Raadsbesluit 2023-092A Thrive plan van aanpak 2023
Tekst van het document
Plan van Aanpak
Plan van aanpak
2023 – 2026
45%
van de Amsterdammers ervaart milde mentale klachten 1
Plan van aanpak
Inhoud
Voorwoord
3
Aanleiding
4
Activiteiten 2020-2022: wat hebben we gedaan en geleerd?
6
Visie en missie
8
Visie Missie
8 8
Onze rol
9
Uitgangspunten
10
Bewustwording en communicatie We sluiten aan bij wat er al is Ontsluiten preventief (zorg- &) welzijn aanbod We sluiten aan bij wat er al is
10 10 11 11
Inzet op meerdere niveaus
12
Aanpak 2023-2026
14
Organisatie en activiteiten langs 4 actielijnen
15
Actielijn 1: mentaal gezonde stad Actielijn 2: mentaal gezonde buurt Actielijn 3: mentaal gezond onderwijs Actielijn 4: mentaal gezond aan het werk
16 17 19 21
Onderzoek en (internationale) samenwerking
23
Plan van aanpak
Voorwoord
Cijfers laten zien dat ook vóór de coronapandemie de
gaat, een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken.
mentale gezondheid van de Amsterdammers onder
Dus ook voor de mensen met wie het op het eerste
Met het uitbreken van de coronapandemie werd duidelijk dat we allemaal kwetsbaar zijn als het om onze mentale gezondheid1 gaat. Hoewel de meeste Amsterdammers veerkrachtig zijn gebleken, geldt dat niet voor iedereen.
druk stond, terwijl de wachtlijsten voor de geestelijke
gezicht wel goed gaat, maar die misschien toch
gezondheidszorg (GGZ) steeds verder opliepen. Dit
kwetsbaar zijn. Thrive is er dus niet voor de diagnose
was dan ook de aanleiding om in 2019 te starten met
en behandeling van mentale problemen.
Thrive Amsterdam mentaal gezond, geïnspireerd door de Thrive aanpak in steden als Londen en Toronto.
Wanneer mensen met lichte, beginnende klachten
Het Engelse ‘to thrive’ betekent bloeien, floreren.
worden ondersteund met laagdrempelige preventieve
En dat is precies wat Thrive wil realiseren: dat alle
interventies, kan de GGZ zich richten op mensen die
Amsterdammers kunnen floreren in hun stad. Natuur-
te maken hebben met complexere problematiek. Ook
lijk gaat het leven niet altijd over rozen. Iedereen krijgt
is het normaliseren van het gesprek over mentale
te maken met uitdagingen en tegenslagen. Bovendien
gezondheid belangrijk; het omgaan met mentale
leven we in een complexe tijd die steeds weer een
tegenslagen hoort bij het leven. Het gesprek aangaan
beroep doet op ons vermogen om ons aan te passen
met elkaar in een vertrouwde omgeving als de buurt,
aan veranderingen. Het leven in een grote stad als
op school of op het werk; in verbinding komen met
Amsterdam doet daar nog een schepje bovenop.
anderen en het gevoel hebben ergens bij te horen zijn bewezen beschermende factoren als het gaat om
Kortom, er wordt veel van Amsterdammers gevraagd.
mentale gezondheid.
Mensen kunnen vaak veel aan, maar toch zijn er situaties die je draagkracht te boven gaan en die je
Als wethouder Publieke gezondheid en preventie
uit balans brengen. Dat is onvermijdelijk. Maar als
verbind ik me persoonlijk aan het doel de stad
je veerkrachtig bent, kun je je na verloop van tijd
mentaal gezonder te maken. De komende
aanpassen aan de nieuwe situatie: je ‘veert terug’ en
jaren moeten we allemaal oog houden voor
kunt weer door.
Amsterdammers voor wie het even tegenzit, die een luisterend oor of een hart onder de riem nodig
Die veerkracht is een belangrijk onderdeel van 1T rimbos: mentale gezondheid is de manier waarop je je verhoudt tot jezelf en tot anderen en hoe je omgaat met de uitdagingen in het dagelijks leven. Tegelijkertijd gaat het ook over hoe jij en anderen in de samenleving dit ervaren.
hebben. Want alleen samen maken we het verschil.
mentale gezondheid en precies dat is waar Thrive zich mee bezighoudt. Thrive is er voor alle
Alexander Scholtes
Amsterdammers die, als het om mentale gezondheid
Wethouder Publieke gezondheid en preventie
3
Plan van aanpak
Aanleiding Het aantal Amsterdammers met mentale klachten neemt al jaren toe; sinds 2008 is er sprake van een opwaartse trend.
Driekwart van de psychische stoornissen ontstaan in de adolescentie2. In deze periode worden jongeren blootgesteld aan diverse biologische, cognitieve en sociale veranderingen. Dit gaat vaak samen met stress wat hen extra kwetsbaar maakt voor het ontwikkelen van bijvoorbeeld depressieve symptomen3. Dit alles vraagt om extra inzet op mentale veerkracht van jongeren en kwetsbare Amsterdammers. Jongvolwassenen (16- t/m 25-jarigen) zijn in 2022, na het vervallen van bijna alle coronamaatregelen, bevraagd over onder andere hun mentale gezondheid. 60% van hen heeft psychische klachten, waarvan 11% ernstige psychische klachten4. De meest recente cijfers voor volwassenen, uit 2020, laten zien dat bijna de helft van de Amsterdamse volwassenen (45%) last zegt te hebben van psychische klachten zoals stress, angsten of eenzaamheid. Een kleine 10 procent daarvan ervaart serieuze psychische problemen5. Vanaf 2008 is dit aantal continu gestegen. De hoogste cijfers zien we onder inwoners met een laag opleidingsniveau, een minimuminkomen en/of een niet-westerse migratieachtergrond. Mentale klachten zijn niet
2 www.nature.com/articles/s41380-021-01161-7
gelijk verdeeld over de stad. Ook komen psychische
3 www.sciencedirect.com/science/article/pii/
klachten vaker voor bij inwoners zonder betaald
S0140673611608714?via%3Dihub 4 www.ggdgezondheidinbeeld.nl/nieuwe-publicatie-jongvolwassenen-ende-coronaperiode-2022/ 5 www.ggdgezondheidinbeeld.nl/wp-content/uploads/2021/09/
werk. Het cijfer loopt uiteen van 7% in Zuid, 10% in Nieuw-West en Zuidoost tot 12% in Noord.
Milde mentale klachten Amsterdam 45% Nederland 39% Ernstige psychische problemen Amsterdam 9% Nederland 6% Bron: Volwassenenmonitor gezondheid en welbevinden in Amsterdam 2020
Amsterdamse-gezondheidsmonitor-2020.pdf
4
Plan van aanpak
Trend ontwikkeling mentale gezondheid Amsterdam 14 12 10 in Amsterdam heeft
8
60%
6
van de jongvolwassenen (16-25 jaar) last van (licht tot matige) psychische klachten, terwijl dit in Nederland
4 2 0
2008
2012
2016
2020
Ernstige psychische klachten 18-24 jaar
53%
van de jongvolwassenen is. Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022
Ernstige psychische klachten volwassenen Amsterdamse jongvolwassenen geven vaker dan in de rest van Nederland aan dat de invloed van corona negatief was
Bewoners van Amsterdam hebben in vergelijking
In 2019 is Thrive Amsterdam mentaal gezond gestart
(48% versus 43%). Bijna driekwart van de
met de rest van Nederland een slechtere mentale
met een netwerk van o.a. Cliëntenbelang Amsterdam,
Amsterdamse jongvolwassenen (73%) geeft
gezondheid. Als mensen mentale klachten eerder
Arkin, GGZ inGeest, Amsterdam UMC, Eerste Lijn
aan in de coronaperiode hulp of steun nodig
herkennen en laagdrempelig ondersteuning kunnen
Amsterdam Almere (ELAA) en het Centre for Urban
krijgen, draagt dit op de langere termijn bij aan
Mental Health van de UvA.
het voorkomen of verminderen van ernstigere problematiek.
te hebben gehad. 63% was eenzaam tijdens de coronaperiode. De jongvolwassenen vulden de vragenlijst in nadat bijna alle coronamaatregelen waren opgeheven. De cijfers markeren dus het einde van de coronaperiode.
5
Plan van aanpak
Activiteiten 2020-2022: wat hebben we gedaan en geleerd?
In 2020 is gestart met activiteiten langs vier pijlers
Thrive Amsterdam mentaal gezond (kortweg: Thrive) is ontstaan als een netwerk van partners die in verschillende rollen, van onderzoek tot ervaringskennis, actief zijn in Amsterdam op het gebied van mentale gezondheid.
studeren. Thrive zette dit op en organiseerde
mentale gezondheid, netwerk, beleid en onderzoek6. Gedurende de coronaperiode is de focus van de activiteiten gericht op jongeren en jongvolwassenen, na signalen over de impact op de mentale gezondheid van de pandemie. Zo werd bijvoorbeeld de Studyroomservice opgezet tijdens de lockdown: studenten konden in hotelkamers een dagdeel samen de werving van studenten. Daarnaast werden drie bestaande hulplijnen onder één noemer bij elkaar gebracht achter één voordeur: UpTalk. Bij studentenverenigingen zijn vertrouwenspersonen getraind in het voeren van gesprekken over mentale gezondheid. Op mbo’s en voortgezet onderwijs zijn online webinars gegeven over het omgaan met mentale gezondheid tijdens de coronapandemie. Zie voor een volledig overzicht van activiteiten Bijlage 1 (pagina 7). problemen te relativeren, zonder ze te bagatelliseren.
6 thriveamsterdam.nl/wp-content/uploads/2020/11/ Plan-van-aanpak-Amsterdam-mentaal-gezond-Thrive.pdf
Het belangrijkste inzicht dat de afgelopen jaren
Woorden als depressie vermijden en woorden als
ons heeft opgeleverd is om zoveel mogelijk samen
stress en dip juist wel te gebruiken, zorgt voor
te werken met de Amsterdammers en de lokale
herkenbaarheid en laagdrempeligheid. Tenslotte
organisaties. Op deze manier zijn we goed in staat
zorgt een divers team er voor dat we feeling hebben
om aan te sluiten bij de behoeften en vraag van
met diverse groepen Amsterdammers, zodat we
bewoners. Ook bleek taal enorm belangrijk om
beter op elkaar aansluiten.
6
Plan van aanpak
EEN GREEP UIT DE RESULTATEN VAN THRIVE
1.500
20212025 Mentale gezondheid opgenomen in de Amsterdam Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025
studenten ‘Studyroomservice’
Anti-stigma campagne ‘Op het eerste gezicht’: 12 verhalen, >300.000 views 4 locaties @Ease 1.800x wandeling Rondje Mentaal Gezond gedownload
>550 1.4 miljoen personen bereikt campagne UpTalk >200 hulpvragen UpTalk
25
vertrouwenspersonen studentenverenigingen getraind
15 webinars mentale gezondheid 10x cursus Mental Health First Aid in 2021, 25x in 2022
volgers social media, ruim 150 berichten 550 abonnees nieuwsbrief 7
Plan van aanpak
Visie en missie Het leven in een grote stad brengt extra uitdagingen met zich mee als het gaat om mentale gezondheid. Er zijn meer stressfactoren en minder plekken waar je tot rust kunt komen dan in een rurale omgeving.
Visie
Missie
Thrive zet zich in voor een Amsterdam dat de
Thrive vergroot de ‘collectieve veerkracht’ van de
mentale gezondheid van zijn bewoners ondersteunt
stad, zodat Amsterdammers beter steun kunnen
en bevordert. Dat betekent dat alle Amsterdammers
vinden als hun mentale gezondheid op de proef
zich gesteund voelen door hun stad en door de
wordt gesteld.
mensen in hun omgeving, waardoor ze veerkrachtig zijn en goed kunnen omgaan met de uitdagingen die
Dat doet Thrive door ervoor te zorgen dat
ze in hun leven tegenkomen. Zo hebben ze minder
Amsterdammers makkelijker met elkaar in gesprek
kans op mentale problemen.
gaan, ook over mentale problemen. Door kennis te verzamelen en te delen met iedereen die zich inzet
Als mentale gezondheid meer onderwerp van
voor de preventie van mentale problemen. Daarnaast
gesprek is en mensen mentale klachten eerder
zetten we ons in om laagdrempelige initiatieven met
Ook is de sociale cohesie minder sterk, waardoor
herkennen en ondersteuning zoeken, draagt dit
elkaar en de bewoners te verbinden. Met daarbij
sociale steun van mensen in de directe omgeving
op de langere termijn bij aan het voorkomen of
aandacht voor Amsterdammers die extra kwetsbaar
niet altijd vanzelfsprekend is. Als je bijvoorbeeld
verminderen van ernstigere problematiek.
zijn voor mentale klachten.
onderdeel bent van een sterk sociaal netwerk dan kun je daarop terugvallen als het nodig is. Je ontleent je veerkracht dan aan je omgeving, aan jouw stukje van de stad. De stad is dan juist een bron van veerkracht, een extra steun in de rug. Sinds de start in 2019 bouwt Thrive samen met diverse partners in de stad aan een netwerk van betrokken partijen en bewoners die zich inzetten voor de verbetering van de mentale gezondheid van de Amsterdammers. Samen met onze netwerkpartners oefenen we invloed uit op de verschillende systemen die onze gezondheid bepalen.
45% van de Amsterdammers ervaart een vorm van mentale klachten, dat zijn 140 mensen op iedere volle veerpont 8
Plan van aanpak
Onze rol Thrive heeft de rol van kennisdeler, aanjager en verbinder binnen het netwerk van partners en bewoners die zich inzetten voor de verbetering van de mentale gezondheid van de Amsterdammers. We zijn een voorloper die luistert naar de wensen
behoeften op te halen en gebruik te maken van
en behoeftes van Amsterdammers en professionals
gegevens uit de verschillende gemeentelijke en
en deze vertaalt naar het systeem en de uitvoering.
landelijke monitoren, krijgt Thrive een goed inzicht
Ook richt Thrive zich nadrukkelijk op het vergroten
in de mentale staat van de stad. Die inzichten
van kennis en inzicht van beleidsmedewerkers en
worden gedeeld met de belangrijkste organisaties
bestuurders in ons interne en externe netwerk. Zij
en sleutelpersonen in de stad zodat zij nog beter
kunnen hierdoor het belang van mentale gezondheid
passende ondersteuning kunnen bieden. Daarnaast
nog beter meenemen bij de ontwikkeling van
verkent Thrive het landschap van preventief (zorg)
beleid en de implementatie en het stimuleren
aanbod en brengen we in kaart welke laagdrempelige
van voorzieningen die bijdragen aan de mentale
initiatieven, interventies en overig aanbod er al is en
gezondheid.
verbinden we bewoners hieraan. We blijven via ons uitgebreide netwerk in de stad verbonden met zorg-
Thrive wil snel en/of innovatief inspelen op vragen
en welzijnsorganisaties, onderzoeksinstituten en
en signalen vanuit de stad. Wat leeft er, welke
organisaties en initiatieven voor en door bewoners.
groepen lopen waar tegenaan? Wat zou hen helpen
Op die manier hebben we een goed overzicht
en welke vorm is daarvoor het meest geschikt?
van de mogelijkheden en kunnen we verbinden,
Door deze vragen te stellen en zo signalen en
samenbrengen en faciliteren.
9
Plan van aanpak
Uitgangspunten Een aantal centrale uitgangspunten vormt de basis voor alle actielijnen in dit Plan van aanpak. Bewustwording en communicatie Het herkennen en bespreekbaar maken van mentale problemen begint met bewustwording
met Amsterdammers, beleidsmakers en de politiek
Zorgen dat bewoners hun veerkracht (zelf) kunnen vergroten
zorgen we ervoor dat mensen gaan inzien dat het
We willen dat mensen beter in staat zijn om
heel normaal is om af en toe niet lekker in je vel te
zelf stappen te zetten in de richting van een
zitten en hier met anderen over te praten. Daarnaast
grotere veerkracht (meer handelingsperspectief),
laten we de Amsterdammers zien hoe ze bij kunnen
ondersteund door de stad en door mensen in hun
dragen aan de veerkracht van hun buurtgenoten en
directe omgeving. Die mensen kunnen personen
daarmee aan de vitaliteit van de stad als geheel.
zijn uit de eigen sociale omgeving, zoals familie,
van wat mentale gezondheid is en dat het niet vanzelfsprekend is. Door het gesprek aan te gaan
vrienden of buren, maar zeker ook vrijwilligers
6 Amsterdam Vitaal & Gezond (www.vitaalgezond.amsterdam)
Niet problematiseren, niet medicaliseren en niet
of professionals van organisaties uit de sociale
stigmatiseren, maar kleine praktische handreikingen
basis en zorg- en welzijnsorganisaties wordt.
doen en zo perspectief bieden waarmee mensen zelf
We beschouwen het plan van aanpak succesvol
aan de slag kunnen. Door in te zetten op positieve
als de uitwerking van de actielijnen samen met
communicatie met de boodschap dat je niet de enige
bewoners en partners wordt uitgevoerd. Zo worden
bent die weleens worstelt met tegenslagen en stress,
Amsterdammers veerkrachtiger op een manier die
wil Thrive een ander geluid laten horen in het gesprek
bij hen past en kunnen zij beter omgaan met de
over mentale gezondheid.
uitdagingen die ze in hun leven tegenkomen.
10
Plan van aanpak
Ontsluiten preventief (zorg- &) welzijn aanbod Om de kans op het ontstaan van mentale problemen te verkleinen, zetten we ons in voor een goede beschikbaarheid van preventief (zorg- en) welzijnsaanbod. Dit aanbod moet bovendien bekend zijn – vooral onder de groepen die dit het hardste nodig hebben – en laagdrempelig toegankelijk.
We sluiten aan bij wat er al is
Het gaat hierbij zowel om aanbod dat stadbreed
We realiseren ons dat onze slagkracht niet onbeperkt
wordt aangeboden (zoals hulplijnen en organisaties
is. Via de coalitie mentale gezondheid zorgen
die niet specifiek in bepaalde stadsdelen actief
we ervoor dat de preventie gericht op mentale
zijn), als aanbod dat zich richt op bewoners van de
problemen een belangrijk onderdeel is van de brede
stadsdelen, in specifieke wijken en buurten. Voor een
coalitie Amsterdam Vitaal & Gezond7. We maken de
belangrijk deel zijn dit de organisaties in de sociale
coalitiepartners ervan bewust dat ze mogelijkheden
basis, waaronder ook kleinschalige initiatieven
hebben om gezamenlijk de veerkracht van de stad te
voor en door bewoners. We sluiten daarbij aan bij
verbeteren en zo bijdragen aan het verkleinen van de
de transitie in het jeugdstelsel: door in te zetten op
onderlinge gezondheidsverschillen in de stad. Ook
preventie kan (zwaardere) zorg beter beschikbaar
sluiten we aan bij de uitwerking van het nationale
zijn voor hen die dit nodig hebben.
aanpak ‘Mentale gezondheid van ons allemaal’.
7 Amsterdam Vitaal & Gezond (www.vitaalgezond.amsterdam)
11
Plan van aanpak
Inzet op meerdere niveaus Om de (mentale) gezondheid van Amsterdammers te verbeteren zetten we in op een mix van activiteiten op de verschillende niveaus. Dit idee wordt weergegeven in het Regenboogmodel van Whitehead and Dahlgren8. In dit model, de basis van de preventievisie van de gemeente Amsterdam, staat de relatie tussen individu, leefstijl en omgeving centraal. De mentale gezondheid van de Amsterdammer is een combinatie van invloeden op macro-, meso- en microniveau. Bijvoorbeeld: ▸ 8 Dahlgren, G. & Whitehead, M. (1993). Tackling inequalities in health: what can we learn from what has been tried? Working paper prepared for the King’s Fund International Seminar on Tackling Inequalities in Health, September 1993, Ditchley Park, Oxfordshire. London: King’s Fund.
school- of werkomgeving. ▸
Microniveau: de normen die er binnen een gezin zijn rondom slapen beïnvloeden de mentale gezondheid.
Om de mentale gezondheid te beïnvloeden is het belangrijk om al deze niveaus in beeld te krijgen en
Macroniveau: de maatregelen tijdens de
te onderzoeken hoe ze met elkaar en de mentale
coronacrisis. Uit onderzoek weten we dat deze
gezondheid van een individu samenhangen.
maatregelen in sommige gevallen impact hebben
▸
gehad op de mentale gezondheid van specifieke
Om op de verschillende niveaus impact te maken
groepen Amsterdammers.
is samenwerking met beleidsdomeinen als zorg,
Mesoniveau: stress door prestatiedruk in de
jeugd, onderwijs en armoede een cruciale factor
12
Plan van aanpak
voor succes. Net als samenwerking met de partners die betrokken zijn in het (maatschappelijke) leven van Amsterdammers zoals buurtinitiatieven, jongerenwerk en de scholen. Onderdeel van deze samenwerking is onze deelname aan de coalitie mentale gezondheid, onderdeel van het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal & Gezond (AV&G). Dit is in lijn met de doorontwikkeling van het Amsterdamse sociaal domein. Mogelijke problemen worden vroeg gesignaleerd en waar nodig en zoveel mogelijk in de omgeving opgepakt, zodat zwaardere problematiek voorkomen wordt. Daarbij wordt breed (domeinoverstijgend) gekeken en afgewogen welke problematiek voorliggend en welke inzet zinvol is. De sociale basis, het OKT en het buurtteam spelen een cruciale rol. De Amsterdamse Nota Gezondheidsbeleid 2021-20259 is de basis voor het Amsterdamse beleid voor mentale gezondheid en daarmee ook voor Thrive. Het plan van aanpak van Thrive is hierop een verdere uitwerking en verdieping.
9 www.ggd.amsterdam.nl/beleid-onderzoek/nota-volksgezondheid/
13
Plan van aanpak
Aanpak 2023-2026 Na een succesvolle eerste periode van Thrive tussen 2019 en 2022, gaan we in de periode die voor ons ligt, 2023-2026, verder op de ingeslagen weg.
We blijven ons inzetten voor het verbeteren van de mentale gezondheid van alle Amsterdammers en de meest kwetsbare bewoners in het bijzonder. Dit is geen willekeurige keuze. Op basis van onderzoek weten we dat met name jongvolwassenen een verhoogd risico lopen en dat mensen die wonen in de stadsdelen Nieuw West, Noord en Zuidoost een gezondheidsachterstand hebben ten opzichte van de rest van de stad. Die gezondheidsverschillen betreffen ook mentale gezondheid. Het feit dat psychische klachten, na griep en verkoudheid, de meest genoemde reden zijn voor ziekteverzuim op het werk10, toont aan dat aandacht nodig is voor mentale gezondheid, ook voor werknemers en ondernemers. De focus op deze specifieke doelgroepen blijft dus onveranderd ten opzichte van de vorige periode, maar de benaderingswijze verandert wel. Thrive beweegt zich op verschillende niveaus in de stad als het gaat om mentale gezondheid: mensen van het team zitten om tafel met het stadsbestuur, met bestuurders en professionals van de GGZ, onderzoeks- en onderwijsinstellingen en ook met medewerkers en vrijwilligers van organisaties uit de sociale basis. Die veelzijdigheid zorgt er voor dat Thrive zowel in beleid als de praktijk signalen kan
10Bron: CBS 2022
ophalen, vertalen en verspreiden.
14
Plan van aanpak
Organisatie en activiteiten langs 4 actielijnen
Op verschillende niveaus sluit Thrive aan bij het regenboogmodel: de mentale gezondheid van verschillende doelgroepen wordt via verschillende routes en leefgebieden beïnvloed, zowel praktisch als op beleidsniveau en maatschappelijke bewustwording. In onze aanpak voor de komende jaren volgen we de actielijnen zoals geformuleerd in de nationale aanpak “Mentale gezondheid: van ons allemaal”, de interdepartementale samenwerking van de
kosten voor levensonderhoud, de gevolgen van de
ministeries van VWS, OCW en SZW .
klimaatcrisis en (dreigende) oorlogen en conflicten,
11
dan neemt Thrive het initiatief om via haar netwerk Deze actielijnen zijn:
van partners signalen en behoeften op te halen
1 Mentaal gezonde stad
en te onderzoeken welke interventies passende
2 Mentaal gezonde buurt
ondersteuning bieden. De uitvoering van de per
3 Mentaal gezond onderwijs
actielijn genoemde subdoelen gebeurt altijd in co-
4 Mentaal gezond aan het werk
creatie met de Amsterdammers en partners in de stad.
In de aanpak staat het leefgebied/vindplaats van de
Overigens noemt de nationale aanpak mentale
doelgroep centraal. Dit biedt de mogelijkheid om via
gezondheid nog een 5e actielijn, mentaal gezond
verschillende routes verschillende doelgroepen te
online. Thrive zet in op online ondersteuning (als
bereiken. Het sluit aan bij de diverse en inclusieve
instrument bij mentale klachten) via de aanbieders
samenleving van Amsterdam.
binnen UpTalk (zie actielijn 1). Echter, het mediawijs en bewust maken van wat digitale balans betekent,
11 w ww.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/06/10/ aanpak-mentale-gezondheid-van-ons-allemaal
Naast deze actielijnen blijft Thrive flexibel inspelen op
zoals genoemd in het nationale actieplan, valt
veranderingen in de samenleving en de stad. Als zich
buiten de focus van Thrive: een lokale aanpak in een
nieuwe crises voordoen die voor mentale problemen
online wereld kan het beste volgen op landelijke,
zorgen, zoals toenemende armoede door stijgende
stadsoverstijgende, initiatieven.
15
Plan van aanpak
Actielijn 1 mentaal gezonde stad
Hoe gaan we dit doen? ▸ We zorgen dat er passende online hulp beschik-
▸ Met Amsterdammers zetten we jaarlijks een stadsbrede campagne op. Te denken valt aan korte clips
Het is nog lang niet voor alle Amsterdammers
baar is en blijft voor jongeren in de stad. In 2021
waarin Amsterdammers vertellen wat zij meema-
normaal om over mentale klachten te praten. De
bundelde Thrive laagdrempelige hulp voor jonge-
ken in Amsterdam en wat dat betekent voor hun
coronacrisis heeft voor veel mensen de drempel
ren in UpTalk. Eén platform waar de inlooplocaties
mentale gezondheid. Onderwerpen zijn bijvoor-
verlaagd om over mentale problemen te praten.
van @ease, de Whatsapp chat van Mindmas-
beeld het omgaan met relaties, geld, eenzaamheid,
Onderzoek toont aan dat met name jongeren
ters en de online chat van JouwGGD.nl werden
middelengebruik of rouw. We laten hiermee zien
worstelen met prestatiedruk. Het ervaren van
gebundeld. Vooralsnog gaat Uptalk in 2023 door,
dat mentale worstelingen bij het leven horen, dat
sociale steun heeft een bewezen preventief effect
waarbij er gemonitord wordt op effect en bereik.
veel meer mensen dit lastig vinden. We normalise-
op het ontstaan en de ontwikkeling van mentale
Eind 2023 wordt duidelijk of UpTalk blijft of dat we
ren het praten over hoe je je voelt.
klachten. Vandaar dat Thrive inzet op het vergroten
in A msterdam aansluiten bij een landelijk initiatief
van de vaardigheden van Amsterdammers om met
voor een hulplijn, omdat dit uiteindelijk een groter
elkaar het gesprek aan te gaan, het overwinnen
bereik genereert.
van de h andelingsverlegenheid die er vaak onder professionals nog is met betrekking tot mentale gezondheid.
▸ Professionals en vrijwilligers die in de stad werken, bijvoorbeeld binnen de sociale basis maar ook bij bijvoorbeeld studenten- en sportverenigingen, kun-
▸ De netwerkpartners, waaronder Thrive, organiseren
nen kennis en vaardigheden ontwikkelen over hoe
samen in de stad eens per jaar een Amsterdamse
zij mentale problemen signaleren, hoe het gesprek
versie van de Week van de Mentale Gezondheid (in
hierover aan te gaan en waar zij naar door kunnen
mei). Activiteiten kunnen zowel op een centrale lo-
verwijzen bij zorgen over iemand in hun omgeving.
catie plaatsvinden in de stad als in de stadsdelen.
Hierbij werken wij samen met partijen die passend aanbod hebben.
▸ Thrive stelt een klankbordgroep samen van bewoners om hen te raadplegen voor, tijdens en na activiteiten van Thrive. Ook wordt deze groep actief betrokken bij de ontwikkeling van campagnes en communicatiemateriaal, zoals de website. De samenstelling van deze klankbordgroep wordt heel divers, zowel in leeftijd, etnische achtergrond, seksuele- of genderidentiteit, opleidingsniveau, etc. De leden zijn afkomstig uit meerdere stadsdelen.
16
Plan van aanpak
Actielijn 2 mentaal gezonde buurt
Daarom wil Thrive er samen met de partners voor
wanneer dit nodig is. Lichte klachten worden dan
zorgen dat de bestaande structuren, met name in de
eerder opgemerkt en bewoners voelen zich meer ge-
Opgroeien en wonen in een complexe, stedelijke
kwetsbare buurten worden versterkt. Denk hierbij aan
steund en gezien.
omgeving brengt risico’s voor de mentale gezond-
de sociale basis, buurt- en jongerenwerk, buurtteams,
heid met zich mee . Per stadsdeel en zelfs tussen
religieuze en levensbeschouwelijke organisaties,
In lijn met de stedelijke opgave om gezondheidsver-
buurten zijn de verschillen in mentale problematiek
sportverenigingen, informele zorg en buurtbewoners.
schillen te verkleinen, zullen we ongelijk investeren in de
groot. Verbetering van de leefomgeving van Amster-
Zij moeten uiteindelijk kunnen beschikken over ken-
stadsdelen. Uit de Amsterdamse Gezondheidsmonitor
dammers en het vergroten van de sociale cohesie
nis van het laagdrempelige, preventieve aanbod voor
(AGM) blijkt dat in Noord, Nieuw-West en Zuidoost de
in buurten draagt bij aan het beschermen van de
mentale steun of klachten en elkaar weten te vinden.
gezondheidsachterstanden over mentale gezondheid
mentale gezondheid. Onderzoek wijst namelijk uit
Overigens hoort hier ook bij dat professionals en
het grootst zijn. Op deze stadsdelen zullen we onze in-
dat sociale steun een preventief effect heeft op het
vrijwilligers een belangrijke rol hebben in het normali-
zet dan ook voornamelijk richten in de komende jaren.
ontstaan en de ontwikkeling van mentale klachten
seren van mentale worstelingen en zich daar bewust
zoals eenzaamheid . Ook maken we laagdrempelige
van zijn. Niet iedereen hoeft standaard doorverwezen
activiteiten waar mensen een luisterend oor kunnen
te worden naar de GGZ.
12
13
vinden bekender en bereikbaarder. Waar nodig wordt dit uitgebreid.
De afgelopen jaren voerde Thrive veel gesprekken met Amsterdammers, sociale professionals en andere experts. Daaruit kwam naar voren dat de behoefte aan kennis over mentale gezondheid, mensen om mee te praten en praktische tools groot is. Daarnaast werd ook duidelijk dat er vraag was naar een veilige omgeving en een minder hoge druk met betrekking tot financiën, werk of studie en wonen. Sommige mensen lopen bovendien een extra risico op mentale problemen, bijvoorbeeld omdat ze b ehoren tot een minderheidsgroep en/of omdat ze gemarginaliseerd worden. Als meer bewoners bekend zijn met laag-
12 www.uva.nl/en/content/news/press-releases/2021/10/a-newframework-for-protecting-mental-health-in-cities.html 13 www.movisie.nl/publicatie/ggz-wijk
drempelige mentale ondersteuning in hun directe omgeving, zullen zij eerder ondersteuning zoeken
17
Plan van aanpak
Hoe gaan we dit doen? ▸ We stimuleren beleidsmakers en bestuurders
▸ Thrive sluit aan bij lokale netwerken en werk
in ons netwerk om te kiezen voor laagdrempelig
groepen, organiseert kennisbijeenkomsten,
aanbod in de stad, zoals inloopvoorzieningen. We
dialogen en trainingen voor professionals en
willen dat preventie van mentale problemen mee-
vrijwilligers. Dit alles in co-creatie met bewoners
genomen wordt in (de uitvoering van) de master-
en organisaties op buurt- en wijkniveau. Op deze
plannen, sociale basis en gebiedsgerichte uitvoe-
manier krijgen meer organisaties en initiatie-
ringsplannen in Nieuw-West, Noord en Zuidoost.
ven kennis over mentale gezondheid, daardoor
Door aandacht in zowel beleid als uitvoering komt
kunnen ze hierover in gesprek gaan en hier naar
het onderwerp mentale gezondheid als urgent
handelen.
thema naar voren. ▸ Samen met enkele landelijke partijen, waaronder ▸ We brengen het bestaande preventieve zorg
MIND Us, gaan we aan de slag met de ontwikkeling
aanbod dichterbij/onder de aandacht van
van interventies en aanpakken gericht op vergroten
Amsterdammers. Ook verbindt Thrive bijvoor-
van handelingsperspectief en deskundigheids
beeld via netwerkbijeenkomsten aanbieders van
bevordering. Thrive zal met hen samenwerken bij
(preventief) aanbod aan elkaar om kennis uit te
de lokale implementatie.
wisselen, het aanbod aanvullend in te richten en mentale gezondheid bij een bredere groep onder de aandacht te brengen. ▸ Ondersteunen van aanbieders in de sociale basis bij het opnemen van mentale gezondheid in hun bestaande aanbod. Om dat te realiseren is het nodig om kennis en vaardigheden van hun medewerkers en vrijwilligers te vergroten. Thrive haalt hiervoor signalen en behoeften op onder Amsterdammers, Het gaat dan om aanbod op stadsdeel-, wijk-, of buurtniveau, voor zowel jongeren, volwassenen als ouderen. 18
Plan van aanpak
Actielijn 3 mentaal gezond onderwijs
Hoe gaan we dit doen (voor studenten)?
Amsterdamse jongeren op het voortgezet
▸ We stimuleren de uitrol van Caring Universities
▸ Samen met de Amsterdamse Kamer van
onderwijs (vo) ervaren meer stress, eenzaamheid
bij alle hoger onderwijsinstellingen in Amsterdam
Verenigingen (AKVV) ontwikkelen we een
en psychische klachten dan jongeren in de rest
(UvA, VU, HvA en Inholland). Dit is een initiatief,
‘toolkit studentenvereniging’. Dit bestaat uit een
van Nederland. Het onderwijs kan een belangrijke
ontwikkeld door de VU, dat het psychisch welzijn
informatiepakket voor alle studentenverenigingen
bijdrage leveren aan het bespreekbaar maken van
van studenten wil vergroten. Via de Mind-Health
in Amsterdam waarin uitgelegd wordt hoe je als
mentale gezondheid en het bevorderen van mentale
Check wordt duidelijk waar studenten behoefte
studentenvereniging invulling kan geven aan
veerkracht. Professionals, werkzaam op scholen,
aan hebben, zodat zij hier online interventies
mentale gezondheid. Deze toolkit is een pilot
hebben daarvoor handvatten nodig. Naast jongeren
voor kunnen volgen. Daarnaast verkennen we bij
en wordt bij succes in aangepaste vorm breder
op het vo, richt deze actielijn zich op jongeren in de
mbo’s de mogelijkheid om het programma ook
aangeboden, dus ook aan maatschappelijke
leeftijdscategorie van 12 t/m 27 jaar die onderwijs
in te voeren. Caring Universities draagt bij aan
organisaties in stad en buurt.
volgen op het mbo, hbo en wo.
een stedelijke monitoring van studentenwelzijn en geeft dus richting en onderbouwing aan de verdere aanpak.
▸ Thrive heeft een studentambtenaar in dienst, die de afgelopen jaren én de komende periode contactpersoon is voor studentenwelzijn en
▸ Thrive neemt jaarlijks een actieve rol in rondom
samenwerkt met onderwijsinstellingen, de
de introductieweken voor eerstejaarsstudenten.
gemeente, studentenorganisaties, studenten- en
Dit betekent dat Thrive tijdens de introductie
studieverenigingen en studenten zelf.
weken van de UvA, VU, HvA en Inholland het belang van mentale gezondheid onder
▸ Alle mbo’s in Amsterdam zijn verbonden aan het
(eerstejaars-)studenten onderstreept. Thrive
‘Meerjarenplan aanpak voortijdig schoolverlaten
organiseert tevens met relevante partners jaarlijks
en begeleiding jongeren in een kwetsbare
bijeenkomsten voor studenten van zowel mbo,
positie.’ Via dit programma worden onder andere
hbo en wo onder de noemer ‘Tokotalk mentale
interventies aangeboden ter preventie van angst-
gezondheid’.
en depressieproblematiek en mentale veerkracht. Dit is gericht op studenten die een hoog risico lopen op schooluitval door mentale klachten.
19
Plan van aanpak
Hoe gaan we dit doen (voor het vo en mbo)? ▸ Vo en mbo-scholen die aan de slag willen
groepsgesprekken op maat. Er wordt verkend of
start gemaakt met de ontwikkeling van een
met mentale gezondheid kunnen advies en
en hoe de JGZ een rol kan spelen in het bieden
teamtraining voor docenten, met als doel des-
ondersteuning krijgen van de Gezonde School
van groepsgewijze voorlichting van de leerlingen
kundigheidsbevordering en kennis maken met
adviseurs van GGD Amsterdam. Dit is een
over mentale gezondheid op school in samen-
het aanbod van Gezonde School op dit thema
aanpak waarbij ingezet wordt op educatie,
werking met Gezonde School.
en middels concrete voorbeelden activeren om
omgeving (positief schoolklimaat), signaleren
■ JGZ professionals wisselen met de andere
en schoolbeleid. Ouderbetrokkenheid en een
zorgprofessionals op school informatie uit,
aansluitende zorgstructuur zijn daarin essentieel.
zodat ieder op de hoogte is van het online aan-
▸ Jeugdgezondheidszorg (JGZ) verpleegkundigen
aan de slag te gaan met dit thema. ▸ Het jongerenwerk op school speelt ook een be-
bod en laagdrempelig aanbod in de buurt voor
langrijke rol. Sinds 2021 werken de jongerenwerk-
jongeren.
organisaties van Samen voor Jongeren Amster-
en artsen maken deel uit van de zorgstructuur op
■ Gezonde School adviseurs zorgen voor deskun-
dam op 34 vo-scholen. Het project is onderdeel
school. Zij sluiten aan bij de zorgstructuren die er
digheidsbevordering van onderwijsprofessio-
van het programma Positief Perspectief vanuit de
al zijn op vo-scholen en door in gesprek te gaan
nals, zodat zij de vaardigheden, tools en kennis
Gemeente Amsterdam afdeling Jeugd en afdeling
met de Ouder- en kindadviseurs en de zorgteams
hebben om mentale klachten te herkennen, be-
Onderwijs. Het jongerenwerk richt zich op preven-
van scholen. Onderstaande voorbeelden concreti-
spreekbaar te maken en hierop te acteren. Daar-
tie en vroegsignalering.
seren dit:
bij kijken we naar aanbod en methoden die zo
■ Schooladvies op maat met betrekking tot de
laagdrempelig mogelijk zijn, rekening houdend
kansen voor preventie van mentale klachten op scholen. Op basis van gesprekken en data
met de werkdruk in het onderwijs. ■ Inventariseren van het huidige aanbod aan
▸ Op dit moment wordt verkend of en zo ja, hoe de Strong Teens and Resilient Minds aanpak (STORM) in de Amsterdamse regio kan worden geïmple-
(onder andere uit ‘Jij en je Gezondheid’-vragen-
lesprogramma’s over mentale gezondheid. Het
menteerd. Daarbij is een focus op mbo-scholen.
lijsten) adviseren de Gezonde Schooladviseurs,
huidig aanbod is breed en varieert in soort en
De STORM aanpak is een preventieve aanpak die
met de JGZ- verpleegkundigen of artsen, op
in kwaliteit. We willen een dekkend aanbod dat
tot doel heeft een depressie of suïcide bij jongeren
welk onderwerp preventieve interventies zich
aansluit bij de diversiteit aan Amsterdammers.
vóór te zijn.
het beste kunnen richten.
Veelbelovende methodieken en interventies in
■ De JGZ heeft individueel contact met leerlingen
het onderwijs worden, zoals ‘Hart & Ziel’ en ‘Je
naar aanleiding van de vragenlijst ‘Jij en je Ge-
Brein de Baas’ worden gevolgd en zo nodig ver-
zondheid’ (indien nodig). Ook voeren ze
der ontwikkeld. Bij Gezonde School is al een
20
Plan van aanpak
Thrive heeft in de afgelopen jaren, in samenwerking
Actielijn 4 mentaal gezond aan het werk
Het thema gezondheidsbevordering kreeg in de
met verschillende partners, de eerste stappen gezet
afgelopen jaren binnen organisaties al een steeds
om mentale gezondheid binnen de werkomgeving
Mentale gezondheid staat in toenemende
grotere rol, maar de urgentie om mentale gezondheid
te agenderen en deskundigheid te bevorderen.
mate onder druk. Dit is te zien in het aantal
te adresseren is enorm toegenomen. Grote
Onder andere door het onder de aandacht
verzuimmeldingen wat voor het eerst in twintig jaar
personeelstekorten zetten basisbehoeften als goede
brengen van coaching aanbod en het organiseren
tot boven de vijf procent is toegenomen in Nederland,
zorg voor kwetsbare mensen en goed onderwijs
van dialoogsessies voor leidinggevenden en
als gevolg van mentale klachten. Mentale klachten
onder druk, wat maakt dat dit een zorg is van ons
werknemers. In deze sessies konden zij met elkaar in
als stress, slapeloosheid, prikkelbaarheid en angst
allen.
gesprek gaan over mentale gezondheid, vitaliteit en
kunnen, wanneer niet op tijd opgemerkt of verholpen,
werkgeluk.
leiden tot een burn-out met als gevolg (langdurig)
Sinds 2014 is een stijgende trend zichtbaar in
verzuim of uitval.
het aantal werknemers met mentale klachten.
Deze actielijn richt zich op diverse werkgevers-
De grootste stijging in stressklachten komt voor
en belangenorganisaties voor werkenden in
bij de young professionals van 25 – 35 jaar, van
Amsterdam.
16,6 procent in 2014 naar 23,4 procent in 2021, als gevolg van onder andere de prestatiedrang en hoge werkdruk die zij ervaren14. De voorgaande actielijn speelt hier al preventief op in door tijdens de studiefase al aandacht te besteden aan mentale gezondheid en vaardigheden, wat afstuderende studenten kan helpen om weerbaarder en veerkrachtiger van start te gaan in hun werkend leven. Daarnaast wijst onderzoek uit dat een investering op het gebied van mentale gezondheid op de werkvloer kan bijdragen aan de vitaliteit, behoud van personeel en leidt tot kostenbesparing voor werkgever en maatschappij.
14 Blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2021.
21
Plan van aanpak
Hoe gaan we dit doen? ▸ Verkennen van raakvlakken en mogelijkheden om samenwerkingen aan te gaan met diverse werkgevers- en belangenorganisaties voor werkenden. Dit gaan we doen door het delen van kennis, het aanreiken van tools en het verbinden en ontsluiten van initiatieven en aanbod voor de bevordering van een mentaal gezonde en steunende werkplek voor onder andere young professionals. ▸ Inventarisatie van het aanbod en tools, zowel landelijk als lokaal, voor werkgevers en ondernemers over mentale gezondheid op de werkvloer wordt voortgezet. Thrive brengt dit aanbod en deze tools onder de aandacht van organisaties van werkgevers en werknemers. ▸ Thrive agendeert mentale gezondheid op de werkvloer door speciale dagen of weken als Blue Monday, European Mental Health Week/Year, de Mental Meetup, Week van de Mentale Gezondheid, Week van het Werkgeluk en Week van de Werkstress bij werkgevers onder de aandacht te brengen. Dit doen we via een netwerk van diverse werkgeversen belangenorganisaties voor werkenden dat we de komende periode gaan uitbouwen. We denken mee over de invulling van deze dagen, wijzen werkgevers op landelijke campagnes of verbinden hen aan lokale initiatieven die iets gaan of willen organiseren in een van deze periodes.
22
Plan van aanpak
Onderzoek en (internationale) samenwerking
Onderzoek
onderzoek waar we bij betrokken zijn, richt zich op de
Om zo goed mogelijk in te kunnen spelen op de ont-
mentale gezondheid van Amsterdamse tieners. Het
wikkelingen wat betreft de mentale gezondheid van
VU is trekker van dit onderzoek.
de Amsterdammers zijn cijfers van doorslaggevend belang. Behalve het in kaart brengen van de actuele
Internationale samenwerking
omvang en aard van de problematiek rond mentale
Thrive is lid van het International Initiative for
gezondheid, moeten ook de inspanningen gemoni-
Mental Health and Leadership (IIMHL). Dit netwerk
tord worden om de koers waar nodig bij te sturen.
brengt leiders in de geestelijke gezondheidszorg
Het bijhouden van nieuwe (lokale, nationale en inter-
samen en verbindt ze om kennis, innovatie en goede
nationale) onderzoeksgegevens en het duiden daar-
voorbeelden te helpen verspreiden. Hierin zijn o.a.
van, maken een belangrijk onderdeel uit van de op-
meerdere internationale Thrive steden verenigd. In
gave van Thrive. De onderzoeken van de gemeente,
2024 zal de volgende tweejaarlijkse internationale
GGD GHOR Nederland en RIVM zijn de belangrijkste
conferentie van het IIMHL in Nederland worden
bronnen. Thrive richt een netwerk op van relevante
georganiseerd. Thrive zal een belangrijke bijdrage
Amsterdamse onderzoekers op het gebied van men-
leveren aan de inhoudelijke organisatie hiervan.
tale gezondheid. Zij, vaak verbonden aan onderwijs-
Daarnaast maakt Thrive onderdeel uit van het
instellingen of onderzoeksinstituten, houden ons op
Europese netwerk RE-ARE-ACT project (in het kort:
de hoogte van interessante ontwikkelingen in hun
RE-ACT)15. Het project wordt gesubsidieerd door de
vakgebied, zoals nieuwe onderzoeken of onderzoeks-
Europese Commissie vanuit het subsidieprogramma
resultaten. Wij informeren hen over signalen uit de
Citizens, Equality, Rights and Values-programma
praktijk en verbinden hen soms aan buurtinitiatieven
(CERV). Het project gaat over de effecten die-COVID
of -organisaties.
19 heeft gehad op het leven in de stad en in het bijzonder op jongeren. Specifiek is er aandacht voor
15 Het RE-ACT project betreft een samenwerking tussen acht Europese steden: Murcia (Spanje), Athienou (Cyprus), Kekava (Letland), Šibenik (Kroatië), Turijn (Italië), Suceava (Roemenië) en de organisatie Pro Arbeit (Duitsland).
Ook nemen we deel aan diverse onderzoeksconsortia
de (mogelijke) gevolgen die er zijn geweest op het
in de stad. Bijvoorbeeld een onderzoek dat zich
gebied van welzijn en geestelijke gezondheid. RE-
richt op het verband tussen mentale gezondheid
ACT is gericht op het uitwisselen van ervaringen in
en armoede. Hierin werken we samen met onder
het vergroten van veerkracht van jongeren ten tijde
andere Amsterdam UMC en het Trimbos. Een ander
en naar aanleiding van de corona-epidemie.
23
Plan van aanpak
Vanuit Thrive bestaat de intentie om met het Centre for Urban Mental Health interventies rond mentale gezondheid te monitoren en te analyseren. Op het moment dat het Centre for Urban Mental Health voldoende financiële middelen beschikbaar heeft, wordt de samenwerking gezamenlijk nader vormgegeven.
24