Raadsvoorstel aanvalsplan participatiewet

Voorstel aan de gemeenteraad Datum besluitvorming college 04 november 2025

Portefeuillehouders C.E.M.G.T. Ponjee en G.W. Bollen

Datum vergadering 16 december 2025

Onderwerp Aanvalsplan Participatiewet 2026 - 2029 gemeente Bergen (L) Aan de raad,

Inleiding

In het coalitieprogramma is de opdracht beschreven om aan de slag te gaan met het bijstandsbestand. "We blijven investeren in de mensen die vallen onder de reikwijdte van de Participatiewet. Wij begeleiden hen naar betaald werk. Ook degenen die deel uitmaken van het zogenaamde ‘granieten bestand’ (langdurig werklozen) activeren wij." We zien dat het bijstandsbestand de achterliggende jaren is afgeroomd en de bijstandsgerechtigden met de meeste potentie op betaalde arbeid grotendeels zijn begeleid naar betaalde arbeid. De groep bijstandsgerechtigden die nog niet in staat was de stap naar werk te zetten, wordt met de accenten in het nieuwe aanvalsplan ondersteund om zich verder te gaan ontwikkelen. Dit kan naar betaald werk, maar dit kan ook door stappen te zetten op de (lagere treden van de) participatieladder. Tevens hebben we te maken met verander(en)de wetgeving waarin bepaalde landelijke accenten verschoven zijn. Met name ingegeven vanuit het ‘breed offensief’ (per 07-2023), de ‘wet van school naar duurzaam werk’ (voor de jongeren) en de ‘Participatiewet in balans’ welke per 01-2026 van kracht wordt. De landelijke lijn die in ingeslagen sluit aan bij onze lokale lijn.

We gaan de komende periode nadrukkelijker investeren in de ondersteuning van diegene die in staat zijn om zich in een periode van 12 maanden te ontwikkelen, zodat zij minimaal één stap omhoog kunnen zetten op de participatieladder. Het plan beschrijft welke instrumenten we inzetten voor de bijstandsgerechtigden. Die instrumenten zijn verdeeld over 3 pijlers: Instroom, Doorstroom en Uitstroom. Ook geeft het plan inzicht in de opbouw van ons bestand en beschrijft het de doelen die we gesteld hebben voor de komende 4 jaar. De goed lopende zaken en aanpak uit de eerdere aanvalsplannen, blijven ook in het nieuwe plan onveranderd. Wel brengen we een aantal nieuwe accenten aan, met name gericht op de doelgroep bijstandsgerechtigden die ontwikkelpotentie hebben. Zij worden in dit plan prioritair gesteld.

Relatie met begroting / coalitieprogramma / speerpunten Het ‘Aanvalsplan Participatiewet 2026 – 2029 gemeente Bergen (L)’ is onderdeel van het beleidsprogramma 'Van Zorg Naar Gezondheid'. Meer specifiek maakt het onderdeel uit van de Participatiewet. Hierin is verankerd dat de gemeente beleid dient te maken over hoe zij uitvoering geeft aan de taak om bijstandsgerechtigden te ondersteunen bij hun arbeidsinschakeling. In ons plan richten we ons niet alleen op uitstroom naar betaalde arbeid, maar richten we ons ook (meer dan voorheen) op de ontwikkeling van de bijstandsgerechtigden. We bieden hen ondersteuning om actief te worden en/of te blijven in de samenleving.

Vrijwilligerswerk, meedoen en participatie in de volle breedte biedt houvast, structuur, gevoel van eigen waarde en zorgt ervoor dat inwoners hierdoor sociale contacten opdoen, netwerken bouwen, etc. Hierdoor staan zij sterker en met een beter gevoel in onze samenleving. Deze visie en accenten sluiten tevens aan op het gedachtegoed van positieve gezondheid.

Pagina 1 van 4

Argumenten Wettelijke taak voor de gemeente: Participatie en meedoen is belangrijk voor iedere inwoner. Daarnaast stelt de Participatiewet een duidelijk kader van regels, rechten en plichten die burgers hebben. We hebben in het aanvalsplan getracht een balans te vinden tussen welke groep intensieve begeleiding ontvangt en welke groep relatief luwe begeleiding ontvangt. Die keuze hebben we gemaakt op basis van de indeling van de bijstandsgerechtigden op laddertrede. En dan vooral het ontwikkelperspectief tussen de actuele laddertrede en de perspectieftrede (is iemand in staat om binnen 12 maanden met passende ondersteuning minimaal 1 stapje hoger te komen op de ladder). De bijstandsgerechtigden die ontwikkelperspectief hebben, ontvangen intensievere begeleiding dan diegene die geen ontwikkelperspectief hebben. Landelijke ontwikkelingen: De huidige Participatiewet biedt niet altijd voldoende ruimte voor maatwerk. Dat maakt het lastig om op een passende manier rekening te kunnen houden met de individuele situatie van mensen. Uit evaluatie is gebleken dat de huidige wet te veel gericht is op controle en de uitvoering van regels, en te weinig op vertrouwen in de mensen die zijn aangewezen op een uitkering. Om meer balans in wet en uitvoering te krijgen, is er het (inmiddels aangenomen) wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’.

De regering wil hiermee de regels en ondersteuning van de Participatiewet beter laten aansluiten op de mogelijkheden en omstandigheden van mensen voor wie ze bedoeld zijn. Kernbegrippen hierbij zijn vereenvoudiging, vertrouwen en de menselijke maat. Deze verandering zien we vooral terug bij de instroom/aanvraagprocedure van inwoners in de bijstand. Ook het ‘Breed Offensief’ welke in 2023 is vastgesteld stuurt op vereenvoudiging van procedures om het voor werkgevers makkelijker te maken om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen en te houden. Met het aangenomen wetsvoorstel ‘van school naar duurzaam werk’ wordt met name beoogd dat de aansluiting van school naar de arbeidsmarkt voor jongeren beter wordt verankerd. Ook de doelgroep jongeren kan met de geboden instrumenten in het aanvalsplan ondersteuning verwachten van de gemeente om de stap van school naar duurzaam werk zorgvuldig en succesvol te kunnen zetten. Lokale ontwikkelingen We merken bij nieuwe bijstandsaanvragen dat de problematiek doorgaans heftiger, complexer en meervoudiger is dan voorheen. De maatschappij vraagt steeds meer van de inwoners en dat trekt een wissel op de gezondheidssituatie van de inwoners. De aanvragen zijn dan ook complexer geworden en daarin is maatwerk nodig om mensen passende ondersteuning te kunnen bieden.

Doordat het bijstandsbestand de achterliggende jaren is afgeroomd (de mensen met uitstroomperspectief naar de arbeidsmarkt zijn veelal uitgestroomd), ervaren we dat er relatief meer en andersoortige ondersteuning nodig is om inwoners stappen te kunnen laten zetten op de participatieladder. We richten ons met het nieuwe plan dan ook niet alleen meer op de bovenste treden van de participatieladder maar kijken vooral of de bijstandsgerechtigde ontwikkelperspectief heeft om stappen te zetten op de participatieladder, ongeacht op welke trede zij staan. Arbeidsmarkt Het aanvalsplan kent twee aanvliegroutes. Eén vanuit de werkzoekende-kant en één vanuit de werkgeverskant. De kant van de arbeidsmarkt is de laatste jaren behoorlijk veranderd. Het is voor werkgevers steeds moeilijker om werknemers te vinden. Wat dat betreft zien we dat de werkgevers steeds meer openstaan voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De bijstandsgerechtigden hebben doorgaans een afstand tot de arbeidsmarkt. We hebben binnen de pijlers Doorstroom en Uitstroom instrumenten tot onze beschikking om de afstand tot de arbeidsmarkt voor bijstandsgerechtigden te verkleinen en in hen te investeren om zo voor hen kansen te creëren op de arbeidsmarkt.

Meedoen en participatie is belangrijk voor iedere inwoner Het belangrijkste argument om in de bijstandsgerechtigden te investeren is de overtuiging die we hebben dat meedoen en actief een onderdeel zijn van de samenleving voor iedere inwoner belangrijk is. Het versterkt een gevoel van eigen waarde, geeft zelfvertrouwen en structuur en draagt er tevens toe bij dat inwoners beter in hun vel zitten en sociale netwerken opbouwen. Hier

Pagina 2 van 4

hebben zij in hun hele leven profijt van. Hierin leggen we een duidelijke link met positieve gezondheid.

Communicatie

Na vaststelling van het aanvalsplan zal het plan in uitvoering genomen worden. Tevens zal een aantal werkprocessen beschreven en geïmplementeerd worden. Deze worden gecommuniceerd met de consulenten zodat zij gestructureerd uitvoering kunnen geven aan de inhoud van het aanvalsplan.

Juridische aspecten

In het aanvalsplan staan de beleidsmatige keuzes beschreven en wordt het kader weergegeven van hoe wij in onze gemeente omgaan met participatie, meedoen en arbeidsinschakeling voor de kwetsbare inwoners. De taak die we als gemeente hebben om actief aan arbeidsinschakeling te doen voor mensen met een bijstandsuitkering, is in de wet verankerd in artikel 7 lid 1 van de Participatiewet.

Financiën / fiscale gevolgen In het aanvalsplan staat in hoofdstuk 3 beschreven hoe wij als (kleine) gemeente gefinancierd worden door het Rijk met betrekking tot de uitkeringen en loonkostensubsidies Participatiewet. We ontvangen BUIG-budget waarmee we de uitkeringen Participatiewet en de loonkostensubsidies voor de regelingen IBA en Nieuw Beschut werken dekken. Het budget wat we daarvoor in de begroting hebben opgenomen staat onder de volgende ECL/FCL's: 6610210 / 41012:Baten van het Rijk -€ 2.904.577 6610210 / 42201:Uitkeringen Participatiewet € 2.350.477 6610215 / 42201:Uitkeringen Ioaw € 44.000 6610220 / 42201:Uitkeringen Ioaz € 39.000 6610230 / 42202:Uitkeringen levensonderhoud Bbz € 23.000 6614300 / 42258:Loonkostensuibsidies € 400.000 Voor de re-integratiekosten (externe inkoop trajecten) hebben we in de begroting 2026 (en verder) een bedrag opgenomen van € 270.000. 6623300 / 42238:Re-integratie instrumenten €

270.000

Pagina 3 van 4

Voorstel

Wij stellen u voor: Het Aanvalsplan Participatiewet 2026 - 2029 gemeente Bergen (L) vast te stellen. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Bergen (L), {{esl:Signer1:capture:size(200,50)}}

H.H.M. Timmermans De Secretaris

{{esl:Signer2:capture:size(200,50)}}

M.H.D. Rauner De Burgemeester

Bijlage(n) -

Raadsbesluit Aanvalsplan Participatiewet 2026 – 2029 gemeente Bergen (L); Aanvalsplan Participatiewet 2026 – 2029 gemeente Bergen (L); Advies van de Adviesraad Sociaal Domein.

Pagina 4 van 4