Informatiebrief vangnetregeling Openbaar vervoer 2023

Postbus 626 1000 AP Amsterdam

Jodenbreestraat 25 1011 NH Amsterdam

Regioraad Vervoerregio Amsterdam Postbus 626 1000 AP AMSTERDAM

T 020 527 37 00 E info@vervoerregio.nl W www.vervoerregio.nl

KvK: 34374879000 IBAN: NL46BNGH0285168274 BIC: BNGHNL2G

Datum

12 juli 2022

Onderwerp

Informatiebrief vangnetregeling OV 2023

Bijlagen

Bijlage 1 – Tweede Kamerbrief Bijlage 2 – Uitgangspunten afschalen

Uw kenmerk Ons kenmerk

2022/16901/STR

Inlichtingen

Shirley te Roller, s.teroller@vervoerregio.nl

Geachte leden van de Regioraad, De afgelopen week hebben ontwikkelingen rondom de vangnetregeling voor het OV elkaar in een hoog tempo opgevolgd. Via deze brief wil ik u graag informeren over waar we nu staan en wat dit voor onze concessies betekent. Zoals ik u vorige week heb laten weten is ook de laatste poging mislukt om met het Rijk tot collectieve afspraken te komen. Samen met gedeputeerde Fleur Gräper zat ik namens de 12 provincies en 2 vervoerregio’s (decentrale OV-autoriteiten/DO’s) aan tafel om tot, voor alle partijen werkbare, afspraken te komen voor het Openbaar Vervoer in 2023 en 2024. Helaas is dat niet gelukt. Wel presenteert het Rijk nu eenzijdig een vangnetregeling die weliswaar mogelijkheden biedt, maar waarmee niet alle regio’s uit de voeten kunnen. Na het NOVB van 8 juli jl. en de afwijzing van het kabinetsvoorstel voor de DO’s heeft de staatssecretaris een brief aan de Tweede Kamer gestuurd (zie bijlage) waarin zij aangeeft de voorgestelde regeling toch open te zetten voor 2023, ondanks dat er geen akkoord is. Voor onze regio verwachten we dat door de inzet van onze eigen middelen en het mogelijke vangnet van het Rijk de een grote afbraak voor het openbaar vervoersysteem te voorkomen. Terugblik herstelvraagstuk Na de uitbraak van de Covid-pandemie in maart 2020 werd het Openbaar Vervoer (OV) door het Rijk (terecht) bestempeld als vitale sector.

Doordat het voorzieningenniveau grotendeels in stand moest worden gehouden, maar er ondertussen toch veel minder reizigers waren, raakten alle concessies financieel uit evenwicht. In de afgelopen jaren zijn daarom op diverse momenten afspraken gemaakt tussen het Rijk en de OV-sector (OV-bedrijven en de gezamenlijke decentrale OV-autoriteiten). Deze afspraken betroffen het OV-voorzieningenniveau, de bekostiging daarvan en gewenste transities in de OV-sector (nog aantrekkelijker OV, spreiding reizigers, verbetering werkklimaat en arbeidsproductiviteit). Deze werden gemaakt in het verband van het zogeheten Nationaal OV-beraad (NOVB), waarin genoemde partijen het OV-beleid afstemmen

Ons kenmerk

2022/16901/STR

Pagina

2 van 4

In totaal zijn in 5 tranches afspraken gemaakt over de periode maart 2020 tot aan december 2022, dus het einde van dit jaar: - het OV-voorzieningenniveau wordt grotendeels in stand gehouden (landelijk gemiddeld 90% van 2019) - om dat te bekostigen blijven de decentrale OV-autoriteiten (DO’s) hun volledige exploitatiebegroting inzetten - de OV-bedrijven accepteerde in 2020 5% verlies, en zien in 2021 en 2022 af van winst en uitkeringen aan aandeelhouders, - het Rijk staat – onder volledige aftrek van decentrale bijdragen en reizigersopbrengsten – garant voor voldoende middelen (de zogeheten Beschikbaarheidsvergoeding BVOV). - In totaal brengen de decentrale OV-autoriteiten in de periode 2020-2022 ongeveer 0,5 miljard aan extra bijdragen in, en het Rijk ongeveer 1,25 miljard voor het regionale OV.1 In de loop van 2021 werd vanuit alle scenario’s, prognoses en internationale vergelijkingen duidelijk dat de terugkeer van reizigers in het OV naar het niveau van 2019 wel tot aan 2025 kon duren, ook als de pandemie voorbij zou zijn in de loop van 2022. Daarmee zouden de OV-concessie ook in 2023 en 2024 financieel nog niet in balans komen. Gezamenlijk maatregelenpakket 2023-2024 In afspraak met toenmalig staatssecretaris Van Weijenberg hebben de decentrale OV-autoriteiten een gezamenlijk maatregelen pakket opgesteld.

De gedeelde wens was daarbij om ook na 2022 het voorzieningenniveau minimaal vergelijkbaar te houden met 2021/2022, en ook om mee te groeien met de weer aantrekkende reizigersaantallen. Het OV is en blijft namelijk van groot belang voor maatschappelijke uitdagingen als bereikbaarheid, duurzaamheid en woningbouw. Om dit mogelijk te maken en de vervoerders te stimuleren om in te zetten op reizigersherstel hebben de decentrale OV-autoriteiten voorgesteld dat: - De decentrale OV-autoriteiten hun exploitatiebijdragen conform 2020, 2021 en 2022 ook voor 100% naar 2023 en 2024 doortrekken. - Het Rijk de OV-regeling, in de vorm van een vangnet, voortzet tot september 2024. Het Rijk verlaagt daarbij haar gegarandeerde bijdrage. Tegelijk hoeven de concessiehouders een substantieel deel van hun opbrengsten niet van die bijdrage af te trekken. Dit is gerelateerd aan de kostendekkingsgraad, met een minimum van 20% Ook dragen concessiehouders weer resterende kostenrisico’s, zoals ook past bij het publiek-private stelsel van de Wp2000. - Een aantal eerder gemaakte transitie-afspraken geactualiseerd en uitgebouwd worden. Bovenstaande drie punten waren inzet voor de DO’s bij de onderhandelingen met het Rijk de afgelopen maanden.

Het pakket zou van de decentrale OV-autoriteiten ruim 50 miljoen aan extra bijdragen vragen, en zou in geval van nog echt laag liggende opbrengsten in 2023 van het Kabinet een garantiebijdrage van ongeveer 500 miljoen vragen (waarvan ongeveer 250 miljoen voor NS, en 250 miljoen voor decentraal). Vangnetregeling Rijk voor 2023 Het nieuwe kabinet besloot dit voorjaar om lopende afspraken met betrekking tot de pandemie niet verder door te trekken. Voor het openbaar vervoer betekende dit dat het Rijk de BVOV-regeling wilde doortrekken tot heel 2022, maar geen verdere afspraken wilde maken voor de transitie- en herstelfase van 2023 en verder. In juni bleek het Rijk alsnog bereid tot afspraken voor 2023. Hierover vonden vervolgens nieuwe besprekingen in NOVB-verband plaats, op basis van een nieuw voorstel vanuit het Rijk. Uitgangspunt van

1 Het doorzetten van onze bijdrage is de afgelopen jaren altijd vooraf besproken met de Rekening Commissie van uw

Raad voorafgaand aan bespreking in de Raad.

Ons kenmerk

2022/16901/STR

Pagina

3 van 4

het voorstel is “aanbod volgt reizigersvraag”. Dit betekent een afgeschaald aanbod met het risico op een neerwaartse spiraal. Omdat er in 2024 geen vangnet is, moet in ieder geval aan het eind van 2023 vraag en aanbod met elkaar in evenwicht zijn om niet langer verlieslatende concessies te hebben. Het nieuwe Kabinetsvoorstel voor een ‘Transitievangnet 2023’ volgt grotendeels de systematiek van de huidige BVOV22. Daarbij zijn voorwaarden dat de decentrale OV-autoriteiten hun bijdragen 100% doorzetten, dat alle reizigersopbrengsten die in 2023 worden gerealiseerd in mindering worden gebracht op de rijksbijdrage en dat OV-bedrijven geen winst mogen maken. Ten opzichte van 2022 wordt ook een aantal aanpassingen doorgevoerd: - De eenmalige rijksgarantiebijdrage voor 2023 bedraagt maximaal € 150 miljoen voor de hele OVsector, waar de DO’s eerder hadden aangegeven €500 miljoen nodig te hebben. Van deze €150 miljoen komt ongeveer €100 miljoen beschikbaar voor decentrale concessies, waarbij het Rijk van concessieverleners en concessiehouders vraagt om €50 miljoen extra vangnetbijdrage. Dit kan een financiële bijdrage zijn, maar het kunnen ook maatregelen in bijvoorbeeld de dienstregeling of hogere tarieven zijn. - Het berekende rijksbedrag per concessie is een maximum, berekend op 82% reizigersopbrengsten ten opzichte van 2019.

Mocht een concessie dit percentage in 2023 niet realiseren dan is dat voor risico van de DO’s. Bij een nieuwe coronagolf worden aanvullende maatregelen opnieuw door het Kabinet overwogen. Dit voorstel bleek na bestudering en goed overleg tussen de gezamenlijk provincies en vervoerregio’s niet voor alle partijen werkbaar te zijn. De gestelde voorwaarden zijn scherp en bieden onvoldoende prikkels voor het herstel van de reizigersvraag. Daarbij koppelde het Rijk het voorstel aan een landelijk Bestuursakkoord Toegankelijkheid, zonder de daarbij horende financiële middelen ter beschikking te stellen. Op 7 juli j.l. hebben de decentrale OV-autoriteiten daarom gezamenlijk laten weten niet akkoord te kunnen gaan met het bod van de staatssecretaris. Op 8 juli j.l. is nog geprobeerd om tot een voor iedereen werkbare regeling te komen. Helaas is dit niet gelukt. Impact Vervoerregio-concessies De precieze details van de regeling zijn nog niet bekend. Deze worden uiterlijk 1 oktober 2022 gepubliceerd. We zullen de regeling goed bestuderen, maar het lijkt er op dat, vooral door de eerder door de Vervoerregio beschikbaar gestelde €36,2 mln, de vangnetregeling mogelijkheden biedt voor een aantal van onze concessies. Of de middelen van het Rijk en de Vervoerregio voldoende zijn om het totale tekorten te dichten, is de vraag.

Met name voor de Amsterdamse concessie resteert er mogelijk nog een tekort. We zien ook graag dat vervoerders bijdragen aan een zo goed mogelijk product voor de reiziger. Samen met onze vervoerders bespreken we wat de verwachte impact van de regeling op onze concessies is, wat de Vervoerregio kan doen en wat wij van de vervoerders verwachten. De regeling van het Rijk en de inzet van de middelen van de Vervoerregio zullen bij onze vier concessies anders uitwerken. Geen concessie is hetzelfde. In financiële zin zijn de meeste middelen nodig voor de concessies Amsterdam en Amstelland-Meerlanden. Voor de concessies Zaanstreek en Waterland zijn eerder afspraken gemaakt om tot noodconcessies te komen (voor 2022 en 2023). Gegeven die afspraken en vanwege de hoge reizigersinkomsten zal de concessie Zaanstreek nauwelijks ondersteuning nodig hebben. Voor de concessie Waterland verwachten we dat er wel inzet van middelen nodig is en door de gemaakte afspraken zullen die met name van de Vervoerregio moeten komen. Zoals aangegeven in de informatiebrief van 1 juli 2022 is het uitgangspunt van het Dagelijks Bestuur om te zorgen dat het openbaar vervoer voor zo veel mogelijk mensen beschikbaar en toegankelijk blijft. Doel is om het OV-aanbod zoveel mogelijk in stand te houden en de concessies ook op de lange termijn een gezond

Ons kenmerk

2022/16901/STR

Pagina

4 van 4

herstel te bieden. Daarbij heeft het Dagelijks Bestuur aan de vervoerder gevraagd om het netwerk te optimaliseren. Eventuele wijzigingen passen in lijn met de uitgangspunten voor het afschalen van het OV. Deze vindt u, zoals toegezegd in de Regioraad van 5 juli, bijgevoegd bij deze brief. Vervolgproces De komende weken zullen wij met I&W in gesprek gaan om de regeling al voor 1 oktober op te helderen en de precieze bijdrage voor onze regio boven tafel te krijgen. De inschatting is dat het om een substantieel bedrag te gaan. Ook zijn we met de vervoerders in gesprek om te kijken welke bijdrage zij kunnen doen, dit kan zijn financieel, maar ook bijvoorbeeld in het verlagen van de kosten. We willen deze maand nog duidelijkheid hebben over de vervoeromvang, zodat de vervoerders aan de slag kunnen met de materieelplannen en het werven van personeel. Zodra de omvang bekend is kunnen de precieze vervoerplannen worden uitgewerkt. Zoals in de informatiebrief en tijdens de Regioraad van 5 juli is toegezegd, worden u en uw gemeenteraden op de hoogte gehouden van eventuele ontwikkelingen. Deze zomer wordt een klankbordgroep ingericht waarin u kunt meedenken over de voorstellen en bijbehorende overwegingen. We hebben al een aantal aanmeldingen ontvangen, maar u kunt zich nog altijd aanmelden via bestuurszaken@vervoerregio.nl.

De eerste bijeenkomst zal waarschijnlijk begin augustus plaatsvinden. De Vervoerplannen – waarin de wijzigingen in de dienstregeling ten opzichte van de huidige situatie staan - volgen verder de gangbare cyclus. Dat houdt in dat vervoerders de Vervoerplannen opstellen. De conceptplannen leggen zij voor aan de Reizigers Adviesraad (RAR) en – in de regio – aan de adviescommissies. Individuele gemeenten, inclusief stadsdelen, worden betrokken bij het opstellen van de vervoerplannen. We vragen gemeenten daarin wel om flexibel te zijn rondom het naderende zomerreces gezien de tijdsdruk. Uw gemeenten worden over dit proces geïnformeerd. Zodra de vervoerplannen zijn vastgesteld door het Dagelijks Bestuur worden de Regioraad en betreffende gemeenteraden geïnformeerd. Zoals gebruikelijk kunt u dat bespreken in de eerstvolgende Regioraadsvergadering van oktober. Tot slot Namens het Dagelijks Bestuur wil ik u danken voor uw steun om het kwalitatief hoogwaardig openbaar vervoersysteem dat we met elkaar zorgvuldig hebben opgebouwd niet te laten uithollen. Zoals gezegd heeft uw steun geholpen om verdere afspraken voor 2023 terug op tafel te krijgen. We moeten nuroeien met de riemen die we hebben. Dankzij maximale inspanning van de Vervoerregio en de vervoerders en ook de mogelijke bijdrage van het Rijk, kunnen we hopelijk grote afbraak van het openbaar vervoersysteem voorkomen. Hoogachtend,

M. Van der Horst Namens het Dagelijks Bestuur

Dit document is digitaal ondertekend en bevat daarom geen zichtbare handtekening. Zie akte van ondertekening.