Document · PDF

bijlage 9 Onderzoek niet gesprongen explosieven

Commissie Ruimte en Economie 17 september 2025, gemeente BergenBij agendapunt: Voorstel tot vaststellen TAM-IMRO-plan 'Bergse Heide, Nieuw Bergen fase II';14.340 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Niet gevonden in dit document.

AVG Explosieven Opsporing NL

Bergse Heide ong (7)

Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten conflictperiode OPDRACHTGEVER ONS PROJECTNR. VERSIE DATUM

: Venterra : 143000502 : 01C : 10-10-2024

AVG Bouwstoffen

AVG Explosieven Opsporing Nederland Veerweg 10, 5171 PW Kaatsheuvel Postbus 160, 6590 AD Gennep T +31 416 700220

AVG Explosieven Opsporing

eo@avg.eu www.avg.eu KvK 12029421

AVG Infra

AVG Transport

BTW-id: NL801449455B01 Betaalrekening: NL24RABO0353306797 G-rekening: NL46RABO0991487540

Distributielijst  

Venterra AVG Explosieven Opsporing Nederland

Dit document is bestemd voor de opdrachtgever. Opdrachtgever

Venterra

Kenmerk

143000502-VO-01C

Naam

Bergse Heide ong (7)

Versie

VO-01C, concept, opgesteld conform het CS-VROO versie 2024-01

Datum

10-10-2024

Vrijgegeven door:

Menno Abee (manager)

Paraaf:

Vrijgegeven door:

Jeffry van den Bout (coördinator/senior deskundige OOO)

Paraaf:

Opgesteld door:

Niels Faber BA (historicus)

Paraaf:

Afbeelding voorblad. Luchtfoto van het onderzoeksgebied. Bron: NCAP te Edinburgh, sortie 4-1319, fotonr. 4025. Opnamedatum: 26-11-1944. Rechten voorbehouden. De in deze rapportage aanwezige informatie, waaronder de tekst en het kaartmateriaal, is eigendom van AVG. Het is de opdrachtgever toegestaan deze rapportage als één geheel aan derden kenbaar te maken, met het doel waarvoor het is vervaardigd. De verstrekking van afbeeldingen uit de rapportage, of de separaat meegestuurde digitale bijlagen die hiertoe behoren, is zonder toestemming van de auteur niet toegestaan in verband met mogelijke (beeld)rechten.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING ............................................................................................... 7 1.1

Aanleiding ................................................................................................ 7

1.2

Probleemstelling........................................................................................ 7

1.3

Doelstelling .............................................................................................. 7

1.4

Onderzoeksgebied ..................................................................................... 8

1.5

Onderzoeksmethode .................................................................................11

1.5.1

Algemeen .............................................................................................11

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal..............................................................11

1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal ................................................................13

1.5.4

Verantwoording ....................................................................................14

1.5.5

Personele deskundigheid ........................................................................14

1.5.6

Leeswijzer ............................................................................................15

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ......................................................16 2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken ................................................................16

2.1.1

Rapportages AVG ..................................................................................16

2.1.2

Derden ................................................................................................16

2.2

Literatuur ................................................................................................17

2.2.1

Meidagen 1940 .....................................................................................17

2.2.2

Luchtoorlog 1940-1945 ..........................................................................17

2.2.3

Frontperiode .........................................................................................17

2.2.4

Ruimingen van ontplofbare oorlogsresten .................................................18

2.3

Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster...........................................18

2.3.1

Geallieerde stafkaarten ..........................................................................18

2.3.2

Defence Overprints ................................................................................18

2.3.3

Historische kaarten................................................................................18

2.3.4

Duitse stafkaart ....................................................................................18

2.4

Gemeentearchief Bergen ...........................................................................20

2.5

Nieuwsberichten.......................................................................................23

2.5.1

AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek ..............................23

2.6

Explosieven Opruimingsdienst Defensie .......................................................23

2.6.1

Collectie ruimrapporten ..........................................................................23

2.6.2

Collectie mijnenkaarten ..........................................................................26

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

2.7

Nederlands Instituut voor Militaire Historie ..................................................28

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken ........................................................28

2.7.2

Beeldbank NIMH ...................................................................................28

2.8

Provinciaal archief / Militair Gezag ..............................................................28

2.8.1

Militair Gezag........................................................................................28

2.9

Nationaal archief ......................................................................................29

2.9.1

Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen..............................29

2.9.2

Korps Hulpverleningsdienst ....................................................................30

2.9.3

Bunkerarchief .......................................................................................30

2.10

Semi-Statisch Informatiebeheer ..............................................................31

2.10.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst en de Mijn Opruimings Dienst ....31 2.11

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie ........................................31

2.11.1 Collectie Departement van Justitie ...........................................................31 2.11.2 Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ............................32 2.11.3 Beeldbank Tweede Wereldoorlog .............................................................32 2.12

The National Archives Londen .................................................................32

2.12.1 Daily Logs ............................................................................................33 2.12.2 War Diaries ..........................................................................................34 2.13

The National Archives and Records Administration .....................................36

2.13.1 Kriegstagebücher ..................................................................................36 2.14

Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg .........................................................36

2.15

Imperial War Museums ..........................................................................36

2.16

Library and Archives Canada...................................................................37

2.16.1 Collectie Defence Overprints en Overlays .................................................37 2.17

Luchtfoto’s ...........................................................................................39

2.17.1 Geraadpleegde luchtfoto’s ......................................................................39 2.17.2 Veranderingen na-conflictperiode ............................................................44 3

CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ............................................46 3.1

Gebeurtenissentabel en gebeurtenissenkaart ...............................................46 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL ..........................................................49

4.1

Indicaties voor ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied .................49

4.2

Leemten in kennis bronnenmateriaal ..........................................................49

4.3

Hoofdsoort en verschijningsvorm ...............................................................50

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

4.3.1

Artilleriebeschietingen ............................................................................50

4.4

Aantal mogelijk aan te treffen OO ..............................................................51

4.5

Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied .....................................51

4.5.1

Beschietingen met geschutmunitie/artilleriebeschietingen ..........................51

4.6

Bodembelastingkaart ................................................................................53

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...............................................................55 5.1

Conclusie ................................................................................................55

5.2

Advies vervolgtraject ................................................................................56

5.2.1

Verkleinen verdachte gebieden ...............................................................56

5.2.2

Opsporing ontplofbare oorlogsresten .......................................................57

BIJLAGEN ................................................................................................58 6.1

Bronnenlijst .............................................................................................58

6.1.1

Archieven en overige instanties ...............................................................58

6.1.2

Literatuur .............................................................................................58

6.1.3

Websites ..............................................................................................59

6.1.4

Overig .................................................................................................59

6.2

Certificaat vooronderzoek en risicoanalyse ..................................................60

6.3

Motivatie luchtfotobestelling ......................................................................61

6.4

Afkortingenlijst ........................................................................................62

6.5

Wijze benadering archiefbronnen ...............................................................63

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Managementsamenvatting Er worden in kader van het project Bergse Heide ong (7), met het projectnummer 143000502, bodemingrepen in het onderzoeksgebied uitgevoerd. Dit vooronderzoek conflictperiode (1940-1945) is conform het vigerende Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO versie 2024-01) opgesteld, om potentiële risicolocaties met betrekking op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in kaart te brengen. Zo kunnen de geplande civieltechnische werkzaamheden op een veilige manier worden uitgevoerd, conform de bepalingen in de Arbeidsomstandighedenwet. Uit dit vooronderzoek conflictperiode blijkt dat er indicaties voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn gevonden. AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) adviseert de volgende vervolgstap: het door middel van een aanvullend onderzoek in kaart laten brengen van naoorlogse contra-indicaties, om te bepalen of het bestaande verdachte gebied kan worden verkleind. Dit kan mogelijk leiden tot een reductie van de kosten voor de opsporing van ontplofbare oorlogsresten. AVG kan de omschreven opsporingswerkzaamheden voor u uitvoeren en u daarbij geheel ontzorgen. De werkzaamheden worden uitgevoerd door gecertificeerd CS-OOO personeel.

AVG adviseert om dit vooronderzoek conflictperiode te overleggen aan de gemeente Bergen (L), waarin het onderzoeksgebied gesitueerd is.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

INLEIDING

1.1

Aanleiding

AVG heeft in opdracht van Venterra een vooronderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten uitgevoerd ter plaatse van de projectlocatie Bergse heide ong (7) te Nieuw-Bergen (zie de kaarten op pagina 9 met de situatie tijdens de Tweede Wereldoorlog en op pagina 10 met de huidige situatie). Hier worden in de toekomst diverse civieltechnische bodemingrepen uitgevoerd. De initiatiefnemer is voornemens om op een locatie ten zuiden van Nieuw Bergen een nieuw woongebied te realiseren. Het betreft het perceel aan de Bergse Heide te NieuwBergen. Het bouwplan behelst een woonhof van in totaal 17 woningen waarvan 10 levensloopbestendige woningen, 5 starterswoningen en 2 vrijstaande woningen.

1.2

Probleemstelling

Er kunnen ontplofbare oorlogsresten in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven door gevechtshandelingen of dumpingen. Er ontstaat bij het spontaan aantreffen en beroeren van ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico. Het ongecontroleerd tot uitwerking komen van ontplofbare oorlogsresten kan bij de uitvoering van werkzaamheden leiden tot (dodelijk) letsel en (zware) materiële schade. Spontane vondsten van ontplofbare oorlogsresten kunnen resulteren in meerwerkkosten door stagnatie van de civieltechnische werkzaamheden.

1.3

Doelstelling

Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten. Er wordt daarnaast ingegaan op de te verwachten hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveelheid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een (projectgebonden) risicoanalyse of opsporingswerkzaamheden naar ontplofbare oorlogsresten.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

1.4

Onderzoeksgebied

Het onderzoeksgebied bevindt zich te Bergen (L) in de gelijknamige gemeente ter hoogte van de Bergse Heide, Velduil, Steenuil en Kerkuil. In deze rapportage worden feiten omschreven van gevechtshandelingen die in en nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Er wordt bij het bepalen van de relevantie onderscheid gemaakt in de volgende opties: 



Het feit wordt niet in bronanalyse (hoofdstuk 2) en de gebeurtenissentabel opgenomen wanneer de locatie van de gevechtshandeling verder dan 200 meter van het onderzoeksgebied af ligt. Binnen deze rapportages worden alle noemenswaardige feiten binnen een straal van 200 meter rondom het onderzoeksgebied opgenomen, waarbij één van de volgende relevanties wordt benoemd:  Het feit krijgt de relevantie “nee” wanneer deze buiten het onderzoeksgebied ligt en op voorhand al kan worden bepaald dat deze geen invloed heeft op het onderzoeksgebied. Het feit wordt niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in deze rapportage en krijgt geen nummer op de gebeurtenissenkaart in de bijlage.  Het feit krijgt de relevantie “mogelijk” wanneer het een melding betreft die buiten het onderzoeksgebied ligt en mogelijk van invloed is op het onderzoeksgebied, of wanneer de melding een groter gebied betreft dan binnen het onderzoeksgebied ligt. Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, wordt wel of niet afgebakend, en krijgt een nummer op de gebeurtenissenkaart, mits het feit binnen de contouren van de kaart valt.  Het feit krijgt de relevantie “ja” wanneer met zekerheid kan worden bepaald dat deze binnen het onderzoeksgebied ligt en een afbakening invloed heeft op het onderzoeksgebied.

Het feit wordt opgenomen in de gebeurtenissentabel, de afbakening wordt gemotiveerd en het feit wordt van een nummer op de gebeurtenissenkaart voorzien.

Het onderzoeksgebied ligt in de volgende gemeente: Huidige gemeente

Gemeente tijdens de Tweede Wereldoorlog

Bergen (L)

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

SITUATIE W.O.II

Esri Nederland; Kadaster; Gemeentekaart (t/m 1:768.000), TK200 (t/m 1:192.000), TOP50 (t/m 1:48.000), TOP25 (t/m 1:6.000)

LEGENDA Onderzoeksgebied

100

200

400 Meter

ACTUELE SITUATIE

Esri Nederland, Community Map Contributors

LEGENDA Onderzoeksgebied

100

200

400 Meter

1.5

Onderzoeksmethode

1.5.1

Algemeen

Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geordend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende bodembelastingkaart. Het vooronderzoek dient conform het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse te worden uitgevoerd. Het vooronderzoek heeft tot doel om te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van concrete aanwijzingen van de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze concrete aanwijzingen er zijn, om het verdachte gebied af te bakenen. Dit komt samen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. Het vooronderzoek bestaat uit zowel het inventariseren als beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. Dit vooronderzoek heeft betrekking op de periode 1940-1945 (conflictperiode).

1.5.2

Inventarisatie bronnenmateriaal

Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten (indicaties) Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van ontplofbare oorlogsresten (contra-indicaties)

 

Medewerkers van AVG hebben (in het verleden) ten bate van dit vooronderzoek diverse archieven bezocht. Er was in alle gevallen sprake van fysiek archiefbezoek, tenzij het archief reeds gedigitaliseerd was, zoals ingeval de toegang 575 van het NIMH en de via de website van Delpher te raadplegen krantencollectie van het Nationaal Archief. Wij hebben de volgende archieven en collecties wel/niet geraadpleegd 1: Verplichte bronnen

Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Literatuur

O.a. De luchtverdediging in de meidagen 1940 (Molenaar) en de groene serie (Nierstrasz)

2.2

Gemeentearchief Bergen (L)

Vermeldingen gevechtshandelingen

2.4

Provinciaal archief / Historisch Centrum Limburg

Vermeldingen gevechtshandelingen

2.8

Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Amsterdam)

Toegangen 216k en 077

2.11

Deze bronnen zijn als betrouwbaar aangemerkt, tenzij anders aangegeven in deze rapportage.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Nationaal Archief (’s-Gravenhage)

Inspectie Bescherming Bevolking tegen luchtaanvallen (toegang 2.04.53.15), Korps Hulpverleningsdienst (toegang 2.04.110), Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie: zgn. “Bunkerarchief” (toegang 2.13.167)

2.9

Semi-Statisch Informatiebeheer (Rijswijk)

Mijn- en Munitie Opruimingsdienst

2.10

Explosieven Opruimings Dienst Defensie

Geruimde ontplofbare oorlogsresten (mora’s/wo’s), mijnenkaarten

2.6

Luchtfotocollectie Bibliotheek Universiteit Wageningen

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Kadaster)

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Luchtfotocollectie National Collection of Aerial Photography (NCAP, Edinburgh)

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Koninklijke Bibliotheek / Delpher

Oude krantenberichten betreffende ontplofbare oorlogsresten

2.5

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)

Toegang 575

2.7

The National Archives (Londen)

Gegevens aangaande luchtaanvallen door Royal Air Force

2.12

Bundesarchiv-Militärarchiv (Freiburg)

Gegevens Luftwaffenführungsstab

2.14

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Aanvullende bronnen Bron

Korte omschrijving

Nederlands Instituut voor Militaire Historie (’s-Gravenhage)

Toegang 409 2

Nee

The National Archives (Londen)

Gegevens aangaande artilleriebeschietingen 3

2.12

The National Archives and Records Administration (Washington)

Kriegstagebuch Admiral in den Niederlanden. 1-31 december 1944, Kriegstagebuch Marinebefehlshaber Niederlande. 19401941 4

2.13

Getuigenverklaringen

Getuigenverslagen uit de eerste hand

Nee

Kadaster Zwolle

Collectie Stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle / naoorlogs kaartmateriaal

2.3

Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er gevechtshandelingen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden in de meidagen van 1940. Derhalve is toegang 409 van het NIMH niet geraadpleegd. 3 Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er geallieerde beschietingen met geschutmunitie en/of grondgevechten in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens aangaande grondgevechten en/of artilleriebeschietingen bij The National Archives in Londen geraadpleegd. 4 AVG raadpleegt bij het NARA standaard het Kriegstagebuch van de Admiral in den Niederlanden, 1-31 december 1944, alsmede het Kriegstagebuch van de Marinebefehlshaber Niederlande, 1940-1941. Er zijn in de geraadpleegde verplichte bronnen geen aanwijzingen aangetroffen waaruit blijkt dat er Amerikaanse luchtaanvallen in of nabij het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden. Derhalve zijn er geen gegevens van de 8th Air Force en 9th Air Force geraadpleegd (hieronder worden ook de mission reports begrepen). 2

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Niet in het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse benoemde bronnen Bron

Korte omschrijving

Geraadpleegd

Hoofdstuk

Bedrijfsarchief AVG

Gegevens uit binnen- en buitenlandse archieven

2.1, 2.5

Bedrijfsdatabase AVG

O.a. oude webartikelen

2.1, 2.5

In het verleden uitgevoerde (voor)onderzoeken

(Voor)onderzoeken

2.1

Luchtfotocollectie Luftbilddatenbank

Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog

2.17

Imperial War Museums

Beeldmateriaal Tweede Wereldoorlog

2.15

Library and Archives Canada

Defence Overprints / Overlays

2.16

Centre Historique des Archives à Vincennes

Franse gevechtsverslagen

Nee

The Polish Institute and Sikorski Museum

Poolse gevechtsverslagen

Nee

Heemkundekringen / historische kringen

Plaatselijke archieven

Nee

Locatiedeskundige

Expert op het gebied van lokale historie

Nee

1.5.3

Beoordeling bronnenmateriaal

In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens bepaald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied (indien mogelijk). Bij de beoordeling van het bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

1.5.4

Verantwoording

Het vooronderzoek is tot stand gekomen dankzij de volgende personen:     

Dhr. N.A. Faber BA (historicus): opstellen van het vooronderzoek, luchtfotoanalyse en het GIS-kaartmateriaal Dhr. M.A. Abee (manager): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage Dhr. Dr. W. van den Brandhof (historicus/afdelingshoofd vooronderzoeken): interne beoordeling inhoud rapportage Dhr. G. den Braven MA (GIS-coördinator): verificatie luchtfotoanalyse Dhr. J. van den Bout (coördinator/senior deskundige OOO): interne beoordeling inhoud rapportage

1.5.5

Personele deskundigheid

Het opstellen van het vooronderzoek vereist een multidisciplinaire aanpak. Hierbij is personeel (of zijn derden) betrokken die deskundige zijn op het gebied van meerdere expertises. Bij het vooronderzoek dienen meerdere deskundigen betrokken te zijn, die tenminste beschikken over de volgende expertises: deskundigheid op het gebied van het opstellen van een historisch vooronderzoek, deskundigheid op het gebied van ontplofbare oorlogsresten, deskundigheid op het gebied van de civiele techniek, deskundigheid op het gebied van luchtfoto-interpretatie en deskundigheid op het gebied van geografische informatiesystemen (GIS). In de hierop volgende tabel staat weergegeven wie er bij dit vooronderzoek betrokken zijn en op welk gebied zij deskundige zijn. Naam

Historisch onderzoek

Deskundigheid ontplofbare oorlogsresten

Civiele

Luchtfoto-

Geografische

techniek

interpretatie

Informatiesystemen

Menno Abee Jeffry van den Bout

Wouter van den Brandhof

Gijs den Braven

Niels Faber

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

1.5.6

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en archiefonderzoek. In hoofdstuk 3 zijn de relevante indicaties en contra-indicaties chronologisch in een lijst van gebeurtenissen geordend en middels een kaart weergegeven. In dit hoofdstuk is tevens bepaald of de lijst met gebeurtenissen voldoende indicaties bevat voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van het onderzoeksgebied. Hoofdstuk 4 is het resultaat van de beoordeling van het verzamelde bronnenmateriaal. Hierin is tevens de bijbehorende bodembelastingkaart opgenomen. Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 5.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL

2.1

Eerder uitgevoerde onderzoeken

2.1.1

Rapportages AVG

Medewerkers van AVG hebben in het verleden (voor)onderzoeken op het grondgebied van de gemeente Bergen (L) uitgevoerd. Het betreft de volgende relevante rapportages:   

AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek Hoogwaterbeschermingsprogramma Noordelijke Maasvallei d.d. 4-7-2017. Projectnummer: 1662178 AVG Explosieven Opsporing Nederland, PvO Nieuw-Bergen Zorgcomplex d.d. 30-52022. Projectnummer: 2156303 AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek Westflank Well d.d. 26-92024. Projectnummer: 2156303

De aangetroffen relevante informatie is in de gebeurtenissentabel verwerkt (zie o.a. paragraaf 2.2).

2.1.2

Derden

Er zijn in het AVG bedrijfsarchief door derden in de gemeente Bergen uitgevoerde (voor)onderzoeken aanwezig. De volgende rapportage is relevant: 

IDDS, Vooronderzoek Heukelomsebeek d.d. 20-2-2014. Projectnummer: 13110168

Dit vooronderzoek is geanalyseerd. De aangetroffen relevante vermeldingen zijn in deze rapportage verwerkt. Tevens zijn de volgende bronnen geraadpleegd: Bron

Geraadpleegd (Ja/Nee)

Antwoord ontvangen (Ja/Nee/N.v.t.)

VEO Bommenkaart

N.v.t.

Waterschap Limburg

Gemeente Bergen (L)

ProRail

Nee

N.v.t.

Rijkswaterstaat

Nee

N.v.t.

Provincie Limburg

Een zoekslag naar vooronderzoeken op het internet heeft geen relevante informatie opgeleverd. De aangetroffen relevante informatie is in de gebeurtenissentabel verwerkt.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

2.2 2.2.1

Literatuur Meidagen 1940

2.2.1.1 Beknopt algemeen historisch kader Het Zesde en het Achttiende Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler bevolen Fall Gelb. Het Zesde Leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albertkanaal. De hoofdaanval van het Achttiende Leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duitse parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Holland waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden. Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen afdoende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied aan het Derde Rijk was toegevoegd. 2.2.1.2 Het onderzoeksgebied in de meidagen van 1940 De inwoners van Nieuw-Bergen worden direct met de Duitse invasie geconfronteerd. Duitse tanks rijden over de versperringen op de Rijksweg heen. De Nederlandse weerstand blijft beperkt tot een enkel schot dat wordt gelost vanuit de kazematten aan de Maas. Grondgevechten hebben hier in mei 1940 niet plaatsgevonden. Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.2.2

Luchtoorlog 1940-1945

In 1943 is in de buurt van het onderzoeksgebied, aan de Ontginningsweg, een Britse Lancaster neergestort na geraakt te zijn in een luchtgevecht. Luchtaanvallen, in de vorm van vliegtuigboordwapenbeschietingen en bombardementen, hebben niet plaatsgevonden in de omgeving van het onderzoeksgebied. De aangetroffen relevante informatie is in de gebeurtenissentabel verwerkt.

2.2.3

Frontperiode

2.2.3.1

Het onderzoeksgebied in 1944-1945

Vanaf het najaar van 1944 komt het onderzoeksgebied in de buurt van de frontlinie te liggen, die wordt gevormd door de Maas. De omgeving van Nieuw-Bergen heeft maandenlang geleden onder artilleriebeschietingen, tot aan de bevrijding in maart 1945. Hoewel de doelen van deze beschietingen zich niet in het onderzoeksgebied bevonden, is geschutmunitie over de gemeente verspreid neergekomen. De tientallen beschrijvingen van ruimingen van OO in en nabij het onderzoeksgebied zijn hier de stille getuigen van. De aangetroffen relevante informatie is in de gebeurtenissentabel verwerkt.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

2.2.4

Ruimingen van ontplofbare oorlogsresten

Er is ten bate van dit vooronderzoek literatuur betreffende de naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten geraadpleegd, zowel literatuur betreffende voorgangers van de EODD alsmede literatuur betreffende de EODD en de naoorlogse berging van militaire vliegtuigen. Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.3

Collectie kaarten Topografische Dienst Kadaster

Bij het Kadaster te Zwolle is gezocht naar relevante geallieerde stafkaarten, alsmede Defence Overprints en historische topografische kaarten.

2.3.1

Geallieerde stafkaarten

Het onderzoeksgebied staat op de stafkaart Blitterswijk sheet 4402 (Fourth Edition d.d. 1944) die is opgemaakt volgens het Nord de Guerre coördinatenstelsel. Deze stafkaart heeft een schaal van 1:25.000 en geeft het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog aan binnen de kaartvierkanten E.8334 en E.8434. Deze kaartvierkanten worden tevens gebruikt om de locaties van geallieerde luchtaanvallen te achterhalen (zie hoofdstuk 2.12). Op pagina 19 is de stafkaart weergegeven met de hierbij behorende nummering van de kaartvierkanten.

2.3.2

Defence Overprints

Het Kadaster te Zwolle beschikt over een collectie zgn. Defence Overprints. Dit zijn geallieerde stafkaarten waarop, op basis van o.a. geanalyseerde luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog, Duitse militaire objecten werden ingetekend. Er is bij het Kadaster te Zwolle geen relevante Defence Overprint van het onderzoeksgebied gevonden.

2.3.3

Historische kaarten

Historische kaarten zijn bij het Kadaster geraadpleegd via de website van www.topotijdreis.nl.

2.3.4

Duitse stafkaart

Er is in het AVG bedrijfsarchief een relevante Duitse stafkaart aanwezig: 

Topografische Karte der Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 46, Ost. Vierlingsbeek, 1942.

Deze stafkaart is vergelijkbaar met het exemplaar uit de collectie geallieerde stafkaarten en wordt hier derhalve niet afgebeeld.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

GEALLIEERDE STAFKAARTEN MET NORD DE GUERRE KAARTVIERKANT RASTER E8435

E8335

E8434 E8334

Esri Nederland, Community Map Contributors; Kadaster, US Map Service

LEGENDA Onderzoeksgebied

Stafkaarten: 4302 Goch 4402 Blitterswijk

100

200

400 Meter

2.4

Gemeentearchief Bergen (L)

Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog reeds in de gemeente Bergen. Er is in het gemeentearchief gezocht naar de volgende stukken:   

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

Naar de volgende informatie is gezocht, indien het vooronderzoek conflictperiode daar aanleiding toe gaf:    

Ruimingen van verdedigingswerken Politie- en brand(schade)rapporten Vliegvelden (als in de nabijheid van het onderzoeksgebied een vliegveld aanwezig was) De naoorlogse omnummering van woningen: indien er sprake is van meldingen van gevechtshandelingen bij adressen waarvan de specifieke locatie niet bekend is.

Bij het Gemeentearchief Bergen zijn de volgende inventarisnummers geraadpleegd: Gemeentebestuur van Bergen 1938-1972. Archiefblok I

Periode

20 - Brandrapporten c.a. (7352)

1939-1944

38 - Voorschriften, rapporten, oorlogsperiode (213)

1940-1945

42 - Herstel oorlogsschade gebouw (528)

1947-1955

45 - Oorlogsschade lagere school te Wellerlooi (529)

1946-1951

46 - Oorlogsschade lagere school te Afferden (530)

1937-1955

47 - Oorlogsschade ULO school De Hamert te Wellerlooi (558)

1948-1954

53 - Oorlogsschade lagere meisjesschoolschool te Well (532)

1947-1952

55 – wederopbouwplan Afferden - vaststelling

1948-1952

68 - Oorlogsschade brandspuithuis (638)

1949-1955

70 - Oorlogsschade ULO school De Hamert te Wellerlooi (560)

1939-1949

80 - Oorlogsschade woonkeet te Bergen nabij kamp te Well (639)

1949-1960

131 - Oorlogsschade lagere meisjesschoolschool te Afferden (549)

1947-1956

132 - Herstel oorlogsschade loswal te Well (330)

1949-1955

133 - Oorlogsschade lagere school te Heijen (536)

1947-1952

137 - Oorlogsschade lagere school te Wellerlooi (538)

1947-1954

140 - Oorlogsschade lagere meisjesschoolschool te Well (539)

1947-1953

144 - Herstel aan wegen (6)

1946-1947

148 - Herstel oorlogsschade bruggen en duikers (8)

1947-1951

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Gemeentebestuur van Bergen 1938-1972. Archiefblok I

Periode

159 - Herbouw van door oorlogsgeweld vernielde panden (9)

1946-1957

166 – Wederopbouwplan Well – vaststelling

1948-1961

167 - Oorlogsschade boerderijen en andere gebouwen (11)

1947-1956

168 - Oorlogsschade gemeentepanden (641)

1947-1956

182 - Oorlogsschade door vliegtuigbommen (480)

1940-1943

219 - Oorlogsschade schoolgebouwen (515)

1945-1956

235 - Oorlogsschade (495)

1949-1957

321 - Herbouw woningwetwoningen na oorlogsschade complex I V1211, V119321 (5687)

1950-1954

322 - Complex I V1211 - Herstel oorlogsschade Langstraat 19-25 en Processieweg 18-20 (5688)

1948-1954

323 - Complex IV1211 - Herstel oorlogsschade Processieweg 22-24 (5689)

1946-1956

337 – Wederopbouwplan Siebengewald – vaststelling

1947-1948

338 – Wederopbouwplan Heijen – vaststelling

1946-1953

376 - Lijst van graven (oorlog) (5746)

1957

416 - Herstel oorlogsschade weg Heijen-Veer (5792)

1949-1950

437 - Herstel oorlogsschade aan diverse bruggen (5850)

1946-1951

446 – wederopbouwplan Afferden – wijziging

1957-1958

598 - Herstel oorlogsschade aan diverse wegen (6434)

1945-1949

600 – Aangifte oorlogsschade aan het min. Van financien inzake gemeentelijk onroerend goed - correspondentie

1947-1956

601 - Aangifte oorlogsschade aan het min. Van financien inzake gemeentelijke wegen - correspondentie

1946-1955

824 – huisnummering

1955-1972

830 – straatnaamgeving

1953-1965

1208 - Bescherming hulpverlening bij rampen (7973) / organisatie luchtbeschermingsdienst

1938-1941

1210 - Inlichtingen aan Rode Kruis omtrent inzittenden neergestort Engels vliegtuig te Boxmeer (7975)

1943

1212 - Herstel oorlogsschade aan Juvenaat met school (7978)

1942-1943

1214 - Rapporten luchtbeschermingsdienst (7980)

1942-1943

1305 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog (8184)

1949-1956

1306 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog (8135)

1966-1971

1321 - Declaraties ivm schade militaire verdedigingswerken (8179)

1938-1943

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Gemeentebestuur van Bergen 1938-1972. Archiefblok I

Periode

1328 – verordening veldwachters

1938-1941

1329 - Oorlogsschade aan panden door bominslagen (8189)

1942-1944

1344 - Lijst van gesneuvelden tijdens de oorlog 1940-1945 (9346) 1386 – naamgeving woonkernen Bergen en Nieuw Bergen 1432 - Herstel oorlogsschade (17666)

1946 1963-1992 1949

Gemeentebestuur van Bergen 1972-1995. Archiefblok II Geen relevante inventarisnummers aangetroffen.

Periode --

Gemeentebestuur van Bergen na 1995. Archiefblokken IV, V en later

Periode

4419 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog. N271- Siebengewaldseweg (IV-72)

2000-2003

8645 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog aan de Groene Streep (IV162)

2000-2002

8646 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog aan de Groene Streep (IV163)

2002-2003

8647 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog hoogwatergeul Well-Aijen (IV-164)

2004

9334 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog herinrichting Eckeltsebeek (IV-196)

2005

9893 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. pand Heukelom 22 te Afferden (IV_21?)

2005-2007

12668 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. Hoek VogellaanBergse heide (IV-790)

2007-2008

12816 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog aan de Bargalaan (IV-791)

2007-2008

14113 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog aan de St. Josefstraat Siebengewald (IV-828)

2009

14597 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog aan de Twistedennerweg 5 te Wellerlooi (IV-1071)

2009

14598 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog aan de Ericaweg (IV-827)

2009

14769 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. plan Mosaique te Nieuw Bergen (IV-1260)

2011

15101 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog (FZ)

2006

15701 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog locatie Bleijenbeek (IV566)

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

2004-2006

Gemeentebestuur van Bergen na 1995. Archiefblokken IV, V en later

Periode

17326 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. aanleg hoogwatergeul Well-Aijen; projectplannen (V-55)

2009-2012

17458 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. bestemmingsplan Afferdse Heide te Afferden (IV-792)

2007-2012

17466 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. wederopbouwplan De Burkel te Afferden (FZ)

2011

17467 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog t.b.v. locatie Bergerbos te Afferden (FZ)

2012

18683 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog NVO Heukelom (V-136)

2012

18940 - Ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog. Kasteel Bleijenbeek (V-56)

2012

De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en beschietingen met vliegtuigboordwapenmunitie. Er zijn in het gemeentearchief documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwezig. De aangetroffen relevante informatie is in de gebeurtenissentabel verwerkt.

2.5 2.5.1

Nieuwsberichten AVG bedrijfsarchief, internet en Koninklijke Bibliotheek

De collectie ontplofbare oorlogsresten gerelateerde nieuwsberichten in het AVG bedrijfsarchief, alsmede het internet en de oude krantencollectie van de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage, zijn geraadpleegd. Er zijn geen berichten gevonden die betrekking hebben op het onderzoeksgebied.

2.6 2.6.1

Explosieven Opruimingsdienst Defensie Collectie ruimrapporten

De Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) houdt sinds 1970 meldingen van aangetroffen ontplofbare oorlogsresten bij. Deze meldingen zijn tot 1992 als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchiveerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van Bergen (L) opgevraagd, periode 1971heden (voor de meest recente UO’s: op basis van de door de EODD aangeleverde ruimrapporten). Er zijn in dit overzicht meldingen in en nabij het onderzoeksgebied geregistreerd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en opgevraagd. Deze documentatie is bestudeerd. De onderzoeksresultaten zijn in de volgende tabel weergegeven en worden gebruikt ten behoeve van de bepaling van de aan te treffen hoofdsoorten ontplofbare oorlogsresten. De vermeldingen zijn niet van belang voor het bepalen

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

van een afbakening en zijn derhalve niet opgenomen in de gebeurtenissentabel in hoofdstuk 3. MORA / UO

Locatie

Vondst

Relevant

Motivatie

19710874

Bergse Heide 18

1 x brisantgranaat 25 ponder

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19710875

Rijksweg 31

1 x brisantgranaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19710988

Rijksweg 29: Brandtoren te Afferden

1 x brisantgranaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19720858

Rijksweg 39

1 x granaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19721566

Bergse Heide

12 x brisantgranaat

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

19721857

Rijksweg kmpaal 103

1 x pantsergranaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19721906

Bergse Heide 16

1 x brisantgranaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19731550

Urzelman, Rijksweg 39, Zie c. en d.

1 x brisantgranaat 3,7 inch, 1 x brisantpantsergranaat 75 mm, 1 x brisantpantsergranaat 6 ponder

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19732598

Nabij wegrestaurant Karel Passier

1 x brisantgranaat 3 inch

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19740073

Bergse Heisde

1 x granaat

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

19741129

Eijckstraat

1 x granaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19742892

Bergse Heide

1 x granaat

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

19750300

Heide

Geen explosief aangetroffen

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19750908

Bergse Heide

1 x brisantgranaat 3,7 inch met mechanische tijdbuis

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

19760215

Rijksweg

1 x brisantgranaat 3,7 inch met schokbuis

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19760898

Bergse Heide

1 x brisantgranaat 3,7 inch

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

19773419

Bergse Heide

6 x brisantgranaat 3 inch mortier met schokbuis

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

19791363

Bergse Heide 3

Ontbreekt in EODD-archief

Nee

Geen sprake van OO-indicatie.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

MORA / UO

Locatie

Vondst

Relevant

Motivatie

19801129

Vogellaan 17

1 x schokbuis no 119

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19810903

Rijksweg

1 x brisantgranaat 25 ponder met schokbuis no 119

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19811269

Bergse Heide 7

1 x brisantgranaat 2 cm met schokbuis, 1 x brisantpantsergranaat 4,7 cm

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19823394

Bergse Heide

Zoekactie

Nee

Geen sprake van OO-indicatie.

19831220

Rijksweg

1 x brisantgranaat 7,5 cm

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19831291

Bergse Heide 10

1 x tijdschokbuis No. 222

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19832739

RW 271

1 x fosforrubberbom van 30 lbs

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19834127

Bergse Heide

Ontbreekt in EODD-archief

Nee

Geen sprake van OO-indicatie.

19850820

Bergse Heide 4

1 x brisantgranaat van 3,7 inch

De OO zijn binnen het onderzoesgebied aangetroffen.

19851069

Bergse Heide 10

1 x brisantgranaat 5,5 inch met restant schokbuis

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19851129

Rijksweg

1 x brisantgranaat 3 inch mortier met schokbuis

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19852012

Bergse Heide

Verpakkingsmiddelen 8 cm mortier

De OO zijn binnen het onderzoesgebied aangetroffen.

19860699

Rijksweg

1 x schokbuis No. 117

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19861387

Rijksweg 771

1 x 3 inch mortiergranaat

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

19912636

Rijksweg N271, t.h.v. 101.7

4 x brisantgranaat 3,7 inch met restant ontsteker

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

20000535

Bouwterrein Rijksweg

1 x brisantgranaat van 3,7 inch

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

20000602 / 20000631 / 20000648 / 20000704

Rijksweg

8 x brisantgranaat van 3,7 inch met restant ontsteker

20000719

Rijksweg

Bijlage ontbreekt

20002377

Rijksweg N72 t.h.v. hm-paaltje 101.2

1 x brisantgranaat 8 cm mortier

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

Nee

Geen sprake van OO-indicatie

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

MORA / UO

Locatie

Vondst

20071744

Plangebied Bergsche Heide

Ontbreekt in EODD-archief

Nee

Geen sprake van OO-indicatie.

20111698

Bergse Heide

Schroot; geen munitie

Nee

Geen sprake van OO-indicatie.

20192446

Bergse heide

1 x brisantgranaat 3,7 inch, met mechanische tijdbuis

Mogelijk

De OO zijn binnen 200 meter van het onderzoeksgebied aangetroffen.

20202638001

Velduil 6

Brandbom 30 lbs met restant neusbuis No 846

De OO zijn binnen het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.6.2

Relevant

Motivatie

Collectie mijnenkaarten

De collectie mijnenveldkaarten van de EODD is in kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen twee gedocumenteerde velden met landmijnen nabij het onderzoeksgebied. Er waren in het onderzoeksgebied geen op landmijnen verdachte gebieden aanwezig. De onderzoeksresultaten zijn in de hierop volgende tabel samengevat: Datum

Gebeurtenis (bron: MMOD)

Relevant

Mijnenveld 4402/100: 23-8-1945

•

114 Riegel Minen gelegd

•

114 Riegel Minen geruimd

Nee

Het veld bevond zich buiten het onderzoeksgebied en alle mijnen zijn geruimd.

Nee

Het veld bevond zich buiten het onderzoek, er is geen documentatie van gelegde mijnen en er zijn na een zoekactie geen mijnen aangetroffen.

(Bron: Box 81, Book 10, Sheet 4402) Mijnenveld 4402/128: 3-10-1946

•

Onbekend of en welk aantal mijnen zijn gelegd

•

Geen mijnen aangetroffen na zoekactie

(Bron: Box 81, Book 10, Sheet 4402)

Motivatie

Op de volgende pagina is een kaart weergegeven met de relevante ruimrapporten en mijnenvelden.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

EODD ARCHIEF

19741129 M

20202638001

19811269

M M

19823394 19852012 19750908 M 19721566 19760898 19773419 19850820

19791363

20111698

128

100

19710875

19732598

Esri Nederland, Community Map Contributors 20000648 20002377 20000631 M 20000535

LEGENDA Onderzoeksgebied

Inzet van de EODD

Mijnenveld W.O.II

100

200 Meter

2.7

Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen- en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met betrekking tot de Koninklijke Luchtmacht, Landmacht en Marine ondergebracht. 5

2.7.1

Collectie Duitse verdedigingswerken

De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel bekend als de 575-serie, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes meter lange collectie bestaat onder andere uit inlichtingen van de illegaliteit, kaarten van inundaties, gegevens betreffende Duitse mijnenvelden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. Het volgende inventarisnummer is geraadpleegd: Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’. Toegang 575 Datum: 29-11-1944; Schaal/code/blz.: E/217/44; Omschrijving: Rapport betreffende locatie van verdedigingswerken en activiteiten bij Wesel, Hamminkeln (Aufenthalt- und Erziehungslager), Krefeld, Camperbruch, Hüdderath, Roermond, Venlo, Arcen, Wellerlooi, Aaien en Bergen

Inventarisnummer

254

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.7.2

Beeldbank NIMH

De beeldbank van het NIMH bevat een groeiende collectie foto’s en andere afbeeldingen uit de collectie van het NIMH, onder andere van de meidagen van 1940. Er is hier gezocht op plaatsnaam. Er zijn geen relevante afbeeldingen met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen.

2.8 2.8.1

Provinciaal archief / Militair Gezag Militair Gezag

Het Militair Gezag was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. In dit archief zijn doorgaans per provincie gegevens over in gemeenten aanwezige ontplofbare oorlogsresten ondergebracht.

5 Bij het NIMH is de collectie 492 ondergebracht. Het raadplegen van deze collectie is reeds geborgd, doordat AVG standaard de zgn. Groene Serie inziet.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Er is in het provinciaal archief gezocht naar de volgende stukken:   

De luchtbeschermingsdienst Aangetroffen/geruimde ontplofbare oorlogsresten Oorlogsschaderapporten

2.8.1.1 Militair Gezag Limburg Het archief van het Militair Gezag van de provincie Limburg bevindt zich bij het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL) te Maastricht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 07.E09 Militair Gezag Limburg. Regionaal Historisch Centrum Limburg, Maastricht. 2.1. Archieven P.M.C. Limburg 41 (doos 4860) – Luchtbescherming en Brandweer-algemeen 2.1. Archieven P.M.C. Limburg 42 (doos 4860) – Aangiften, opruiming en rapporten betreffende mijnen en projectielen 2.1. Archieven P.M.C. Limburg 43 (doos 4861) – Correspondentie betreffende mijnen, projectielen en ander oorlogstuig

Periode Onbekend Onbekend Onbekend

2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 66 (doos 4952) – Opgaven van gemeenten i.z. ligging van mijnenvelden met schetskaartjes en kladopgaven van geruimde mijnen, soort vermeldende 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 67 (doos 4952) – Correspondentie i.z. luchtbescherming, opruiming van mijnen, enz.; personeelslast 2.1. Archieven P.M.C. Limburg 138 (doos 4871) – Oorlogsschade betreft in hoofdzaak Schade-Enquête-Commissie 2.7. Districtsmilitair commissariaat Venlo 142 (doos 4958) – Landbouwherstel; opruiming mijnen en begroting 2.1. Archieven P.M.C. Limburg 197 (doos 4875) – Opgave bevrijdingsdata der gemeenten

Onbekend

Onbekend Onbekend Onbekend Onbekend

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.9 2.9.1

Nationaal archief Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen

In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het betreft gegevens betreffende de luchtoorlog. De in dit archief aanwezige bronnen bevatten informatie over onder andere bombardementen, noodafworpen en beschietingen met vliegtuigboordwapenmunitie.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Het volgende inventarisnummer is geraadpleegd: Toegang 2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ’s-Gravenhage. Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde Luchtactiviteiten. Provincie Limburg

Inventarisnummer 79

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.9.2

Korps Hulpverleningsdienst

De Hulpverleningsdienst is de voorganger van de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. In het archief van de Hulpverleningsdienst zijn onder andere krantenknipsels betreffende geruimde ontplofbare oorlogsresten ondergebracht. De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: 2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst, 1945-1974. Nationaal Archief ’s-Gravenhage.

Inventarisnummer

Registers met krantenknipsels inzake explosieven. 1945-1959

20 t/m 22

Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst. 1947

Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst. 1947-1970

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.9.3

Bunkerarchief

Het archief van de 2e Geniecommandement Bureau Registratie Verdedigingswerken (het zogenaamde Bunkerarchief) bestaat voor het overgrote deel uit kaarten en tekeningen: blok- en overzichtskaarten en registratie-, situatie- en calquetekeningen van de afzonderlijke bunkers, stellingen en Wälzkörpersperre die in gebruik waren voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het archief bevat tevens Duits materiaal uit de periode 1938-1942 betreffende de Atlantikwall, waarvan enkele kaarten voorzien zijn van aantekeningen van verbindingen, alsmede kaarten van de verdedigingslinies vervaardigd door het verzet. Tevens zijn er overzichten bewaard gebleven van strategische objecten als vliegvelden, en een serie topografische kaarten afkomstig van de US Army. Daarnaast bevat het archief organisatorische stukken van het Bureau Registratie van Verdedigingswerken, met onder meer de geheime en vertrouwelijke agenda's en ingekomen stukken en correspondentie met het Ministerie van Defensie. 6 Binnen dit archief worden blok- en overzichtskaarten geraadpleegd om te onderzoeken of er sprake was van Duitse militaire infrastructuur binnen het onderzoeksgebied. Als hieruit blijkt dat er verdedigingswerken aanwezig waren dan worden de betreffende situatietekeningen bestudeerd.

Bron: Nationaal Archief.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

De volgende inventarisnummers zijn geraadpleegd: Toegang 2.13.167. Archief van het 2e Geniecommandement, Bureau Registratie Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. 'Bunkerarchief')

Inventarisnummer

Blokkaarten van werken, 1951

272-284

Overzichtskaarten

285-296

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.10 Semi-Statisch Informatiebeheer Het Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse ruimingen van ontplofbare oorlogsresten door de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst en de Mijn Opruimings Dienst ondergebracht. Het betreft documenten uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog: een periode waarin er nog grote aantallen ontplofbare oorlogsresten in Nederland aanwezig waren.

2.10.1

Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst en de Mijn Opruimings Dienst

De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het opruimen van mijnen en achtergelaten ontplofbare oorlogsresten. In het voorjaar van 1945 werden twee bataljons mijnenruimers opgericht onder de naam Mijn Opruimings Dienst (MOD). In maart 1946 werd deze dienst gereorganiseerd en werd de naam veranderd in de Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD). Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegronden en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar ontplofbare oorlogsresten aanwezig waren. Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) houdt zich bezig met de bestudering van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam is onder andere een grote collectie met foto’s uit de Tweede Wereldoorlog ondergebracht.

2.11.1

Collectie Departement van Justitie

Bij het NIOD is de Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) geraadpleegd. Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.

Inventarisnummer

Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 – 28 april 1944

180

Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeenten

181-185

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD.

Inventarisnummer

Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardementen en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen

186

Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 – 24 februari 1944

328

Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vliegtuigen, 24 februari 1944 – 31 maart 1945

329

Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietingen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 – 31 maart 1945

331

Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944

477

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8 oktober 1944 – 6 februari 1945

493

Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober, 17 oktober 1944

624

Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzinetanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari – 20 maart 1944

642

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11.2

Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen

Bij het NIOD is de onderstaande Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077) geraadpleegd. Het betreft de volgende inventarisnummers: Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer NordWest (toegangsnummer 077), NIOD.

Inventarisnummer

Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941

1328

Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943

1759

Er zijn geen relevante vermeldingen ten aanzien van onderzoeksgebied aangetroffen.

2.11.3

Beeldbank Tweede Wereldoorlog

Foto’s uit de Tweede Wereldoorlog, afkomstig van Nederlandse oorlogs- en verzetsmusea, herinneringscentra en het NIOD, zijn bijeengebracht in de databank Beeldbank WO2. Er is hier gezocht op plaatsnaam. AVG heeft geen relevant beeldmateriaal aangetroffen.

2.12 The National Archives Londen The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook o.a. de logboeken van geallieerde luchtmachteenheden ondergebracht.

143000502-VO-01C

Bergse Heide ong (7)

Bronnen betreffende de volgende onderdelen van de RAF bevatten mogelijk relevante informatie voor dit vooronderzoek:     

Bomber Command AIR 14 day and night bomb raid sheets (1940-1945) en form E summaries (1940-1942) Coastal Command AIR 15 strike sheets Fighter Command AIR 24 appendices Allied Expeditionary Air Force (AEAF) / Second Tactical Air Force AIR 37 daily logs Voor onderzoek naar ingezette squadrons: Operations Record Books AIR 27 Squadrondagboeken van relevante eenheden, indien raadpleging van de voorgaande toegangen daartoe aanleiding geeft

In dit geval zijn, gezien de aard van de gevechtshandeling(-en), alleen bronnen betreffende de Second Tactical Air Force relevant voor dit vooronderzoek. Het onderzoek is gericht op het vaststellen van het aantal, het kaliber, het type ontsteker(s) en de inslaglocaties van de afwerpmunitie en raketten die tijdens de luchtaanval(len) zijn ingezet. Indien beschikbaar zijn tevens de gegevens geanalyseerd die betrekking hebben op de afwerphoogte en vliegsnelheid ten tijde van het afwerpen. Deze gegevens zijn van belang voor het berekenen van de maximale indringingsdiepte van de ontplofbare oorlogsresten.

2.12.1

Daily Logs

Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseenheden. De geallieerde jachtbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwartieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force zijn geraadpleegd: Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15927337/1