RIB position paper Schiphol okt 2024 db-rl

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Gemeenteraad van Amsterdam

Datum

4 oktober 2024 ‐ ‐ Behandeld door Economische Zaken en Cultuur, bestuurszaken.ezc@amsterdam.nl Kopie aan ‐ Bijlage(n) Kwaliteit van werk, position paper van Schiphol Ons kenmerk Uw kenmerk

Onderwerp

Afdoening diverse toezeggingen naar aanleiding van de bespreking van de position paper Schiphol in de commissie Financiën, Kunst en Diversiteit (FKD) op 12 september 2024

Geachte leden van de Raad, Tijdens de bespreking van de position paper Schiphol in de vergadering van de commissie Financiën, Kunst en Diversiteit (FKD) op 12 september jl. heb ik u toegezegd u over een aantal onderwerpen nader te informeren, voorafgaand aan de behandeling van de position paper Schiphol in de gemeenteraadsvergadering van 9 en 10 oktober aanstaande. In deze brief behandel ik achtereenvolgens de volgende onderwerpen: de stand van zaken met betrekking tot arbeidsomstandigheden op Schiphol, een nadere duiding van de paragraaf in de position paper over de governance en een korte analyse van de kabinetsplannen op het gebied van luchtvaart voor Amsterdam. Ook ga ik in deze brief in op vragen met betrekking tot investeringen op Schiphol – specifiek de investering betreffende de zogenoemde A‐pier ‐ en hoe het college zich daartoe verhoudt vanuit haar rol als aandeelhouder, met inachtneming van de in de paper geformuleerde doelen. Onlangs was ik op bezoek bij vertegenwoordigers van de Europese Commissie en het Europees Parlement om daar de Amsterdamse belangen op het gebied van luchtvaart onder de aandacht te brengen. Ik doe u hier kort verslag van. Ook meld ik u met welke organisaties is gesproken over de position paper Schiphol.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 2 van 8

Arbeidsomstandigheden Het lid Meerburg (PvdD) heeft gevraagd om een toelichting op de actuele maatregelen met betrekking tot de arbeidsomstandigheden. Het doet het college deugd dat Schiphol in een hier bij gevoegd position paper over werk op Schiphol uitspreekt zich in te willen blijven zetten voor betere arbeidsomstandigheden en een passende beloning. Zonder volledig te zijn geeft Schiphol te kennen te werken aan verbetering van de sociale veiligheid, vermindering van de werkdruk en het verder uitrollen van nieuwe tilhulpen op alle werkplekken. Volgens opgave van de luchthaven is inmiddels 70 procent van de werkplekken voorzien van zo’n nieuwe tilhulp. Het college constateert dat Schiphol ook maatregelen gaat nemen of gaat onderzoeken om de uitstoot van gevaarlijke stoffen te verminderen, zodat platformmedewerkers minder gezondheidsrisico’s lopen. Ook wordt, volgend op het besluit van de minister van Infrastructuur en Waterstaat, het aantal grondafhandelaren verminderd. Uiteraard zal het college goed in de gaten houden of de voorgenomen maatregelen worden uitgevoerd. De arbeidsinspectie constateerde immers ook dit jaar nog tekortkomingen bij de bagageafhandelaren. Naar het oordeel van de inspectie was de fysieke belasting, ondanks gemaakte vorderingen met betrekking tot de tilhulpen, nog te hoog.

Natuurlijk houdt het college ook bij de vertegenwoordigers van de werknemers, de vakbonden, de vinger aan de pols ten aanzien van de uitvoering van de afspraken uit het sociaal akkoord Schiphol. Governance Op verzoek van het lid Van Pijpen (GroenLinks) geef ik graag een nadere duiding aan wat het college tot uitdrukking heeft willen brengen in hoofdstuk zes van de paper, het hoofdstuk dat betrekking heeft op de zogenoemde governance rond Schiphol. Daarmee bedoelt het college: wie gaat waar over en wie is dus op welk onderwerp aanspreekbaar. Dat is nu vaak onduidelijk voor onze bewoners. Dat helpt niet mee in de zo gewenste bescherming van hun gerechtvaardigde belangen. En niet te vergeten die van flora, fauna, klimaat en niet in de laatste plaats de belangen van de werkenden op het luchthaventerrein. Wij blijven daar aandacht voor vragen. We zien de gevolgen van onduidelijke en versnipperde verantwoordelijkheden en bevoegdheden bijvoorbeeld aan de gang van zaken rond het onderhoud aan het landingssysteem van de Zwanenburgbaan deze zomer. Langs elkaar heen werkende instanties wentelden hun onvermogen om in deze situatie effectief samen te werken af op de omgeving, in dit geval onder meer delen van Amsterdam Buitenveldert en Zuidoost. De bewoners staan op dat moment met lege handen.

Het gaat ook over de bewoner die melding maakt van vliegoverlast bij het Bewonersaanspreekpunt Schiphol (BAS) en weliswaar een inhoudelijk vaak goede uitleg van het BAS krijgt, maar verder geen idee heeft wat er met die meldingen gebeurt. Maar denk ook aan de immense wachtrijen op Schiphol in 2022 ten gevolge van enorme personeelstekorten op de luchthaven. De daaruit voortvloeiende chaos liet op schrijnende wijze zien dat regie en dus centrale sturing op de gehele keten van werkzaamheden op de luchthaven ontbrak en feitelijk nog ontbreekt. Personeel én passagier waren de dupe.

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 3 van 8

Het college wil dus kritisch kijken naar en aandacht vragen voor hoe bevoegdheden en verantwoordelijkheden op en rond de luchthaven belegd zijn. Het spreekt voor zich dat het college zich bij die zoektocht nadrukkelijk zal verhouden tot (vertegenwoordigers) van omwonenden, maar ook die van natuur–, milieu‐ en werknemersbelangen. Het college noemt graag nog expliciet de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS) als belangrijke gesprekspartner bij de gedachteontwikkeling over hoe besluitvorming op en rond de luchthaven bijdraagt, en niet langer afbreuk doet, aan de broodnodige rechtsbescherming voor mens en natuur. Vanzelfsprekend blijft het college ook graag met de raad in gesprek over de sturing op en rond Schiphol, bijvoorbeeld bij gelegenheid van de bespreking van de u toegezegde voortgangsrapportages over de realisatie van de doelen en maatregelen uit de paper. Impact regeerprogramma Het college heeft kennisgenomen van de doelen van het kabinet Schoof op het gebied van de luchtvaart in het op 13 september jl. verschenen regeerprogramma. Het nieuwe kabinet wil blijkens het programma net als haar voorganger de rechtspositie van omwonenden van Schiphol zo snel mogelijk herstellen en de geluidsbelasting met 20 procent terugdringen. De lopende Europese procedure Balanced Approach wordt voortgezet en de resultaten daarvan worden in een luchthavenverkeerbesluit (LVB) vastgelegd.

Het nieuwe kabinet stelt dat dit ook nodig is om te voldoen aan de uitspraak van de rechter in de zaak van de stichting Recht op Bescherming tegen Vliegtuighinder (RBV). Het luchthavenverkeerbesluit voor Schiphol wordt volgens het kabinet in 2025 verwacht. Het kabinet zegt in 2025 duidelijkheid te geven over de opening van Lelystad Airport. Zoals in de position paper staat opgenomen is het college geen voorstander van opening van Lelystad Airport, omdat dit leidt tot verplaatsing van hinder binnen de regio. Inmiddels is voor het college duidelijk geworden dat uit het recent bij de Europese Commissie genotificeerde pakket aan hinderbeperkende maatregelen, in het kader van de balanced approach procedure, het kabinet bij het doen realiseren van de genoemde geluidreductie veel meer dan het vorige kabinet accent legt op innovatie en tariefdifferentiatie en niet op krimp van het aantal vliegbewegingen. Waar vorig jaar nog gesproken werd over een krimp van het maximaal aantal toegestane vluchten van 500.000 tot mogelijk een maximum van 440.000 vliegbewegingen per jaar, denkt dit kabinet dat het geluiddoel ook te behalen is maar inzet op 475.000 of zelfs 485.000 vliegbewegingen. Dat is de facto een groei ten opzichte van het aantal vliegbewegingen in 2023.

Daar komt bij dat het kabinet in het regeerprogramma zinspeelt op mogelijke groei na invoering van een ‘nieuw normenstelsel’, al is dat pas over enkele jaren voorzien. Liever had het college gelezen over punten uit het position paper als een nachtsluiting of een inzet op een verbod van korte afstandsvluchten. Het college is uiteraard net als het kabinet voorstander van een stillere, schonere en zuinigere vloot. Het college staat ook positief tegenover het (extra) belasten van lawaaiige toestellen of lange afstandsvluchten. Het zijn echter maatregelen die zeker op de korte termijn de geluidhinder niet voldoende doen afnemen. De introductie van stillere vliegtuigen is een langdurig proces waarbij bedacht moet worden dat de berekende afname in de geluidbelasting in de praktijk door de

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 4 van 8

omgeving nauwelijks zal worden ervaren als vermindering van geluidhinder. Om wezenlijke hinderreductie te realiseren is krimp dus noodzakelijk. Krimp die bovendien bijdraagt aan de reductie van andere emissies dan geluid, zoals CO2, stikstof en (ultra)fijnstof. Het college is daarom teleurgesteld in het genotificeerde pakket en mist in het regeerprogramma urgentie als het gaat om het realiseren van minder vlieghinder. Het nieuwe kabinet stelt in het regeerprogramma dat het luchtvaartbeleid wordt ontwikkeld met diverse stakeholders en noemt onder meer de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS) en ook de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS). Dat betekent dat het kabinet blijkbaar de stem van de regio en haar inwoners serieus wil nemen. Het college verwacht dan ook voorstellen voor verbetering van de leefomgeving waar deze aandacht voor de regionale belangen tot in uitdrukking komt. Het spreekt voor zich dat het college graag in gesprek blijft met het kabinet over het toekomstige luchtvaartbeleid. Daarbij houdt het college steeds scherp in de gaten of de beloofde verbetering van de rechtspositie van omwonenden én de toegezegde geluidreductie daadwerkelijk worden gerealiseerd. Aandeelhouderschap en investeringen In de vergadering van de commissie FKD van 12 september jl.

heeft de heer Lochtenberg (CDA) diverse vragen gesteld met betrekking tot de bouw van de A‐pier en de rol van Amsterdam als aandeelhouder bij investeringsbesluiten ten behoeve van werkzaamheden aan en op het luchthavencomplex. Gezien het gedetailleerde karakter van deze vragen beantwoord ik deze graag puntsgewijs. Royal Schiphol Group N.V. is een naamloze vennootschap met een volledig structuurregime. Het belangrijkste verschil met een gewone vennootschap is de verplichte aanstelling van een raad van commissarissen (RvC). De RvC heeft bij een structuurvennootschap meer macht dan bij een gewone vennootschap waar de RvC doorgaans alleen een toezichthoudende functie heeft. Dit beoogt de belangen van werknemers ten opzichte van die van de aandeelhouders te beschermen. De Staat der Nederlanden (69,3%), de gemeente Amsterdam (20,3%), en de gemeente Rotterdam (2,2%) zijn aandeelhouder van Schiphol. De overige aandelen zijn in het bezit van Schiphol. 1.

Hoeveel commissarissen heeft Schiphol en hoeveel daarvan zijn aangewezen door de gemeente Amsterdam? De raad van commissarissen (RvC) van Schiphol bestaat uit zeven leden. Over het benoemingsproces van de RvC, is het volgende opgenomen in de statuten. De commissarissen worden op voordracht van de RvC benoemd door de aandeelhouders. De aandeelhouders kunnen aan de RvC personen aanbevelen om als commissaris te worden voorgedragen. De RvC deelt hiertoe tijdig het tijdspad en de profielschets voor de werving van een nieuwe commissaris. Deze profielschets wordt in de AvA besproken, de RvC besluit zelf over een eventuele wijziging van het profiel. Een voordracht kan door de aandeelhouders afgewezen worden met volstrekte meerderheid van stemmen, dat houdt in de helft plus één, vertegenwoordigend tenminste één derde van het geplaatst kapitaal. Kortom, de gemeente heeft als aandeelhouder een rol in het

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 5 van 8

benoemingsproces van de leden van de RvC, maar heeft niet de bevoegdheid commissarissen aan te wijzen. 2. Zijn de statuten van Schiphol openbaar, zo ja, kunt u die delen met de raad? De statuten van Royal Schiphol Group N.V. zijn openbaar te raadplegen via de website van Schiphol via de volgende link: https://www.schiphol.nl/nl/schiphol‐group/corporate‐governance/. 3. Welke rechten heeft de raad van commissarissen (RvC)? De RvC heeft rechten en plichten, de kern hiervan is dat de RvC toezicht houdt op het beleid van de directie en de algemene gang van zaken binnen Schiphol. Ook staat de RvC de directie terzijde met advies. Daarnaast heeft de RvC onder meer taken op het vlak van benoeming, schorsing en ontslag van de directie, voordracht van nieuwe commissarissen en het goedkeuren van directiebesluiten en rechtshandelingen op een in de statuten limitatief opgesomd aantal (financiële) onderwerpen. 4. Heeft de gemeente een eigen commissaris? De governance van Schiphol werkt niet met een systematiek van “eigen” commissarissen. Zie voor de toelichting over de benoeming van de RvC het antwoord op vraag 1. 5. Welke zeggenschap heeft de gemeente bij benoeming van directieleden? De gemeente heeft geen zeggenschap bij de benoeming van directieleden. De directeuren worden benoemd door de RvC, waarbij de RvC de aandeelhouders kennisgeeft van de voorgenomen benoeming van een directeur.

Informeel is het goed gebruik van Schiphol om input te vragen bij haar aandeelhouders in het proces van benoeming van nieuwe leden van de directie. 6. Welke zeggenschap heeft de gemeente bij toekenning van investeringsbudgetten? Schiphol heeft voor investeringen van meer dan € 200 miljoen goedkeuring nodig van de aandeelhouders. Besluiten worden genomen bij volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen. Elk aandeel geeft recht op één stem, hiermee wordt bedoeld de helft + één. Dat een investering doorgang kan vinden, ondanks dat de gemeente Amsterdam tegen stemt. 7. Vanaf welk investeringsbedrag is toestemming van de RvC nodig? Schiphol heeft voor investeringen met een waarde van € 25 miljoen of meer, waar het investeringen betreft die zijn voorzien in het reeds door de RvC goedgekeurde budget, toestemming nodig van de RvC. Investeringen die niet in het budget zijn opgenomen moeten worden goedgekeurd door de RvC indien ze een waarde vertegenwoordigen van € 15 miljoen of meer. 8. Wordt de gemeenteraad vooraf of achteraf over investeringsbesluiten van Schiphol geïnformeerd? Volgens het informatie protocol met de gemeenteraad informeert het college de raad over genomen aandeelhoudersbesluiten. 9.

Welke standpunten gaat het college daarbij innemen ten aanzien van capaciteitsverhogende investeringen? Wij zullen elk investeringsvoorstel toetsen aan de standpunten uit ons position paper. Dit betekent dat de gemeente alleen instemt met investeringen die leiden tot kwaliteitsverbetering, verbetering

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 6 van 8

van de werkomstandigheden, verbetering van de veiligheid en/of verduurzaming. De gemeente stemt niet in met investeringen in nieuwe capaciteit. We zullen elk investeringsvoorstel kritisch bekijken en positief stemmen voor zover de voorstellen aansluiten bij bovenstaande lijn. Ik ga nu in op vragen over de A‐pier. 10. Hoe is de investeringsbeslissing onderbouwd? Waaraan wordt het geld uitgegeven? Het resterende budget wordt besteed aan de afbouw van de A‐pier. De verhoging van het budget is volgens Schiphol veroorzaakt door vertragingskosten en het herstel van gebreken, veroorzaakt door de vorige aannemer. 11. Voorziet de gemeente nog verdere toenames in dit investeringsbudget? In het huidige investeringsbudget, en de bijbehorende planning, heeft Schiphol alle bekende feiten en omstandigheden meegenomen, wat geleid heeft tot een aanzienlijke verhoging. Wij verwachten van Schiphol dat het investeringsbudget zoals dat in 2024 vastgesteld is door de aandeelhouders, toereikend is voor het afbouwen van de A‐pier. Schiphol geeft zelf desgevraagd aan dat zij niet verwachten dat na de grondige onderzoeken die zij hebben laten uitvoeren, er nog verdere grote gebreken aan het licht zullen komen. 12. Is de investeringsbeslissing nu onomkeerbaar? De investeringsbeslissing is goedgekeurd door de aandeelhouders en de RvC, en daarmee onomkeerbaar. 13.

Is de investering (gedeeltelijk) nog af te schalen? Schiphol geeft aan uitgebreid onderzocht te hebben of er mogelijkheden zijn om de scope van het project te reduceren. Hieruit volgt dat de mogelijkheid om af te schalen zeer beperkt zijn, omdat de ruwbouw van de A‐pier reeds gebouwd is, en dus niet meer besloten kan worden tot het bouwen van een kleinere pier. Ook het niet afbouwen van bepaalde ruimtes levert geen kostenbesparing op. 14. Op welke wijze en op welke termijn wordt deze investering terugverdiend? De kosten voor de A‐pier vallen grotendeels binnen het ‘gereguleerde domein’ en zullen terugverdiend worden via de havengelden die de luchtvaartmaatschappijen betalen om gebruik te maken van Schiphol. De overige kosten worden gedekt door inkomsten uit bijvoorbeeld winkelconcessies en kantoorverhuur. Schiphol gaat hierbij uit van een termijn van 50 jaar. 15. Welke risico's loopt Schiphol als het aantal vliegbewegingen wegens rechterlijke uitspraken / nieuwe regelgeving omlaag wordt bijgesteld? Schiphol benadrukt dat de A‐Pier ook bij een verlaging van het aantal vluchten noodzakelijk is, om reservecapaciteit te creëren om de andere pieren en lounges met achterstallig onderhoud in de komende decennia te onderhouden en te renoveren.

Daarnaast zal bij een verlaging van het aantal vluchten de vraag in de piekuren naar verwachting niet dalen, er wordt dan vooral een daling van de vluchten verwacht in de minder aantrekkelijke uren en weken.

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 7 van 8

Bezoek aan Brussel Op 25 september jl. ben ik naar Brussel geweest om met voor de luchtvaartdiscussie relevante partijen, zoals vertegenwoordigers van de Europese Commissie, het kabinet Eurocommissaris voor transport en de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland in Brussel, te spreken over onder meer de balanced approach procedure die nu tussen Nederland en de Europese Commissie loopt. De kernboodschap tijdens de gesprekken was dat Amsterdam staat voor herstel van balans tussen Schiphol en de leefomgeving en dat we lokaal een probleem hebben maar dit niet lokaal op kunnen lossen. De gesprekspartners waren geïnteresseerd in het Amsterdamse verhaal en ik ben geïnformeerd over de actuele stand van zaken in het dossier. Tevens is de uitnodiging gedaan om over het dossier in gesprek te blijven. Ik ben voornemens om ook met andere Europese steden met vergelijkbare uitdagingen als Amsterdam op te trekken in de lobby om de beslissers ook op Europees niveau in gunstige richting te beïnvloeden. Gesprekspartners Namens het college heb ik als wethouder Lucht – en Zeehaven met een diverse groep belanghebbenden gesproken tijdens het opstellen van het position paper. Deze gesprekken hadden steeds een beeldvormend karakter. Ik heb deze gesprekken als inspirerend ervaren.

Nu volgt een overzicht van organisaties met wie gesproken is, doorgaans met één of meer (bestuurs – of directie)vertegenwoordigers daar van. Vanzelfsprekend zet ik deze gesprekken voort, ook in de fase van tenuitvoerlegging van de doelen uit de paper en niet uitsluitend met genoemde organisaties:          

Stichting Natuur & Milieu. Platform Vliegoverlast Amsterdam (PVA, bewonersorganisatie). SATL (Samenwerkende Actiegroepen Tegen Laagvliegen). Maatschappelijke Raad Schiphol. NV Luchthaven Schiphol. Lelystad Airport. Gemeente Nieuwkoop. Gemeente Uithoorn. Gemeente Aalsmeer. Provincie Noord‐Holland.

Gemeente Amsterdam

Datum 4 oktober 2024 Kenmerk ‐ Pagina 8 van 8

Ik zeg u tot besluit toe dat ik voornemens ben u jaarlijks op de hoogte te stellen van de vorderingen met betrekking tot de realisatie van de doelen en maatregelen uit de paper. Met vriendelijke groet,

Hester van Buren Wethouder Lucht – en Zeehaven