Raadsbrief transport over water december 2025

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 december 2025 Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit Melanie van der Horst Verkeer en Openbare Ruimte, bestuurlijke.zaken.VOR@amsterdam.nl Afdoening toezegging transport over water uit de commissievergadering van 25 september 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 25 september (agendapunt 4, VN2025-12329) heb ik op een vraag van de raadsleden Hendriks (VOLT) en Moeskops (D66) toegezegd u nader te informeren over het onderwerp transport over water, met name de geleerde lessen uit het verleden, de relevante onderzoeken zoals de MKBA en dit gebundeld aan te bieden aan de commissie. Transport over water biedt kansen voor de bereikbaarheid Op 23 juni jl. hebben wethouder Scholtes en ik u al geïnformeerd over het uitbreiden van transport over water door op 10 locaties in de binnenstad venstertijden op het water als uitgangspunt los te laten. Ook toen heb ik het belang van transport over water benadrukt. Transport over water biedt kansen voor de bereikbaarheid van de stad Amsterdam, nu en in de toekomst. Amsterdam beschikt over een groot en fijnmazig netwerk aan waterwegen en grachten. De ruimte op de weg, met name in het centrum, is beperkt en we willen steeds meer met deze ruimte. Denk daarbij aan meer groen, meer ruimte voor spelen en noodzakelijk verkeer. Logistiek is de bloedsomloop van de stad: winkels, horeca en detailhandel moeten worden bevoorraad, en afval moet worden afgevoerd. Dit noodzakelijke verkeer maakt veelal gebruik van dezelfde, beperkte ruimte. De groei van de stad (circa 30% meer inwoners in 2050) zal de vraag naar dit logistieke verkeer alleen maar doen toenemen.

Uitvoeringsplan Transport over Water (2020) Transport over water kan een belangrijke oplossing zijn bij deze ruimtevraag. Om die reden is in de Nota’s Varen uit 2019 en 2020 al de ambitie afgesproken dat transport over water een “gelijkwaardig alternatief als mobiliteitsoplossing” moet worden. Het uitvoeringsplan Transport over Water (2020) heeft deze ambitie vertaald naar vier concrete stappen: 1. Er wordt een exploitatievergunning ingevoerd voor structureel transport. Daarnaast worden venstertijden ingesteld in het centrum, waarbij transport alleen is toegestaan tussen 20:00 en 10:00 uur, om drukte op het water beter te spreiden. 2. Laad- en losvoorzieningen worden stapsgewijs uitgebreid of verbeterd, afhankelijk van de vraag. Standaardinrichtingen worden ontwikkeld en alle informatie wordt digitaal toegankelijk gemaakt.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 december 2025 Pagina 2 van 6

3. Er wordt gewerkt aan vijf projecten gericht op bouwtransport, stadsdistributie en afvaltransport over water. Deze pilots vormen de basis voor verdere stimulering van watertransport. 4. Het onderzoeksproject ‘Amsterdam Vaart!’ wordt afgerond en de gemeente neemt de monitoring over via de ‘Digitale Gracht’. In 2022 vindt een evaluatie plaats van de maatregelen, aanpak en randvoorwaarden. Waar staan we in de aanpak Een deel van de plannen is uitgevoerd, maar sommige punten zijn aangepast door voortschrijdend inzicht en veranderende omstandigheden. De doelstelling zoals is beschreven in het uitvoeringsplan Transport over Water blijft onverminderd van kracht. In deze brief licht ik de ontwikkelingen toe en hoe we hiermee verder willen gaan. Vergunningstelsel Er is een exploitatievergunning ingevoerd voor structureel transport over water. Met ingang van 1 januari 2025 moeten de vaartuigen uitstootvrij zijn. Er kunnen echter redenen zijn, zoals een zeer zwaar transport, waardoor dit niet mogelijk is. In dergelijke gevallen kan een tijdelijke ontheffing van de vergunningplicht worden aangevraagd. In Amsterdams vaarwater gelden maximaal toegestane afmetingen voor een vaartuig. Deze afmetingen kunnen per deel van de stad verschillen. Soms is het toch noodzakelijk om met een groter vaartuig te varen dan toegestaan.

In dat geval kan een vergunning voor bijzonder transport worden aangevraagd. Voorzieningen Bij 29 bestaande op- en afstapplekken is dubbel gebruik toegestaan (passagiers- en transportvaart). Om belemmeringen te voorkomen, zijn venstertijden ingesteld (20:00-10:00) voor transportvaart. Na invoering van deze venstertijden zoals beschreven in het uitvoeringsplan transport over water (2020), bleken deze tijden echter te beperkend voor transportondernemers, waardoor de locaties nauwelijks zijn gebruikt. Daarom is voor 10 locaties besloten de venstertijden los te laten. We overleggen met ondernemers en huidige gebruikers om de operationele behoeften beter te begrijpen. Op basis hiervan wordt gekeken welke ruimte er werkelijk vrij te geven is. We voeren ook gesprekken met logistieke en afvalinzamelingsbedrijven om de randvoorwaarden voor deze locaties te definiëren. Transportbedrijven hebben andere eisen dan passagiersvaart, zoals langere aanmeertijd, gegarandeerde beschikbaarheid en goede bereikbaarheid op de wal. Locaties met veel passagiersvaart en drukte op de wal zijn minder geschikt voor transport. Ook loopt er nog een onderzoek met betrekking tot geluidsoverlast bij overslag van water naar de kade. De uitkomsten van dit onderzoek maken deel uit van deze nadere verkenning over voorzieningen.

Informatievoorziening Binnenkort komt een online kaart beschikbaar met alle gebruiksklare en potentieel te gebruiken (binnenstedelijke) locaties voor watertransporteurs om te laden en lossen, vanaf de boot naar de kade. We onderzoeken ook of locaties gesplitst kunnen worden, zodat passagiers- en

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 december 2025 Pagina 3 van 6

transportvaart naast elkaar kunnen opereren. Omdat veel dubbelgebruiklocaties nu weinig worden benut, zien we voldoende mogelijkheden. Pilots en lessen De afgelopen jaren zijn diverse pilots uitgevoerd op het gebied van transport over water. In deze brief worden de pilots en de geleerde lessen toegelicht. Pilot overslag Nieuwmarkt met Sligro en Bidfood (2022) Deze pilot betrof een samenwerking tussen Sligro, Bidfood en Zoev City, waarbij leveringen voor de Nieuwmarktbuurt zes weken per vaartuig werden aangevoerd en met lichte elektrische voertuigen (LEVV’s) naar de eindbestemming werden gebracht. Op basis van deze proef heeft de gemeente transport over water aangeboden aan logistieke partijen tijdens de afsluiting van de Sint Antoniesbreestraat. Vooral leveranciers van (ver) buiten de stad hebben daar gebruik van gemaakt en waren positief. De pilot leverde waardevolle inzichten op: • Deelnemers waren positief verrast over het gebruik van LEVV’s in het gebied. • Geconditioneerd vervoer (koel- en vriesproducten) bleek verdere ontwikkeling nodig te hebben. • Voor de gemeente was de pilot belangrijk om de geschiktheid van de Nieuwmarktlocatie voor multimodale overslag te beoordelen. Bij de herinrichting van het Brederoplein (Nieuwmarkt noordzijde) in 2024 is rekening gehouden met deze inzichten, zoals een beweegbaar hekwerk langs de kade en ruimte om LEVVs te keren.

• De kosten van deze logistiek zijn momenteel hoger door extra schakels en ontwikkelingskosten, maar zullen naar verwachting dalen bij verdere ontwikkeling. • De aanleg van een tijdelijke stroomvoorziening (voor de kraan en koeling) duurde te lang voor de proef waardoor hoge kosten zijn gemaakt voor een accuoplossing. Hierdoor is de proef voortijdig gestaakt. Afvalboot Singel – proef 9 Straatjes Op het Singel wordt huishoudelijk en bedrijfsafval ingezameld via een afvalboot. De proef, die in 2026 doorloopt, laat zien dat bewoners het prettig vinden hun afval te kunnen brengen, ook als de loopafstand langer is dan de gebruikelijke 250 meter. Uit onderzoek bleek dat 45% van de bezoekers van buiten de directe omgeving kwam (300-800 meter afstand), maar 90% vond de afstand goed te doen. De proef maakt de weg vrij voor meer brengpunten op het water in de binnenstad, waardoor "Afval op Afspraak" minder nodig is. Wel moet worden gekeken hoe mensen die niet zelf naar een brengpunt kunnen, bediend blijven. Afval wordt via een overslagpunt van land naar water getransporteerd en per boot naar de verwerker gebracht. Waternet verzorgt dit transport, waarbij elektrische boten worden ingezet. Uit TNO-onderzoek bleek dat CO2-uitstoot afnam naar 0, maar stikstof- en fijnstofuitstoot toenamen door dieselvaartuigen op het IJ. Elektrische boten en kortere vaarafstanden kunnen dit verbeteren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 december 2025 Pagina 4 van 6

Bierboot Heineken (2025) In april 2025 voerden Heineken en Zoev City een proef uit met een "bierboot". Een week lang werd tankbier vanaf CTPark naar de Nieuwmarkt en Appeltjesmarkt vervoerd, waar kleine tankbierwagens werden gevuld. Inzichten uit de proef: • Heineken en Zoev City kregen duidelijkheid over benodigde investeringen en aanpassingen aan boot, kade bij CTPark en tank. • De operatie vraagt tijd, waardoor de bierboot een dag gegarandeerd op dezelfde plek moet kunnen blijven liggen. Pilots op het gebied van binnenstedelijk bouwtransport Er zijn meerdere bouwprojecten in de binnenstad bediend met transport over water. Zo zijn een hotel aan de Geldersekade en de verbouwing van het Universiteitskwartier (UvA) voor meer dan 90% via het water bevoorraad. Het gebrek aan voldoende opslagruimte en de nabijheid van de grachten maakten transport over water voor deze twee locaties bijzonder geschikt. Beide bouwprojecten zijn naar tevredenheid van zowel de opdrachtgever als de aannemers uitgevoerd. Ze tonen aan dat bouwlogistiek over water, juist op kwetsbare locaties in de binnenstad, een volwaardig alternatief biedt voor wegtransport. De verbouwing van de Universiteitsbibliotheek van de UvA is grotendeels via het water bevoorraad. Dit heeft geleid tot een aanzienlijke vermindering van logistieke bewegingen in de binnenstad.

Door het gebruik van elektrisch aangedreven voertuigen en het efficiënt combineren van de aan- en afvoer van bouwmaterialen en bouwafval is ook de uitstoot in de binnenstad verminderd. Deze aanpak heeft de werkruimte in de smalle straten rond het project ontlast en extra druk op de lokale, kwetsbare infrastructuur voorkomen. Deze bouwprojecten laten zien dat de inzet van bouwlogistiek over water in de Amsterdamse binnenstad een veelbelovend alternatief biedt voor traditionele bouwlogistiek. Het leidt tot minder verkeersdruk, lagere emissies en ontlasting van kwetsbare bruggen en kademuren. Deze ervaringen vormen een waardevolle basis voor verdere toepassing en opschaling op vergelijkbare binnenstedelijke locaties. Een belangrijke kanttekening is dat transport over water vooral interessant is voor bouwprojecten in de binnenstad, waar weinig opslagruimte beschikbaar is en grotere voertuigcombinaties de bouwlocaties moeilijk kunnen bereiken. Het vaartuig en de hub waarvan de bouwmaterialen op het vaartuig worden geladen fungeert daarbij ook als opslagplaats voor bouwmaterialen. Hiermee worden de extra kosten die op het bouwproject drukken mede gerechtvaardigd, wat op locaties buiten de binnenstad minder vaak het geval is.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 december 2025 Pagina 5 van 6

MKBA: Er is potentie, met name voor kwetsbare gebieden Om inzicht te krijgen in de kansen en knelpunten van transport over water heeft onderzoeksbureau Decisio een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uitgevoerd, welke in de bijlage is meegestuurd. De analyse vergeleek water- en wegtransport in twee gebieden: de Wallen (veel water en kwetsbare kades) en de Pijp (grotere afstand tot water). Watertransport via hubs, waar goederen worden gebundeld en verder vervoerd met elektrische voertuigen, biedt maatschappelijke voordelen zoals minder uitstoot, verkeersopstoppingen en schade aan kademuren. Deze voordelen zijn vanzelfsprekend het grootst in gebieden dicht bij water, zoals de Wallen en de Lastagebuurt. Tegelijkertijd is watertransport duurder door langere transporttijden en extra overslag. Zonder duidelijke kaders en prikkels vanuit de gemeente zal de markt niet vanzelf overstappen. Deze studie is een eerste verkenning naar de kosten- en baten voor vervoer over water en bevat nog veel aannames en onzekerheden. Deze studie benadrukt dat grootschalig transport over water kostbaar blijft en niet overal rendabel zal zijn. Het is casus specifiek of de baten tegen de kosten opwegen. Juist in kwetsbare gebieden zoals de Wallen, waar veel water aanwezig is, zijn kansen om in combinatie met maatregelen zoals gewichtsbeperkingen te investeren in overslaglocaties.

Door te sturen op minder zwaar verkeer en goed te monitoren, kan waardevolle kennis worden opgedaan voor een duurzame bevoorrading van de stad waar transport over water één van de schakels in de keten is. Lessen uit evaluatie (2024) In 2024 heeft er een evaluatie plaats gevonden op de aanpak met betrekking tot transport over water. Hieruit kwam met name naar voren dat er onvoldoende focus is op het in praktijk brengen van transport over water. Uit de evaluatie bleek ook dat de sector perspectief en duidelijkheid nodig heeft om de transitie van weg naar water te kunnen maken. Vanuit de branche komt naar voren dat de samenwerking wordt gewaardeerd, maar duidelijke afspraken en een goede rolverdeling ontbreken. Vervolg aanpak De huidige aanpak is mede op basis van de evaluatie en de MKBA opgesteld. Deze aanpak is gericht op het faciliteren en stimuleren van initiatieven uit de sector. Daarnaast wordt het onderwerp transport over water actief betrokken bij andere beleidsopgaven zoals het verminderen van zwaar verkeer op kwetsbare kades en het verbeteren van de inzameling van huishoudelijk en bedrijfsafval in het centrum. Het is van belang dat transport over water nu echt in de praktijk wordt gebracht. We kijken daarom naar ruimte, zowel fysiek als beleidsmatig, die nodig is voor transport over water.

De samenwerking tussen verschillende gemeentelijke afdelingen is verbeterd, waardoor aanvragen en verzoeken uit de sector effectief en integraal worden behandeld. Er is een ambtelijke stuurgroep samengesteld, wat de samenwerking en besluitvorming verbetert. Bij het passagiersvaartbeleid loopt een participatietraject met rederijen, waarbij ook watervervoerders worden betrokken. Een belangrijk uitgangspunt wat door wethouder Scholtes is meegeven in deze gesprekken is dat ruimte voor transport over water en pleziervaart is verzekerd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 december 2025 Pagina 6 van 6

In 2026 wordt deze ontwikkellijn voortgezet, met een nadrukkelijke koppeling tussen stedelijke opgaven op het gebied van logistiek, afval en watertransport. Binnen de ambtelijke organisatie ook na dit jaar capaciteit vrijgemaakt voor dit onderwerp. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en beschouw de toezegging als afgedaan.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit

Bijlagen 1. MKBA Transport over Water (2025)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl