Raadsadres Hoofdgroenstructuur en bomen

Stichting Verenigde Amsterdamse Grachtentuinen (VAG) tot bescherming van het groene UNESCO erfgoed KvK 9106546 NL40TRIO0320714977 Keizersgracht 16 1015 CP Amsterdam

Raadsadres Hoofd Groen Structuur en bomen

Aan: Gemeenteraad Gemeente Amsterdam Postbus 202 1000AE Amsterdam

Amsterdam 24 juni 2024 Geacht college, Het ‘Boomzagertje’ dat de tak af zaagt waar hij op staat. Anonieme kunstenaar, plataan in het Leidse Bosje.

Het UNESCO-gebied van de grachtengordel bestaat uit twee gelijkwaardig te beschermen onderdelen die onlosmakelijk verbonden zijn, een rood en een groen/blauw. De bakstenen zijn goed beschermd, maar het groen en het water (nog) niet. De tijd is aangebroken om die achterstalligheid in te halen. Op 6 juni j.l. hebben de inwoners van Amsterdam helder uitgesproken dat zij de stadsnatuur beter beschermd willen zien dan in het voorliggende plan voor de Hoofd Groen Structuur. Graag leveren wij onze bijdrage aan de wijze waarop betere bescherming gestalte zou kunnen krijgen. HOOFDLIJN ‘Als particulieren hun bomen omzagen, stikt de hele stad’ hoor je weleens zeggen. De verborgen binnentuinen van Amsterdam vormen samen het grootste groengebied van de binnenstad en zijn een kostbaar natuurmonument. Als we in deze tijd van klimaatonheil spreken over de Amsterdamse binnentuinen als ‘de longen van de stad’, dan erkennen we daarmee dat de bescherming van de tuinen zo belangrijk is dat het de privé-sfeer te boven gaat. Alle inwoners van Amsterdam, én de dieren die er leven, hebben baat bij de bescherming van dit grote stuk stadsnatuur en het is een taak van eigenaars en gemeente samen om dat zo goed mogelijk te doen. 1

1.Inventarisatie Als opmaat naar een goede bescherming is in de eerste plaats een inventarisatie van de ecologische waarde van het geheel van besloten binnentuinen in het UNESCO-kerngebied noodzakelijk.

2. Bomen De bomen zijn onmisbaar voor de schoonheid van Amsterdam en voor de gezondheid van haar inwoners. Een volwassen boom haalt tussen de tien en veertig kilo koolstofdioxide per jaar uit de lucht en zet dat om in zuurstof. Een vrijstaande boom van dertig jaar oud heeft dus bijna een ton koolstofdioxide vastgelegd. Alle dieren in de stad hebben met elkaar gemeen dat ze direct of indirect van de bomen afhankelijk zijn. Met elke boom die verloren gaat, verdwijnt behalve een zuurstoftank ook een klein ecosysteem. - Voor privé-tuinen vragen we het stadsbestuur om een herziening van de verouderde kapvergunning, die alleen sommige bomen als waardevol ziet. Álle bomen zijn waardevol en ze groeien veel te langzaam (30 cm/jaar) om naar hartelust te kappen en te herplanten. Het duurt 30 jaar voordat een boom volwassen is, we kunnen er niet zuinig genoeg mee omspringen. In particuliere tuinen moet het kapbeleid van ‘ja tenzij’ naar ‘nee mits’, waarbij bomen alleen nog worden gekapt als ze ziek zijn of een gevaar voor de omgeving. - De iepen en linden langs de grachten én het patroon waarin ze zijn aangeplant, zijn werelderfgoed. Onze voorouders hebben de bomen aangeplant met de regelmaat van tanden in een gebit, meebuigend met de bochten in de grachten.

Het biedt een wormstekige aanblik van verval en verwaarlozing waar exemplaren zijn weggevallen of als rottende stompen in het zicht staan. Voor de bomen in de openbare ruimte vragen we herplanting van zo groot mogelijke bomen in hetzelfde jaar en op dezelfde plaats.

3. Tuinen, keurtuinen en klimaatverandering - Zoals in deze tijd niet langer alleen sommige, maar álle bomen belangrijk zijn, zo zijn ook niet langer alleen sommige, maar álle tuinen belangrijk. Door het achterhaalde onderscheid tussen ‘keurtuinen’ en ‘tuin-1’ in het bestemmingsplan los te laten en het keurtuin-regime toe te passen op alle binnentuinen binnen het UNESCO-kerngebied valt op korte termijn een grote verbetering in de bescherming van de tuinen te realiseren, die de binnenstad bovendien een grotere klimaatbestendigheid zal opleveren. Zo zal het niet langer mogelijk zijn om tuinen te asfalteren of betegelen. Een aanpak van beloning en bestraffing in de vorm van een korting of toeslag op een gemeentelijke milieubelasting zou eigenaars over de streep kunnen helpen om bouwsels in hun tuinen af te breken en zoveel mogelijk bestrating en tegels te verwijderen. Hoe meer groen er is om koolstofdioxide om te zetten in zuurstof en om hemelwater absorberen, hoe meer schade er wordt voorkomen voor de binnenstad als geheel.

2

3. Hoofd Groen Structuur De stichting zet vraagtekens bij de samenstelling van de commissie (TAC) die de stadsnatuur moet gaan beschermen. Er zitten onder meer architecten, afgevaardigden uit de sport- en recreatiewereld en stedenbouwkundigen in. Het is niet bepaald een commissie voor natuurbescherming. Over de grote sportschool met muziek en horeca, die zich vorig jaar vergunningsvrij midden in tuin-1 gebied met een rijke vogel- en vleermuispopulatie mocht vestigen, een beslissing die veel commotie opriep en waarover nog steeds wordt geprocedeerd, zou deze commissie wellicht positief hebben geadviseerd. Voor de afgewezen HGS vinden we het daarom geen goed idee om de tuinen daarin op te nemen. Ons voorstel is, de kans aan te grijpen om de HGS zo in te richten dat de tuinen als belangrijk groengebied goed beschermd kunnen worden opgenomen. Bij de personele samenstelling van de commissie zou een sterker accent op natuurbehoud en -bescherming kunnen worden gelegd. Te denken valt daarnaast aan een 'status aparte' voor onaantastbare stadsnatuur, waaronder de tuinen. Een beschermingsregime met eigen regels en een eigen deel-commissie die is samengesteld uit deskundigen op het gebied van de natuurwaarden die beschermd moeten worden - flora, fauna, geluidsniveau en nachtelijk donker - zou ideaal zijn.

Daarbij moet wel in het oog worden gehouden dat het toevoegen van het grote areaal van privé-tuinen niet ten koste gaat van de doelstelling voor de oppervlakte van het te beschermen groen als geheel.

Stichting Verenigde Amsterdamse Grachtentuinen (VAG) tot bescherming van het groene UNESCO erfgoed Namens het bestuur: drs. Pauline van de Ven (vz.)

www.grachtentuinen.n 1

3

Enkele van zeer vele rottende stronken in de Westelijke grachtengordel (foto 1 t/m5). Kaalslag van bomen langs vele hoofd- en zijgrachten, hier de Herengracht bij de Raadhuisstraat (foto 6). Winter 2023-2024. Foto’s Piet Berends.

4