Achtergrondinformatie Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging

Bijlage Achtergrondinformatie Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging

1.1 Omgevingswet (Ow) De Ow beslaat een complete stelselherziening van de wet- en regelgeving voor het fysieke domein. Er worden veel bestaande wetten over bouwen, milieu en ruimtelijke ordening (26 in totaal) gebundeld en vereenvoudigd. Dit heeft ook grote gevolgen voor de gemeentelijke regelgeving en organisatie. Daarom hebben gemeenten tot en met eind 2029 de tijd gekregen om dit uit te werken. Maar een deel daarvan moet wel al klaar zijn als de wet in werking treedt.

1.2 Wet kwaliteitsborging (Wkb) Het doel van de Wkb is het verhogen van de bouwkwaliteit door een stelsel van private kwaliteitsborging en een betere positie voor de bouwconsument. Het bouwtoezicht wordt geprivatiseerd en is dan niet langer een taak van de gemeente. Daardoor vervalt de bouwvergunning met een bouwtechnische toets door de gemeente. In plaats daarvan moet de initiatiefnemer 4 weken voor de start van de bouw een bouwmelding indienen. Daarin moet onder meer staan wat er gebouwd gaat worden en welke (gecertificeerde) private kwaliteitsborger is ingeschakeld voor het toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de bouwwerkzaamheden. Na afloop van de bouw dient de initiatiefnemer een gereed melding in bij de gemeente, met een verklaring van de kwaliteitsborger dat er volgens de bouwregels gebouwd is. De gemeente archiveert het dossier. De gemeente houdt wel de bevoegdheid om bestuursrechtelijk handhavend op te treden als afgeweken wordt van de technische bouwvoorschriften of als een voor de omgeving onveilige situatie ontstaat. Voor meldingen kunnen overigens geen leges in rekening worden gebracht, omdat er geen sprake is van een ‘aanvraag’. De kosten daarvoor kunnen daarom ook niet aan het product leges worden toegerekend. De Wkb wordt in twee fases ingevoerd.

Bij de inwerkingtreding, tegelijk met de Ow, gaat het nieuwe stelsel gelden voor eenvoudige bouwwerken (zoals grondgebonden woningen, woonboten en eenvoudige bedrijfsgebouwen). Deze groep bouwwerken wordt aangeduid als bouwwerken gevolgklasse 1. Na drie jaar wordt na een evaluatie door de wetgever bepaald of de tweede fase in kan gaan en ook de grotere, complexere bouwwerken zoals woongebouwen, scholen, bibliotheken onder het nieuwe stelsel voor de kwaliteitsborging gebracht kunnen worden. Op 11 september 2023 heeft minister De Jonge in een brief aan de Eerste Kamer gesteld dat het publiekrechtelijke deel van de Wkb per 1 januari 2024 alleen voor nieuwbouw gaat gelden. Hiermee worden verbouwactiviteiten vooralsnog uitgesloten. Op dit moment is het nog onduidelijk over het vervolg en wat dit betekent voor de invoering van de Wkb.

2. Wat betekent de komst van de Ow/Wkb voor de legesverordening? De invoering van de Ow/Wkb leidt tot een andere heffingsgrondslag voor de leges. De Wabo en de Wet ruimtelijke ordening komen namelijk te vervallen. Andere noemenswaardige veranderingen zijn: • De ‘knip’: het splitsen van de bouwtechnische en de ruimtelijke vergunning; • Gemeentelijke kosten verschuiven; • Een aantal activiteiten waar leges over worden geheven komt te vervallen (in het bijzonder de bouwtechnische toets); • Er zijn nieuwe activiteiten om leges over te heffen (bijvoorbeeld milieuleges en bruidsschat); • Meer integrale vergunningen (meerdere overheden en partijen betrokken). Dit alles heeft gevolgen voor de gemeentelijke kosten en dus ook voor de inkomsten. Omdat in de Bergense situatie het overgrote deel van de bouwactiviteiten zien op gevolgklasse 1 en de bouwtechnische toets daarvoor niet meer door de gemeente wordt gedaan valt een deel van de kosten ter zake, maar ook een deel van de inkomsten weg. In z’n algemeenheid worden de kosten voor de gemeente niet lager, omdat meldingen en bestuurlijke handhaving bekostigd moeten worden. Deze kosten zijn niet uit legesinkomsten te dekken.