Jaarstukken 2025
Tekst van het document
We zijn in 2023 gestart met overdracht van landbouwgronden naar de Marke stichting en hebben hier een vervolg aan gegeven in 2025 ter uitvoering van ons landbouwbeleid, dat begin 2026 is vastgesteld.
Regionale Samenwerking • Gemeente Bergen werkt samen met de gemeenten in de regio om gezamenlijke doelen te bereiken. We nemen deel aan diverse (gemeente)grensoverschrijdende samenwerkingen en overlegstructuren. Binnen de samenwerking Bergen, Gennep en Mook en Middelaar werken we samen rondom thema’s die ons verbinden. Binnen de samenwerking in de oost-west as met gemeenten Gennep, Goch, Kalkar, Land van Cuijk, Mook en Middelaar, Uedem en Weeze werken we samen aan projecten die het internationaal denken van de inwoners in de grensstreek bevorderen. In 2025 hebben we het Concert Zonder Grenzen georganiseerd in Overloon en de bevrijdingsvuurestafette op 5 mei in diverse Nederlandse en Duitse plaatsen gebracht. In de regio Noord-Limburg is gezamenlijk door de 8 gemeenten gewerkt aan het uitvoeren van de Regiovisie en uitvoeringsprogramma. Enerzijds via de Regiodeal, een partnerschap tussen Rijk en regio om brede maatschappelijke opgaven vanuit de regio op te pakken. Anderzijds via de investeringsagenda, een samenwerking tussen Provincie en Regio. In 2025 is besloten om vanaf 1 januari 2026 een gemeenschappelijke regeling te treffen met een regiobureau dat uitvoering geeft aan de nieuwe regiovisie. Tevens is samen met het Rijk een proces opgestart om invulling te geven aan het Nationaal Programma Vitale Regio's (NPVR).
De nieuwe Provinciale Omgevingsvisie heeft ter inzage gelegen. In aanloop tot de ter inzage legging zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd en bijgewoond. De regio Noord-Limburg heeft een gemeenschappelijke zienswijze opgesteld, aangevuld met gemeentespecifieke zaken. Invoering Omgevingswet • Het afgelopen jaar is gewerkt aan het verder implementeren van de Omgevingswet. In het tweede overgangsjaar is nog maximaal gebruik gemaakt van de Tijdelijke Alternatieve Maatregel (TAM) en zijn voorbereidingen getroffen voor de nieuwe postzegelplannen onder de Omgevingswet. Vergunningen worden verleend en de benodigde software is ingericht. • De beleidsregel kleine buitenplanse omgevingsplanactiviteit Gemeente Bergen (L) is geïmplementeerd. Hiermee worden activiteiten met weinig ruimtelijke impact onder voorwaarden mogelijk gemaakt door een eenvoudige vergunningsprocedure. • De regionale bouwsteen water en klimaat voor het nieuwe Omgevingsplan is opgeleverd.
26
Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
1.297
1.533
1.386
1.027
506
359
Totale baten
739
317
333
576
-259
-242
Resultaat voor bestemming
559
1.216
1.052
451
765
601
Toevoeging aan reserves
142
217
854
854
-854
0
Onttrekking aan reserves
302
0
439
593
-376
-154
Mutaties reserves
160
217
-414
-260
478
-154
Resultaat na bestemming
398
999
1.467
712
287
755
Reserves
27
2.4 Thema Economie, Recreatie en Toerisme Waar gaat het thema over? De economie is voortdurend in beweging. Het economisch functioneren van een gebied hangt af van verschillende factoren. Werkgelegenheid, bedrijvigheid en woonklimaat gaan hierbij hand in hand. Niet alleen is het bedrijfsleven hier aan zet, ook de randvoorwaarden die de overheid creëert spelen een belangrijke rol. Het Economisch Programma Bergen 2030 geeft de koers aan. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Economie algemeen • In 2025 is wederom ingezet op het verbeteren van de relatie met het bedrijfsleven. o De bedrijfscontractfunctionaris was het eerste aanspreekpunt voor bedrijven bij de gemeente. De bedrijfscontractfunctionaris coördineert en behartigt de belangen van ondernemers bij initiatieven en aanvragen. o Er is meermaals contact geweest met de verschillende verenigingen en brancheorganisatie, om te weten wat er speelt. o Het college heeft diverse bedrijven bezocht. o Tijdens de Dag van de Ondernemer op 21 november 2025 is voor het eerst een gemeentelijke ondernemersavond georganiseerd, waarbij ondernemers onderling en ondernemers met medewerkers van de gemeente op een laagdrempelige manier van gedachte konden wisselen • De gemeente Bergen heeft een bijdrage geleverd aan de projecten 'Techno Promo' en 'On Stage' welke inzetten op het verbinden van de jeugd met het lokale bedrijfsleven.
• De gemeente heeft een bijdrage geleverd en geparticipeerd aan de Mega Expo, een regionale bedrijvenbeurs die in Cuijk heeft plaatsgevonden. Recreatie en toerisme • In 2025 is uitvoering gegeven aan het programma Vrijetijdseconomie Bergen, in samenwerking met ondernemers. Dit heeft onder andere de volgende resultaten opgeleverd: o een ondernemersbijeenkomst; o concrete project vanuit de sector; o actueel foldermateriaal. • In 2025 heeft het Toeristisch Platform Maasduinen wederom een jaarlijkse bijdrage ontvangen voor productontwikkeling en vermarkten van de gemeente Bergen, onder andere door folders en een website. • We hebben gewerkt aan de kwaliteitsverbetering van de verblijfsrecreatieve sector door het bieden van advies en het uitvoeren van controles. • In 2025 heeft wederom de Radwandertag plaatsgevonden. • Er is gewerkt aan het betrekken van de toeristische sector bij de transitie naar regionaal landschap De Maasduinen. Agrarische sector • Met de LLTB Regio Noord Limburg is regelmatig overleg over actuele zaken binnen de agrarische sector. • In 2025 zijn diverse ruimtelijke verzoeken vanuit agrariërs binnengekomen die zich hebben aangemeld bij een stoppersregeling vanuit het Rijk (LBV, LBV+, of anders). Industrieterrein de Flammert • In 2025 is uitvoering gegeven aan het programma Toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert.
o 25 bedrijven zijn lid van de Bedrijventerreinenvereniging De Flammert. Zij vertegenwoordigen ongeveer 90% van de werknemers op de Flammert. Er zijn werkgroepen rondom de thema's verkeersveiligheid, duurzaamheid en parkeren. o De bestrating en belijning op een gedeelte van de Flammert is in overleg met de Bedrijventerreinvereniging vernieuwd en verbeterd. o Er zijn extra, duurzame, parkeerplaatsen aangelegd in overleg met de gemeente. o De verkeersveiligheid ter hoogte van de aansluiting op de N271 baart zorgen, en is onderwerp van gesprek tussen ondernemers, gemeente en provincie. • Naar behoefte is met individuele ondernemers incidenteel overleg gevoerd.
28
Detailhandel • In 2025 is verder gewerkt aan de transformatie van de oostzijde van Mosaïque. • In 2025 was het ondernemersfonds Mosaïque wederom beschikbaar voor collectieve acties. In overleg met de ondernemersvereniging zijn de volgende zaken opgepakt: Het bestuur van de ondernemersvereniging denkt mee bij de herinrichtingsplannen van de openbare ruimte in Mosaique. De ondernemersvereniging heeft in overleg met de gemeente sfeerverlichting aangebracht tijdens de feestdagen en wil dit komend jaar verder uitbreiden. Ook zijn er diverse evenementen georganiseerd. • De winkelleegstand was in 2025 in Mosaïque en Siebengewald beperkt. Regionale samenwerking • Industriële Kring Land van Cuijk en Noord Limburg: Ambtelijk wordt regionaal afgestemd in werkgroepen rondom de thema's infrastructuur en ruimte, milieu en duurzaamheid, arbeidsmarkt en onderwijs en identiteit en communicatie. Periodiek worden er evenementen en bijeenkomsten georganiseerd waar bedrijven aan kunnen deelnemen. • Actieprogramma Vrijetijdseconomie Regio Noord-Limburg: Door inzet van ambtelijke capaciteit en financiële middelen wordt samen met ondernemers, onderwijsinstellingen en andere betrokken partijen actief gewerkt aan het in regionale samenhang versterken van de toeristisch-recreatieve sector.
Regiopromotie: In 2025 is gestart met een nieuwe regiopromotie Noord-Limburg, Bergen participeert samen met de andere zeven Noord-Limburgse gemeenten in een aanpak in de periode van 2025 tot en met 2028. Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
644
751
604
516
235
88
Totale baten
974
988
974
1.283
-295
-309
Resultaat voor bestemming
-331
-237
-370
-767
530
397
Toevoeging aan reserves
0
5
0
0
0
0
Onttrekking aan reserves
85
0
33
33
-29
0
Mutaties reserves
85
5
33
33
-29
0
-416
-242
-403
-800
559
397
Reserves
Resultaat na bestemming
29
Programma 3 Bestuur en Financiën
3.1 Thema Algemeen Bestuur Waar gaat het thema over? Dit thema gaat over het bestuur van de gemeente waarbij gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester zelfstandige bevoegdheden hebben. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? •
•
• •
In 2025 zijn er 9 volledige vergadercycli, bestaande uit (al dan niet gecombineerde) vergaderingen van de commissies Samenleving, Ruimte en Economie en Bestuur en Financiën en van de gemeenteraad, doorlopen. De raad heeft besluiten genomen over onder andere: nieuwe financiële verordeningen van de gemeente Bergen (L) beleidsplan 'Aanpak basisvaardigheden 2023-2028 sociaal domein' integraal huisvestingsplan onderwijs bestemmingsplan Energielandgoed Wells Meer (nieuwe versie) zienswijzen op begrotingen van gemeenschappelijke regelingen rekenkamerrapporten gemeentelijk accommodatiebeleid en zorgfraude buitensportaccommodatiebeleid aanvalsplan participatiewet gemeenschappelijke regeling regio Noord-Limburg handvest informatieplicht Bergen (L) 2025 De raad stelde, zoals elk jaar, beleids- en financiële documenten vast waarin staat welke werkzaamheden de gemeente uitvoert en met welk doel (kadernota, jaarrekening, bestuursrapportage en begroting). De raad is actief betrokken geweest bij het opstellen van de kadernota. Ook in 2025 heeft de raad weer overlegd met de dorpsraden. De rekenkamer heeft zich in 2025 bezig gehouden met de volgende onderzoeken waarvan de raad de rapportages heeft vastgesteld: Gemeentelijk accommodatiebeleid. Zorgfraude - Een gezamenlijk project van de Noord-Limburgse rekenkamers.
In de paragraaf Bedrijfsvoering gaan we nader in op opvolging van de verschillende onderzoeken.
Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
1.907
1.472
1.793
1.951
-479
-158
Totale baten
12
0
0
10
-10
-10
1.895
1.472
1.793
1.940
-468
-147
Toevoeging aan reserves
0
0
0
0
0
0
Onttrekking aan reserves
215
0
668
668
-668
0
Mutaties reserves
215
0
668
668
-668
0
1.680
1.472
1.125
1.273
199
-147
Resultaat voor bestemming Reserves
Resultaat na bestemming
30
3.2 Thema Publieke Dienstverlening Waar gaat het thema over? Dienstverlening betreft iedere interactie en/of transactie tussen inwoners, bedrijven of instellingen en de gemeentelijke organisatie. Gemeente Bergen verleent service aan inwoners, bedrijven of instellingen en communiceert met hen. Dienstverlening De Nota Dienstverlening 2021 bepaalt nog steeds de koers van de gemeentelijke dienstverlening. Op basis van het rekenkamerrapport ‘Kwaliteit dienstverlening in Bergen (L)’ van oktober 2024 is het Jaarplan 2025/2026 opgesteld, als uitwerking van de servicebeloften uit de Nota Dienstverlening. Communicatie De gemeente wil graag zo proactief en transparant mogelijk communiceren naar inwoners, ondernemers, bezoekers en andere stakeholders. Om dit te kunnen bereiken, is het belangrijk dat in een vroeg stadium op zowel strategisch als uitvoeringsniveau wordt nagedacht over onder andere het doel, de doelgroep, de boodschap, de vorm en de planning van de communicatie. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Dienstverlening • De projectgroep Verbetering Dienstverlening zet zich structureel in om, op basis van het jaarplan, de dienstverlening van de gemeente verder te ontwikkelen. De gemeenteraad wordt eind 2026, begin 2027 geïnformeerd over de uitvoering van het Jaarplan 2025/2026, en periodiek geïnformeerd over de voortgang.
Vermelden dat de raad periodiek wordt geïnformeerd over de voortgang. • In 2025 zijn de volgende zaken uitgevoerd: Er was extra aandacht voor de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening tijdens de verbouwing van het gemeentehuis. Inwoners, ondernemers en andere stakeholders zijn met regelmaat geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom de verbouwing en eventuele wijzigingen in de dienstverlening die hiermee samenhingen. De dienstverlening van de gemeente bij het participatietraject rondom de reconstructie van de Burgemeester Douvenstraat is via een digitale vragenlijst met de bewoners van de straat geëvalueerd. De reacties op de wijze van participatie en communicatie waren positief. De training “Hoe klantgericht ben jij?” voor nieuwe medewerkers heeft weer plaatsgevonden. We hebben gewerkt aan de implementatie van de landelijke wetgeving rondom digitalisering. De applicatie voor het maken van afspraken is geüpdatet. Er is een nieuwe aanmeldzuil geplaatst voor afspraken in het gemeentehuis. Een gedeelte van de medewerkers heeft een training gevolgd over het verantwoord omgaan met AI. De andere medewerkers volgen deze training in 2026. Communicatie • De positie van de communicatieadviseurs in de organisatie is in 2025 verder versterkt. Bijvoorbeeld door aan te sluiten bij bestaande, structurele overleggen van andere afdelingen en teams.
Maar ook door een strategische communicatiesessie met het college van B&W te organiseren, waarbij de wensen en behoeften van de collegeleden op het gebied van communicatie zijn opgehaald. Deze input vormt de basis voor de verdere uitwerking van een bestuurlijk communicatiekader, dat in samenwerking met het nieuwe college in 2026 wordt vastgelegd. • De gemeente heeft in 2025 wederom gebruikgemaakt van een brede communicatiemiddelenmix voor de interne en externe communicatie, bestaande uit zowel online als offline middelen. Het team heeft daarbij meer ingezet op het gebruik van video’s (in samenwerking met het college) om ingewikkelde boodschappen op een laagdrempelige manier uit te leggen aan een breder publiek. • De communicatieadviseurs hebben gewerkt aan het versterken van de relatie met de pers, bijvoorbeeld door persmomenten te organiseren, persvragen snel en zorgvuldig te beantwoorden en mee te werken aan interviewverzoeken.
31
Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
518
467
480
533
-66
-53
Totale baten
292
235
235
275
-40
-40
Resultaat voor bestemming
226
232
245
258
-26
-13
Toevoeging aan reserves
0
0
0
0
0
Onttrekking aan reserves
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
0
0
0
0
0
226
232
245
258
-26
Reserves
Resultaat na bestemming
32
-13
3.3 Thema Veiligheid Waar gaat het thema over? Dit thema gaat over de veiligheid van onze inwoners en bezoekers. Om de veiligheid te kunnen waarborgen is vanuit de gemeentelijke handhaving samenwerking nodig met onder andere politie, Openbaar Ministerie, omliggende gemeenten, woningbouwcorporaties, welzijnswerk, scholen, verenigingen, dorpsraden, inwoners en het bedrijfsleven. Voor milieuzaken werken we met 15 gemeenten samen binnen de RUD Limburg Noord. Voor brandveiligheid en risicobeheersing werken we samen met de Veiligheidsregio Limburg Noord. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Veiligheid algemeen • In 2025 hebben we samen met veiligheidspartners gewerkt aan een veilige en leefbare gemeente. De prioriteiten ondermijning, zorg- en veiligheid en veilige woon- en leefomgeving vormen het uitgangspunt. In 2025 is uitvoering gegeven aan het uitvoeringsplan veiligheid met naast voorgenoemde prioriteiten ook focus op digitale veiligheid en rampenbestrijding. Door samenwerking en gerichte acties hebben we ingezet op het handhaven van de openbare orde, het voorkomen en bestrijden van criminaliteit, het versterken van sociale veiligheid en het voorbereiden op rampen en crises. • In 2025 is een handhavingsarrangement met de politie vastgesteld om VTH- en veiligheidstaken beter af te stemmen.
Ondermijning • Ter versterking van de bestuurlijke aanpak van ondermijning vindt er maandelijks een periodiek lokaal ondermijningsoverleg plaats. Signalen van ondermijnende criminaliteit zijn actief opgepakt. Er hebben in 2025 diverse integrale controles in samenwerking met het Act! Interventieteam plaatsgevonden. • Binnen de regiodeal Limburg-Noord werden in 2025 de projecten op het gebied van ondermijning voortgezet. Dit zijn onder andere het Act! Interventieteam, Veilig Buitengebied, de communicatiecampagne “Kijk niet weg” en Rode en Groene Spoor vakantieparken. Daarnaast is er in 2025 een aantal nieuwe projecten opgestart zoals het trainings- en belevingscentrum LOODS11 over ondermijnende criminaliteit. • In 2025 hebben we maatregelen doorgevoerd om onze organisatie weerbaarder te maken tegen ondermijning, conform de Limburgse norm vanuit het Regionale Informatie- en Expertisecentrum (RIEC), leidend tot acties zoals bewustwordingssessies voor medewerkers in 2026. • Dankzij de Wet Bibob kan worden voorkomen dat de gemeente criminele activiteiten faciliteert. Er is in 2025 6 keer een volledige Bibob-toets gestart bij aanvragen voor een exploitatie- en alcoholwetvergunning. Daarnaast zijn er 10 Bibob-quickscans uitgevoerd bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning.
• In 2025 werd het convenant “Bestrijding georganiseerde drugscriminaliteit Limburg 2024-2028” opgeleverd door het RIEC, waarbij de gemeente Bergen als convenantpartner is aangesloten. • In 2025 zijn er in 3 gevallen bestuurlijke maatregelen getroffen na constatering van Opiumwet delicten op het grondgebied van de gemeente Bergen. Zorg en Veiligheid • In 2025 is verder geïnvesteerd in een sterkere samenwerking met het Zorg- en Veiligheidshuis. 6 casussen zijn besproken binnen de persoonsgerichte aanpak (PGA) onder procesregie van het Zorg- en Veiligheidshuis (ZVH). Ook werd er deelgenomen aan diverse overleggen aangaande de thema’s arbeidsmigranten, mensenhandel en radicalisering. We werken hierbij middels de “Aanpak Voorkomen Escalatie” nauw samen met het sociaal domein. • Vanaf 2025 wordt een nieuwe verdeelsleutel gehanteerd op basis van de omvang van de casuïstiek. • In 2025 werden er 2 huisverboden opgelegd. De bijbehorende taken zoals het opmaken van een beleidsadvies, contact met achterblijvers, uithuisgeplaatsten en aansluiten bij overleggen zijn tevens verricht.
33
Veilige leef- en woonomgeving • De integrale aanpak van overlastgevende jeugdgroepen liep in 2025 door. De aanpak en inzet van straatcoaches werd begin 2025 geëvalueerd. Vanwege een strafrechtelijk onderzoek naar de eigenaar van de organisatie die ingehuurd werd door onze gemeente is de overeenkomst met de straatcoaches in februari opgezegd. Onder andere door deze ontwikkelingen is gestart met het schrijven van nieuw beleid “Jeugd en Veiligheid” dat in 2026 afgerond zal worden. • Beheerders van de buurtpreventiegroepen die bij de gemeente bekend zijn of zijn aangesloten bij de stichting WhatsApp BuurtPreventie (WABP) zijn uitgenodigd voor een startbijeenkomst. Naar aanleiding van deze eerste bijeenkomst is er een appgroep met beheerders aangemaakt. Eén van de beheerders is hier de coördinator van. • In het najaar van 2025 zijn reanimatiecursussen georganiseerd, hier hebben 16 personen aan deelgenomen. • Bijna de helft van de AED-apparaten (12 stuks) onder gemeentelijk beheer zijn vervangen vanwege het bereiken van de technische levensduur. Alle apparaten zijn 24/7 beschikbaar en geregistreerd bij het reanimatie-oproepsysteem HartslagNu. • Er wordt een jaarlijkse financiële bijdrage geleverd aan Burgernet en Slachtofferhulp.
• De wettelijke taak voor de opvang van zwerfdieren,die worden gevonden binnen de gemeentegrenzen, is uitgevoerd door Dierenambulance Limburg in samenwerking met diverse dierenopvangcentra en Dierenopvang Maasland. Digitale Veiligheid • In 2025 is aandacht besteed aan het vergroten van digitale weerbaarheid. Voor jongeren is in samenwerking met Jongerenwerk Synthese de activiteit Cyber’24 Escape Game georganiseerd. • Daarnaast is deelgenomen aan de provinciale campagne “Dacht het niet” en aan een scenariooefening gericht op cybercriminaliteit. Deze initiatieven versterken bewustwording binnen de gemeente. Rampenbestrijding/Veiligheidsregio In 2025 heeft de Veiligheidsregio Limburg-Noord (VRLN) wederom uitvoering gegeven aan veiligheid rondom de thema’s crisisbeheersing, publieke gezondheid en brandweerzorg. Ook weerbaarheid en bedrijfscontinuïteit stonden in 2025 nadrukkelijk op de agenda. Jaarverslag vergunningverlening, toezicht en handhaving Omgevingsrecht 2025 De ambities en doelstellingen die in het VTH-uitvoeringsprogramma omgevingsrecht 2025 zijn beschreven, zijn in 2025 bijna allemaal waargemaakt. De uitgaven hiervoor zijn ook ruim binnen de daarvoor gereserveerde budgetten gebleven. Voorbeelden van waargemaakte ambities zijn het handhavingsarrangement met de politie en undercover alcoholcontroles op minderjarigen.
Vergunningverlening, toezicht en handhaving • Beleidsambities: de meeste doelstellingen zijn behaald, waaronder het opleveren van belangrijke verordeningen en besluiten. • Organisatorische doelen: vrijwel alle doelstellingen zijn gehaald, inclusief het vinden van gekwalificeerd personeel en het binnen budget blijven. • Vergunningverlening: de meeste in 2025 ontvangen aanvragen zijn binnen de wettelijke termijn afgehandeld en meer dan 99% van verleende vergunningen is zonder (ambtshalve of volgens de commissie bezwaarschriften of de rechter noodzakelijke) herzieningen onherroepelijk geworden. • Samenwerking met externe partners: de meeste ambities zijn gerealiseerd, waaronder deelname aan 6 intergemeentelijke BOA-acties en het bieden van stageplaatsen aan HTV- en rechten studenten. • Toezicht: ongeveer 9.500 uren waren nodig voor adequaat toezicht in de gemeente. • Handhaving: de BuitenBeter-app om handhavingskwestie mee te melden leverde in 2025 7% meer meldingen op dan in 2024. Er zijn 31 nieuwe zaken gestart. Meer dan 35% van het totale aantal overtredingen dat als handhavingszaak moest worden opgepakt, is informeel opgelost. Er waren slechts 2 bezwaarzaken aan de orde waarvan de ene ongegrond en de andere nietontvankelijk werd verklaard.
3 drugspanden zijn gesloten en in 2 panden waar meer dan 40 kg vuurwerk (deels illegaal) werd aangetroffen is al het vuurwerk inbeslaggenomen. In totaal zijn er 639 overtredingen geconstateerd door gemeentelijke boa's. Er werden 230 proces-verbalen door hen uitgeschreven en in de overige gevallen zijn waarschuwingen verstrekt. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het betreden van natuurgebied buiten de hiervoor bedoelde paden en/of tijden,
34
• •
hondenoverlast, illegale gronddepots en boomkap zonder vergunning, oneigenlijk gebruik van recreatiegebieden en overtredingen op het water (illegale overnachtingen op boten. Privacy van gegevens: we hebben gewerkt aan het actualiseren van het Wet publiekrechtelijke beperkingenregister en er is een verwerkingsregister voor Wet politietaken geïntroduceerd. Prestatie met betrekking tot het voldoen aan de Kwaliteitscriteria: In 2025 hebben alle medewerkers een EVP-trajact doorlopen. Dubbele bezetting van medewerkers op alle taakvelden kan niet worden gegarandeerd, omdat de workload in gemeenten onder de 50.000 inwoners hiervoor te beperkt is.
Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
2.123
1.692
2.073
1.920
-228
153
Totale baten
732
106
531
556
-451
-25
1.391
1.586
1.541
1.364
223
178
Toevoeging aan reserves
0
0
0
0
0
Onttrekking aan reserves
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
0
0
0
0
0
1.391
1.586
1.541
1.364
223
Resultaat voor bestemming Reserves
Resultaat na bestemming
35
178
3.4 Thema Financiën Waar gaat het thema over? Het thema Financiën gaat over de balans tussen de baten en lasten voor de inwoners en bedrijven. We willen een financieel stabiele en gezonde gemeente zijn, met een degelijk financieel beleid. Dit beleid is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: 1. We streven naar een evenwichtige begroting, ook voor komende jaren. 2. Structurele lasten willen we dekken met structurele baten. 3. Bezuinigingen die het Rijk ons oplegt verwerken we binnen het betreffende beleidsterrein. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? Belastingen en heffingen • Diverse belastingverordeningen zijn in de raadsvergadering van 17 december 2024 vastgesteld. Het gaat om de volgende verordeningen: o OZB 2025 o Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht 2025 o Rioolheffing 2025 o Forensenbelasting 2025 o Verblijfsbelasting 2025 o Waterverblijfsbelasting 2025 o Reclamebelasting 2025 o Leges 2025 • Het beleid in dit kader leest u terug in de paragraaf lokale heffingen, zie deel 3 in dit jaarverslag. Financiële beleidsnota’s • Begin 2025 zijn de volgende financiële beleidsnota's opgesteld: o Verordening financieel beleid, beheer en organisatie 2025 - art. 212 Gemeentewet (raad: 11 februari 2025) o Verordening controle op het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie 2025 - art.
213 Gemeentewet (raad: 11 februari 2025) o Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid bestuur 2025 - art. 213a Gemeentewet (raad: 11 februari 2025) o Nota Reserves en Voorzieningen 2025 (raad: 11 maart 2025) o Nota Activabeleid 2025 (raad: 11 maart 2025) • Alle financiële beleidsnota's worden periodiek geactualiseerd en voor 2026 staan de volgende beleidsnota's op de rol: o Nota Governance verbonden partijen o Nota risicomanagement en weerstandsvermogen PRC-cyclus • Middels de PRC-cyclus zorgen wij ervoor dat wij in control zijn voor wat betreft uitgaven en inkomsten. o Maandelijks stellen wij voor intern gebruik een managementrapportage op. o Daarnaast wordt er ieder kwartaal met de raad gecommuniceerd via de kwartaalrapportages (over eerste en derde kwartaal) en de bestuursrapportage (over het eerste half jaar). De bestuursrapportage leidt tot een begrotingsbijstelling. o De jaarrekening is het sluitstuk van de PRC cyclus in het betreffende jaar. • De volgende documenten hebben we in dit kader aan u aangeboden: o 1e Kwartaalrapportage (RIB: 29 april 2025) o Jaarrekening 2024 (raadsbesluit: 8 juli 2025) o Kadernota 2026 (raadsbesluit: 8 juli 2025) o Bestuursrapportage 2025 (raadsbesluit: 7 oktober 2025) o Begroting 2026 (raadsbesluit: 10 november 2025) o 3e Kwartaalrapportage (RIB: 25 oktober 2025)
36
Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
132
1.063
1.224
126
938
1.098
Totale baten
36.113
36.601
37.384
38.883
-2.282
-1.499
Resultaat voor bestemming
-35.981
-35.537
-36.160
-38.757
3.220
2.597
Toevoeging aan reserves
1.349
23
1.130
1.130
-130
0
Onttrekking aan reserves
27
1.000
345
313
-290
32
Mutaties reserves
-1.323
-977
-785
-817
-160
32
Resultaat na bestemming
-34.658
-34.560
-35.375
-37.940
3.380
2.565
Reserves
37
3.5 Thema Overhead Waar gaat het thema over? Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is in 2025 ongewijzigd. Met een duidelijke definitie en een voorgeschreven presentatie van overheadkosten verwacht het Rijk beter inzicht in deze kosten te krijgen. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden 2. Financiën, gemeentelijke control en interne controle 3. P&O en HRM 4. Inkoop (ondersteuning) 5. Communicatie 6. Juridische zaken 7. Bestuur en bestuur ondersteuning 8. ICT 9. Facilitaire zaken & huisvesting 10. Archief 11. Managementondersteuning De kosten van de hiervoor genoemde zaken worden via een bepaalde systematiek toegerekend. Wat hebben we bereikt/ Wat hebben we ervoor gedaan? • • •
We volgen de ontwikkelingen en voeren verbeteringen door in onze administratie. De verbeteringen baseren we onder andere op de notities die de commissie BBV uitbrengt. Vanaf 2023 verwerken we de overheadkosten via dit thema. Hiermee is de administratie transparant ingericht en voldoen we aan de voorschriften, zoals de BBV commissie die stelt. Kosten verdelen op de voorgeschreven wijze.
Wat heeft het gekost? Baten en Lasten
(bedragen x € 1.000) Rekening
Begroting 2025
Rekening
Verschil
Omschrijving
2024
Primitief
Definitief
2025
Primitief
Definitief
Totale lasten
8.044
7.671
8.528
8.837
-1.166
-309
Totale baten
823
975
1.074
898
77
176
7.221
6.696
7.454
7.939
-1.243
-485
Toevoeging aan reserves
0
29
0
391
-391
-391
Onttrekking aan reserves
240
0
291
291
-262
0
Mutaties reserves
240
29
291
-100
129
391
6.981
6.667
7.163
8.039
-1.372
-876
Resultaat voor bestemming Reserves
Resultaat na bestemming
38
4. Samenvatting Rekening 2024 (Bedragen x €1.000)
Lasten
Baten
Definitieve begroting 2025 Saldo
Lasten
Baten
Rekening 2025
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Programma 1 Samenleving 1.1 Vitale gemeenschappen
845
171
674
1.085
206
880
1.067
222
845
1.2 Algemene basisvoorzieningen
2.800
477
2.323
3.438
792
2.646
2.962
473
2.489
1.3 Maatwerkvoorzieningen
18.225
4.561
13.664 18.462
4.784
13.678 18.299
4.713
13.587
Saldo programma Samenleving
21.870
5.209
16.661 22.985
5.782
17.203 22.329
5.408
16.921
2.1 Milieu en duurzaamheid
4.334
1.024
3.309
5.921
2.597
3.324
4.443
987
3.456
2.2 Openbare Ruimte
3.993
214
3.779
4.342
21
4.321
4.204
88
4.115
2.3 Ruimtelijke ontwikkeling
1.297
739
559
1.662
317
1.345
1.027
576
451
-331
576
974
-398
516
1.283
-767
7.316 12.501
3.909
8.592 10.190
2.933
7.256
1.951
10
1.940
Programma 2 Ruimte en Economie
2.4 Economie, Recreatie en Toerisme Saldo programma Ruimte en Economie
644
974
10.268
2.951
1.907
12
Programma 3 Bestuur en Financiën 3.1 Algemeen bestuur 3.2 Publieke dienstverlening 3.3 Veiligheid 3.4 Financien
1.895
1.753
0
1.753
518
292
226
467
235
232
533
275
258
2.123
732
1.391
2.105
531
1.573
1.920
556
1.364
131
3.182
-3.050
188
3.274
-3.086
126
3.214
-3.088
4.680
4.218
462
4.512
4.040
472
4.529
4.055
474
Lokale heffingen, waarvan besteding niet gebonden
0
746
-746
0
800
-800
0
800
-800
Algemene uitkering
0 29.545
-29.545
0
30.669
-30.669
Dividend
0
19
-19
0
15
-15
0
22
-22
Overige algemene dekkingsmiddelen
0
44
-44
0
50
-50
0
78
-78
Overige algemene dekkingsmiddelen
0
0
0
0
1
-1
0
2
-2
Lokale heffingen, waarvan besteding niet gebonden
0
1.685
-1.685
0
1.682
-1.682
0
1.761
-1.761
Lokale heffingen, waarvan besteding niet gebonden
0
822
-822
0
840
-840
0
733
-733
Saldo financieringsbehoefte
0
44
-44
0
43
-43
0
41
-41
Lokale heffingen, waarvan besteding niet gebonden
0
14
-14
0
10
-10
0
10
-10
Overige algemene dekkingsmiddelen
0
10
-10
0
0
0
0
2
-2
Overige algemene dekkingsmiddelen
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Algemene dekkingsmiddelen
0 32.931
-32.931
0
34.110
-34.110
7.893
975
6.919
8.837
898
7.939
Saldo programma Bestuur en Financiën Algemene dekkingsmiddelen
0 32.220 -32.220
0 35.670 -35.669
3.5 Kosten overhead
8.044
823
7.221
Bedrag heffing VPB
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Lasten onvoorzien
0
0
0
11
0
11
0
0
0
-1.270 47.902
48.815
-913 45.884 48.964
-3.079
Saldo van baten en lasten
44.862 46.132
Reserve mutaties Storting in reserves
1.940
Onttrekking aan reserves
1.306 2.527
Saldo reserve mutaties
1.940
2.527
Begrotingsresultaat
46.802 48.659
39
2.741 1.458
-587
1.306
1.458
-1.857 49.209
50.273
3.196 -152
3.196
2.741
-455
-1.065 48.626 52.160
-3.534
Deel 3 De Paragrafen
In de navolgende paragrafen bespreken wij onderwerpen die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. De paragrafen bevatten de beleidsuitgangspunten van beheersmatige activiteiten en de lokale heffingen. De artikelen 9 tot en met 16 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijven deze verplichte paragrafen voor. Bij het schrijven van de paragrafen houden we de indeling van het BBV zoveel mogelijk aan. Achtereenvolgend wordt ingegaan op de volgende paragrafen: de lokale heffingen, het weerstandsvermogen, onderhoud kapitaalgoederen, de financiering, de bedrijfsvoering, de verbonden partijen, het grondbeleid en over openbaarheid van informatie.
40
Paragraaf A Lokale Heffingen Algemeen De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente. Van de lokale heffingen levert de OZB de meeste opbrengsten voor gemeente Bergen op. De paragraaf betreffende de lokale heffingen bevat: a. de geraamde en gerealiseerde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht de diverse heffingen; d. een aanduiding van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. Geraamde en gerealiseerde inkomsten Opbrengst gemeentelijke heffingen
Rekening 2024
OZB niet woningen
Begroting 2025
Rekening 2025
822.405
839.655
733.345
OZB woningen
1.684.719
1.700.750
1.761.316
Afvalstoffenheffing
1.411.442
1.418.549
1.342.156
Rioolrechten
1.757.000
1.788.060
1.857.861
Reclamebelasting
13.234
7.200
13.600
Begrafenisrechten
14.356
10.000
10.248
Forensenbelasting
98.352
98.000
100.401
Verblijfsbelasting
648.000
682.689
700.000
Omgevingsvergunningen
341.709
221.700
380.779
Bijzondere wetten
1.785
5.500
544
Secretariegelden
28.801
44.894
23.671
Paspoorten/rijbewijzen
261.765
184.500
250.688
4.823
2.500
4.519
7.088.389
7.003.997
7.179.128
Gehandicaptenparkeerkaarten Totaal
Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Elk jaar wordt een berekening gemaakt van de tarieven voor het komende jaar. Ons streven daarbij is een zo laag mogelijke belastingdruk (Coalitieprogramma 2022-2026, pagina 13). Met het behandelen van de Kaderbrief 2025 (Rb. juli 2024) heeft uw raad ingestemd met de voorgenomen tariefstijgingen. De uitgangspunten in deze Kaderbrief waren: • OZB: opbrengstenstijging van 2,1% wegens inflatiecorrectie. • Forensenbelasting: tariefstijging van 2,1% wegens inflatiecorrectie. • Verblijfsbelasting: tariefstijging van 2,1% wegens inflatiecorrectie. • Afvalstoffenheffing: tarieven zijn 100% kostendekkend. Tarieven zijn afhankelijk van kosten/baten opzet. • Rioolheffing: extra tariefsverhoging van € 10,- plus een inflatiecorrectie van 2,1%. Dit is conform het vastgestelde Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP; raadsbesluit: 12 november 2019). Sinds 2012 verzorgt de gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW) de uitvoering van gemeentelijke belastingen en de Wet Waardering onroerende zaken (Wet WOZ). De bevoegdheden met betrekking tot de uitvoering zijn overgedragen
41
aan deze gemeenschappelijke regeling. De gemeente is zelf verantwoordelijk voor de vaststelling van het beleid. Overzicht van de diverse heffingen Wet WOZ Op grond van de Wet WOZ taxeert BsGW alle onroerende zaken binnen de gemeentegrenzen. Voorbeelden van onroerende zaken zijn: woningen, bedrijfspanden en bouwkavels. De WOZ-waarde is belangrijk omdat deze waarde jaarlijks als grondslag dient voor de onroerendezaakbelastingen van de gemeente en voor belastingen van het Rijk en het Waterschap. Sinds 2007 vindt er jaarlijks een algehele hertaxatie plaats. De aanslagen OZB 2025 zijn gebaseerd op de waardepeildatum 1 januari 2024. Onroerende zaakbelastingen In de raadsvergadering van 17 december 2024 zijn de belastingverordeningen vastgesteld. Hierbij was ook de tariefstelling aan de orde. Door de stijging in de WOZ-waarde van zowel de woningen als de niet-woningen konden lagere OZB-tarieven toegepast worden.
OZB-tarieven
2024
2025
OZB-eigenarentarief voor woningen OZB-eigenarentarief voor niet-woningen OZB-gebruikerstarief voor niet-woningen
0,08729% 0,22422% 0,18716%
0,08402% 0,21519% 0,16203%
Het aantal bezwaarschriften is ook in 2025 weer afgenomen Een aantal redenen daarvoor zijn: • Betere WOZ taxaties; • Strengere regels voor NCNP-bureaus • Meer transparantie over waardebepaling Ontvangen bezwaarschriften Bezwaren tegen belastingaanslag Afgehandeld In behandeling Totaal
2023
2024
2025
1.081 3 1.084
406 2 408
376 3 379
913 19 932
307 2 309
322 3 325
Totaal behandeld
2.016
717
704
Verdeling toe- en afwijzingen Afgewezen Toegewezen
59,9% 40,1%
74,0% 26,0%
68,5% 31,5%
Bezwaren tegen WOZ-waarde Afgehandeld In behandeling Totaal
42
Verblijfsbelasting De tarieven voor de verblijfsbelastingen zijn in 2025 verhoogd naar € 1,40 per persoon per nacht. Forensenbelasting De forensenbelasting wordt geheven van personen die niet in de gemeente wonen, maar wel meer dan 90 dagen per jaar een gemeubileerde woning tot hun beschikking hebben. Deze heffing zorgt ervoor dat deze gebruikers van de gemeente bijdragen aan de lokale voorzieningen. De heffingsgrondslag voor de forensenbelasting is de WOZ-waarde. In 2025 zijn er 33 belastingplichtigen geweest die een aanslag hebben ontvangen. De tarieven bedragen in 2025 bij een waarde in het economisch verkeer van: € 60.000 of minder € 309; € 60.001 tot en met € 120.000 € 633; € 120.001 tot en met € 180.000 € 1.476; € 180.001 tot en met € 299.000 € 2.737; € 299.001 of meer € 2.995. Leges, rechten en heffingen Het heffen van de leges vindt plaats als vergoeding voor geleverde diensten. Wij streven naar een kostendekkende opbrengst van de legesverordening. Met de raad is afgesproken om de legestarieven steeds bij het vaststellen van de legesverordening stapsgewijs te verhogen. Onderwerp legesverordening
Kosten 2025 Opbrengst 2025
Kostendekkendheid 2025
Titel 1 - Algemene dienstverlening Hoofdstuk 1.1 - Burgerlijke stand
13.406
13.142
98,0%
Hoofdstuk 1.2 - Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart Hoofdstuk 1.3 - Rijbewijzen
205.394 51.751
189.086 53.112
92,1% 102,6%
Hoofdstuk 1.4 - Verstrekkingen in het kader van de basisregistratie persoonsgegevens Hoofdstuk 1.7 - Overige publiekszaken
3.613 20.627
4.969 17.310
137,5% 83,9%
Totaal hoofdstuk 1
294.791
277.619
94,2%
Hoofdstuk 2.3 - Omgevingsvergunning
376.164
380.689
101,2%
Totaal hoofdstuk 2
376.164
380.689
101,2%
856 367
922 446
107,7% 121,5%
1.223
1.368
111,9%
672.178
659.676
98,1%
Titel 2 - Fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning
Titel 3 - Europese dienstenrichtlijn Hoofdstuk 3.1 - Horeca Hoofdstuk 3.5 - Standplaatsen
Totaal hoofdstuk 3 Totaal
43
Afvalstoffenheffing De volgende uitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de afvaltarieven: • Kostendekkende heffing: alle uitgaven die betrekking hebben op afvalinzameling en verwerking worden gecompenseerd met de afvalstoffenheffing. • Eventuele overschotten bij de afvalstoffenheffing worden toegevoegd aan de reserve ‘tarief egalisatie afvalstoffenheffing’. • Overschotten worden in de eerste twee jaar na het realiseren ingezet om het tarief zo laag mogelijk te houden. • Bij de berekening wordt rekening gehouden met overheadkosten. • Bij de berekening wordt rekening gehouden met BTW. Bij de vaststelling van de tarieven 2025 (raadsbesluit 17 december 2024) heeft de raad ingestemd met de voorgestelde tarieven. Voor een gemiddeld huishouden bedroeg de afvalstoffenheffing in 2025 € 211,03, terwijl dit in 2024 nog € 227,32 was. Doordat het aantal ledigingen is gedaald, zijn de gemiddelde kosten afgenomen. Het nadelige saldo van afval bedraagt in 2025 € 62.246. In geval van een positief saldo zouden we dit toevoegen aan de bestemmingsreserve egalisatie afvalstoffenheffing. Daar is in 2025 geen sprake van. Kostendekkendheid Afval
Rekening 2024
Primitieve Begroting 2025
Rekening 2025
Kosten en baten Afval Kosten Inkomsten excl. heffingen Netto kosten taakveld
1.362.779 146.640 1.216.139
1.301.304 134.264 1.167.040
1.296.861 161.968 1.134.893
Toe te rekenen kosten Overhead incl. omslagrente BTW Totaal toe te rekenen
0 268.620 268.620
0 223.920 223.920
190.000 223.920 413.920
Totale kosten
1.484.759
1.390.960
1.548.813
Bruto opbrengst heffingen Inzet egalisatiereserve
1.411.442
1.228.549
1.342.156 162.411
Dekkingspercentage
95,1%
88,3%
97,1%
Inzet egalisatiereserve
27.865
162.411
0
Dekkingspercentage na inzet reserve
96,9%
100,0%
97,1%
De toe te rekenen kosten zijn in 2025 gestegen met € 190.000 zoals in Begroting 2025 is besloten. Overheadkosten worden dus vanaf 2025 meegenomen bij de tariefberekening van afval, net zoals ze meegenomen zijn in de berekening van de rioolrechten.
44
Rioolrechten De volgende uitgangspunten worden toegepast bij de berekening van het tarief rioolheffing: • Tariefontwikkeling is gebaseerd op het meerjarige GRP. Hierin worden de kosten voor de komende jaren, de inzet van de voorziening en de nodige rioolheffing op elkaar afgestemd. • Meerjarig kostendekkende heffing: alle uitgaven die betrekking hebben op riolering worden gecompenseerd met de rioolheffing. • Eventuele overschotten bij de rioolheffing worden bewaard in de voorziening ‘egalisatie rioolheffing’. • Bij de berekening wordt rekening gehouden met overheadkosten. Overhead bedraagt ongeveer 15% van de totale begroting. Daarom wordt 15% overhead toegerekend aan riolering. • Bij de berekening wordt rekening gehouden met BTW. • Rioolheffing wordt kostendekkend gemaakt door het saldo te verrekenen met de voorziening ‘egalisatie rioolheffing’. Het tarief bedraagt in 2025 € 297,02. In 2024 was dit € 281,12. Kostendekkendheid Riool
Rekening 2024
primitieve Begroting 2025
Rekening 2025
Kosten en baten Riolering Kosten Inkomsten excl. heffingen Netto kosten taakveld
1.352.515 0 1.352.515
1.501.913 0 1.501.913
1.559.291 0 1.559.291
Toe te rekenen kosten Overhead BTW Totaal toe te rekenen
198.224 143.786 342.010
225.287 143.786 369.073
225.287 143.786 369.073
Totale kosten
1.694.525
1.870.986
1.928.364
Bruto opbrengst heffingen
1.757.000
1.788.060
1.857.861
Dekkingspercentage
103,7%
95,6%
96,3%
Inzet egalisatievoorziening
-62.475
82.926
70.503
Dekkingspercentage
100,0%
100,0%
100,0%
45
Aanduiding lokale lastendruk In deze paragraaf geven wij een overzicht van de lokale lastendruk. Onder lastendruk verstaan wij het totaal van de drie belangrijkste gemeentelijke heffingen voor huishoudens, te weten: • de onroerendezaakbelasting (OZB); • de afvalstoffenheffing; • de rioolheffing. Uit het jaarlijkse onderzoek Belastingoverzicht 2025, zoals aangeboden aan de gemeenteraad, blijkt dat onze gemeente behoort tot de gemeenten met relatief lage belastingtarieven. Beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid Er kan enkel voor het vastrecht van de afvalstoffenheffing kwijtschelding worden verleend. Kwijtschelding voor de onroerende zaakbelasting, de rioolheffing en andere belastingen is niet mogelijk, omdat hier geen mogelijkheid voor in de verordening is opgenomen. De kwijtscheldingsnorm is in 2025 gehandhaafd op 100% van de bijstandsnorm. Door deze maatregel komen alle mensen met een minimum inkomen in principe in aanmerking voor kwijtschelding van het vastrecht afval. Net als in voorgaande jaren is er automatisch kwijtschelding verleend aan personen die al 2 jaar kwijtschelding kregen, een inkomen op bijstandsniveau hebben en bekend zijn bij het sociaal team.
46
Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft inzicht in de financiële robuustheid van de gemeente en de mate waarin wij in staat zijn onverwachte tegenvallers op te vangen. Deze paragraaf bestaat uit: a. het benodigde weerstandsvermogen b. de inventarisatie van de beschikbare weerstandscapaciteit c. de inventarisatie van de risico's d. het beleid omtrent weerstandscapaciteit en risicobeheersing e. de relevante financiële kengetallen f. de beoordeling van deze kengetallen in relatie tot de financiële positie Kaderstelling en beleid In de raadsvergadering van 15 december 2020 is de nota risicomanagement en weerstandsvermogen gemeente Bergen vastgesteld. Deze nota vormt het beleidskader voor het gemeentelijke risicomanagement en beschrijft hoe risico's worden geïdentificeerd, beoordeeld, gekwantificeerd en beheerst. De nota is gebaseerd op de Gemeentewet, het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de Verordening Financieel beleid, beheer en organisatie (art. 212 GW). Het risicomanagementproces is cyclisch: risico's worden 1x per jaar geïnventariseerd, geactualiseerd en waar nodig voorzien van beheersmaatregelen. De uitkomsten hiervan worden opgenomen in de Planning & Control producten, zoals deze jaarrekening.
Door risico's systematisch in beeld te brengen en te koppelen aan de beschikbare weerstandscapaciteit, wordt de financiële positie van de gemeente op transparante wijze inzichtelijk gemaakt. Doelstelling en normering Gemeente Bergen streeft naar een beheersbaar risicoprofiel en een gezonde balans tussen bestuurlijke ambities en de daarmee samenhangende risico's. Het uitgangspunt is een uitstekend weerstandsvermogen, gedefinieerd als een ratio > 2,0 (waardering A). Dit betekent dat de beschikbare weerstandscapaciteit ruimschoots toereikend moet zijn om de financiële impact van de geïnventariseerde risico's op te vangen. Risico-inventarisatie In deze jaarrekening is de risicotabel uitgebreid met de kolom financiële impact (verwachtingswaarde). Deze geeft de actuele inschatting van de financiële gevolgen van risico's weer, gebaseerd op de kansen effectbeoordeling zoals toegepast in de begroting 2026. Hiermee ontstaat een consistenter en realistischer beeld van de potentiële financiële impact per 31 december 2025. Risico's die in 2026 niet langer voorkomen, maar op balansdatum nog wel relevant waren, zijn opgenomen met een passende financiële inschatting. Risico's die in 2025 zijn afgewikkeld, zijn gewaardeerd op nihil. Kengetallen en beoordeling Aan het einde van deze paragraaf worden de financiële kengetallen gepresenteerd en beoordeeld.
Deze beoordeling geeft inzicht in de financiële positie van de gemeente en de mate waarin de risico's in verhouding staan tot de beschikbare weerstandscapaciteit. Waardering
Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 - 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 - 1,4
Voldoende
D
0,8 - 1,0
Matig
E
0,6 - 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
47
Benodigde weerstandsvermogen Het benodigde weerstandsvermogen: Beschikbaar weerstandsvermogen
Rekening 2024
Begroting 2025
Rekening 2025
Incidentele weerstandscapaciteit
12.664.415
10.619.565
15.811.362
Structurele weerstandscapaciteit
1.264.682
1.197.510
956.992
Totaal weerstandsvermogen
13.929.097
11.817.075
16.768.354
Benodigde weerstandscapaciteit
2.201.500
2.201.500
2.569.700
Inventarisatie van de weerstandscapaciteit In onderstaand schema is de berekening van het weerstandsvermogen weergegeven. Bij de beoordeling van de weerstandscapaciteit maken wij verschil tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit kan eenmalig ingezet worden. De structurele weerstandscapaciteit heeft een meerjarig karakter. Berekening weerstandscapaciteit
Rekening 2024
Begroting 2025 (primitief)
Rekening 2025
10.807.028
10.494.209
12.277.157
p.m.
p.m.
p.m.
Incidentele weerstandscapaciteit Algemene reserve Stille reserves Saldo van de begroting
1.857.387
125.356
3.534.205
Saldo incidentele weerstandscapaciteit
12.664.415
10.619.565
15.811.362
Onbenutte belastingcapaciteit
1.247.680
1.135.510
924.992
Begrotingspost onvoorzien
17.002
62.000
32.000
Saldo structurele weerstandscapaciteit
1.264.682
1.197.510
956.992
Saldo weerstandscapaciteit
13.929.097
11.817.075
16.768.354
Benodigde weerstandscapaciteit
2.201.500
2.201.500
2.569.700
6,3
5,4
6,5
Structurele weerstandscapaciteit
Ratio Weerstandsvermogen
48
Inventarisatie van de risico's Periodiek worden alle risico's geïnventariseerd. In onderstaande tabel staan de 10 belangrijkste risico's die we bij het opstellen van begroting 2026 in beeld hebben gebracht. Nu is een actuele inschatting toegevoegd van de risico's die we in de begroting presenteerden. Top 10 geïnventariseerde risico’s
Risico
1
Financiële Waardeling Actuele impact volgens inschatting (verwachtingsprimitieve einde jaar waarde) begroting 2025 begroting 2025 2026
Toelichting
Oorlog in Oekraïne Door de oorlog in Oekraïne zijn nu al nadelige effecten zichtbaar en die zullen naar verwachting toenemen. De economische groei in ons land zal dalen en de inflatie zal oplopen. Niet alleen daar zit een risico, maar er zal ook opvang geregeld moeten worden voor de vluchtelingen.
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
p.m.
€ 500.000
€ 500.000
€ 400.000
p.m.
€ 300.000
€ 350.000
Analyse: effect voor Bergen is niet te kwantificeren.
2
Wetswijziging Door gewijzigde wetgeving per 1 januari 2022 op het gebied van het woonplaatsbeginsel sociaal domein kunnen geschillen tussen gemeenten onderling ontstaan. Dit leidt mogelijk tot procedures over de invulling cq uitleg van deze nieuwe wetgeving. Dit kan financiële gevolgen hebben. Analyse: Dit risico heeft zich in 2024 gemanifesteerd door een geschil met gemeente Horst aan de Maas. De kosten zijn via de Berap 2024 gepubliceerd en ten laste van de reserve betaald.
3
Cyberaanval: De dienstverlening van de gemeente hangt af van gegevens en van goed ontwrichting van werkende applicaties. Informatievoorziening is een kritieke succes- en organisatie door productiefactor. Ontwrichting van de informatievoorziening en verlies van kritieke informatiebeveiliging zijn belangrijke bedrijfsrisico’s. Mogelijke gevolgen: applicaties en stilvallen (voor langere tijd) van dienstverlening, datalekken, overschrijden gegevens van wettelijke termijnen en daarmee samenhangende kosten en imagoschade, kosten voor noodprocessen om de dienstverlening te kunnen voortzetten en herstelacties voor de gevolgen.
€ 200.000
Analyse: De aandacht voor Cyberrisico's is onverminderd groot. Het rijk speelt hier een rol in en via NIS2 regelgeving geven ze standaarden waar gemeenten aan moeten voldoen. Beheersmaatregelen worden steeds stringenter toegepast.
4
Tegenvallende uitkering gemeentefonds
Door wijzigende rijksuitgaven is het mogelijk dat we een lagere algemene uitkering ontvangen.
p.m.
Analyse: We hebben het ravijnjaar in onze begroting verwerkt. Risico is hiermee opgevangen (en gerealiseerd).
5
Energielandgoed Het doel is te komen tot een gedragen gebiedsontwikkeling voor het Wells Meer realiseren van duurzame energie, waarbij het realiseren van en voor de gemeenschap en participatie in het proces en deelname bij realisatie centraal staat. Analyse: hier risico is nog actueel. Prijsinflatie maakt een iets hoger bedrag realistisch.
49
€ 350.000
Risico
Financiële Waardeling Actuele impact volgens inschatting (verwachtingsprimitieve einde jaar waarde) begroting 2025 begroting 2025 2026
Toelichting
6 Persoonsgegevens: Op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) datalek of kan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) boetes opleggen van maximaal onrechtmatige € 20.000.000 of 4% van de wereldwijde jaaromzet. Afhankelijk van de verwerking omstandigheden van het geval (in hoeverre valt de organisatie iets te verwijten, heeft de organisatie aan haar zorgplicht voldaan etc.) kan die schade oplopen. Daarbij komen onderzoekskosten, herstel en juridische kosten.
€ 280.000
€ 200.000
€ 250.000
€ 275.000
€ 400.000
€ 450.000
€ 200.000
p.m.
€ 180.000
€ 150.000
€ 200.000
€ 170.000
€ 250.000
€ 250.000
€ 2.305.000 € 1.850.000
€ 1.700.000
€ 1.801.000 € 1.821.000
€ 1.821.000
Totaal geïnventariseerde risico’s
€ 4.106.000 € 3.671.000
€ 3.521.000
Benodigde weerstandscapaciteit (70%)
€ 2.874.200 € 2.569.700
€ 2.464.700
Analyse: we wegen dit risico minder zwaar mee. We zien dat de Autoriteit Persoonsgegevens mild is met het opleggen van boetes, zolang we maar aan kunnen tonen dat we hier professioneel mee omgaan. Dit houdt in dat we een afgesproken protocol volgen voor het melden van incidenten. 7
Jeugdzorg
Vanaf 2015 zijn we financieel verantwoordelijk voor vrijwel alle taken die met Jeugdzorg te maken hebben. Een van de grootste risico’s is het feit dat wij niet de enige verwijzers zijn. We hebben geen invloed op bepaalde vormen van specialistische hulp die heel erg duur zijn maar we moeten die als gevolg van een rechterlijke machtiging wel uitvoeren (bijvoorbeeld gesloten jeugdzorg met verblijfbehandeling in residentiële instellingen). Ook kunnen huisartsen, jeugdartsen, medisch specialisten en gecertificeerde instellingen doorverwijzen naar jeugdzorg trajecten. De afgelopen jaren hebben we voor verschillende jeugdigen duurdere verblijfsvormen ingezet. Omdat de problematiek bij deze jeugdigen veelal vrij complex is, worden naast verblijf zeer specialistische behandeltrajecten ingezet. Het aantal jeugdigen in dure trajecten blijft lastig te voorspellen. Analyse: We waarderen dit risico hoger dan voorheen. De gemiddelde kosten van behandelingen nemen toe en we zien nog steeds een toename van complexere zorgvragen.
8
Effect De effecten van de klimaatverandering uiten zich steeds vaker in klimaatverandering weersextremen, zoals de overstromingen in Limburg als gevolg van openbare ruimte overvloedige neerslag. Ook bestaat het risico dat stormen, rukwinden of winterse neerslag bomen ontwortelen. Afhankelijk van de locatie kan dit leiden tot herstelkosten voor wegen, straatmeubilair, riolering en andere gemeentelijke eigendommen. Daarnaast ontstaat er tijdens warme en vooral droge zomers een toenemend brandgevaar, leidend tot verhoogde inzet van hulpdiensten, die deels ook door onze gemeente worden gefinancierd.
p.m.
Analyse: Dit risico is nog actueel. Het bepalen van het mogelijke effect is zodanig lastig dat we dit als PM-post opnemen. 9
Integrale veiligheid Hoogwater Maas. Door hoogwater kan schade ontstaan aan o.a. woningen. De riolering kan overstromen waardoor regenwater zich mengt met rioolwater. Als het water weer wegzakt, kan een dikke laag slib acterblijven. Verder kan het zorgen voor divere gezondheidsrisico's. Analyse: We schatten het effect lager in dan voorheen. Ervaring uit het verleden leert dat de overheid doorgaans helpt via speciale regelingen om de schade te compenseren.
10
Wet De kans blijft bestaan op een toenemend gebruik van de voorzieningen. Maatschappelijke De Wmo is en blijft een open einde regeling en meer mensen zullen als Ondersteuning gevolg van de vergrijzing een beroep doen op de Wmo. Nu al zichtbaar is dat er een toename is bij de hulp bij de huishouding. Analyse: Dit risico is wat ons betreft belangrijker geworden. De zorgkosten stijgen en waar voorheen de Wet Langdurgie Zorg toegankelijk was, zien we nu dat de toegang tot langdurige zorg moeilijker gemaakt is. Dit betekent dat mensen vaker (en langer) terecht komen in de WMO.
Top 10 geïnventariseerde risico’s Overige risico’s
Naast de top 10 risico’s zijn er nog 32 risico’s in kaart gebracht.
50
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's Gemeente Bergen wordt bij de uitvoering van haar taken geconfronteerd met uiteenlopende risico's. Door maatschappelijke ontwikkelingen, de toenemende complexiteit van gemeentelijke opgaven en de samenhang tussen beleidsterreinen neemt het belang van een adequate beheersing van risico's toe. Een toereikende weerstandscapaciteit is noodzakelijk om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit direct leidt tot ingrijpende bezuinigingen, ongewenste beleidsbijstellingen of verstoring van de uitvoering van het vastgestelde takenpakket. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is niet begrote lasten en financiële tegenvallers op te vangen. Het betreft de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Daarmee vormt het weerstandsvermogen een belangrijke indicator voor de financiële robuustheid van de gemeente. Onder weerstandscapaciteit wordt verstaan: de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote lasten te dekken. Tot de beschikbare weerstandscapaciteit worden de middelen gerekend zoals vastgelegd in het gemeentelijke beleid inzake risicomanagement en weerstandsvermogen. De gemeente hanteert risicomanagement als een continu proces van identificeren, kwantificeren, beheersen en monitoren van risico's.
Daarbij richt de inventarisatie zich op financiële risico's van materiële betekenis waarvoor geen specifieke dekking aanwezig is in de vorm van voorzieningen, exploitatiebudgetten of verzekeringen. Deze restrisico's worden periodiek geactualiseerd ten behoeve van begroting en jaarstukken. Bij de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit wordt rekening gehouden met de kans dat risico's zich voordoen en met de mate waarin risico's zich gelijktijdig en in volle omvang kunnen manifesteren. Indien in het gemeentelijk beleid een norm of zekerheidspercentage is vastgesteld, wordt dit deze bij de berekening toegepast. Op deze wijze wordt op een verantwoorde en onderbouwde manier invulling gegeven aan de gewenste financiële buffer. Kengetallen De financiële kengetallen geven in onderlinge samenhang inzicht in de financiële positie van de gemeente. Op grond van "artikel 11, tweede lid, van het BBV" worden in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing de volgende zes financiële kerngetallen opgenomen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
netto schuldquote; netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; solvabiliteitsratio; grondexploitatie; structurele exploitatieruimte; belastingcapaciteit.
Deze financiële kengetallen dienen niet afzonderlijk, maar in onderlinge samenhang te worden beoordeeld. Daarnaast schrijft het BBV voor dat een beoordeling wordt gegeven van de onderlinge verhouding tussen deze financiële kengetallen in relatie tot de financiële positie van de gemeente. De financiële kengetallen bieden gezamenlijk inzicht in de mate waarin de gemeente financieel weerbaar en wendbaar is.
51
Signaleringswaarden Om de financiële kengetallen te duiden, wordt gebruikgemaakt van signaleringswaarden zoals die in het kader van het provinciaal financieel toezicht worden gehanteerd. Deze signaleringswaarden onderscheiden drie categorieën: categorie A (minst risicovol), categorie B (neutraal) en categorie C (meest risicovol). De signaleringswaarden maken geen onderdeel uit van het BBV en hebben geen normerende status, maar dienen als hulpmiddel bij de interpretatie van de kengetallen. Conform het BBV worden de kengetallen niet afzonderlijk beoordeeld, maar in hun onderlinge samenhang en in relatie tot de financiële positie van de gemeente. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
1a.
Netto schuldquote zonder correctie doorgeleende gelden
<90%
90-130%
>130%
1b.
Netto schuldquote met correctie doorgeleende gelden
<90%
90-130%
>130%
2.
Solvabiliteitsratio
>50%
20-50%
<20%
3.
Grondexploitatie
<20%
20-35%
>35%
4.
Structurele exploitatieruimte
Begroting >0
Begroting 0%
Begroting <0
5.
Belastingcapaciteit
<95%
95-105%
>105%
Samenvatting kengetallen In onderstaande tabel presenteren wij de financiële kengetallen. Financiële kengetallen
volgens volgens Rekening 2025 Rekening 2024 Begroting 2025 (actueel)
Netto schuldquote Netto schuldquote, gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen
81%
103%
81%
81%
104%
80%
Solvabiliteitsratio
25%
21%
28%
Grondexploitatie
0%
4%
1%
Structurele exploitatieruimte
2%
1%
8%
Belastingcapaciteit
78%
84%
78%
Beoordeling onderlinge verhouding tussen kengetallen De financiële kengetallen zijn in samenhang beoordeeld. Ter duiding zijn de uitkomsten afgezet tegen de gehanteerde signaleringswaarden. Op basis van de jaarrekening 2025 scoren de kengetallen als volgt: • • • • • •
netto schuldquote: categorie A netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: categorie A solvabiliteitsratio: categorie B grondexploitatie: categorie A structurele exploitatieruimte: categorie A belastingcapaciteit: categorie A
De uitkomsten laten zien dat de financiële positie van de gemeente gunstig is. Vrijwel alle kengetallen vallen in de laagste risicocategorie. Alleen de solvabiliteitsratio (eigen vermogen ten opzichte van totaal vermogen) komt uit in categorie B. Om de solvabiliteit naar een hoger niveau te brengen, lossen we jaarlijks schulden af. In samenhang met de overige kengetallen is er echter sprake van een financieel solide uitgangspositie.
52
De schuldpositie is gunstig, de risico's vanuit de grondexploitatie zijn beperkt en de structurele exploitatieruimte is toereikend. Ook de ratio weerstandsvermogen is betrokken bij deze beoordeling. De combinatie van de ratio weerstandsvermogen en de overige financiële kengetallen ondersteunt het beeld dat de gemeente voldoende in staat is om financiële risico's en tegenvallers op te vangen.
53
Paragraaf C Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen bevat de volgende kapitaalgoederen: • wegen • riolering en water • verlichting • groen • gebouwen • speeltuinen Van bovengenoemde kapitaalgoederen wordt aangegeven: a. het beleidskader; b. de uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties; c. de vertaling van de financiële consequenties in de begroting. Onze gemeente beheert veel openbare ruimte. In die openbare ruimte vinden een groot aantal activiteiten plaats zoals wonen, werken en recreëren. Daarvoor zijn veel kapitaalgoederen nodig: zoals wegen, riolering, kunstwerken, groen, speeltuinen, verlichting en gebouwen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard de (jaarlijkse) lasten. In onze gemeente vormen de lasten van het onderhoud van kapitaalgoederen ongeveer 10% van de rekening 2025. Dit is inclusief de arbeidsuren. Actuele onderhoudsplannen
Gemeentelijk wegen, water en rioleringsplan Civiele kunstwerken Groenstructuurplan Onderhoud gemeentegebouwen Verlichtingsplan Onderhoud speeltuinen