Gemeenteraad Initiatiefvoorstel

Gemeenteraad

VN2024-009344 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 17 juli 2024

Van

De leden J. Wehkamp

Datum

21 juni 2024

Portefeuille

Onderwijs

Agendapunt

24 Onderwerp

Instemmen met het initiatiefvoorstel 'Amsterdamse verhalenprijs' van het lid Wehkamp en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel 'Amsterdamse verhalenprijs' van het lid Wehkamp van 30 januari 2024; mede gezien de behandeling van het initiatiefvoorstel in de raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding van 19 juni 2024; 1. 2.

3.

in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1 een verhalenprijs te organiseren in het kader van Amsterdam 750 jaar waarin Amsterdamse middelbare scholieren uitgenodigd worden om hun verhaal over Amsterdam te schrijven; 2 deze verhalen over Amsterdam te delen met Amsterdamse scholieren en andere Amsterdammers; 3 en de prijs voor het winnende Amsterdamse verhaal uit te laten reiken door een bekende Amsterdamse verhalenschrijver; kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel.

Wettelijke grondslag

artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel

Leesvaardigheid van Nederlandse tieners is flink verslechterd Leesvaardigheid van tieners is de afgelopen jaren enorm achteruitgegaan. In december 2023 verscheen het Programme for International Student Assessment (PISA). Een driejaarlijks grootschalig internationaal vergelijkend trendonderzoek naar de vaardigheden van 15-jarigen. Daarbij ligt de focus niet op wat leerlingen precies leren op school, maar op hoe zij hun kennis en vaardigheden in het dagelijks leven toepassen. n onderstaande tabel staat weergegeven wat de stand van de Nederlandse leesvaardigheid is in de afgelopen jaren. Ook wordt er een vergelijking gemaakt met het gemiddelde in de OESO (samenwerking van rijkere landen) en de EU. Waar Nederland tot 2015 bovengemiddeld scoorde op leesvaardigheid, zijn we inmiddels ruim onder het gemiddelde gedaald.

Gegenereerd: v1.10

1

Gemeenteraad

VN2024-009344 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 17 juli 2024

Bron: Resultaten PISA In Vogelvlucht, pagina 52.(1) Uit het PISA-onderzoek blijkt dat in Nederland 33% van de 15-jarigen onder niveau 2 presteert. Een resultaat voor leesvaardigheid onder niveau 2 betekent dat leerlingen niet goed meer kunnen meekomen, zij zijn onvoldoende geletterd. Deze leerlingen kunnen door hun zwakke taalvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij, en lopen het risico laaggeletterd het onderwijs te verlaten. “In de afgelopen jaren is het percentage leerlingen in Nederlands dat onder niveau 2 scoort gegroeid. Tussen 2003 en 2012 lag dit tussen de 10-15% van de leerlingen. In 2015 steeg dit naar 18% en in 2018 naar 24%. Deze lijn is doorgezet in 2022 naar 33%.”(2). Het niveau van vmbo-leerlingen daalde sterker dan dat van vwo-leerlingen. Mogelijke redenen voor het achteruitgaan van leesvaardigheid Omdat begrijpend lezen een complexe vaardigheid is, spelen waarschijnlijk meerdere factoren een rol en is de afnemende leesvaardigheid niet toe te wijzen aan één oorzaak, geven de onderzoekers aan. Schoolsluitingen tijdens de coronapandemie De schoolsluitingen en het thuisleren hebben effect gehad op de leerprestaties. Maar de daling in leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen kan waarschijnlijk niet alleen verklaard worden door de coronapandemie en de daaruit volgende onderwijsmaatregelen.

De leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen is harder achteruit gegaan dan dat van leerlingen uit OESO- en EU14-landen gemiddeld, terwijl in die landen leerlingen ook niet naar school konden vanwege de pandemie. De daling in leesvaardigheid is zichtbaar vanaf 2018 en komt ook naar voren in andere onderzoeken in zowel het primair onderwijs als het middelbaar beroepsonderwijs, geven de onderzoekers van PISA aan. Minder plezier in lezen en een kleine woordenschat Andere redenen die een rol kunnen spelen is dat Nederlandse leerlingen minder plezier hebben met lezen, waardoor ze minder lezen, en dat minder lezen vervolgens weer leidt tot een lagere

Gegenereerd: v1.10

2

Gemeenteraad

VN2024-009344 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 17 juli 2024

leesvaardigheid. De onderzoekers van PISA geven aan dat Nederlandse leerlingen moeite hebben met verdiepend lezen: “ofwel met het leggen van verbanden binnen een tekst en tussen tekst en hun achtergrondkennis die verder gaan dan de meest basale, en met het reflecteren op en integreren en evalueren van wat ze lezen.” De Universiteit van Amsterdam heeft in de evaluatie Kansenaanpak primair onderwijs (3) aangegeven dat woordenschat aan de basis staat van andere vaardigheden. Een bredere woordenschat leidt tot een beter begrip van de tekst, waardoor leren wordt vergemakkelijkt. Conceptuele kennis verruimt op zijn beurt de breedte van de woordenschat, waardoor dieper begrip van de tekst mogelijk is. De onderzoekers raden aan om voor de algemene ontwikkeling van een kind het raadzaam is om op woordenschat in te zetten. In de aanpak voor woordenschat bleek het succesvol om aan te sluiten bij de interesses van leerlingen. Leerlingen zijn extra gemotiveerd als er activerende werkvormen worden gebruikt, “zoals het laten vertellen van eigen ervaringen. Rijke teksten, pakkende verhalen , interessante thema’s en herkenbare inhoud” werken. Ook werkt het goed om leerlingen te laten uitwisselen wat ze geleerd hebben. Lerarentekort Een andere mogelijke oorzaak is het schrijnende lerarentekort.

Door het grote lerarentekort staan er te veel leraren met onvoldoende opleiding voor de klas om de lesstof over te brengen. Vooral in buurten met veel leerlingen met een lagere sociaaleconomische status is het lerarentekort groot. Wat gebeurt er nu om de leesvaardigheid te verbeteren? Landelijk wordt er via verschillende programma’s ingezet op het bevorderen van basisvaardigheden en leesvaardigheid in het bijzonder. De sleutel ligt bij de leraren. Landelijk is er door afgelopen kabinet fors veel geld vrijgemaakt voor het verhogen van de salarissen van leraren. Amsterdam heeft ook een eigen aanpak lerarentekort, en met de lerarenbeurs kunnen leraren extra investeren in opleidingen om de basisvaardigheden te verbeteren. Naast de aanpak lerarentekort kunnen scholen bijvoorbeeld via de Kansenaanpak budget aanvragen om (doelgroep)leerlingen extra te ondersteunen op de manier die zij nodig vinden. Uit onderzoek van de UvA blijkt dat scholen in het primair onderwijs deze budgetten inzetten voor extra aandacht voor ‘lezen’ (47% van de scholen) en ‘woordenschat’ (37% van de scholen). Ook bevordert Amsterdam via bibliotheken dat kinderen gaan lezen.

De gemeente werkt samen met de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) aan een leesoffensief, met als doel kinderen gedurende hun hele schoolcarrière met boeken in aanraking te laten komen en leesplezier te bevorderen.(4) Gevolgen van zwakke taalvaardigheid Een zwakke taalvaardigheid heeft vergaande gevolgen voor de leerlingen zelf, zij kunnen hierdoor minder goed functioneren op school en in de maatschappij. Voorbeelden hiervan zijn het niet in staat zijn om belangrijke brieven – bijvoorbeeld van de overheid – te lezen en te begrijpen. Een verminderde leesvaardigheid kan er ook voor zorgen dat je krantenartikelen over de wereld om je heen niet goed kan begrijpen. Op school word je niet alleen iets, maar ook iemand. Door te lezen over andere werelden buiten jouw wereld, door andere gedachten en visies op de maatschappij. Dit helpt leerlingen om van elkaar te leren en te reflecteren op wie zij zelf zijn. Daarom zijn de gevolgen van zwakke taalvaardigheid niet alleen groot voor de leerlingen, maar ook voor de maatschappij zelf. Zoals Marcia Luyten schrijft in de Volkskrant: “Burgerschap wordt gevormd door de humaniora of geesteswetenschappen; door leerlingen alfa-vakken als geschiedenis, filosofie, theologie, taal en literatuur te geven. Deze vakken leren ons logisch en verantwoordelijk nadenken over vragen zonder eenduidig antwoord.

En dat is precies waar het in de democratie om gaat: kwesties zonder een simpele oplossing.”(5).

Gegenereerd: v1.10

3

Gemeenteraad

VN2024-009344 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 17 juli 2024

Een groep prominente wetenschappers van diverse universiteiten reageerden in de Volkskrant op de PISA-resultaten. (6) Zij schrijven dat er geen eenvoudige oplossing is om de leesvaardigheid te vergroten. Er moet geïnvesteerd worden in de lerarenopleidingen en het versterken van de ontwikkeling van de leraren om vakmanschap te vergroten. Zorg voor een integraal beleid gericht op onderwijs, jeugd, zorg, én zorg dat kennis weer centraal staat zodat leerlingen meer leren over de wereld om hen heen. Een structurele aanpak, zoals een leesoffensief, is nodig. Naast structureel investeren in onderwijs, biedt de aankomende verjaardag van Amsterdam een goede gelegenheid voor leraren om elkaars verhalen met elkaar te delen. Want juist door het delen van verhalen word je uitgenodigd in de leefwereld van iemand anders. Verhalenprijs Amsterdam 750 jaar Op 27 oktober 2025 bestaat Amsterdam 750 jaar. Er is geen betere manier om met elkaar de verjaardag van de stad te vieren dan door verhalen over de stad met elkaar te delen. Een van de drie programmaonderdelen van Amsterdam 750 jaar gaat over “het verhaal van Amsterdam”. Hierin wordt de stad uitgenodigd om zich te presenteren, bijvoorbeeld als het gaat om haar verleden: “We willen de 750-jarige geschiedenis van Amsterdam als vrijplaats zichtbaar maken met de hoogtepunten, maar ook met de dieptepunten die er waren.”(7).

Scholieren zijn nog niet betrokken bij deze plannen. Een structurele aanpak is nodig om plezier in verhalen lezen te bevorderen. Dit voorstel wil op een positieve en leuke manier aandacht besteden verhalen en leesplezier. Daarom verzoekt dit initiatiefvoorstel het volgende: 1.

Organiseer een verhalenprijs in het kader van Amsterdam 750 jaar. Amsterdamse middelbare scholieren worden uitgenodigd om hun verhaal over Amsterdam te schrijven. Dit kan gaan over hun favoriete Amsterdamse leraar, hun favoriete Amsterdamse voetbalclub, een verhaal dat zij met vrienden hebben meegemaakt in Amsterdam of een verhaal over de geschiedenis van de stad. We vragen de middelbare schoolbesturen (OSVO) in Amsterdam of zij mee willen helpen met de organisatie. De verhalen kunnen online worden ingeleverd. Om leerlingen verder op weg te helpen vragen we Amsterdamse verhalenvertellers om tips te delen over hoe je een goed verhaal schrijft.

2.

Iedere middelbare scholier uit de derde en vierde klas in Amsterdam mag meedoen aan de verhalenwedstrijd. Dat is ook de doelgroep scholieren die uit het PISA-onderzoek naar voren komt. Deel deze verhalen over Amsterdam met Amsterdamse scholieren en andere Amsterdammers. Juist door het delen van je leefwereld kan je jezelf in anderen verplaatsen. Het zou daarom goed zijn als de ingediende verhalen van scholieren worden gedeeld met scholieren. Dit kan bijvoorbeeld in een online omgeving. In het kader van Amsterdam 750 jaar zou er ook een bijeenkomst kunnen worden georganiseerd waarin jonge Amsterdammers hun verhalen delen. Vervolgens gaat een jury op zoek naar de mooiste, bijzonderste, indrukwekkende of inspirerende Amsterdamse verhalen van scholieren. De jury kan bestaan uit de burgemeester, wethouder of raadslid, iemand uit de jongerenadviesraad, een leraar, een verhalenschrijver, iemand van een krant, een betrokken Amsterdammer en/of een vertegenwoordiger van het OSVO.

Gegenereerd: v1.10

4

Gemeenteraad

VN2024-009344 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 17 juli 2024

3.

En de prijs voor het winnende Amsterdamse verhaal uit te laten reiken door een bekende Amsterdamse verhalenschrijver. Het beste Amsterdamse verhaal wordt in het zonnetje gezet, bijvoorbeeld door het verhaal zichtbaar te laten zijn in de stad en door de prijs uit te laten reiken door een bekende Amsterdamse verhalenschrijver. De (mooiste) verhalen kunnen worden gebundeld in een (online) uitgave om te zorgen dat Amsterdamse jongeren deze verhalen ook gaan lezen. En verzoekt het college aan te geven hoe de incidentele dekking binnen de onderwijsbegroting gevonden kan worden, bijvoorbeeld uit onderbesteding. 1 Resultaten_PISA-2022_in_vogelvlucht.pdf (utwente.nl) 2 Resultaten_PISA-2022_in_vogelvlucht.pdf (utwente.nl) 3 Evaluatie Kansenaanpak primair onderwijs, Universiteit van Amsterdam, 2o23, p.20 4 Raadsinformatiebrief Integrale stand van Zaken Openbare Bibliotheek Amsterdam, 16 november 2023 (raadsinformatie.nl) 5 Het minachten van de geesteswetenschappen is het begin van het einde van de democratie (volkskrant.nl) 6 Opinie: Wat ze in Londen en Scandinavië kunnen, kan de overheid hier ook: zet de scholen weer op nr. 1 (volkskrant.nl) 7 ProgrammaplanAmsterdam-750-15-December-2022_DEF.pdf (amsterdam750.nl)

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2024-040012

Gemeenteraad Initiatiefvoorstel (pdf)

AD2024-040014

Raadsinformatiebrief bestuurlijke reactie Initiatiefvoorstel Amsterdamse verhalenprijs definitief (002).pdf (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Gegenereerd: v1.10

5