijke toegangsmedewerkers en over hun rol als opdrachtgever door middel van periodieke trainingen, themadagen, e-learnings, etc. Betrek hierbij bijvoorbeeld RIEC Limburg of de VNG en benut hun aanbod en expertise. Pak dit op in regionaal verband en creëer een gedeeld besef van verantwoordelijkheid voor deze opgave. 7. Spreek als colleges regionaal af hoe met melden (en terugkoppeling) van signalen wordt omgegaan. Zorg voor een eenduidige werkwijze en creëer één duidelijk meldpunt voor signalen die inzichtelijk zijn voor zowel toezichthouders als MGR. Beleg de verantwoordelijkheid hiervoor bij een functionaris van de MGR SDLN of toezicht. Toezicht en handhaving De deelconclusies 11 t/m 17 geven aanleiding tot het doen van de volgende aanbevelingen gericht aan de colleges: 8. Breng het toezicht organisatorisch onder bij de MGR SDLN.

Dit kan leiden tot een beter samenspel tussen inkoop/contractmanagement en toezicht, doordat betere en snellere informatieuitwisseling kan plaatsvinden en toezichthouders een beroep kunnen doen op kennis en expertise die de MGR SDLN in huis heeft. Wel dient het contractmanagement en toezicht gescheiden te blijven, om de onafhankelijk positie van de toezichthouder te waarborgen. Daartoe kan, bijvoorbeeld in een protocol, worden opgenomen dat de toezichthouders in ieder geval onafhankelijk zijn in het bepalen van hun prioriteiten, het opstellen van hun jaarplannen, het uitvoeren van hun werkzaamheden en hun advisering etc., zonder beïnvloeding vanuit de MGR SDLN of de colleges van burgemeester en wethouders. 9. Geef als colleges een eenduidige opdracht aan de toezichthouders en geef hierbij ambtelijke en bestuurlijke steun. 10. Zorg als colleges ervoor dat de randvoorwaarden (zoals duidelijke en handhaafbare gemeentelijk verordeningen, toezicht- en handhavingsbeleid, toegang tot informatie, opvolging van interne adviezen) voor het uitvoeren van effectieve toezicht en handhaving binnen gemeenten is geborgd en waar nodig wordt vastgelegd in een formeel proces.

Pagina 2 van 4

11. Maak jaarlijks een gezamenlijke regionale risicoanalyse en versterk daarmee het proactief toezicht. 12. Maak als colleges een expliciete afweging of een uitbreiding naar het strafrecht - door toezichthouders als buitengewoon opsporingsambtenaar te benoemen - wenselijk is. 13. Maak een gezamenlijke regionale een analyse of de gekozen versterkingsmaatregelen vragen om uitbreiding van de toezichtscapaciteit, en zorg dan ook voor die uitbreiding. 14. Verstevig als colleges (in je rol als werkgever) het toezicht door aanbieden van trainingen en cursussen. De volgende aanbeveling is gericht aan de gemeenteraden: 15. Vraag als raad het college periodiek te laten rapporteren over de voortgang van de opvolging van de aanbevelingen. Bestuurlijke reactie Het college van B&W van Bergen (L) heeft als volgt bestuurlijk gereageerd op het rekenkamerrapport (zie bijlage): Het college waardeert de aanbevelingen, ziet versterking van de bestaande aanpak als noodzakelijk, benadrukt samenwerking op regionaal niveau en wil vooral investeren in betere preventie, signalering en toezicht op zorgfraude, met behoud van onafhankelijkheid tussen betrokken functies: 1. Algemene lijn Het college onderschrijft de noodzaak om zorgfraude structureler en effectiever aan te pakken.

Het ziet het ontwikkelen van een gezamenlijke visie als een goede aanvulling en pleit voor een gezamenlijke, regionale aanpak waarin lokale verschillen nog wel een plaats kunnen krijgen. 2. Inkoop en contractering Het college is positief over de huidige werkwijze van de MGR SDLN en erkent de kwaliteit en expertise. Wel wordt verdere optimalisatie wenselijk geacht, waaronder betere risicoanalyses en het verkennen van de inzet van de Wet Bibob. De aanbevelingen worden gezien als waardevolle ontwikkelpunten. 3. Gemeentelijke toegangsorganisatie Het college benadrukt het belang van het vergroten van het fraudebewustzijn bij toegangsmedewerkers. Men wil samen met kennisinstituten als het RIEC werken aan trainingen en duidelijke meldprocedures, wederom op regionale schaal afgestemd. 4. Toezicht en handhaving Het college onderschrijft het belang van regionaal toezicht, maar legt nadruk op het behoud van onafhankelijkheid tussen contractmanagement en toezicht. Er is nog enige onduidelijkheid over de praktische invulling van een jaarlijkse regionale risicoanalyse. Wel geeft het college aan de gemeenteraad periodiek te informeren over de opvolging van aanbevelingen. 5.

Algemene afsluiting Het college benadrukt dat de aanbevelingen vooral als gezamenlijke opdracht aan alle betrokken colleges en raden moeten worden gezien en spreekt zijn waardering uit voor het uitgevoerde rekenkameronderzoek.

Pagina 3 van 4

Voorstel

Wij stellen u voor: In te stemmen met de in het rekenkamerrapport Zorgfraude in beeld? genoemde aanbevelingen. De rekenkamer van de gemeente Bergen (L), ValidSigned door Walter Elemans op 16-09-2025

I.C. van ‘t Hof De secretaris

W.F.J.P. Elemans De voorzitter

Bijlage(n)

- Raadsbesluit - Rekenkamerrapport Zorgfraude in beeld? - Aanbiedingsbrief gemeenteraad - Persbericht - Bestuurlijke reactie Bergen (L)

Pagina 4 van 4