Eindverslag Amsterdam 750.pdf

Wob- en Woo-verzoeken In aanloop naar het jubileumjaar (2022) is een Wobverzoek ingediend over de aanstelling en inhuur van de eerste programmadirecteur van Amsterdam 750. Naar aanleiding daarvan heeft op 16 februari 2022 ook een raadsdebat plaatsgevonden. In 2025 zijn in relatie met Amsterdam 750 zeven Wooverzoeken ingediend. Hiervan hadden er zes betrekking op het festival ‘Op de Ring!’ en één op de Nationale Viering van 27 oktober 2025.

Moties Tijdens het raadsdebat van februari 2022 zijn twee moties ingediend door de voormalige raadsleden Boomsma en Van Lammeren over de ontstane situatie rond de programmadirecteur. Deze moties zijn enkele maanden na het debat afgewikkeld. Over Amsterdam 750 zijn nog vier moties aangenomen, waarmee rekening is gehouden in de programmering. De eerste motie uit 2017 van Groot Wassink e.a. riep het college op om het 750-jarig bestaan van de stad groots te vieren. De tweede motie van het raadslid Boomsma (2020), had betrekking op het belang van de vrijheid van

meningsuiting en andere grondrechten. Deze motie is uitgevoerd door de organisatie van het Vrijdenkersfestival. In de derde motie (2020), geïnitieerd door Van Dantzig, werd gevraagd om sportevenementen en aandacht voor het slavernijverleden. Ook aan dat verzoek is in het jubileumjaar tegemoetgekomen met de Cruyff Street League en het verhalenproject. In plaats van Manifesta in Amsterdam te organiseren zijn zeven projecten op het gebied van kunst en cultuur gesubsidieerd, waaronder Heel Amsterdam Danst van de Nationale Opera en Ballet. De vierde motie, ook ingediend door Van Dantzig, ging over het betrekken van de LHBTIQ+-gemeenschap bij de viering. Die motie (2021) is uitgevoerd met gesubsidieerde initiatieven zoals Rise of the Rainbow en Donnie & de Tijdmachine.

Initiatiefvoorstellen Aan het initiatiefvoorstel van DENK uit 2022 over een ‘Champions League Amsterdam 750’ is in het jubileumjaar eveneens opvolging gegeven met het straatvoetbaltoernooi voor jongens en meiden uit alle stadsdelen met een stedelijke finale op de Dam. Daarnaast zijn dankzij donaties van stichtingen en bedrijven, 750 jubileumbomen aan de stad geschonken, waarmee is aangesloten bij het initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren: ‘750 jubileumbomen voor 750 jaar Amsterdam’ (2023). Ten slotte heeft D66 in 2024 een initiatiefvoorstel ingediend voor het organiseren van een verhalenprijs voor Amsterdamse leerlingen in het voortgezet onderwijs. Ook deze motie is uitgevoerd in de vorm van een schrijfwedstrijd.

Voortgangsrapportages en raadsinformatiebrieven Om de gemeenteraad goed geïnformeerd te houden over de ontwikkelingen rond het stadsjubileum zijn in de periode 2022-2025 vijf voortgangsrapportages aangeleverd. Aanvullend heeft de raad over specifieke onderwerpen acht raadsinformatiebrieven ontvangen over bijvoorbeeld het Openingsconcert en het festival ‘Op de Ring!’. Ook alle schriftelijke vragen en raadsadressen over deze en andere onderwerpen zijn per brief beantwoord.

Klachten Via het klachtenloket van de gemeente kwamen 303 klachten binnen gerelateerd aan Amsterdam 750. Hiervan gingen er 226 over het festival ‘Op de Ring!’ (met name ticketing) en 67 over de cadeauboeken voor basisschoolleerlingen. 10 klachten gingen over andere onderwerpen (o.a. de lichtbundels vanaf de Stopera en de taart op de Dam).

23

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Financiën In 2020 werd voor de viering van Amsterdam 750 in de programmabegroting een bedrag van €12.000.000 gereserveerd. Aanvullend is een bedrag van €3.000.000 beschikbaar gesteld voor een lean- and mean programmabureau. Daarnaast gold als uitgangspunt dat voor verschillende programmaonderdelen de inzet en middelen vanuit het verantwoordelijke organisatieonderdeel werden georganiseerd, zodat bijvoorbeeld voor de organisatie en uitvoering van het straatvoetbaltoernooi de directie Sport & Bos verantwoordelijk was. Doorrekening maakte duidelijk dat dit oorspronkelijke budget ontoereikend was om de ambities van het programmaplan waar te maken en onvoldoende voor de benodigde menskracht voor de taken van het programmabureau. Bovendien werd gaandeweg geconstateerd dat om derden te kunnen vragen bij te dragen en daarmee initiatief aan te jagen, het van belang was om zelf ook een bijdrage te doen. Dat gold zowel voor kleine- als grote projecten. En soms kon worden geconstateerd dat een relatief bescheiden bijdrage het verschil maakte in het al dan niet kunnen laten doorgaan van een initiatief. Bij de vaststelling van de Voorjaarsnota van 2023 is daarom door de gemeenteraad een extra budget van €11.500.000 toegekend.

Tenslotte stemde de gemeenteraad in november 2024 in met een extra bijdrage van €3.000.000 om de programmering voor het festival ‘Op de Ring!’ te kunnen garanderen, ook bij onvoorziene kosten. Het totale door de raad toegekende budget voor het programma Amsterdam 750 bedroeg voor de jaren 2020-2026 uiteindelijk €29.500.000 na nominale correctie een totaalbudget van €31.324.000.

24

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Besteding programmabudget in mln €

1 6,1 11,475

3,401

9,348

Tent poles Subsidieregelingen Aanjagen initiatieven, communicatie en city dressing Organisatiekosten Restant onvoorzien

Onderdeel

Uitvoering

Bedrag in mln €

Tent poles

11,475 Openingsconcert

Making Waves, Metropole Orkest, ISH Dance Collective, ZO! Gospel Choir

1,375

Festival ‘Op de Ring!’

Tribe Company, BEE Agency, Kingcanary, Backbone International, Skills Crowd Management

4,6

Maatregelen gemeente ‘Op de Ring!’

2,2

Nationale Viering

Out Of The Rat Race

3

Maatregelen gemeente Nationale Viering

0,3

Stichting Amsterdam 750

4,4

Buurtinitiatieven

Mensen Maken Amsterdam

0,65

Kunst & cultuur

Regeling Kunst & Cultuur Amsterdam 750

1,75

Publiekscommunicatie

amsterdam&partners

2,548

Subsidieregelingen Initiatieven in stadsdelen

9,348

Aanjagen initiatieven, communicatie & city dressing

3,401

Organisatiekosten

6,1

Restant onvoorzien

-

Totaal programmabudget Terugvordering Retour algemene middelen

1,0

31,324 Regeling Kunst & Cultuur Amsterdam 750

0,3 1,3

25

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

De post onvoorzien is deels ingezet (en verwerkt in bovenstaande bedragen) voor het Openingsconcert, voor het festival ‘Op de Ring!’ (o.a ticketing en extra maatregelen Oostflank), de Stichting Amsterdam 750 (aanvullende subsidie) en de Nationale Viering (kosten voor uitwijken naar Museumplein en herstel grasmat). Bovenstaand overzicht betreft de stand van zaken per januari 2026. De financiële afwikkeling loopt nog, er worden geen substantiële wijzigingen verwacht. Van de post onvoorzien is op dit moment €1.000.000 over. Daarnaast is één van de gesubsidieerde Kunst & Cultuurprojecten niet conform verstrekking besteed. De subsidie á €300.000 is teruggevorderd en valt vrij in de algemene middelen. Daarmee valt naar verwachting tenminste €1.300.000 terug in de algemene middelen.

Werving van externe bijdragen Bij de vaststelling van het programmaplan heeft de gemeente ingezet op “een substantiële bijdrage van andere overheden en private partijen ter hoogte van €15.000.000”. Hierbij is niet specifiek vastgesteld op welke wijze dit bedrag moest worden geworven. Begin 2023 is geïnventariseerd hoe deze aanvullende bijdrage kon worden gerealiseerd. Terugkijkend op het jaar konden er zeven bronnen van bijdragen van derden worden geïdentificeerd:

Verantwoording over de verstrekte subsidies aan de Stichting Amsterdam 750, Mensen Maken Amsterdam, de Kunst- en Cultuurprojecten, het Vrijdenkersfestival en a&p wordt afgelegd conform de procedure en termijnen die het gemeentelijke subsidiebureau daarvoor hanteert.

•

Naast het programmabudget is door andere gemeentelijke onderdelen €2.000.000 geïnvesteerd op onderdelen die buiten de vastgestelde programmering vielen. De inzet en middelen werden vanuit het betreffende organisatieonderdeel georganiseerd. Denk

•

Sponsoring (vrij besteedbare middelen waar een

•

In natura bijdragen (bijv. zichtbaarheid in de media

hierbij aan een bijdrage aan onderwijsactiviteiten zoals versiering en traktaties voor scholen, aankleding van verpleeg- en verzorgingshuizen, het begraven van de tijdscapsule op de Dam en een bijdrage aan de vastlegging van verhalen over arbeidsmigratie. Gedurende de aanloop naar en in het jubileumjaar is wekelijks met de interne financiële adviseurs de stand van zaken van het budget gemonitord. De perikelen rondom de invoering van het nieuwe financiële systeem maakten dit weerbarstig. Zo bleek na de introductie van AFIS sturing het creëren van overzicht lastig, met het risico op hogere uitgaven. Hoewel inefficiënt, is direct een parallelle administratie gestart, waardoor dit risico kon worden beperkt.

Matching van subsidies (waarbij een ontvangende partij de subsidie geheel of gedeeltelijk moet matchen met eigen bijdragen of die van derden);

•

Donaties, bijvoorbeeld t.b.v. cadeaus aan de stad (giften waar geen tegenprestatie tegenover staat); tegenprestatie tegenover staat); en het beschikbaar stellen van bioscoopzalen door Pathé t.b.v. de filmvertoning van Verhaal van Amsterdam voor leerlingen in het voortgezet onderwijs);

•

Bijdragen van sponsoren en donateurs aan programmering van derden;

•

Bijdragen van andere overheden (provincie, rijk, EU);

•

Overige inkomsten.

Op basis van de inventarisatie is een Plan van Aanpak Fondsenwerving opgesteld. In samenwerking met Juridische Zaken, Inkoop en Bureau Integriteit werden een schenkingsovereenkomst en een sponsorovereenkomst opgesteld, om transparantie en integriteit zoveel mogelijk te borgen. In een propositie werd vervolgens vastgelegd welke tegenprestatie de gemeente kon leveren aan sponsoren, met name op het gebied van wat in de evenementensponsoring gangbaar is (o.a. tickets voor evenementen, en zichtbaarheid via onlinekanalen en in city dressing). De uitvraag naar sponsoren werd breed uitgezet, zowel actief richting met

26

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

name Amsterdamse bedrijven als via de online-kanalen van Amsterdam 750. Tegelijkertijd werd onder potentiële donateurs gepolst of en hoe zij wilden bijdragen aan de jubilerende hoofdstad. Matching van subsidies Eén van de voorwaarden voor subsidieontvangers van de Stichting Amsterdam 750 was dat zij minimaal 50% van hun begroting moesten dekken met behulp van bijdragen van derden. Daarmee is tenminste €3.200.000 aan matchingsgelden gerealiseerd. Omdat het om een minimum ging, kan het uiteindelijke bedrag hoger liggen. Subtotaal matching van subsidies: €3.200.000 Donaties Dertien donateurs brachten €2.500.000 bijeen ten behoeve van 750 jubileumbomen (de totale kosten bedroegen €2,6 mln; ook €0,1 mln vanuit de sponsoring van Heineken werd hiervoor geoormerkt). Het project is uitgevoerd met hulp van de gemeentelijke directie V&OR. Twee donateurs brachten €4.000.000 bijeen voor 5.500 zonnepanelen die worden geplaatst op maatschappelijk vastgoed, zoals sporthallen, gebouwen met een culturele bestemming en buurthuizen. Het project is uitgevoerd met hulp van de gemeentelijke directie Gemeentelijk Vastgoed. Twee donateurs brachten €1.250.000 bijeen ten behoeve van een maquette van Amsterdam in hallen 1/2 van het WTC, die is geschonken aan de gemeente. Het project is uitgevoerd met hulp van de gemeentelijke directie Ruimte & Duurzaamheid en de CTO.

Subtotaal donaties: €7.750.000 Sponsoring Enkele tientallen bedrijven met een band met de stad zijn actief benaderd met een sponsorpropositie, met daarin opgenomen een pakket zichtbaarheid, het recht op officiële associatie met Amsterdam 750 en activatiemogelijkheden op officiële evenementen. Wanneer bedrijven afhaakten, was dit vooral vanwege de beperkte geografische focus (vergeleken met bijv. een landelijke propositie), beperkte commerciële waarde, andere focus, het eenmalige karakter (versus een jaarlijks terugkerend evenement) of economische onzekerheden.

bedrijf onderhoudt was sprake van ‘koude acquisitie’, wat vanzelfsprekend minder effectief is. Wat de bedrijven die zich committeerden als sponsor van Amsterdam 750 met elkaar gemeen hebben is een bijzondere en vaak historische band met de stad, met name in het geval van Heineken en Gassan Diamonds. The Magnum Ice Cream Company was juist net vanuit Rotterdam naar Amsterdam verhuisd en wilde commitment tonen in de vorm van een bijdrage aan het jubileum. En Rabobank kent vanuit diens rol als coöperatieve bank sowieso een sterke verbinding met de stad, ondernemers, diverse netwerken, Rabo Clubsupport en de goed gewortelde ledenraad. Bloomberg Philanthropies zocht naar een intensievere samenwerking met de Amsterdamse kunst- en cultuursector en koos voor het jubileum als platform om daar uiting aan te geven. Tot slot deden Mediahuis/De Telegraaf, als sponsor van het vroegere straatvoetbaltoernooi, en Voetbalshop.nl met name vanwege de Cruyff Street League mee. Partner

Vorm

Heineken

Financieel

Bedrag (in mln €) 0,65

Rabobank

Mensen Maken Amsterdam

0,15

Stichting Amsterdam 750

0,1

De Stem van 750

0,1

Financieel

0,231

Gassan Diamonds

Financieel

0,155

Magnum Ice Cream Co.

Financieel

0,25

Bloomberg Philanthropies

Financieel

0,4

Mediahuis/De Telegraaf

Financieel

0,02

Voetbalshop.nl

Financieel

0,01

Event sponsors Op De Ring

financieel en in natura

0,267

Subtotaal sponsoring

2,333

Subtotaal bijdragen sponsoring: €2,333 mln Met sponsorinkomsten konden kosten betaald worden die niet waren gedekt vanuit de programmabegroting. Denk daarbij aan kaarten voor het Openingsconcert voor genodigden met cruciale beroepen, aanvullende programmering voor het festival 'Op de Ring!', de voorontvangsten van het Openingsconcert en de Nationale Viering, het straatvoetbaltoernooi, De Grote Amsterdam Quiz en de filmversie van Het Verhaal van Amsterdam.

Daar waar de gemeente geen actieve relatie met een 27

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

In natura bijdragen Amsterdam&partners (a&p) droeg, in aanvulling op de subsidie die zij van de gemeente ontvingen t.b.v. het verzorgen van de publiekscommunicatie, €4.960.000 bij vanuit eigen middelen in de vorm van menskracht en media-inkoop. Mediapartners (AT5, Pathé, Mediahuis/De Telegraaf en Rodi Media) committeerden zich elk aan het inzetten van mediawaarde ter waarde van minstens €100.000 totaal dus minstens €400.000. Schiphol Media bood zichtbaarheid aan met een waarde van €600.000, Ocean Outdoor €60.000. Maatschappelijke partners (GVB, OBA, Waternet en Metropoolregio Amsterdam) committeerden zich elk aan een bijdrage van minstens €100.000 (soms in natura, soms financieel), totaal €400.000. Meerdere partners hebben gaandeweg en op eigen initiatief meer in natura bijgedragen. Heineken droeg in natura bij t.w.v. €100.000 (faciliteiten, inkoop en een bijdrage aan The Green Mile). De NPO droeg rechtstreeks €100.000 bij aan de registratie van het Openingsconcert (ten gunste van AVROTROS) en €150.000 aan de registratie van de Nationale Viering (ten gunste van de NOS). Ook het COBO Fonds droeg €30.000 bij aan de registratie, ten gunste van de NOS. De Johan Cruijff Foundation droeg €40.000 bij aan de Cruyff Street League. Ontwerper Floor Wesseling droeg bij aan Cruyff Street League door het ontwerpen van unieke voetbalshirts voor de finalisten van het toernooi.

Subtotaal bijdragen in natura: €6.840.000 Bijdragen van sponsoren en donateurs aan programmering van derden Aan de door de gemeente gesubsidieerde kunst & cultuurprojecten (á €1.750.000) droegen initiatiefnemers, hun sponsoren en donateurs tevens eigen middelen bij. Zo ontving de Nationale Opera & Ballet voor Heel Amsterdam Danst een bijdrage van €800.000 van de Vriendenloterij. Tevens sloegen tal van partijen de handen ineen om Amsterdam in Motion te realiseren, de grootste

28

multimediale stadsmaquette ter wereld. Samen investeerden zij ongeveer €5.500.000 (incl. een EFROsubsidie van €1.000.000). Stichting Amsterdam 750 realiseerde, in aanvulling op de bijdrage van de Rabobank, zelfstandig ook nog eens €225.000 aan externe bijdragen. Het Breed Bestuurlijk Overleg en het Zadelhoff Cultuur Fonds droegen respectievelijk €50.000 en €100.000 bij aan de cadeauboeken voor Amsterdamse basisschoolleerlingen. Subtotaal bijdragen sponsoren en donateurs aan programmering van derden, voor zover bekend*: €6,675 mln. * Hierbij moet worden opgemerkt dat het grootste deel van financiering van Amsterdam 750-gerelateerde initiatieven van derden ‘buiten het zicht’ van de gemeente plaatsvindt.

Bijdragen van andere overheden Uit een rondgang onder diverse ministeries en de provincie Noord-Holland bleek al snel dat er geen bereidheid was om financieel bij te dragen aan Amsterdam 750, met name vanwege precedentwerking richting andere jubilerende gemeenten in de toekomst. Daarbij moet vermeld worden dat de provincie NoordHolland, vanwege het gemeenteoverstijgende karakter, als Supporting Partner bijdroeg aan SAIL en het rijk, via het Ministerie van BZK, I&W en Rijkswaterstaat, zich fors heeft ingespannen om het festival ‘Op de Ring!’ mede mogelijk te maken. Vanuit de EU bleken geen passende subsidiemogelijkheden beschikbaar voor het jubileumjaar als geheel. Wel is er, zoals hierboven al vermeld, vanuit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) een subsidie beschikbaar gesteld t.b.v. de ontwikkeling van Amsterdam in Motion. Overige inkomsten Door middel van kaartverkoop voor het Openingsconcert werd door de producent €600.000 gerealiseerd. Dit bedrag had hoger kunnen zijn; er is echter voor gekozen om een substantieel deel van de kaarten gratis beschikbaar te stellen aan Amsterdammers met sleutelberoepen en tegen een zeer laag tarief voor bewoners met een Stadspas.

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Totale externe bijdrage Bijdrage

Bedrag (in mln €)

Matching van subsidies

3,2

Donaties

7,75

Sponsoring

2,333

In natura

6,84

Sponsoring en donaties programmering van derden

6,675

Ticketing Totale externe bijdrage

0,6 27,403

Publiek- private samenwerking De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat er kansen liggen voor de stad in het verstevigen van publiek-private samenwerking, bijvoorbeeld door gemeente en bedrijven samen te laten investeren in de openbare ruimte, kunst en cultuur te financieren of evenementen te sponsoren. Dit vraagt wel om een versteviging van de relatie tussen gemeente en bedrijfsleven, een helder beleid en een eenduidige werkwijze. Toegang tot het netwerk van de Metropool Amsterdam Club (MAC) van amsterdam&partners bleek waardevol om relaties te leggen met Amsterdamse bedrijven en culturele instellingen. Hieruit ontstonden bijvoorbeeld de partnerships met Heineken en Rabobank. Wel moeten wij ons hierbij goed realiseren dat het onderhouden van relaties met sponsoren en donateurs essentieel is en daardoor ook arbeidsintensief. Grote bedrijven hebben vaak langs verschillende lijnen contact met de gemeente over verschillende dossiers. Het is belangrijk om dat goed in kaart te hebben, bijvoorbeeld om te voorkomen dat lopende geschillen zich vermengen met gunsten. Ook hebben wij ondervonden dat er veel komt kijken bij het aannemen van een cadeau. Immers, wanneer de gemeente een ‘cadeau aan de stad’ aanneemt, zoals de jubileumbomen en de zonnepanelen, moet dat ook worden ‘uitgepakt’.

Dit vraagt altijd om inzet van verschillende organisatieonderdelen; denk bijvoorbeeld aan DJZ, BI en de uitvoeringsorganisatie.

Amsterdam. Rabobank, Gassan en Mediahuis/De Telegraaf hebben zich gecommitteerd aan een nader te bepalen bijdrage aan een volgende editie van de Cruyff Street League in 2026. En Heineken sponsorde, als één van de hoofdsponsors van Amsterdam 750, ook SAIL 2025. Daarnaast bleek de brede samenwerking met kennispartners zeer waardevol om het onderwijs te betrekken en daarmee ook studenten te bereiken. Naast verschillende projecten waarbinnen door kennispartners is samengewerkt, zoals het festival ‘Op de Ring!’, de MBO Hub en Iconen van de Stad, zijn zij voornemens de geïntensiveerde samenwerking ook na het jubileumjaar voort te zetten.

Totale publiek-private investering jubileumjaar De totale bijdrage van andere overheden en private partijen komt uit op minimaal €27,403 mln, ruim boven het oorspronkelijke streefbedrag van €15 mln. Tenminste, want dikwijls hebben investering van private partijen in initiatieven van derden buiten het zicht van de gemeente plaatsgevonden. Samen met de gemeentelijke programmabegroting á €30,324 mln komt de totale publiek-private investering in het jubileumjaar op tenminste* €57,727 mln uit. * Dit bedrag is naar alle waarschijnlijkheid substantieel hoger, want de gemeente heeft uiteraard geen volledig zicht op alle uitgaven van derden in Amsterdam 750-gerelateerde initiatieven, zoals door culturele instellingen en bedrijven (m.u.v. subsidieontvangende partijen die hierover verantwoording afleggen).

Tot slot is het noemenswaardig dat naast de bijdragen van officiële partners aan Amsterdam 750 deze partners ook regelmatig rechtstreeks bijdroegen aan initiatieven. Zo heeft Rabobank tevens bijgedragen aan Amsterdam in Motion en heeft zich gecommitteerd aan het de komende jaren voorzetten van de steun van Mensen Maken 29

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Conclusie en lessen voor de toekomst Er is enorm hard gewerkt aan het jubileumjaar, zowel voorafgaand aan als tijdens het jaar. Een deel daarvan was onmiskenbaar pionieren, met improvisatiekracht en flexibiliteit; een dergelijk jubileum werd immers alweer vijftig jaar geleden gevierd en dat is te lang geleden om als blauwdruk te kunnen fungeren. Net als vijftig jaar geleden is het jubileumjaar groots gevierd, waarmee is voldaan aan het doel en de uitgangspunten. De in het programmaplan vastgestelde activiteiten zijn uitgevoerd. Het was een jaar met een breed scala aan activiteiten, groot en klein, door en voor Amsterdammers waarbij (jong) lokaal talent een podium is geboden. Nieuwe verbindingen zijn tot stand gekomen. Vanuit de stad is met positieve energie gewerkt aan een veelheid van initiatieven. Ook zijn er duurzame nalatenschappen gecreëerd. Het programmaplan is binnen het budget uitgevoerd. De ambitie m.b.t. de werving van externe bijdragen is gerealiseerd. De stad is volop in beweging gekomen (grote hoeveelheid activiteiten met veel verschillende partijen) en maakt duidelijk dat in onrustige en moeilijke tijden (nationaal en internationaal) er behoefte is aan verbinding. Belangrijke ingrediënten hierbij waren het bottom-up karakter waarbij Amsterdammers zelf initiatieven konden ontplooien en de begeleiding hierbij door medewerkers van het Programmabureau Amsterdam 750.

Zij brachten gelijkgestemde initiatiefnemers die niet in aanmerking kwamen voor subsidie bijeen, organiseerden matching bijeenkomsten en zorgden voor de juiste verbindingen met andere stakeholders. Dankzij een positieve grondhouding van en constructieve samenwerking met velen is gebleken dat wij met elkaar in staat waren om een veelomvattend stedelijk programma waaronder een festival ‘Op de Ring!’ succesvol te realiseren. Het publieksonderzoek wijst uit dat 95% van de Amsterdammers uiteindelijk bekend was met de viering 30

van 750 jaar Amsterdam. Dit is een significante stijging ten opzichte van 2023 (van 80% naar 95%). De bekendheid met de viering is na een jaar activiteiten hoog onder alle doelgroepen. Buitenreclame en versiering, sociale media en televisie zorgen voor de meeste exposure wat betreft Amsterdam 750. Van de evenementen en activiteiten worden het festival ‘Op de Ring!’ en SAIL Amsterdam spontaan het meest genoemd door de Amsterdammers. De door het college vastgestelde werkwijze om zoveel mogelijk programmaonderdelen in de lijn te beleggen werkte goed; hiermee waren de betreffende bestuurders en ambtelijke specialisten (mede)verantwoordelijk voor inhoud en resultaat. Tegelijkertijd moesten alle resultaten en opbrengsten weer samenkomen binnen het programmabureau die verbinding maakte met initiatiefnemers en producenten. Dit vergde extra inspanning, veel afstemming en multidisciplinair werken van alle betrokkenen. Dat alles bij elkaar zorgde voor het uiteindelijke resultaat in de stad. Lessen voor de toekomst De afgelopen jaren maakten duidelijk dat het cruciaal is om voor een omvangrijke en complexe bestuurlijke opgave eerst vast te stellen wat het kader met doelstellingen en uitgangspunten is waarbinnen gewerkt kan worden. Belangrijk is vast te houden aan dit kader en bij knelpunten en botsende belangen hieraan te toetsen.

Er zit veel positieve energie in de stad, met kansen voor uitbreiding van publiek-private samenwerking. Investeer in het verstevigen van de relatie tussen gemeente en bedrijfsleven, een helder beleid, een eenduidige werkwijze. Dat is arbeidsintensief en vergt tijd. Het is raadzaam om een continue relatie op te bouwen en bij specifieke programma’s hier tijdig mee te beginnen. Door het gratis beschikbaar stellen van de stadsbrede herkenbare 750-aankleding, ontstaat een visueel symbool dat zorgt voor een sterk gedeelde identiteit. Het verbindt de initiatieven, ongeacht een subsidierelatie, en de stad aan elkaar. Overweeg om het gratis verstrekken vaker toe te passen. Door middel van een relatief eenvoudig aan te vragen subsidie in de haarvaten van de stad kan de verbinding in de stad fors verstevigd worden. Zo heeft de werkwijze

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

van de Stichting Amsterdam 750 aangetoond dat met gerichte aandacht en begeleiding in de buurt veel initiatieven tot stand komen. Deze werkwijze is ook naast jubilea interessant voor de dagelijkse wijze van subsidieverstrekking. Ook de vele samenwerkingsverbanden zoals met de kennisinstellingen (MBO, HBO, WO) of a&p leveren veel resultaat op. Het is de moeite waard om te bezien hoe deze verbanden structureler vorm kunnen krijgen. 2025 was ook een enerverend evenementenjaar dat veel van partijen heeft gevraagd in de voorbereiding op en uitvoering van de evenementen. De ervaring die in dit jaar is opgedaan, waaronder bij ‘Op de Ring!’, wordt betrokken bij de aanscherping van de werkwijze bij grote, open en vrij toegankelijke evenementen. Hierbij wordt onder andere gekeken naar hoe de samenwerking tussen professionele partijen nog beter kan. Dat geldt zowel voor de interne gemeentelijke samenwerking als met de organisatoren en andere sleutelpartijen zoals de politie en bijvoorbeeld vervoerders zoals NS en GVB. Dit vervolgtraject wordt momenteel door de gemeente in gang gezet met betrokkenheid van al die partijen die voor dergelijke evenementen nodig zijn.

Het programmabureau en de programmaleiding hebben elk half jaar gereflecteerd op de voortgang en samenwerking. Dat is gemeentebreed en binnen de programmaonderdelen en -activiteiten ook gebeurd. In de realisatiefase werd vooral binnen de programmaonderdelen en -activiteiten gereflecteerd. Het verdient aanbeveling om in die fase dat ook gemeentebreed te doen. Het is zinvol om bij grote projecten standaard een bedrijfsvoeringsoverleg in te richten. Handig om de regeling die hiervoor geldt hierop aan te passen. In het kader van de mobiliteit in een organisatie en noodzakelijke continuïteit van het programma, is bij dergelijke programma’s een uitzondering op de detacheringsregels een uitkomst. Hierdoor krijgen medewerkers een kans, kan de kennis en ervaring uit de organisatie benut worden en kan de leidinggevende sturing geven.

Er is binnen de gemeente animo voor het doen van vrijwilligerswerk. Onderzocht is of het zinvol is een duurzame gemeentelijke vrijwilligerspool in te richten, waardoor ook in de toekomst piekbelasting kan worden opgevangen. Na onderzoek door P&O/Baanbrekers bleek geen sprake te zijn van meerwaarde, omdat het type werk verschilt per aanleiding en elke gelegenheid weer andere functie-eisen vraagt. Het verdient daarom aanbeveling om vrijwilligers vanuit de gemeente in de toekomst in te zetten via bestaande vrijwilligersorganisaties. Met betrekking tot de organisatie(structuur) verdient het aanbeveling om bij de start een robuuste organisatie met korte lijnen naar de opdrachtgevers en oog voor risico’s en bedrijfsvoering te bouwen. Bij een omvangrijke en bestuurlijk complexe opdracht waarbij de opgave een tweeledig karakter heeft, verdient het aanbeveling om de opdracht te splitsen en te werken met twee gelijkwaardige opdrachtnemers met eenzelfde functietitel. Het creëert continue afstemming en scherpte tussen de opdrachtnemers. 31

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Dankwoord De resultaten van het jubileumjaar laten zien dat we ertoe in staat zijn om vanuit de positieve grondhouding ‘wat kan wel’ met vereende krachten een goed resultaat neer te zetten. Alleen door deze houding en inzet was het jubileumjaar realiseerbaar. Het jubileumjaar heeft veel gevraagd van de partners, van medewerkers en de vele mensen die het jaar mogelijk hebben gemaakt. Overal was voelbaar dat betrokkenen in het soms ingewikkelde tijdgewricht waarin we leven een bijdrage wilden leveren aan iets positiefs als een jarige hoofdstad. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat hierbij soms de randen zijn opgezocht, het was veel. Het college is de gemeentelijke onderdelen, provincie, MRA en rijk, de veiligheidspartijen, externe partners, initiatiefnemers, organisatoren en andere betrokken partijen zeer erkentelijk. De burgemeester sprak op 16 december 2025 tijdens de bedankbijeenkomst ten overstaan van honderden genodigden haar dank uit en noemde het een onvergetelijk jaar. De stad heeft dankzij de enorme inzet van alle betrokkenen laten zien hoe positief, creatief en hoopgevend de stad en Amsterdammers zijn. Met elkaar is bijgedragen aan een mijlpaal in de Amsterdamse geschiedenis.

32

Amsterdammers over het jubileumjaar

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Gedurende het jaar ontvingen we n.a.v. de maandelijke Amsterdam 750-nieuwsbrief, tal van reacties vanuit de stad. Hierbij een greep:

N.a.v. de openstelling

van het Koninklijk Paleis

op De Dam

Ik kreeg laatst de kan s om gratis het Paleis op de Dam van binnen te bekijke n… en het was echt vet ! Ik was er al vaak langs gelopen, maar binnenstappen was toch een heel ander verhaa l. De zalen zijn zó mooi, hoge plafonds, gigantische schilderijen, marmer ove ral… Je voelt gewoon hoevee l geschiedenis daar lee ft. Het mooiste vond ik missch ien nog wel dat dit alle maal onderdeel was van de viering van 750 jaar Am sterdam. De stad voelt feestelijk , en dit bezoek gaf daa r echt een extra dimensie aan . Kortom: ik heb genote n. Supertof dat de stad dit soort dingen mogel ijk maakt, echt een cadeau dat ik niet snel vergeet.

e preciation for th press my deep ap h 0t I am writing to ex 75 ’s am rd rations of Amste great wonderful celeb d the events with we llo fo ve ha I anniversary. admiration.

N.a.v. de Nationa

le Viering

Trots op de stad,

Als geboren Amsterdamse heb ik enorm genoten van het afgelopen jaar, 750 jaar onze stad die jarig was. Mijn vader uit India ontmoette mijn moeder uit Suriname in het mooie Amsterdam. Liefde, dat is Amsterdam voor mij.

N.a.v. 75 uur Een geweldig idee om evenementen in de hel e stad te organiseren die voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht de econom ische status.

mag gevierd wo

rden

ert

peningsconc

N.a.v. het O

toch zeker ezocht was b b he ik t mijn ie activiteit d e. Ik had he De leukste de ZiggoDom net in , t is j er hi nc ; ag gsco jn verjaard het Openin h om zo aan voor zi sc d ti ge as u nt ea fa d vriend ca en het was fde Amsterdam én onze lie als ik, gek op Amsterdam n va ie d én , ag rd zijn verjaa te vieren. voor de stad

33

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

34

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Bijlage 1: De ‘tent poles’

35

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

36

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Het Openingsconcert Portefeuille college:

Burgemeester, college

Programmalijn: Thema: Aansluiting uitgangspunten:

Programmalijn-overstijgend • Het verleden • De toekomst • Samen maken we de stad Feestelijk eerbetoon aan de diversiteit van Amsterdam (Lokaal) jong talent stimuleren • Blijvende nalatenschappen • Nieuwe verbindingen

Bij de totstandkoming van het programmaplan is goed nagedacht over de vraag: “Hoe willen we het jubileumjaar aftrappen?” Met één groot evenement, of juist tal van kleinere activiteiten? Voor een groot publiek, of juist voor enthousiaste betrokkenen van het eerste uur? Met focus op de stad, of als handreiking aan de rest van Nederland? Eén ding was zeker: "Het openingsprogramma moet een (overdrachtelijke) big bang veroorzaken die niet alleen Amsterdammers bereikt maar ook (inter)nationaal impact heeft. Met de opening wordt een inclusief evenement beoogd, waarin alle Amsterdammers zich kunnen herkennen," zo beschreef Amsterdam 750 de ambitie in het persbericht. Aanbesteding Om bij te dragen aan de bekendheid van het jubileumjaar, zowel in Amsterdam als daarbuiten, is er uiteindelijk voor een iconische en verrassende start van het jaar gekozen. Vanwege de omvang van de opdracht moest deze Europees worden aanbesteed. Om recht te doen aan het uitgangspunt van Amsterdam 750 om ‘nieuwe verbindingen’ te smeden werd ervoor gekozen om deelnemende partijen zich te laten inschrijven in consortiumverband, met tekens één hoofdaannemer. Veel animo Aan de aanbesteding deden zeven consortia mee.

Uiteindelijk kwam een consortium bestaande uit het relatief jonge productiebedrijf Making Waves, in samenwerking met het internationaal bekende Metropole Orkest, ISH Dance Collective en ZO! Gospel Choir als beste partij uit de bus. Samen hadden zij een plan uitgewerkt voor een spectaculair openingsconcert in de ZiggoDome, met een breed scala aan muzikale genres, zang, dans, spoken word en indrukwekkende visuals waarmee de

geschiedenis van de jubilerende stad werd verteld. Een vleugje humor en zelfspot ontbraken ook niet. Om een zo breed mogelijk publiek te bereiken werd ingezet op een live TV-uitzending, die een thuis vond bij AVROTROS. Voor de kijker praatte Marlijn Weerdenburg het programma aan elkaar. Van ervaren artiesten tot jong talent Tal van Nederlandse topartiesten, waaronder opkomend jong talent, hadden hun medewerking toegezegd, van Huub van der Lubbe, Sef, André Hazes, René Froger, S10 en Sophie Straat tot Trijntje Oosterhuis, Berget Lewis, Donnie, Edsilia Rombley en Jeangu Macrooy. Van der Laan en Woe, bekend van het populaire TV-programma Even Tot Hier, namen Amsterdam stevig op de hak. Samen met het Metropole Orkest, ISH Dance Collective en ZO! Gospel Choir stonden zo’n 250 artiesten op het podium. Een toegankelijk evenement Het concert was toegankelijk voor een breed publiek, mede dankzij de verschillende prijscategorieën voor de tickets. Bovendien konden stadspashouders en andere mensen in cruciale functies die zich continue inzetten voor de stad, zoals politie, brandweer, zorgpersoneel, stadsreinigers, handhavers, vrijwilligers en mensen werkzaam in het onderwijs, het concert gratis of voor een gereduceerd tarief bezoeken. 749 jaar Amsterdam Op 27 oktober 2024 was het dan eindelijk zover, op de 749ste verjaardag van de stad, tevens de officiële start van het jubileumjaar.

Ruim 13.000 bezoekers (genodigden en kaarthouders) waren live aanwezig in de ZiggoDome. Onder de aanwezigen waren kaartkopers, stadspashouders, genodigden vanuit de gemeente en personen in cruciale functies. Bezoekers gaven het 37

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Openingsconcert gemiddeld het rapportcijfer 7,8. Ook keken er 1,1 miljoen mensen live via NPO2, AT5 en uitgesteld via NPO Start. Het consortium Bij de gunning van het evenement werd actief gezocht naar een nieuwe samenwerking in een consortiumverband. Het gelegenheidsconsortium voldeed aan de ambitie om (jong) talent te stimuleren en nieuwe verbindingen aan te gaan. Tegelijkertijd bleek deze samenwerking, tussen vier partijen die nooit eerder in deze samenstelling hadden samengewerkt, in de praktijk soms weerbarstig. Desalniettemin leverde de samenstelling van het consortium, dankzij de verschillende disciplines en achtergronden, een breed scala aan perspectieven op die terug waren te zien in de veelzijdigheid van het concert. Met het Openingsconcert was de spreekwoordelijke kop eraf en was onder een breed publiek bekend: Amsterdam wordt 750 jaar en dat gaan we vieren, een heel jaar lang. In zijn show merkte presentator Arjen Lubach op: “Als dit al het Openingsconcert is, wat gaan ze de rest van het jaar dan nog doen!?”

38

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

39

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

40

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Festival ‘Op de Ring!’ Portefeuille college:

Burgemeester

Programmalijn: Thema: Aansluiting uitgangspunten:

Programmalijn-overstijgend • Het verleden • De toekomst • Samen maken we de stad Samen vieren (Lokaal) jong talent stimuleren • Blijvende nalatenschappen • Nieuwe verbindingen

‘Een verjaardagsfeest om nooit te vergeten’, zo kopte Het Parool na afloop van het festival ‘Op de Ring!’ Voor dit unieke event was op zaterdag 21 juni, de langste dag van het jaar, vijftien kilometer autoloze Ring A10 beschikbaar gesteld door Rijkswaterstaat. De algemene doelstelling van ‘Op de Ring’ was dat we een aantrekkelijk en voor iedereen feestelijk, vrij toegankelijk, veilig en beheersbaar evenement wilden organiseren, waaraan de herinneringen nog decennialang zouden voortleven. Vanuit die ambitie ontstond een iconisch én historisch evenement, waar uiteindelijk zo’n 220.000 bezoekers op af kwamen, en waar de organisatie met gepaste trots op terugkijkt. Daarmee was het evenement één van de hoogtepunten van het jubileumjaar. ‘Evenementkundig’ uitdagend Het besef dat het festival ‘Op de Ring!’ ‘evenementkundig’ uitdagend zou worden, was er vanaf het allereerste begin. De werkwijze die we in Amsterdam bij de voorbereiding op risicovolle evenementen hanteren, stond ook bij dit evenement model. Zo gold ook bij dit festival het uitgangspunt dat het programmabudget ingezet werd voor out of pocket kosten en de gemeentelijke organisatieonderdelen de inzet en middelen vanuit het verantwoordelijke organisatie(onderdeel) regelden. Deze en eerdergenoemde uitgangspunten waren cruciaal voor

2023, kort daarna werden de eerste plannen wereldkundig gemaakt. Voor een succesvol verloop van het festival was een gedegen projectorganisatie met heldere uitgangspunten en randvoorwaarden een harde eis. Naast de interne organisatie werd het betrekken van een consortium van producenten cruciaal geacht voor het laten slagen van de gestelde ambitie. In juni 2024 werd de organisatie van het evenement, op basis van een Europese aanbesteding, aan een consortium van vijf partijen gegund: Tribe Company, Backbone International, Kingcanary, Bee Agency en Skills Crowd Management. De samenwerkende partijen bestonden uit dit consortium, het programmabureau Amsterdam 750, Rijkswaterstaat, de politie, vervoerders nood- en hulpdiensten en de gemeentelijke directies op het gebied van veiligheid en crowd control, mobiliteit, communicatie, vergunning, afval en reiniging. Hieronder is de projectorganisatie in een organogram weergegeven:

het succesvol realiseren van Op de Ring zodat het kader helder was waaraan gespiegeld kon worden bij dilemma’s. De voorbereiding van het festival De afgelopen decennia opperden verschillende partijen uiteenlopende ideeën voor een evenement op de Ring A10. Hierop werd voortgeborduurd en begin 2023 ontstond het idee van het festival ‘Op de Ring!’ Omdat de A10 beheerd wordt door Rijkswaterstaat was toestemming van de minister van Infrastructuur & Waterstaat voorwaardelijk. De toestemming kwam er eind november

Door het bijzondere karakter van het terrein en de impact van afsluiting van een deel van de A10, werd het festival grondig door de samenwerkende partijen voorbereid. Zo werden vooraf tal van scenario’s en maatregelen uitgewerkt, gelet op de drukte, het risico van inklimmen en de voorspelde hitte.

41

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Vergunningen Er waren verschillende vergunningen nodig voor het evenement, zoals een verkeersbesluit voor afsluiting van (een deel van) de Ring A10 en een omgevingsvergunning waarin werd vastgelegd op welke wijze de snelweg als evenemententerrein mocht worden gebruikt. Beide vergunningen werden aangevraagd bij Rijkswaterstaat als bevoegd gezag. Omdat het evenemententerrein in de buurt van het spoor lag, moest er ook een vergunning worden aangevraagd bij ProRail (hoofdspoor) en bij het GVB (lokale spoor De laatste vergunning die noodzakelijk was, betrof de evenementenvergunning waarvoor de burgemeester bevoegd gezag is. Er werden geen bezwaren ingediend tegen de vergunningverlening, alle vergunningen konden op tijd worden verstrekt. Publieksonderzoek en bezoekersscenario's Uitgangspunt was een open en vrij toegankelijk festival, de grote vraag was hoeveel bezoekers er zouden komen. Gelet op het eenmalige en vrij toegankelijke karakter en de bijzondere locatie van het festival werd een grote aantrekkingskracht voorspeld. Om hier meer inzicht in te krijgen, werd op meerdere momenten publieksonderzoek gedaan naar onder andere de te verwachten bezoekersaantallen, de verblijfsduur en vervoerswijzen. Aanvullend werden bezoekersscenario's opgesteld met bijbehorende beheersmaatregelen. Uit het publieksonderzoek bleek een groot animo voor het bezoeken van ‘Op de Ring!’.

Circa 680.000 mensen hadden de intentie om erheen te gaan. Van die belangstellenden kwam 60% van buiten de regio. Dit aantal lag veel hoger dan wat het evenemententerrein en de vervoerspartijen aankonden. Daarnaast was het gewenst dat de overgrote meerderheid van de bezoekers uit Amsterdam zou komen. Vervolgens werkten alle binnen de projectorganisatie betrokken disciplines scenario's uit voor verschillende aantallen te verwachten bezoekers, inclusief beheersmaatregelen gericht op de manier van verplaatsen, de instroom, het verblijf en de uitstroom van bezoekers. Toen duidelijk werd dat het animo onder potentiële bezoekers wél heel groot was, werd door het opstellen van scenario’s (in dit geval met variaties in bezoekersaantallen) inzichtelijk wat de bandbreedtes

42

waren. De uitgangspunten ‘open en vrij toegankelijk’ stonden op gespannen voet met ‘veilig en beheersbaar’. Op grond van de resultaten uit het publieksonderzoek en de inzichten die de uitwerking van scenario’s hadden opgeleverd, koos de burgemeester in haar overleg met de veiligheidspartners (vijfhoek) in april 2025 voor de uitgifte van gratis toegangsbewijzen om het totale aantal bezoekers beheersbaar te houden en om te kunnen sturen op de spreiding in het openbaar vervoer en op het evenemententerrein. Ticketing Om toch zoveel mogelijk mensen de gelegenheid te bieden om ‘Op de Ring!’ te bezoeken, werd gekozen voor een ochtend- en een middag/avondshift. Een deel van het festivalterrein, vanaf de RAI tot het knooppunt Watergraafsmeer, was in de middag en avond zonder ticket toegankelijk. Dit deel had echter geen programmering en was alleen bedoeld om op te wandelen. Mobiliteit Om de stad bereikbaar te houden, werd een uitgebreid pakket aan mobiliteitsmaatregelen getroffen, waaronder de plaatsing van 600 verkeersborden en de inzet van 185 verkeersregelaars. Daarnaast werd stevig ingezet op bezoekers- en bereikbaarheidscommunicatie. De gemeente riep op om lopend of op de fiets naar ‘Op de Ring!’ te komen en had speciaal daarvoor voorzien in 66.000 extra fietsparkeerplekken. Hitte Een week voor aanvang van het evenement werd duidelijk dat het (zeer) warm zou worden op 21 juni.

Om die reden werd ervoor gekozen de lengte van de Fun Run te halveren en kwamen er extra voorzieningen voor de uitgifte van drinkwater, werd extra personeel ingezet voor het geval dat mensen onwel zouden worden en werd extra aandacht besteed aan communicatie richting bezoekers. Effectieve communicatie naar bezoekers en omgeving Dat de afsluiting van de Ring A10 flinke impact zou hebben op functioneren van de stad stond vast. Of dit met behulp van publiekscampagnes in voldoende mate beïnvloedbaar zou zijn, dat wisten we niet. Achteraf gezien zijn de on- en offlinecampagnes gericht op verminderd gebruik van de auto effectief geweest.

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

Datzelfde gold voor de inzet op omgevingsmanagement. Vanaf begin 2025 werden veel instellingen en bedrijven rondom de Ring, veelal door gebruikmaking van bestaande kanalen, geïnformeerd over wat het zou gaan betekenen. In sommige gevallen werd één-op één naar oplossingen gezocht om impact te mitigeren. Ook voor deze stakeholders is het festival ‘Op de Ring!’ zonder noemenswaardige problemen verlopen. Een andere belangrijke doelgroep in de communicatie waren de bezoekers. Een bijkomend voordeel van tickets was dat dit extra mogelijkheden bood voor gerichte communicatie. Bezoekers werden in de laatste weken met name geïnformeerd over het programma (wat kunnen ze waar verwachten?) en over de hitte. Ten aanzien van beide onderwerpen bestaat de indruk dat bezoekers met de juiste verwachtingen naar het festival toekwamen, hetgeen heeft bijgedragen aan een positieve beleving en beheersbare dag. Het festival maakte duidelijk dat de forse inzet op omgevingsmanagement en de communicatie richting Amsterdammers (thuisblijvers en bezoekers) over wat zij konden verwachten noodzakelijk is voor een goed en veilig verloop van een evenement. De publiekscommunicatie over gedragsbeïnvloeding werkte goed. Dit leidde tot minder verkeer, betere spreiding en zelfredzaamheid van bezoekers. De resultaten op de website en sociale media (o.a. miljoenen views en sterke interactie) waren indrukwekkend.

Tegelijkertijd zorgden ticketingproblemen en -klachten voor teleurstelling. Vrijwilligers Zoals veelal gebruikelijk bij grote publieksevenementen was de betrokkenheid van vrijwilligers essentieel. In aanloop naar het evenement bleken ruim 500 enthousiaste vrijwilligers nodig te zijn. Het ervaren bureau Eventmakers faciliteerde de werving en de coördinatie. Begin juni werden de geselecteerde vrijwilligers uitgenodigd in OBA Oosterdok voor een informatiebijeenkomst. Er was rekening gehouden met interesses en ervaring in een specifieke functie, zoals bijvoorbeeld van die van city host of host toegankelijkheid voor het ondersteunen van bezoekers met een beperking. Ook was er een speciale vrijwilligers-app beschikbaar met praktische informatie. Op de dag van het evenement meldden de vrijwilligers zich bij één van de aanmeldlocaties. Vervolgens gingen zij

aan de slag op de aangewezen locaties. De vrijwilligers ontvingen herkenbare kleding en, afhankelijk van hun planning, een lunch of avondmaaltijd. Het verloop van het festival De dagen voorafgaand aan het evenement waren op diverse locaties als productie-hubs ingericht, waar crew en materiaal werden verzameld om de daadwerkelijke opbouw in zo kort mogelijke tijd te kunnen uitvoeren. Op vrijdag 20 juni werd het traject tussen de S102 (nabij de Coentunnel) en de S113 (nabij de Zeeburgertunnel) kort na de spits binnen twee uur afgesloten voor het wegverkeer. Vervolgens begon de minutieus geplande opbouwoperatie, die de hele nacht en vroege ochtend zou duren. En een dag later waren ±200 Amsterdamse culturele instellingen, gezelschappen, verenigingen en artiesten betrokken bij de uitvoering van een programma waarin de stad zich kon herkennen: De dag werd officieel afgetrapt met een Fun Run tussen de S113 en de S109. Ter hoogte van de Stadionweg werd getrouwd en was een tijdelijk bos aangelegd, dat de broodnodige verkoeling opleverde (tot wel 17 graden). Verspreid over het terrein waren diverse podia, op de A10-West werden modeshows en workshops gehouden. Ook was er volop gelegenheid om te eten en te drinken. Circa 220.000 bezoekers, waarvan meer dan 75% afkomstig was uit Amsterdam, genoten uiteindelijk van het evenement.

De aanwezigen hadden zich goed voorbereid op de drukte en hitte, dankzij de overwegend ontspannen sfeer waren bezoekers tot het einde toe vrolijk gestemd. Voor een succesvol verloop van ‘Op de Ring!’ zetten 6.900 mensen, zowel professionals als vrijwilligers, zich in. Zo heeft de politie op de dag van het festival 585 mensen ingezet en hebben 517 vrijwilligers geholpen. Het festivalterrein was afgeschermd met 15 kilometer hekwerk en had 11 entrees. Rondom deze entrees stonden in totaal 344 waterpunten. De sectorscheidingen, die omwille van de bereikbaarheid waren ingesteld, bleken niet nodig te zijn. Amsterdam was voldoende toegankelijk en de nooden hulpdiensten konden zonder problemen hun werk doen. De NS en het GVB hadden genoeg capaciteit voor het extra aantal reizigers. Hetzelfde gold voor de stations. Er was aanvullend openbaar vervoer, maar dat hoefde niet te worden ingezet. Bezoekers kwamen en vertrokken 43

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

gespreid. Daardoor was er slechts in beperkte mate sprake van wachttijden bij enkele entrees. Ook het ‘leegvegen’ van het terrein tussen 14:00 en 15:00 uur verliep soepel. Door de grondige voorbereiding, een brede betrokkenheid vanuit vele organisaties en stevige inzet op veiligheid, mobiliteit en communicatie, verliep de dag uiteindelijk beheersbaar. De op voorhand uitgewerkte scenario’s op gebied van drukte, het risico van inklimmen en de voorspelde hitte zijn gedurende de dag van nut geweest. De combinatie van drukte en hitte maakte dat op sommige punten zoals bij het podium van Kris Kross Amsterdam maatregelen moesten worden getroffen, waardoor de situatie beheersbaar bleef. Dat gold ook voor enkele omliggende stations. Aan het begin van de avond werden, vanwege hekkenklimmers en spoorlopers, een aantal maatregelen genomen bij een populair podium, zoals het tijdelijk stilleggen van de muziek. Na inzet van politie bleken de situaties rond de hekken en het spoor weer onder controle en kon het feest doorgaan. Toegankelijkheid In de voorbereiding voor het festival ‘Op de Ring!’ kreeg toegankelijkheid nadrukkelijk de aandacht. Het festival was gratis toegankelijk met een digitaal ticket. Voor Amsterdammers die digitaal minder vaardig zijn, werden fysieke tickets verspreid via maatschappelijke organisaties zoals Cybersoek, De Regenboog Groep, Voedselbank en Stichting SINA.

gehandicaptenparkeerplaatsen bij de entree, maar wel drop-off plekken en taxistandplaatsen op korte afstand. Bij het onderdeel Aan Tafel Op de Ring aten Amsterdammers samen. Use.space bracht donateurs uit de vastgoedsector samen, waardoor 820 klanten van de Voedselbank hier gratis aan konden deelnemen. Uitdagingen De grote onzekerheden, de complexiteit en grootte van de organisatiestructuur en de samenwerking tussen zoveel partijen met ook verschillende belangen leidden soms tot onduidelijkheden en vragen. Duidelijkheid over ieders rol en respect, goede informatievoorziening aan iedereen in de projectorganisatie en op elk moment begrip over waar we staan en wat de volgende stap is, waren sleutelfactoren. Gaandeweg het proces groeide het begrip en de afstemming. Cruciaal is een projectorganisatie met een heldere rol- en taakverdeling, mandaat en goede onderlinge informatie-uitwisseling. Daarnaast is het belangrijk om te zorgen voor een gezamenlijk startpunt met alle sleutelpartijen die nodig zijn in de voorbereiding en uitvoering. De ervaring die in 2025 is opgedaan bij evenementen, waaronder Op de Ring, wordt betrokken bij de aanscherping van de werkwijze bij grote open en vrij toegankelijke evenementen. Hierbij wordt onder andere gekeken naar hoe de samenwerking met interne en externe partijen kan worden geoptimaliseerd.

Fysieke toegankelijkheid werd ondersteund met voorzieningen zoals rolstoelplatforms, prikkelarme ruimtes, toegankelijke toiletten, een muziektolk en een

De factor ‘aantal bezoekers’ was een heel belangrijke, maar niet de enige onzekere factor in de voorbereiding. Want hoe groot zou het animo zijn om mee te doen in de programmering? Was de Amsterdammer wel bereid de

sensorische dansvloer. Hulphonden waren toegestaan en bij de entrees stonden hosts. Op verzoek van Cliëntenbelang Amsterdam was de communicatie over hulpmiddelen aangescherpt. Ook was uit gesprekken met deze organisatie naar voren gekomen dat voor het verkrijgen van consumpties verlaagde barren een

auto te laten staan? Hoeveel mensen konden terecht in het OV en op de stations? Hoe kwetsbaar was het asfalt? Het kostte gedurende de voorbereiding veel tijd om op dit soort vragen antwoorden te krijgen. Terugkijkend op de organisatie en het verloop kan worden geconstateerd dat het vaststellen van uitgangspunten en het opstellen van

waardevolle aanvulling zouden zijn geweest.

scenario’s essentieel zijn bij grootschalige gebeurtenissen.

Het festivalterrein kende uitdagingen door lange afstanden en steile op- en afritten. Alternatief vervoer op het terrein was niet mogelijk, met uitzondering van

Gepaste trots Terugkijkend naar het festival is het gevoel van ‘Op de

golfkarren bij Trouwen Op de Ring. Er waren geen

44

Ring!’ samen te vatten in drie kernwoorden: Intens, Uniek, Trots. Het festival was ongekend en uniek. Dit had te maken met de omvang: het aantal bezoekers, de

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

grootsheid, de afsluitingen en de verkeersimpact. Maar ook met vernieuwing: lef, diversiteit, bijzondere initiatieven, een onbekend evenemententerrein en de creatieve invulling. De sfeer was positief, de stad bleef bereikbaar en innovatieve onderdelen (zoals het Bos op de Ring en Diversity Fashion Week) werden breed gewaardeerd en droegen bij aan de unieke beleving en uitstraling van het evenement. ‘Op de Ring’ heeft daarmee laten zien wat lef, ambitie en samenwerking kunnen opleveren en zal nog lang herinnerd worden als een iconisch hoogtepunt van het jubileumjaar. Er is door veel mensen lang en hard gewerkt aan een idee dat groot en ambitieus was en dat op de langste dag van het jaar werkelijkheid werd. Dat betrokken partijen hierbij de grondhouding houden van “we kunnen het, we gaan het mogelijk maken” was noodzakelijk en maakte het werkbaar. De after-movie van het festival ‘Op de Ring!’ is via deze link te bekijken.

45

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

46

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

De 750ste verjaardag Portefeuille college:

Burgemeester, college

Programmalijn: Thema: Aansluiting uitgangspunten:

Programmalijn-overstijgend • Het verleden • De toekomst • Samen maken we de stad Samen vieren (Lokaal) jong talent stimuleren • Blijvende nalatenschappen • Nieuwe verbindingen

Hoe vier je, na een intens jaar met honderden initiatieven, na een groots Openingsconcert, een spectaculair festival

750ste verhaal van 750xAmsterdam werd onthuld als een open venster, symbool voor het feit dat er altijd nog

op 15 kilometer Ring A10 en een jubileumeditie van SAIL nog de daadwerkelijke 750ste verjaardag van Amsterdam? De verjaardag zou immers vallen op een maandag, net na de herfstvakantie en daags na ADE. En als we het jubileumjaar Amsterdam 750 ‘groots’ zouden vieren, dan mocht de verjaardag zelf daar toch zeker niet voor onderdoen? Met die context scherp op het netvlies kon de puzzel worden gelegd.

genoeg verhalen over verleden, heden en toekomst verteld kan worden.

Monday blues Gedurende het jubileumjaar bleek dat er veel animo was om rondom de verjaardag initiatief te ontplooien, maar dat de maandag daarin als obstakel werd ervaren. Daarom werd gekozen om de laatste 75 uur van het jubileumjaar, inclusief het weekend, te markeren en daarmee initiatiefnemers de mogelijkheid te bieden om in die periode hun activiteit, met focus op de stad en haar inwoners, uit te voeren. De grote dag De verjaardag zelf werd officieel ingeluid met 75 meter taart op de Dam, aangeboden door de Bijenkorf, Grand Hotel Krasnapolsky en de ondernemers verenigd in de BIZDam. De taart werd, onder grote belangstelling van toegestroomde Amsterdammers en media, aangesneden door burgemeester Halsema, waarbij de stromende regen niemand leek te deren. Van daaruit gingen burgemeester en wethouders de stad in om op tal van locaties taart uit te delen. Verhalenfestival Op vrijdag 24 oktober, in het weekend voorafgaand aan de 750ste verjaardag, opende de burgemeester in de OBA/Oosterdok het onderdeel ‘75 uur’ met het verhalenfestival Amsterdam Vertelt. Tijdens het evenement passeerden verschillende verhalenvertellers de revue. Het

In samenwerking met 750xAmsterdam werd op 27 oktober in sociëteit de Kring ook de tentoonstelling ‘750 Amsterdammertjes’ feestelijk geopend door journalist Leonard Ornstein. Kunstenaar Anne Stooker maakte 750 aquarellen van de iconische Amsterdammertjes (paaltjes) die één-op-één verbonden werden met de 750 verhalen. De opkomst bij de opening was hoog. Een deel van de opbrengst uit de verkoop van de kunstwerken gaat naar stichting Het Vergeten Kind. Finale Grote Amsterdam Quiz Op zaterdag 25 oktober was de finale van de Grote Amsterdam Quiz in de Beurs van Berlage. Eerder in het jubileumjaar werden er op 76 locaties voorrondes gehouden. Tijdens de finale streden 65 teams om de titel Amsterdam-kenner van het jaar. De finale van De Grote Amsterdam Quiz werd live op AT5 uitgezonden en speelden Amsterdammers thuis mee. Heel Amsterdam Eet Gedurende het weekend werd Amsterdam 750 ook op 75 locaties in de stad gevierd met Heel Amsterdam Eet. Van ontbijt tot diner, van kookworkshops tot proeverijen. Het aanbod was net zo divers als Amsterdam zelf. Locaties werden feestelijk versierd door de organisatoren met onder andere Amsterdam 750 placemats, slingers en borrelprikkertjes.

In het Amsterdamse Bos konden bezoekers ontbijten met geiten, in het centrum verzorgden studenten een lunch voor ouderen en in stadsdeel West werden in een buurtrestaurant lange tafels neergezet waar buurtbewoners en jarigen konden genieten van een heerlijke lunch met muziek. Uit

47

EINDVERSLAG JUBILEUMJAAR AMSTERDAM 750

publieksonderzoek dat vlak na het weekend plaatsvond, bleek dat ongeveer 30% van de Amsterdammers goed bekend was met het evenement of ervan had gehoord. ADExAmsterdam750 Ook ADE werd betrokken bij ‘75 uur’. Om een stadsbreed programma te organiseren, werd van 22 t/m 27 oktober de volledige Friends-infrastructuur benut voor luistersessies, dance workshops, specials of een bijzondere, gratis te bezoeken sport- of culturele activiteit. 138 locaties deden mee. Er kwamen tienduizenden bezoekers op af. Naast de inzet van het Friends-netwerk, presenteerde ADE vanuit het Arts & Culture platform de serie ADE Arts & Culture x 750-specials. Op elke ADE-dag was een speciaal evenement geprogrammeerd op een iconische, culturele locatie in de stad waaronder het Planetarium van Artis, het Concertgebouw, Wereldmuseum en Skatecafé & Garage Noord. De serie was samengesteld om de diversiteit van Amsterdam te vieren en weerspiegelt de verbinding en community spirit die ADE en de stad zo bijzonder maken. Het programma ‘75 uur vieren’ werd meegenomen in de laatste campagne van het jubileumjaar. Om de zichtbaarheid en de communicatie verder te vergroten, is samengewerkt met ADE. De 138 ADE Friends-locaties kregen custom artwork waarin de beeldmerken van ADE en Amsterdam 750 mooi samensmolten. Daarnaast kregen de ADE-vlaggen extra 750-wimpels voor de verbindende touch.

Taart op de Dam en Het Laatste Rondje Wie jarig is trakteert! Op de 750ste verjaardag van Amsterdam heeft de burgemeester om 7:50 uur een 75 meter lange taart aangesneden op de Dam, aangeboden door De Bijenkorf i.s.m. Hotel Krasnapolsky en de BIZdam. Hieruit konden maar liefst 1.500 stukken taart worden gesneden. Honderden mensen stonden, ondanks harde wind en regen, in de rij, alles onder brede belangstelling van lokale, regionale en landelijke pers. Aansluitend vond Het Laatste Rondje plaats met het bijna voltallige college van burgemeester en wethouders. Op meer dan 25 locaties verspreid over de stadsdelen en in stadsgebied Weesp werd taart uitgedeeld. De Regenbooggroep, het Leger des Heils, het Emma

48

Kinderziekenhuis, een basisschool, het Leerorkest, een woonzorgcentrum, de Dierenambulance en vele andere organisaties zijn bezocht. In de middag gingen de ‘taartteams’ nog langs pleinen en winkelcentra om zoveel mogelijk Amsterdammers en bezoekers te verrassen. Er werden zo’n 10.000 taartjes op de verschillende locaties uitgedeeld. Ook werd aan de mensen in verpleeghuizen gedacht. Bewoners van 70 huizen kregen een heerlijk gebakje van Holtkamp Horeca om de verjaardag mee te vieren—in totaal nog eens 5.534 taartjes. Ook waren er vegan-, halalen koshervarianten beschikbaar. Ook partners vierden mee Als trotse partner van het jubileumjaar versierde het GVB alle bussen en trams met 750-vlaggetjes op de voertuigen. Reizigers werden bij het uitstappen ‘Een fijne verjaardag van de stad gewenst’, vlak voor de bekende mededeling om niet vergeten in-en-uit te checken. AT5 deed als mediapartner de hele dag live verslag van alle activiteiten in de stad. Wie jarig is, krijgt cadeaus De negen kennispartners van Amsterdam 750 overhandigden samen acht ‘kenniskasten’ aan wethouder Mbarki. Een cadeau dat benadrukte hoe zij zich inzetten voor kennisuitwisseling in Amsterdam en onderlinge samenwerking bij het opleiden van jong talent. Het ontwerp van de acht ’kenniskasten’, één voor ieder stadsdeel en stadsgebied Weesp, is vervaardigd door studenten van het Hout- en Meubileringscollege.