Raadsinformatiebrief Brede Welvaart in Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 april 2024 Economische Zaken, Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie Sofyan Mbarki Zita Pels Digitalisering & Innovatie (bestuurszaken.dii@amsterdam.nl)

Onderwerp

Brede Welvaart in Amsterdam

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, In het Amsterdams Akkoord 2022 – 2026 (p. 47) is opgenomen: “Brede welvaart is het uitgangspunt waar een toekomstbestendige economische structuur in dienst van staat.” We staan voor grote uitdagingen in de stad, zoals het creëren van kansen voor iedereen, een duurzame stad en verantwoorde groei. Door complexe bestuurlijke keuzes vooraf te toetsen aan de thema’s van brede welvaart kunnen we beter inschatten welke impact ons beleid en handelen heeft voor Amsterdammers. Niet alleen op belangrijke economische aspecten, maar ook op ecologische, ruimtelijke en sociale thema’s. Sturen op brede welvaart doet het college al via bestaande principes zoals “duurzaam, tenzij…” en “ongelijk investeren voor gelijke kansen”.1 Brede welvaart is dan ook geen nieuw sturingsinstrument, maar brengt deze bij elkaar. In de commissies SED van oktober en november 2023 hebben we hier al over gesproken. Met deze brief brengen we u graag op de hoogte van de stand van zaken op dit moment. Ook gaan we in op de toezegging aan de commissie SED van 19 oktober 2023 en 2 november 2023 om een brief te sturen waarin het college meer richting geeft aan een Amsterdamse definitie voor ‘brede welvaart’ als eerste aanzet voor een kader (TAO2023-001262). Definitie van brede welvaart Brede welvaart gaat over het welzijn van inwoners in brede zin.

Het betreft alles wat mensen van waarde vinden. Wat van waarde is, gaat bij brede welvaart onder andere over het kunnen voorzien in het levensonderhoud, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontplooiing, sociale contacten, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Dit is een verbreding van de blik ten opzichte van de klassieke benadering van welvaart. Dat gaat vooral uit van inkomen en bruto binnenlands product (BBP). Ook is er bij brede welvaart oog voor hoe het huidig welzijn van inwoners hier van invloed is op het welzijn van latere generaties en op het welzijn elders.

1

Dit worden ook wel de horizontale sturingslijnen genoemd zoals deze in de begroting opgenomen zijn. Voor de volledigheid zijn dit: 1. Duurzaamheid 2. Masterplan- en aanpakgebieden 3. Kansengelijkheid 4. Digitale Stad 5. Democratisering

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 april 2024 Pagina 2 van 5

Het Centraal Planbureau (CPB), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) hanteren voor brede welvaart de volgende 8 thema’s: 1. Subjectief welzijn 2. Gezondheid 3. Consumptie en inkomen 4. Onderwijs en opleiding 5. Ruimtelijke samenhang en -kwaliteit 6. Economisch kapitaal 7. Natuurlijk kapitaal 8. Sociaal kapitaal Een aantal ontwikkelingen over brede welvaart is uiteengezet in het rapport Verkenning Brede Welvaart (bijlage 2). De belangrijkste punten zijn:  Een weergave van hoe welvaart tot nu toe wordt gemeten, waarbij het bruto binnenlands product (BBP) als maatstaf is gebruikt;  Brede welvaart werd al in 1990 geïntroduceerd, maar heeft recentelijk momentum gekregen. Dit is terug te zien in de ontwikkeling van verschillende meetinstrumenten en monitors en de aandacht die het krijgt van veel gerenommeerde partijen;  Een vergelijking van brede welvaart met andere begrippen zoals de Sustainable Development Goals (SDG’s), de Donuteconomie, de Circulaire Economie en Cradle-to-Cradle. Brede welvaart bouwt voort op onder andere de Donuteconomie. De belangrijkste overeenkomst is dat alle begrippen een nieuwe kijk op welvaart beogen. Ze gaan niet uit van een hoofdindicator zoals het BBP.

Welvaart wordt gezien als een concept met meerdere dimensies, zoals economisch, sociaal en ecologisch;  De belangrijkste toegevoegde waarde van brede welvaart ligt in de brede overkoepelende blik ervan. Het biedt inzicht in de samenhang en onderlinge effecten (nu, later, hier en elders). Het gedachtengoed is op zich toepasbaar op dagelijkse vraagstukken en inzetbaar op gemeentelijk niveau. Alleen ontbreken beproefde (praktische) toepassingsmogelijkheden voor beleidsontwikkeling nog. Brede welvaart in Nederland Niet alleen Amsterdam zoekt naar de toepassing van brede welvaart. Ook op landelijk en regionaal niveau vinden verkenningen plaats naar wat brede welvaart kan betekenen. Een in het oog springend voorbeeld is de Miljoenennota van het Rijk met als ondertitel: “begroten voor brede welvaart”. Daarbij tonen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)2, net als de afdeling Onderzoek & Statistiek (O&S)3 van de gemeente Amsterdam, de effecten van uitgevoerd beleid. Beiden laten zien hoe het ervoor staat in Nederland dan wel in de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Dit zijn monitoringsinstrumenten aan de hand waarvan beleid achteraf bijgesteld kan worden en geen instrumenten waaraan voorgenomen beleid eenvoudig kan worden getoetst.

Een ander voorbeeld van monitoring achteraf is het radardiagram over de brede welvaart in Amsterdam uit de Economische Verkenningen MRA 20234, die wij vorig jaar met u deelden (bijlage 3). Hoe kunnen we brede welvaart inzetten om vooruit te kijken? Het CPB, het PBL en het SCP onderzoeken mogelijkheden om brede welvaart te verwerken in kaders bij beleid(skeuzes) zodat 2 Monitor Brede Welvaart CBS 3 Brede welvaart Metropoolregio Amsterdam 4 https://www.metropoolregioamsterdam.nl/presentatie-economische-verkenningen-mra-tijdens-state-of-the-region/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 april 2024 Pagina 3 van 5

vooraf kan worden gestuurd op een toekomst met meer brede welvaart. De planbureaus kijken met name naar het regionaal perspectief5. Voor de Metropoolregio Amsterdam is op 11 juli 2023 de State of the Region in het verlengde van de Economische Verkenningen MRA 2023 gepresenteerd. Hierin is het beeld geschetst dat voor een brede welvaart in de MRA fundamentele keuzes nodig zijn. Deze moeten de komende tijd verder uitkristalliseren. Toepassing brede welvaart in Amsterdamse context: naar een overwegingskader Ook andere (overheids)organisaties zijn bezig met brede welvaart. Het is een aansprekend denkkader dat we doorontwikkelen naar een handelingsperspectief om brede welvaart aan de voorkant van besluitvorming mee te nemen. Om tot een overwegingskader te komen, hebben we praktische toepassingsmogelijkheden verkend. Het is een behoorlijke zoektocht gebleken op welke manier die praktische toepassing het beste vormgegeven kan worden. Niet alleen terugblikken met welzijnsmonitors, maar ook vooruit zien om verwachte bredewelvaartseffecten van voorgenomen besluiten zorgvuldig af te wegen. Andere (overheids)organisaties ontwerpen ook toepassingen voor brede welvaart bij beleidsvorming. Deze zijn nog niet voldoende doorontwikkeld en (nog) niet toepasbaar binnen de Amsterdamse context. We zijn in deze ontwikkeling dan ook aan het pionieren.

Het is uitdagend om een overwegingskader te ontwerpen, dat snel inzicht biedt in de vele uiteenlopende aspecten van brede welvaart, zonder dat dit te veel extra tijd en capaciteit vraagt binnen lopende projecten. In het nadenken over een kader voor brede welvaart kom je al snel terecht in ideeën over een allesomvattend kader waar alle besluitvorming tegen kan worden afgezet: draagt het bij aan brede welvaart? Of: wat is vanuit bredewelvaartsperspectief het beste besluit? Alleen is een dergelijk kader praktisch niet realiseerbaar. In de eerste plaats door de veelheid aan indicatoren die brede welvaart omvat en ten tweede is de weging die je daaraan geeft bij uitstek een politieke keuze. Het is ook mogelijk juist de andere kant op te redeneren en het heel minimalistisch in te vullen. Gesteld zou kunnen worden dat we bij alles wat we doen, brede welvaart al in het achterhoofd hebben. Juist omdat de besluiten die we nemen bij moeten dragen aan brede welvaart onder Amsterdammers, nu en in de toekomst en daarbij zoveel mogelijk vermijden dingen te doen die schade elders veroorzaken. Op basis van de opgedane kennis binnen de eigen organisatie is een gesprekshulpmiddel ontworpen om te testen of een toepassing van brede welvaart meerwaarde heeft. Dit is gedaan in de vorm van een serious game, waarmee men aan de hand van de 8 thema's van brede welvaart een opgave verkent en bespreekt.

Dit hulpmiddel is op een aantal plekken binnen en buiten de gemeentelijke organisatie getest. De ervaringen zijn overwegend positief. De meest genoemde voordelen van het toepassen van deze methode zijn:  Inzicht in de effecten van mogelijke beleidskeuzes op de verschillende thema’s/leefgebieden en de samenhang daartussen;  Meer begrip voor standpunten van buiten het eigen vakgebied;  Hulpmiddel voor bredere overwegingen bij besluitvorming.

5 https://cijfers.noord-holland.nl/content/bredebasismonitor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 april 2024 Pagina 4 van 5

De testers zien het hulpmiddel voor het ‘bredewelvaartsdenken' als een mooie eerste stap. Het helpt ook bij vergroting van de bewustwording van brede welvaart. Voor doorontwikkeling naar een toepasbaar overwegingskader gaven ze mee op het volgende te letten:  Hou het zo simpel en toegankelijk mogelijk, ondanks de veelomvattendheid van brede welvaart;  Bevorder dat er binnen afzienbare tijd conclusies worden getrokken om te lange discussies over (tegengestelde) brede welvaartsbelangen te voorkomen. Realisatie overwegingskader De uitkomsten hebben geleid tot het ontwerp van de demoversie van het overwegingskader brede welvaart. Deze is als bijlage bij deze brief gevoegd. (bijlage 1). Het overwegingskader wordt gericht ingezet bij een beperkt aantal complexe besluiten, voorgenomen beleid of oplossingen. Daarbij wordt inzicht gegeven in de ingeschatte effecten (kwantitatief en kwalitatief) op alle belangrijke waarden binnen de bredewelvaartsthema's, in het hier en nu en uiteindelijk ook over later en elders. We gaan de demoversie testen om daarmee aan de hand van ervaringen te leren wat goed en niet goed werkt om dit doel te bereiken. Met deze leerervaringen scherpen we het overwegingskader aan waar nodig om dit vervolgens in gebruik te nemen.

Instrument voor college en raad Het overwegingskader is bedoeld als hulpmiddel voor het college en de raad bij de (voorbereiding van) besluitvorming. Dit instrument kan worden ingezet bij complexe vraagstukken van strategisch belang met brede maatschappelijke gevolgen. Het college zal maximaal vijf keer per jaar gebruikmaken van het overwegingskader brede welvaart om de resultaten daarvan mee te geven aan de raad. Daarmee kunt u uw besluit nog beter baseren op de bredewelvaartseffecten van het voorstel. Het instrument biedt een helder inzicht in bredewelvaartsfactoren, die beïnvloed kunnen worden door het besluit, en de verwachte impact ervan. Uit het overwegingskader komt géén advies over wat het beste besluit zou zijn voor brede welvaart. Dit is een politieke weging: alle 8 thema’s zijn belangrijk, maar de politieke weging van welke waarde meer wordt gewaardeerd bij een besluit en welke waarde minder blijft voorbehouden aan het college en de raad. Het overwegingskader ondersteunt hierbij. Het is de ambitie van het college om deze mogelijkheid ook als instrument aan de raad aan te bieden. Zo kan de raad ook maximaal vijf keer per jaar dergelijke vraagstukken voordragen voor toepassing als het instrument in gebruik is genomen.

We onderzoeken de meerwaarde van een aanvullende toetsing van de uitkomsten van het overwegingskader in concrete zaken door deskundigen, die niet direct betrokken waren bij de opstelling van het beleidsadvies. Denk hierbij onder meer aan de methode Duisenberg en het programma LetOp, dat interne tegenspraak biedt om de kwaliteit van de besluitvorming te vergroten. Met het overwegingskader voor brede welvaart wordt er niet een nieuwe sturingslijn of sturingsfilosofie toegevoegd aan de bestaande zogeheten “horizontale begrotingsthema’s”. De thema’s voor brede welvaart en de horizontale begrotingsthema’s hebben veel raakvlakken. Zo raakt het begrotingsthema Duurzaamheid onder andere aan de bredewelvaartsthema’s Natuurlijk en Economisch kapitaal en Ruimtelijke samenhang en -kwaliteit. Kansengelijkheid onder meer aan Consumptie en inkomen, Gezondheid, Onderwijs en opleiding en Subjectief welzijn. Digitale stad

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 april 2024 Pagina 5 van 5

aan onder meer Consumptie en inkomen, Gezondheid, Onderwijs en opleiding, Economisch kapitaal en Subjectief welzijn. Democratisering en Masterplannen- en aanpak gebieden aan allemaal. Daarmee wordt dus eigenlijk al gestuurd op bredewelvaartseffecten. Door principes als “ongelijk investeren, voor gelijke kansen” en “duurzaam, tenzij…” wil het college bijdragen aan brede welvaart. Uiteindelijk moeten we de effecten daarvan in de verschillende monitors voor brede welvaart terugzien. Natuurlijk blijven we bij het zoeken naar de juiste toepassing van brede welvaart, alert op wat er buiten de gemeente Amsterdam wordt ontwikkeld en werken we daarin samen. Zo zijn we –onder andere- als gemeente aangehaakt bij het Nationaal Netwerk Brede Welvaart (NNBW) en delen we ervaringen met onder meer andere gemeenten, TNO en SER. Ik kijk er naar uit om u voor het zomerreces te informeren over de stand van zaken rondom dit overwegingskader en hierover met u in gesprek te gaan. Hiermee beschouwen wij toezegging TAO2023-001262 als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken, MBO en toeleiding arbeidsmarkt, Aanpak Binnenstad, Jongerenwerk, Sport en Bewegen

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie, Volkshuisvesting, Dierenwelzijn, Afval en reiniging, Voedsel

Bijlagen: 1. Demoversie Overwegingskader 2. Rapport Verkenning Brede Welvaart 3. Radardiagram “Brede welvaart in Amsterdam” uit p. 162, Economische Verkenningen MRA

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl