478464 0. Advies werkgroep invulling raadsrapporteurschap

Advies werkgroep invulling raadsrapporteurschap Aan Onderwerp Van

: Nieuwe gemeenteraad 2022 : Grip op GR-en en invulling raadsrapporteurschap : Werkgroep invulling raadsrapporteurschap

Datum

: 15 februari 2022

1. Advies Het globale advies van de werkgroep invulling raadsrapporteurschap is om de volgende uitgangspunten te hanteren: 1. Voor iedere gemeenschappelijke regeling worden door de raad twee raadsrapporteurs benoemd/aangesteld. 2. De twee raadsrapporteurs per gemeenschappelijke regeling bestaan uit één raadslid/steunfractielid van de coalitie en één van de oppositie. 3. De raadsrapporteurs hebben een bepaalde affiniteit met het onderwerp en mogelijk enige aansluiting bij (vak)kennis of opgedane ervaring. 4. De raadsrapporteurs starten voor de uitoefening van hun functie met de Duisenberg methode en komen na enige tijd terug naar de raad met een eigen opdrachtformulering waarbij de vraagstukken en speerpunten worden benoemd. Dit doen ze in de vorm van een “raadsinformatiebrief” waarin ze zullen toelichten hoe de raadsrapporteurs hun opdracht zien en deze zullen invullen en waar ze zich specifiek op zullen richten. Dit globale advies wordt uitvoeriger toegelicht in de bijlagen die bij dit advies zijn toegevoegd. 2. Inleiding en aanleiding: Naar aanleiding van de QuickScan raadsrapporteurs Baarn (oktober 2020) van de rekenkamercommissie heeft er op 20 januari 2021 een raadsbijeenkomst plaatsgevonden waarin dit onderzoek is gepresenteerd en er gezamenlijk met de raad is gesproken over de conclusies en aanbevelingen van de QuickScan.

In deze raadsledenbijeenkomst is afgesproken om een werkgroep/voorbereidingsgroep vanuit de raad samen te stellen die samen met de griffier op basis van het advies en aanbevelingen van de rekenkamercommissie een voorstel zou voorbereiden om voor de nieuwe raad het raadsrapporteurschap goed in de steigers te zetten. De opdracht was echter breder dan dit alleen, want in de raadsbijeenkomst is ook gevraagd om te kijken naar andere middelen dan het raadsrapporteurschap om meer “grip op gemeenschappelijke regelingen” te krijgen. Kortom het ging dus enerzijds om het samen nadenken, verkennen en uitwerken hoe vorm en inhoud gegeven zou kunnen worden aan het raadsrapporteurschap, waarin vragen beantwoord zouden worden over een werkbare werkwijze voor Baarn. Anderzijds was de opdracht ook om in beeld te brengen wat andere opties zijn.

1

In het presidium is vervolgens een werkgroep ingesteld bestaande uit Maike Koenders-van de Vrugt (voorzitter), Peter Blokker, Michiel Schrijver en René van Wijk die hiermee aan de slag zijn gegaan. Zij hebben samen met de griffier en met inbreng van de bestuursadviseur gemeenschappelijke regelingen dit advies opgesteld voor u als nieuwe gemeenteraad. 3. Beoogd effect/doel: Het doel van het advies van de werkgroep is om als gemeenteraad van Baarn “meer zicht te krijgen op”, “meer betrokkenheid te krijgen met” en “meer inzicht te krijgen in de mogelijkheden tot sturing op gemeenschappelijke regelingen”. De werkgroep heeft bewust niet voor het doel “grip op Gemeenschappelijke Regelingen” gekozen, omdat dit pas mogelijk is als de gemeenteraad meer zicht heeft op, meer betrokkenheid krijgt met en meer inzicht heeft in de mogelijkheden tot sturing op gemeenschappelijke regelingen. Vervolgens vergt het ook inzet van raadsrapporteurs zelf en gedeelde gemeenschappelijke belangen met andere raadsrapporteurs in de regio. 4. Concrete resultaten De werkgroep heeft globaal in kaart gebracht wat de mogelijkheden zijn om meer zicht te krijgen op, meer betrokkenheid te krijgen met en meer inzicht te krijgen in de mogelijkheden tot sturing op gemeenschappelijke regelingen. Dit heeft de werkgroep opgenomen in het document “Mogelijkheden voor meer “Grip” op gemeenschappelijke regelingen”.

Vanuit de voorliggende mogelijkheden die de werkgroep heeft geïnventariseerd heeft de werkgroep een concrete keuze gemaakt voor het raadsrapporteurschap. 5. Argumenten Hieronder volgt een opsomming van argumenten waarom de werkgroep met volle overtuiging kiest voor raadsrapporteurs om het beoogd doel te bereiken. ➢ De meeste (buur)gemeenten in de regio werken al met raadsrapporteurs. Wil je in de regio sterk staan en samen werk maken van “grip op gemeenschappelijke regelingen” is het goed om aan te sluiten bij datgene wat al bekend is bij de andere gemeenteraden en waar men al mee werkt. In Baarn hoeft dan niet meer van alles bedacht te worden om andere gemeenten te overtuigen om hieraan mee te gaan doen, omdat ze zelf ook raadsrapporteurs hebben ingesteld. De kracht van het werken met raadsrapporteurs wordt met name ook gezien om samen met andere gemeenten op te trekken. Met de groep raadsrapporteurs rondom één gemeenschappelijke regeling uit meerdere gemeenten, kan je vervolgens ook afspreken dat bijvoorbeeld één van hen de vergaderingen van het AB bijwoont, of telkens een andere. ➢ Uit ervaringen elders, andere gemeenten, maar ook de Tweede Kamer en het Europees Parlement en uit onderzoeken/rapporten wordt het inzetten van raadsrapporteurs zeer vaak genoemd. Het is één van de bekendste en meest genoemde methode om “grip” te krijgen op gemeenschappelijke regelingen.

Dit omdat raadsrapporteurs vaak worden ingezet, er al veel (goede) ervaringen zijn

2

met raadsrapporteurs en omdat het voor veel gemeenteraden een aanspreekbare methode is. ➢ De invoering van raadsrapporteurs kan de controle- en informatiepositie van de gemeenteraad versterken en mogelijk tijd besparen voor alle andere gemeenteraadsleden en ambtenaren doordat er minder technische vragen hoeven te worden gesteld. ➢ Raadsrapporteurs die werken conform de methode Duisenberg zorgen voor een gestructureerde werkwijze, waarmee duidelijkheid gecreëerd kan worden over de doelen, die de Raad wil stellen, wat gedaan moet worden om die doelen voor elkaar te krijgen én hoeveel het mag kosten. ➢ Gemeenschappelijke regelingen zelf raken meer en meer bekend met het fenomeen omdat er al veel gemeenteraden mee werken. In sommige gemeenschappelijke regelingen worden bijeenkomsten met raadsrapporteurs georganiseerd die ondersteund worden door ambtenaren en bestuurders vanuit de gemeenschappelijke regeling zelf. ➢ Vanuit de RID hebben de raadsrapporteurs uit Baarn goede ervaringen om samen met de andere raadsrapporteurs wat voor elkaar te krijgen. Als je als raadsrapporteurs met elkaar tot gedeelde belangen kunt komen kan je veel met elkaar bereiken in de gemeenten en bij de gemeenschappelijke regeling zelf.

➢ Een aantal andere opties/aanbevelingen (uit rapporten/onderzoeken) om “grip” te krijgen op gemeenschappelijke regelingen zijn erg goed te combineren met de inzet van raadsrapporteurs. Onder andere de aanbeveling: “raden heb meer aandacht voor samenwerking, gemeenteraden zoek elkaar op” is goed/beter op te pakken in raadsrapporteurschapverband dan met gehele gemeenteraden zelf. Het is praktischer en makkelijker dat raadsrapporteurs van de verschillende gemeenteraden elkaar opzoeken dan gehele gemeenteraden. Ook het advies om gezamenlijk gelijkluidende zienswijzen in te dienen in meerdere gemeenteraden kan ook goed worden opgepakt door de raadsrapporteurs hier een centrale rol in te laten spelen. Daarnaast zou het advies m.b.t. “gezamenlijke gremia” een platform kunnen bieden waarin de raadsrapporteurs van de gemeenteraden bij elkaar zitten. 6. Kanttekeningen/risico’s 1. De randvoorwaarden worden niet breed gedeeld door de raad. Het is belangrijk dat de randvoorwaarden die al door de rekenkamercommissie zijn benoemd worden onderkend door de gemeenteraad en breed worden gedeeld. Deze randvoorwaarden zijn: • De raad ziet het werken met raadsrapporteurs als een raadsbrede uitdaging en verantwoordelijkheid waarin men raadsbreed wil investeren. • Het raadsrapporteurschap zal worden vervuld met de benodigde neutraliteit. Hiermee wordt bedoeld partijpolitiek neutraal.

Uiteraard kan een raadsrapporteur

3

•

wel de visie van de raad (vanuit raadsbesluiten) uitdragen richting GR en collega raadsrapporteurs. De raad acht deze benodigde neutraliteit voor het raadsrapporteurschap haalbaar

2. Risico van afhaken van raadsrapporteurs Het is en blijft altijd afhankelijk van de personen die het moeten dragen en die het raadsrapporteurschap uitvoeren. Als raadslid of steunfractielid betekent dit dat je hier tijd en inzet voor moet willen reserveren. Daarnaast kan je als raadsrapporteur altijd tegen knelpunten aanlopen waardoor er risico’s zijn tot afhaken. De werkgroep probeert door haar advies deze risico’s te beperken, maar het is nooit uit te sluiten. De werkgroep geeft als advies mee: ga het wel voor 4 jaar doen, om expertise en vertrouwen op te bouwen. Het raadsrapporteurschap is een taak die bij de “normale” raadswerkzaamheden behoort. 3. Risico van onvoldoende ondersteuning De werkgroep heeft in haar voorstel veel aandachtspunten en voorwaarden gesteld met betrekking tot de benodigde ondersteuning. Daar is uitvoerig over gesproken en over nagedacht. Ondersteuning zal moeten komen vanuit de gemeenschappelijke regeling zelf, de griffie en de ambtelijke organisatie van de gemeente Baarn. In de praktijk zal duidelijk moeten worden dat dit ook volgens advies wordt geleverd. Als een raadsrapporteur toch onvoldoende ondersteuning bemerkt is het van belang dat hij/zij dit meldt bij de ambtenaar gemeenschappelijke regelingen en bij de griffier, indien benodigd kan worden opgeschaald naar de driehoek van burgemeester, griffier en gemeentesecretaris.

Voor voldoende ondersteuning bij de gemeenschappelijke regelingen zelf, is het van belang dat raadsrapporteurs dit gezamenlijk aankaarten bij de betrokken gemeenschappelijke regeling zelf. 7. Aanpak/uitvoering Het is aan de nieuwe raad om het advies van de werkgroep al dan niet over te nemen. Veel is en blijft afhankelijk van tijd en inzet door de raadsleden en steunfractieleden zelf die de invulling moeten gaan geven aan het raadsrapporteurschap. 8. Evaluatie Het is belangrijk om jaarlijks als gemeenteraad te evalueren hoe het ervoor staat met de invulling van het raadsrapporteurschap en hoe dit verbeterd zou kunnen worden. Dit in samenhang met een evaluatie over de gemeenschappelijke regelingen zelf. Gezamenlijk met de raad kijken naar waarom en doel van de samenwerking en naar de prioriteiten Voor de raadsrapporteurs zelf is het ook belangrijk om goed te spiegelen met de raad, doe ik nog het juiste, heb ik de juiste prioriteiten. Dit is belangrijk om te doen omdat je als raadsrapporteur niet actief bent als partijpoliticus, maar in het belang van de raad als geheel. De raadsrapporteurs zouden samen met de griffier deze jaarlijkse evaluaties kunnen voorbereiden. 9.

Wijzigingen van de Wet Gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Op het eind van de werkzaamheden van de werkgroep is gebleken dat het wetsvoorstel met betrekking tot de wijzigingen van de Wet gemeenschappelijke regelingen is

4

aangenomen. Een deel dat extra middelen geeft aan de raadsleden gaat vanaf 1 juli 2022 in, voor een ander deel geeft de wet een implementatieperiode van 2 jaar. Een belangrijk extra instrument voor de raadsleden is het recht om een regionale onderzoekscommissie in te stellen (enquêterecht), indien dit unaniem door alle deelnemende gemeenteraden aan de gemeenschappelijke regeling wordt besloten, daarnaast komt er een actieve informatieplicht vanuit de Gemeenschappelijke regelingen naar de gemeenteraden. In de bijlage vindt u een memo die alle wijzigingen benoemt. De werkgroep heeft geconstateerd dat er geen tegenstrijdigheden in de wijzigingen zitten met het advies vanuit de werkgroep. Sommige wijzigingen kunnen juist goed worden opgepakt door de raadsrapporteurs en van veel wijzigingen is het ook nog even afwachten wat dit precies in de praktijk zal betekenen. 10. Bijlagen De meegestuurde bijlagen zijn: ➢ 1. Concrete invulling raadsrapporteurschap ➢ 2. Mogelijkheden voor meer “Grip” op gemeenschappelijke regelingen ➢ 3. Overzicht GR-en Baarn ➢ 4. Formele instrumenten Grip op GR-en ➢ 5. Rollen te verdelen in de raad ➢ 6. Handreiking Grip en controle op regionale samenwerking ➢ 7. Actoren en gewenste houding ➢ 8. Methode Duisenberg ➢ 9. Voorbeeld Format voor oplegger ➢ 10. Memo wijzigingen Wgr en reactie werkgroep

5