Gemeenteraad Voordracht

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 11 december 2024

Agendapunt

Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie 6

Datum besluit

College 5 november 2024

Portefeuille

Onderwerp

Beschikbaar stellen van middelen uit het Klimaatfonds ten behoeve van het verstrekken van een aanvullende subsidie en een lening voor het coöperatieve warmtebedrijf KetelhuisWG De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1. Een bedrag van € 1.500.000 uit het gemeentelijke Klimaatfonds beschikbaar te stellen voor een voorgenomen subsidieverlening aan het coöperatieve warmtebedrijf KetelhuisWG ten behoeve van de realisatie van het duurzame energiesysteem op het WG-terrein; 2. Een bedrag van € 7.850.000 uit het gemeentelijke Klimaatfonds beschikbaar te stellen voor een voorgenomen lening aan het coöperatieve warmtebedrijf KetelhuisWG ten behoeve van de realisatie van het duurzame energiesysteem op het WG-terrein.

Wettelijke grondslag

Artikel 4:23, eerste en derde lid, onderdeel d van de Algemene wet bestuursrecht Een bestuursorgaan verstrekt subsidie in incidentele gevallen, mits de subsidie voor ten hoogste vier jaren wordt verstrekt. Artikel 189, eerste lid, van de Gemeentewet Voor alle taken en activiteiten brengt de raad jaarlijks op de begroting de bedragen die hij daarvoor beschikbaar stelt, alsmede de financiële middelen die hij naar verwachting kan aanwenden. Artikel 6, eerste lid onder b. van de Financiële verordening Amsterdam 2022: De raad autoriseert met het vaststellen van de begroting: de mutaties in reserves op programmaniveau en per onderdeel daarvan als het programma is onderverdeeld.

Bestuurlijke achtergrond

Op 12 november 2020 ontving de gemeente Amsterdam van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een specifieke uitkering van € 7.740.462. Dit gebeurde in het kader van het programma Proeftuinen Aardgasvrije Wijken (PAW), dat inmiddels is opgegaan in het nationaal programma lokale warmtetransitie (NPLW). Deze specifieke uitkering heeft [SK1] als doel om de gemeente Amsterdam in staat te stellen om via een wijkgerichte aanpak bestaande woningen en andere gebouwen op het Wilhelmina Gasthuis (WG)-terrein aardgasvrij of aardgasvrij-ready te maken met het oog op leren hoe de wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald. Deze bijdrage is in zijn geheel opgenomen in een speciale bestemmingsreserve (BE 76780041) die alleen voor dit doel gebruikt mag worden. Het

1 Gegenereerd: v1.1

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

RAAD

college is bevoegd deze middelen in te zetten conform de beschikking van het ministerie. Op 22 april 2021 heeft de raad kennisgenomen van het collegebesluit van 23 maart 2021 tot verlening van een subsidie van € 1.000.000 voor de 1e fase van het project van het buurtinitiatief KetelhuisWG om het WG-terrein aardgasvrij te maken (Nr. VN2021-005963). Ook heeft de raad destijds ingestemd met het oormerken van nog eens € 2.000.000 voor het aanvullend subsidiëren van de verdere voorbereidings- en ontwerpactiviteiten van het project. Op 21 december 2021 heeft het college ingestemd met het verlenen van een subsidie van € 999.839 voor de 2e fase van het project. Op 25 oktober 2022 heeft het college besloten dit subsidiebedrag te verhogen naar € 1.070.000. Op 28 maart 2023 heeft het college ingestemd met het verlenen van een subsidie van € 930.000 voor de 3e fase van de voorbereidings- en het ontwerpactiviteiten van het project. Op 9 juli 2024 heeft het college ingestemd met het verhogen van het subsidiebedrag van de 3e fase met € 1.569.745 ten behoeve van aanvullende benodigde voorbereidings- en ontwerpactiviteiten. Op 5 november 2024 heeft het college ingestemd met het beschikbaar stellen van de resterende PAW-middelen van € 3.170.717 ten behoeve van de uitvoeringsfase van het project.

Deze middelen zullen, na positieve realisatie- en investeringsbesluiten van de projectpartners, via een incidentele subsidiebeschikking aan het coöperatieve warmtebedrijf beschikbaar worden gesteld.

Onderbouwing besluit

Ad 1: Een bedrag van € 1.500.000 uit het gemeentelijke Klimaatfonds beschikbaar te stellen voor een voorgenomen subsidieverlening aan het coöperatieve warmtebedrijf KetelhuisWG ten behoeve van de realisatie van het duurzame energiesysteem op het WG-terrein In de afgelopen jaren zijn door energiecoöperatie KetelhuisWG met behulp van de rijksmiddelen uit de specifieke uitkering ‘Proeftuinen Aardgasvrije Wijken’ (PAW) de benodigde voorbereidings- en ontwerpactiviteiten uitgevoerd om te kunnen komen tot een energiesysteem op het WG-terrein (op basis van aquathermie; restwarmte uit oppervlaktewater uit het Jacob van Lennep-kanaal). In totaal gaat het om 1.270 woningequivalenten (844 woningen en 426 woningequivalenten utiliteitsbouw). Bij dit project is intensief samengewerkt met de andere projectpartners (woningcorporatie Stadgenoot, waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) en de gemeente Amsterdam). Alle betrokken partijen bij dit innovatieve project doen hun uiterste best om het project te laten slagen en lopen hierbij gecalculeerde risico’s. Op 12 december 2024 zal de Algemene Ledenvergadering (ALV) van de energiecoöperatie KetelhuisWG onder voorbehoud een realisatiebesluit nemen over het ontwikkelen en exploiteren van het energiesysteem. Ondertussen zijn de benodigde werkzaamheden voor de realisatie van het energiesysteem al grotendeels aanbesteed door de energiecoöperatie.

In de komende maanden moeten nog enkele laatste onzekerheden worden opgelost. Ook Stadgenoot en het waterschap AGV werken aan investeringsbesluiten. Woningeigenaren (waaronder Stadgenoot) dragen bij aan het project bij via de aansluitkosten. Het waterschap AGV financiert en beheert de aquathermieinstallatie. Samen met de projectpartners zijn afspraken gemaakt welke onderdelen van het project gerealiseerd moeten zijn om te kunnen komen tot positieve realisatie- en investeringsbesluiten. Tijdens de voorbereidings- en ontwerpfase van het project zijn aanvullende activiteiten uitgevoerd ten opzichte van het oorspronkelijke plan van aanpak. Deze fase heeft hierdoor langer geduurd en is

2 Gegenereerd: v1.1

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

RAAD

€ 1.569.745 duurder uitgevallen dan bij aanvang begroot. Op 9 juli 2024 heeft het college besloten om de overschrijding in deze fase te dekken vanuit de resterende rijksmiddelen uit de specifieke uitkering ‘Proeftuinen Aardgasvrije Wijken’ (PAW). Omdat deze middelen oorspronkelijk voor de uitvoering beoogd waren en de uitvoeringskosten niet lager uitvallen, is er een tekort op de projectbegroting ontstaan. Het voorstel van het college is om deze aanvullende ‘pionierskosten’ van € 1.500.000 te dekken vanuit het gemeentelijke Klimaatfonds. Het laten slagen van het project is van maatschappelijk belang. Een warmtevoorziening gebaseerd op aquathermie is een vernieuwende duurzame techniek. Een succesvolle realisatie hiervan bij KetelhuisWG kan zorgen voor een verdere opschaling van deze energietechniek in andere gebieden in Amsterdam. Het coöperatieve burgerinitiatief is daarnaast zowel landelijke als stedelijk koploper. Er zijn al enkele coöperatieve warmtenetten in Nederland, maar de beoogde schaal van KetelhuisWG is in de bestaande bouw met grote historische waarde uniek. Dit burgerinitiatief dient ook als belangrijk voorbeeld voor andere buurten en burgerinitiatieven in de stad. In vergelijking met andere coöperatieve projecten is KetelhuisWG het meest vergevorderd in de planontwikkeling en de eerste met een concreet zicht op realisatie.

Door vertraging is het moment van realisatie al meerdere keren uitgesteld. Beoogd startmoment is nu het eerste kwartaal van 2025. Het systeem is 100% duurzaam. De restwarmte uit het kanaal wordt middels een centrale warmtepomp opgewaardeerd. De opwek van elektriciteit voor de warmtepomp en de gemalen is voorzien door 100% fossielvrije duurzame bronnen via inkoop bij OM Nieuwe Energie. De realisatie van het project kan zorgen voor een jaarlijkse reductie van de CO2-uitstoot met circa 2 kton. Op 5 november 2024 heeft het college besloten om een bedrag van € 1.500.000 als subsidie beschikbaar te willen stellen voor de uitvoeringsfase van het project. Het verzoek van het college aan de gemeenteraad is om dit bedrag voor deze voorgenomen subsidieverlening uit het gemeentelijk Klimaatfonds beschikbaar te stellen aan het coöperatieve warmtebedrijf KetelhuisWG. Het advies van de fondsbeheerder van het Klimaatfonds over dit onderdeel van het voorstel is positief (zie hiervoor bijgaande bijlage). Het beoogde doel voor deze middelen sluit aan bij het doel van het fonds en de besteding voldoet aan de voorwaarden zoals door de raad voor de bestedingen uit het Klimaatfonds is vastgesteld.

Na instemming door de gemeenteraad en bij positieve realisatie- en investeringsbesluiten door de projectpartners zal het college € 1.500.000 toevoegen aan de resterende PAW-middelen en de subsidieverlening ter hand nemen. Ad 2: Een bedrag van € 7.850.000 uit het gemeentelijke Klimaatfonds beschikbaar te stellen voor een voorgenomen lening aan het coöperatieve warmtebedrijf KetelhuisWG ten behoeve van de realisatie van het duurzame energiesysteem op het WG-terrein. De totale begroting van KetelhuisWG bedraagt ca. € 28,9 miljoen. Naast de PAW-rijksmiddelen van ca. € 7,7 miljoen ontvangt het warmtebedrijf ca. € 3,7 miljoen vanuit de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) van het Rijk. De begrote aansluitbijdrage van de deelnemers aan het energiesysteem (waaronder Stadgenoot) is ca. € 5,9 miljoen. AGV investeert € 2,3 miljoen in de aquathermie-installatie. Er is een voorstel voor een subsidie van de pionierskosten van € 1,5 miljoen vanuit het gemeentelijk Klimaatfonds (zie beslispunt 1). De resterende benodigde middelen van ca. € 7,85 miljoen dienen door het warmtebedrijf geleend te worden. De energiecoöperatie heeft in de afgelopen jaren verkend welke mogelijkheden hiervoor beschikbaar zijn. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met meerdere commerciële banken en ook een publieke bank (de Nederlandse Waterschapsbank).

Echter het bleek dat geen enkele bank bereid was, zonder gemeentegarantie, een lening te verstrekken met een rentepercentage dat nodig is voor een

3 Gegenereerd: v1.1

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

RAAD

sluitende business case. De financierbaarheid van collectieve warmteprojecten is een primaire verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid. Vanuit het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) wordt gewerkt aan de oprichting van een landelijk Waarborgfonds Warmtenetten om de financierbaarheid van de collectieve warmtesector te verbeteren. Echter is deze ontwikkeling voor dit project niet tijdig gereed waardoor een overbruggingsoplossing nodig is. Vanwege het benoemde maatschappelijke belang van het laten slagen van het project heeft het college op 5 november 2024 besloten om de benodigde lening vanuit de gemeente te willen verstrekken met behulp van een bedrag van € 7.850.000 uit het gemeentelijke Klimaatfonds. Het college verzoekt de gemeenteraad hiervoor een besluit te nemen en dit bedrag voor de voorgenomen lening beschikbaar te stellen. Lening- en garantiebeleid gemeente Voor het verstrekken van nieuwe leningen en garanties geldt bij de gemeente een ‘nee, tenzij’ beleid. Dat wil zeggen dat de gemeente alleen een lening verstrekt wanneer banken hier niet toe bereid zijn, er een sluitende businesscase is én een lening de beste manier is om een publiek belang te behartigen. Dat is in deze casus het geval. Leningvoorwaarden Normaalgesproken verstrekt de gemeente, conform staatssteunregels, een lening onder marktconforme voorwaarden.

In dit geval kan daarvan worden afgeweken omdat er sprake is van geoorloofde staatssteun. Daarom kan de gemeente hier een lening verstrekken tegen een lagere rente en een langere looptijd dan marktconform. De gemeente rekent aan KetelhuisWG een rente die gelijk is aan de rente die gemeenten zelf ook betalen. Ter indicatie: de rente voor een lening met een looptijd van 30 jaar bedraagt op dit moment 2,9 % en wordt vastgesteld op het moment dat de lening daadwerkelijk wordt afgesloten en kan daarom nog wijzigen. Normaalgesproken rekent de gemeente ook een marktconforme opslag op de rente, ter compensatie van het risico dat de gemeente loopt. In dit geval is ervoor gekozen om deze risicoopslag niet aan KetelhuisWG te vragen. Dit kan omdat er sprake is van geoorloofde staatssteun. Dit rentevoordeel is nodig om de business case rendabel te houden. De lening heeft een looptijd van 30 jaar. Dit legt een langdurig beslag op de middelen van het Klimaatfonds. De huidige looptijd van het Klimaatfonds is tot 2025. Er wordt gewerkt aan de verlenging van het fonds tot en met 2033. Indien er tijdens de periode dat de lening van kracht is wordt besloten tot opheffing van het Klimaatfonds, dan zal deze overgezet moeten worden naar een andere reserve.

Risicoanalyse KetelhuisWG en de gemeente hebben gezamenlijk een uitgebreide risicoanalyse uitgevoerd, waarbij is getracht de risico’s zoveel mogelijk te beperken. Bij het project is er sprake van een positieve business case. Het blijft echter een risicovolle investering, waarbij de kans aanwezig is dat KetelhuisWG (deels) niet aan haar rente- en/ of aflossingsverplichtingen kan voldoen. Dat is ook de reden dat de lening volledig wordt gedekt uit het Klimaatfonds. De gemeente zal nog een aanvullende due diligence op het project uitvoeren. Het gaat om een kapitaalintensieve investering in een relatief nieuwe techniek. Daarbij zijn de belangrijkste risico’s:

4 Gegenereerd: v1.1

RAAD

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

  

De kosten van de investering kunnen hoger uitvallen dan verwacht. Daarbij gaat het om een relatief nieuwe techniek, wat extra onzekerheden met zich meebrengt. Er kan vertraging optreden bij de bouw, onder andere door vertraging bij vergunningen. Het verwachte rendement is erg laag. Dat is logisch gezien het publiek belang, maar dit betekent wel dat er weinig buffers zijn om eventuele tegenvallers op te vangen.

Om risico’s voor de gemeente verder zo klein mogelijk te maken, worden momenteel met de projectpartners afspraken gemaakt over de volgende mitigerende maatregelen: A. Vastrecht tarief warmte: in het geval dat het warmtebedrijf zijn financiële verplichtingen niet na dreigt te komen, is het voorstel dat het warmtebedrijf eerst het vastrecht tarief warmte verhoogt naar een tarief dat nog maatschappelijk verantwoord is. B. Herfinanciering: Na de bouwfase zijn de grootste projectrisico’s achter de rug en bestaat de kans dat KetelhuisWG de lening extern kan herfinancieren bij een andere bank (zonder gemeentegarantie) en niet langer een lening van de gemeente nodig heeft. C. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei verkent de oprichting van het Waarborgfonds Warmtenetten om de financierbaarheid van de collectieve warmtesector te verbeteren. Met een garantie van dit waarborgfonds zouden warmtebedrijven meer leningen kunnen aangaan en zouden banken een lagere rente kunnen rekenen. De gemeente Amsterdam staat in contact met het ministerie om ervaringen uit het project KetelhuisWG te delen en als pilot in deze verkenning in te brengen. Hiermee dragen we via dit proeftuin-project direct bij aan de ontwikkeling van een landelijke oplossing.

De intentie is om de gemeentelijke lening vroegtijdig af te lossen zodra herfinanciering via het landelijke Waarborgfonds Warmtenetten daadwerkelijk beschikbaar is. Advies fondsbeheerder Klimaatfonds Het advies van de fondsbeheerder van het Klimaatfonds over dit onderdeel van het voorstel is positief (zie hiervoor bijgaande bijlage). Het voorstel voldoet aan de voorwaarden van het Klimaatfonds zoals door de raad is vastgesteld. Vervolgproces Bij instemming door de gemeenteraad en bij positieve realisatie- en investeringsbesluiten door de projectpartners zal het college het verstrekken van de lening van €7.850.000 ter hand nemen. Hierbij zal een leningovereenkomst worden opgesteld tussen KetelhuisWG en de gemeente Amsterdam.

Participatie

Het betreft een burgerinitiatief dat vanaf het eerste moment een sterk netwerk van bewoners in de buurt heeft opgezet. Deze hebben via de ledenvergaderingen van de coöperatie direct invloed op het project. Breder wordt er samengewerkt met de woningcorporatie om participatie rondom de werkzaamheden vorm te geven. Er is voortdurende afstemming op ambtelijke niveau met dit initiatief.

Financiële onderbouwing

5 Gegenereerd: v1.1

RAAD

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

Financiële consequenties van de beslispunten BATEN Product

I/S

Jaar T

Jaar T + 1

Jaar T + 2

Jaar T + 3

Klimaatfonds (lening)

2

I

€0

€ 7850000

€0

€0

Klimaatfonds (subsidie)

1

I

€0

€ 1500000

€0

€0

€0

€ 9350000

€0

€0

Totale Baten

LASTEN Product

I/S

Jaar T

Jaar T + 1

Jaar T + 2

Jaar T + 3

Subsidie KetelhuisWG

1

I

€0

€ 1500000

€0

€0

Lening

2

I

€0

€ 7850000

€0

€0

€0

€ 9350000

€0

€0

Totale Lasten

I=Incidenteel S=Structureel

Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting

De dekkingsbron van de te verlenen subsidie van € 1.500.000 en de lening van € 7.850.000 is het gemeentelijke Klimaatfonds. Er is voldoende ruimte binnen het Klimaatfonds om deze besluiten te kunnen nemen. Het kasritme van het Klimaatfonds wordt aangepast bij het eerstvolgende cyclusproduct uit de P&C-cyclus. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking).

Geheimhouding

n.v.t.

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2024-062574

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2024-068727

1. Advies fondsbeheerder aanvullende subsidie en lening Klimaatfonds.pdf (pdf)

6 Gegenereerd: v1.1

RAAD

VN2024-014605 rve ruimte en duurzaamheid

Ter Inzage

AD2024-068728

2. Projectsamenvatting KetelhuisWG.pdf (pdf)

Registratienr.

Naam

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Ruimte & Duurzaamheid, Dick Spruitenburg, 06-38609375, d.spruitenburg@amsterdam.nl

7 Gegenereerd: v1.1