Definitief verslag OZA 230208

Gemeente Amsterdam Raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Raadscommissieverslag, 8 februari 2023

Vergadering

Openbare vergadering van de Raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding Vergaderdatum Woensdag 8 februari 2023 van 09.00 tot 12.56 uur in de Willem Kraanzaal Verslag vastgesteld op: Woensdag 8 maart 2023 Voorzitter: het lid Nanninga Portefeuillehouders: wethouder Moorman, wethouder Rijxman Commissiegriffier: K. van Klooster, N. Bakkali Verslaglegging: M. Kuiper (Notuleerservice Nederland) Aanwezige commissieleden: Ahmadi (BIJ1), Bons (BIJ1), Boomsma (CDA), Didderen (Partij voor de Dieren), Von Gerhardt (VVD), Haijen (SP), Hakiki (DENK), Hoogtanders (VVD), De Jong (JA21), Van Laake (Volt), Molema (JA21), Van Pijpen (GroenLinks), Rooderkerk (D66), Runderkamp (PvdA), Yemane (GroenLinks), Wehkamp (D66), Williams (D66) Afwezige commissieleden: de leden Bouhassani en Alberts Overige aanwezigen:

ALGEMEEN GEDEELTE 1. a. Opening De VOORZITTER opent de vergadering om 09.00 uur en heet iedereen welkom. Zij stelt vast dat er een quorum is. b. Mededelingen De VOORZITTER merkt op dat het lid Bouhassani zich heeft laten afmelden. Het lid HAIJEN meldt dat zijn college Alberts wegens ziekte afwezig is. Wethouder MOORMAN doet de volgende mededelingen.  Naar aanleiding van een toezegging aan het lid Williams met betrekking tot het rapport Onmacht is er contact opgenomen met het Jeugdplatform. Dat reageerde positief. Bekeken wordt hoe het verder in het proces betrokken kan worden.  Eerder heeft zij geïnformeerd over de wachtlijst van dertig leerlingen voor ISK op het Mundus College. Inmiddels is die wachtlijst opgelost. Wethouder RIJXMAN doet de volgende mededelingen.  Het lid De Jong vroeg een nadere onderbouwing voor huisartsen in Amsterdam. De uitstroom van Huisartsen Amsterdam en partners gaf aan dat het aantal huisartsen en de spreiding daarvan momenteel voldoende is en dekkend. Haar bevoegdheden zijn hierbij maar beperkt. Toch zal de gemeente bekijken wat ze kan doen, wat gebeurt via Amsterdam Vitaal en Gezond. Daarbij wordt gekeken naar de spreiding van plaats van huisartsen, welke maatregelen positief bijdragen, het vestigingsklimaat en meer vormen van intense begeleiding van bijvoorbeeld studenten. Zij

1

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023



OZA

beschouwt hiermee de toezegging op de termijnagenda Zorg van 12 oktober jl. als afgedaan. Zij biedt aan het lid Runderkamp haar excuus aan, want de brief met betrekking tot Meedoen zonder beperkingen had al verzonden moeten zijn. Zo snel mogelijk na deze vergadering zal die verstuurd worden. De vraag van het lid Runderkamp op 2 november was of de aanbeveling om ondersteuning aan jongeren met een beperking via Cliëntenondersteuning Wmo kan worden opgevolgd. Amsterdam financiert deze vorm van onafhankelijke cliëntenondersteuning en biedt die aan via de aanbieders MEE, Amstel en Zaan. Cliëntenbelang Amsterdam biedt ook deze ondersteuning aan, die voor jongeren gratis is. MEE, Amstel en Zaan en Cliëntenbelang hebben inmiddels veel expertise opgebouwd in de onafhankelijke advisering van jonge en oude Amsterdammers met een fysieke beperking, licht verstandelijke beperking, een chronische ziekte, psychische kwetsbaarheid of een vorm van autisme. Het buurtteam en het OKT verwijzen Amsterdammers door naar onafhankelijke cliëntenondersteuning.

De heer RUNDERKAMP ziet die brief graag tegemoet. Wethouder RIJXMAN vervolgt haar mededelingen.  Zij zou voor het lid Runderkamp nog terugkomen op Dokters van de Wereld. Er komt ook daarover nog een brief naar de commissie. Dokters van de Wereld heeft 80.000 euro incidentele subsidie gekregen van het college voor een medische post. De totale begroting voor de medische post bedraag 165.000 euro. De rest van de kosten worden betaald via donaties en het GAK. Daarover gaat het ook in de brief. De heer RUNDERKAMP vraagt waarom die subsidie wordt verleend vanuit MO, en niet vanuit Zorg. Hij vraagt de wethouder daarop in haar brief te reflecteren. Wethouder RIJXMAN zegt dat toe. c. Vaststellen agenda De VOORZITTER herinnert aan het besluit in de vorige vergadering om de agendapunten 9, 10 en 11 over Hulp in de Huishouding gevoegd te behandelen. Het lid Rooderkerk heeft voorgesteld om de punten 4 en 12, die gaan over het lerarentekort, ook gevoegd te behandelen. Zij constateert dat de commissie daarmee akkoord gaat. Het lid Yemane heeft gevraagd om agendapunt 7 af te voeren. Zij vraagt of er leden zijn die het woord willen voeren bij agendapunt 7. Het lid WILLIAMS wil graag het woord voeren bij agendapunt 7. De VOORZITTER concludeert dat agendapunt 7 toch behandeld wordt. Met inachtneming van het voornoemde wordt het verslag conform vastgesteld. d.

Conceptverslag van de openbare vergadering van de raadscommissie OZA d.d. 18 januari 2023 en het conceptverslag van de vergadering van 14 december 2022 Met een verwerkte opmerking van het lid Hakiki van DENK wordt het verslag van 14 december 2022 conform vastgesteld. Het verslag van 18 januari 2023 wordt zonder wijzingen vastgesteld. e. Termijnagenda, per portefeuille

2

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

Er worden geen vragen gesteld. f. TKN-lijst De VOORZITTER maakt melding van de volgende verzoeken voor bespreking op de vergadering van 8 maart a.s. De motivatie is gepubliceerd in de dagmail.  TKN-2 op verzoek van het lid Hakiki van DENK.  TKN-3 op verzoek van het lid Hakiki.  TKN-7 op verzoek van de leden Van Pijpen en Runderkamp van resp. GroenLinks en PvdA.  TKN-8 op verzoek van het lid Wehkamp van D66.  TKN-9 en -10, gevoegd te behandelen, op verzoek van de leden Van Pijpen, Wehkamp en Runderkamp.  TKN-6 op verzoek van het lid Van Pijpen, maar pas voor de vergadering na de technische sessie over informatie in de bestuursrapportage 2022. Vanmiddag prikt wethouder Rijxman met de mensen van Zorg een datum voor die technische sessie. Zij constateert dat de commissie hiermee akkoord gaat. g. Ingekomen stukken stadsdeelcommissies Er zijn geen stukken binnengekomen. INHOUDELIJK DEEL 2. a. Opening inhoudelijk gedeelte De VOORZITTER opent het inhoudelijk gedeelte van de vergadering. b. Inspreekmoment publiek Bij agendapunt 2b E. VAN NOORT spreekt namens de NoordAs, een actiegroep voor mensen met kopzorgen door geldzorgen. Ook staat zij hier namens Tineke en Lenie, die in een scootmobiel zitten en hier niet kunnen komen. Door opstartproblemen geeft het hun veel te veel stress om hier te komen. Zij hadden dit verhaal moeten vertellen, maar dat lukt dus niet.

Daarom beschrijft zij nu hun ervaringen. In september kwam Tineke tot de ontdekking dat ze niet meer met de RMC naar het ziekenhuis kan. Dat was het laatste restje zelfstandigheid dat haar uit handen werd genomen. Haar familie en vrienden staan altijd al voor haar klaar, zegt Tineke. Zij wil ze niet belasten met de ziekenhuisbezoeken. Zij is heel dankbaar voor de RMC, maar dit snapte ze niet. ‘Voor het zittend ziekenvervoer naar het ziekenhuis kunt u bij uw zorgverzekering vragen naar de mogelijkheden’. Deze zin komt uit de informatiebrochure van de gemeente Amsterdam ‘Tips voor zelfstandig reizen met het openbaar vervoer’ die bijgevoegd was bij de brief van de Wmo-helpdesk. De RMC heeft een nieuw contract met de gemeente. De missie ‘Mobiliteit is Vrijheid’ staat dik gedrukt in de folder. Maar niet voor dat wat noodzakelijk is. Voor doktersafspraken word je doorverwezen naar je ziektekostenverzekeraar. In de folder van RMC ‘Aanvullend openbaar vervoer in Amsterdam’ die Tineke eind augustus kreeg, staat dat het AOV niet bedoeld is voor vervoer naar werk, school, of medische afspraken. Voor medische afspraken geldt als eerste het zittend ziekenvervoer van de zorgverzekeraar. Dus belde Tineke met Zilveren Kruis, waar ze een collectieve zorgverzekering heeft.

Hoe kwam ze bij het ziekenhuis? Zilveren Kruis vroeg of zij daarheen wilde voor dialyse, of dat ze slechtziend was aan beide ogen, of kanker had en chemo kreeg. Dat was niet het

3

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

geval. ‘Dan komt u niet in aanmerking voor een vergoeding!’ Maar hoe moest zij er dan komen? In oktober belde ze de klantenservice van de RMC. Daar kreeg ze te horen dat het inderdaad niet de bedoeling was om de RMC te gebruiken voor je rit naar het ziekenhuis. Als het niet vergoed werd door haar zorgverzekering, moest ze eerst vrijwilligersorganisaties benaderen. Als dat echt niet lukte, dan reed de RMC in het ergste geval alsnog. Men kon echter niet garanderen voor hoe lang dat nog gebeuren kon. Later heeft Tineke nog een keer gebeld, gewoon om te proberen of het lukte. Toen kon ze opeens wél gebracht worden. Hoezo? Ze kreeg te horen dat die regel tot nader order opgeschort was. Hoe weet je nu waar je aan toe bent? De RMC vervoert stilletjes al die tijd de klanten naar het ziekenhuis, terwijl duidelijk was verteld dat dat niet meer kon. Zoals Lenie zegt: ‘Wij zijn de gekken die dit uit gaat naar zoeken, maar zoveel mensen, en ikzelf ook, kunnen niet eens begrijpend lezen.’ Dan aanvaard je maar gewoon wat er gezegd wordt. Er moet een nieuwe brief komen naar alle klanten van RMC waarin duidelijk wordt gezegd dat je wél naar het ziekenhuis wordt vervoerd, ook als je buiten de categorieën van het zittend ziekenvervoer valt. Wat is de commissie van plan om hieraan te doen? C.

VAN MELLE spreekt op persoonlijke titel over hetzelfde onderwerp en is betrokken bij de werkgroep mobiliteit van de NoordAs. Zijn halve leven is hij al bezig met ziekenvervoer. Dat komt omdat zijn vrouw een Canta heeft; dus eigenlijk is zij de vervoerder. Mocht die een keer uitvallen, dan zijn ze aangewezen op het ziekenvervoer. Dan bel je meestal de RMC, die gecontracteerd is door de gemeente. De Wmo-mensen kunnen daar dan mee reizen, als ze een pasje hebben. Dat lijkt op papier makkelijk, maar valt tegen in de praktijk. Je moet dan een aantal vragen beantwoorden, zoals of je chemo krijgt. Zo niet, dan word je doorverwezen naar de vrijwilligersorganisaties. Hij sprak een RMC-bestuurder aan die ergens zat te wachten en vroeg hoe het zat met het ziekenvervoer. Zijn antwoord was dat het er eigenlijk op neerkomt dat je ergens op zoek gaat. Het loopt op rolletjes, maar je moet wel een goede smoes hebben. In september heeft hij dit probleem gedeeld met wethouder Moorman, die dit door zou geven aan wethouder Rijxman. Dat is gebeurd. Ook een aantal ambtenaren is op de hoogte. Dat is heel fijn, maar het heeft in de praktijk niet veel veranderd. Met veel moeite is hij er nu achter gekomen wat het beleid inhoudt, maar hoeveel mensen weten dit? De gemeente probeert dit ziekenvervoer kwijt te raken aan de zorgverzekering, maar die aarzelt blijkbaar ook.

Deze mensen mogen niet tussen wal en schip vallen. Het lid DE JONG vraagt of het zittend vervoer wel gebruikt kan worden als je doet alsof je op bezoek gaat in een straat vlak bij het ziekenhuis. C. VAN MELLE bevestigt dat. Je moet dan niet het ziekenhuis noemen, maar een straatje in de buurt. Dan moet je wel lopen, dus het werkt eigenlijk niet. Bij agendapunt 11 D. LIVIDIKOU spreekt namens Cliëntenbelang Amsterdam. Zij merkt op dat de wachttijden voor Hulp bij het Huishouden in Amsterdam veel te lang zijn. De wachtlijsten blijven groeien. In het programma Kassa van 28 januari bleek dat de gemeente Amsterdam hierbij koploper is. Kwetsbare Amsterdammers die deze hulp hard nodig hebben, moeten vaak maanden, soms jaren, wachten totdat ze aan de beurt zijn. En dit terwijl mensen vaak pas om hulp vragen als het echt niet meer gaat. Een buurtteammedewerker vertelde haar afgelopen week over een echtpaar van in de negentig. De man is ernstig ziek en ze hebben na anderhalf jaar nog steeds geen huishoudelijke hulp. Deze mensen slapen al anderhalf jaar onder hetzelfde beddengoed en kunnen hun kleding niet wassen. De situatie in Amsterdam is onhoudbaar geworden. Cliëntenbelang Amsterdam wil graag iets aan deze situatie doen.

Om deze reden heeft zij samen met een grote groep buurtteammedewerkers, zorgaanbieders en andere professionals in beeld gebracht wat de gevolgen zijn van deze wachtlijst voor kwetsbare Amsterdammers. Er zijn mogelijke kansen en oplossingen verkend. Dit is verwerkt in een manifest dat zij vandaag zal aanbieden.

4

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

De wachtlijst voor Hulp bij het Huishouden is het gevolg van financiële en beleidsmatige keuzes van de gemeente, zoals de instroombeperkingen en de budgetplafonds. Hulp bij het Huishouden is alleen nog beschikbaar voor mensen die aan strikte urgentiecriteria voldoen. De buurtteammedewerkers en casemanagers zien schrijnende gevallen van verwaarlozing. Soms pakken ze noodgedwongen zelf huishoudelijke taken op. Daaraan moet iets gedaan worden. De aanbesteding Hulp bij het Huishouden heeft deze problemen in het afgelopen jaar verder versterkt. Cliënten zijn hun vertrouwde hulp kwijt en zorgmedewerkers zijn vertrokken. De personeelstekorten bij de aanbieder zijn een grote zorg. Je ziet schrijnende problemen, maar er zijn ook welwillende organisaties die bij willen dragen aan een oplossing. Hulp bij het Huishouden is een basisvoorwaarde om mensen langer thuis te laten wonen. De gemeente Amsterdam bespaart geld aan de voorkant door middel van een wachtlijst. Maar aan de achterkant worden hoge kosten gemaakt. Buurtteammedewerkers zijn vele uren kwijt om hulp te zoeken voor mensen en om pgb-aanvragen in te dienen. Overbelaste mantelzorgers vallen uit. Mensen dreigen uit huis te raken, omdat ze thuis geen hulp hebben. Hiervoor betaalt iedereen samen de rekening.

In het manifest komt zij met aanbevelingen die ze graag gezamenlijk uitwerkt in een actieplan om de wachtlijst bij Hulp bij het Huishouden aan te pakken. Zij hoopt dat de gemeente de regie wil pakken en een brede taskforce wil vormen met vertegenwoordigers van de zorgaanbieders, de buurtteams, thuiszorgmedewerkers, cliënten en andere betrokkenen. Cliëntenbelang Amsterdam werkt graag mee om ervoor te zorgen dat alle kwetsbare Amsterdammers die recht hebben op huishoudelijke hulp, die ook krijgen. Zij biedt aan de voorzitter en de wethouder een exemplaar aan van het manifest. Voor de commissieleden ligt er ook een exemplaar klaar. Het lid VAN PIJPEN begrijpt dat de urgentiecriteria te scherp zijn. Maar is het duidelijk wat die urgentiecriteria dan zijn? Zijn er mensen die er wél binnen vallen? D. LIVIDIKOU antwoordt dat de instroomcriteria, zoals voor bestaande cliënten die overgedragen moeten worden en voor nieuwe cliënten die met spoed hulp nodig hebben, op de website van de gemeente staan beschreven. Voor de nieuwe cliënten geldt het criterium dat een patiënt terminaal moet zijn. Maar er zijn ook criteria die voor verschillende interpretaties vatbaar zijn, zoals of mensen nog in staat zijn een maaltijd te bereiden of dat ze nog thuis kunnen blijven wonen.

Zij merkte dat er heel veel onduidelijkheid en frustratie bestaat over de toepassing van de criteria, omdat bijvoorbeeld een revalidatiecentrum zegt dat het iemand heeft die met spoed hulp nodig heeft, terwijl de zorgaanbieder zegt dat die persoon niet binnen de urgentiecriteria valt. Het komt ook voor dat een buurtteammedewerker de situatie anders inschat dan de zorgaanbieder. Het gevolg van deze onduidelijkheid is dat heel veel mensen de hulp niet krijgen. Het lid WEHKAMP merkt op dat er ook mensen zijn die zelf hulp zouden kunnen regelen. Daarmee worden ook huistafelgesprekken gevoerd. Ook op die manier kan de wachtlijst korter worden. Hoe kijkt mevrouw Lividikou daartegenaan? D. LIVIDIKOU weet niet hoeveel mensen op de wachtlijst staan die eigenlijk niet met spoed hulp nodig hebben, of alternatieven hebben. Buurtteammedewerkers vinden het heel lastig om die gesprekken te voeren. Zij zijn de boodschappers die mensen zeggen dat er geen hulp beschikbaar is. Vaak gaan ze dan op zoek naar alternatieven, zoals pgb aanvragen. Zij zeggen dat de meest kwetsbare mensen geen pgb-aanvraag kunnen doen. Misschien gaat er dan uiteindelijk ook weer tijd naar mensen die inderdaad ook andere mogelijkheden hebben. Dat is heel goed. Maar buurtteammedewerkers zijn dus heel veel tijd kwijt om op allerlei manieren hulp te organiseren voor mensen die daarop recht hebben.

Het lid WEHKAMP merkt op dat de mensen er sowieso recht op hebben. Het gaat erom dat mensen die het eerder nodig hebben, eerder aan de beurt zijn dan mensen die dat kunnen het zelf regelen.

5

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

D. LIVIDIKOU antwoordt dat mensen die zorg nodig hebben, die ook zouden moeten krijgen. Zij denkt dat ook mensen met een hoger inkomen gebaat kunnen zijn bij goede huishoudelijke zorg. Dat is beter dan dat ze die zwart moeten organiseren. Je zou daarover met de buurtteammedewerkers en de organisaties daaromheen in gesprek moeten gaan om te kijken hoe het in de praktijk uitpakt. Het lid HOOGTANDERS krijgt signalen van hulporganisaties dat soms verschillend door organisaties wordt omgegaan met de toewijzingscriteria. Krijgt mevrouw Lividikou ook dat soort signalen? D. LIVIDIKOU antwoordt dat zij die signalen ook krijgt. Buurtteammedewerkers moeten, als ze iemand willen helpen, soms lang zoeken naar een organisatie die plek heeft. Soms is er, in verband met de urgentiecriteria, wel de mogelijkheid tot hulp en in andere gevallen niet. Dit is een onderwerp dat heel veel is besproken, met name de frustratie over de onduidelijkheid rondom de urgentiecriteria. Het lid HAKIKI was ook zelf aanwezig bij die bijeenkomst, waarbij ze veel mensen heeft gesproken, onder andere van de buurtteams. Zij vraagt of mevrouw Lividikou na die dag nog meldingen heeft gekregen in verband met discriminatie in de zorg. D. LIVIDIKOU antwoordt dat zij geen concrete meldingen heeft gekregen over discriminatie in de zorg.

Wel kwam bij die bijeenkomst duidelijk het gebrek aan waardering naar voren voor mensen die werkzaam zijn als huishoudelijke hulp. Het lid HAIJEN vroeg zich na lezing van het manifest af of de wachtlijst nog niet centraal wordt bijgehouden. Het lijkt toch logisch dat je de meest schrijnende gevallen als eerste wilt helpen? D. LIVIDIKOU kent de details niet. Tot nu toe moesten mensen zich aanmelden bij een zorgaanbieder. Buurtteammedewerkers gaan als iemand met spoed binnenkomt bij verschillende aanbieders kijken waar diegene geholpen kan worden. Tijdens de bijeenkomst kwam de wens naar voren om dat te centraliseren. Het lid BONS vraagt of er nog zorgaanbieders zijn die het werk doen, misschien net iets anders, maar wel in groot volume. Heeft de inspreker gesprekken met die organisaties? Welke zorgaanbieders zijn er en welke zouden eventueel kunnen aanhaken om de capaciteit te vergroten? D. LIVIDIKOU antwoordt dat men er naar aanleiding van de aanbesteding voor gekozen heeft om met veel minder zorgaanbieders te gaan werken. Bij de buurtteams zat wat dat betreft frustratie. Veel personeel is namelijk vertrokken omdat men werkte bij aanbieders die niet gegund zijn. Sommigen willen nu via een pgb werken als huishoudelijke hulp, maar niet meer in dienst bij een andere aanbieder.

Er was ook een aantal thuiszorgorganisaties bij de bijeenkomst dat geen huishoudelijke hulp leverde, maar andere diensten eromheen. Daar liggen misschien kansen om het meer bij elkaar te brengen en het beroep aantrekkelijker te maken. Het is goed om naast de organisaties die echt huishoudelijke hulp leveren ook met thuiszorgorganisaties daaromheen in de taskforce te kijken hoe je elkaar kunt helpen en versterken. De heer RUNDERKAMP merkt op dat men er in Utrecht voor heeft gekozen om de wachtlijsten te laten coördineren door de aanbieders zelf, vanuit de gedachte dat die dichter bij de cliënten staan. Hoe kijkt de inspreker daartegenaan? D. LIVIDIKOU vindt dat een punt dat samen uitgewerkt moet worden. Niet Cliëntenbelang Amsterdam moet met de oplossing komen, maar alle organisaties samen die vorige week de moeite namen om bij de bijeenkomst aanwezig te zijn. c. Actualiteiten Er zijn geen actualiteiten ingebracht.

6

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

d. Rondvraag Het lid BOOMSMA memoreert de perikelen rond het Sweelinck, dat eerst zou sluiten en na protesten toch weer openbleef. Hij vraagt hoe je ervoor kan zorgen dat er in de stad goed samengewerkt wordt tussen de schoolbesturen, waaronder de OSVO. Het gaat erom dat vraag en aanbod beter bij elkaar aan moeten sluiten. Dat was de inzet van de OSVO. Hij vraagt of de wethouder zicht heeft op de samenwerking tussen ZAAM en OSVO. Wethouder MOORMAN antwoordt dat ZAAM als grootste schoolbestuur in het vo van Amsterdam een belangrijk onderdeel is van de OSVO. Daarmee heeft ZAAM een belangrijke stem bij het maken van de agenda voor de strategische agenda, om te maken dat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. Over dit soort dingen zijn al jarenlang gesprekken gaande, tussen de wethouder en de gemeenteraad, maar ook tussen de OSVO en haar. Het proces zal de nodige tijd nemen, want zorgvuldigheid is zeer belangrijk. Het lid VAN PIJPEN heeft naar aanleiding van de insprekers een vraag over het vervoer. Zoals zij het begreep zou de verzekeraar volgens de regels moeten betalen, maar de RMC is door de gemeente ingeschakeld. De RMC voert de ritten op dit moment uit naar het ziekenhuis. Zij vraagt of dat officieel zo is geregeld en gemeld kan worden aan de Amsterdammers.

Kan je de RMC bellen als je naar het ziekenhuis moet? Wethouder RIJXMAN heeft naar aanleiding van de inspreker informatie opgevraagd bij de RMC. Deze informatie van de insprekers gaat haar aan het hart. De RMC blijkt voor alle behandelingen te rijden, behalve als het gaat om zittend ziekenvervoer voor nierdialyse en oncologische behandelingen. Meestal ga je dan met de taxi, waarover een afspraak gemaakt is met Zilveren Kruis. Voor alle andere situaties, zoals bij een visuele beperking of mensen die moeten revalideren, is het vervoer op orde. Zij zal zorgen dat er een brief over komt met alle details om alle onduidelijkheid op te lossen. Het lid VAN PIJPEN zou graag willen weten wat de rol van de verzekeraar is en hoe het overleg tussen de gemeente en de verzekeraar is om dit probleem in ieder geval niet op het bordje van de Amsterdammers te leggen. Dit is typisch een voorbeeld waar de schotten tussen de verschillende zorgregelingen in de weg zitten. Zij vraagt daaraan aandacht te geven in de brief. Wethouder RIJXMAN zegt toe dat zij dat zal betrekken in de brief. Voor zover zij weet, zouden zich geen ongewenste situaties moeten voordoen. Het lid HOOGTANDERS denkt dat het toe moet naar een vereenvoudiging. Het moet voor Amsterdammers duidelijk worden dat ze vervoerd kunnen worden, als dat nodig is, en wie ze daarvoor moeten bellen.

Wethouder RIJXMAN antwoordt dat zij geen informatie heeft dat er dingen niet goed gaan, behalve bij de genoemde uitzonderingen. Zij zal er in een brief op terugkomen. Het lid VON GERHARDT herinnert aan het gesprek over de open dagen bij de vorige vergadering. Bij een aantal scholen zaten de open dagen al vol. De open dagen zijn nu aan de gang. Hij vraagt een update te geven. Zijn de meeste problemen opgelost? Wethouder MOORMAN antwoordt dat dit een verantwoordelijkheid is van de scholen zelf, om ervoor te zorgen dat zo goed mogelijke informatie verstrekt wordt. Dat gebeurt online, via open dagen en via lesjesmiddagen. Een aantal scholen heeft aanpassingen gemaakt opdat zoveel mogelijk leerlingen geïnformeerd kunnen worden. Zo laat men in sommige gevallen minder groep 7-leerlingen toe, zodat er meer ruimte

7

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

ontstaat voor leerlingen van groep 8. In andere gevallen komt er één ouder mee in plaats van twee, of soms zelfs helemaal geen ouders. Het lid HAKIKI merkt op dat het RIVM tuberculose bij katten heeft geconstateerd. Men waarschuwt nu voor infecties die van dieren op mensen kunnen worden overgedragen. Zij vraagt hoe groot het gevaar daarvoor is in Amsterdam. Is de GGD erop voorbereid? Wethouder RIJXMAN zal daarop terugkomen. In haar wekelijkse ontmoetingen met de GGD heeft zij gemerkt dat men daar zeer alert is op dier-op-mensbesmettingen, zoals recent in verband met de vogelgriep. Ook andere ziektes zoals tuberculose worden zeer nauwkeurig in de gaten gehouden. Zij heeft geen enkele informatie dat dit probleem nu speelt, maar zal zich er nog extra in verdiepen. BESPREEKPUNTEN Onderwijs 3. Vaststellen de gebundelde wijzigingen van de Verordening op Lokaal Onderwijs Beleid Amsterdam 2019 (VloA 2019) ten behoeve van schooljaar 2023 - 2024 (VN2022-043159) De VOORZITTER licht toe dat dit een raadsvoordracht betreft. Het lid VON GERHARDT vindt het heel goed dat er veel geld naar de scholen wordt gestuurd. In het geval van het potje taal en ouderbetrokkenheid is het percentage naar beneden gehaald, zodat meer mensen er gebruik van gaan maken. Het is namelijk teruglopend. Hij vraagt hoe het mogelijk is dat het terugloopt.

Het is juist zo belangrijk om met de ouders aan de slag te gaan om de taal te leren. Op die manier worden ze ook betrokken bij het onderwijs aan hun kind. Wat kan gedaan worden om meer ouders te bereiken? Er zijn ontzettend veel subsidiepotjes en veel van dat geld gaat logischerwijs naar scholen met een wat zwaarder schoolgewicht. Maar door al die potjes krijgen sommige scholen wel heel veel geld. Ze maken het niet altijd volledig op, wat zonde is. Hij vraagt of het van al die verschillende potjes niet naar een systeem kan gaan met één algemene subsidie, passend bij wat een school nodig heeft. Op die manier kan beter gestuurd worden en wordt het geld misschien wel volledig gebruikt. Het lid ROODERKERK vraagt of het lid Von Gerhardt pleit voor een soort lumpsum vanuit de gemeente voor scholen. Het nadeel daarvan is dat er minder zicht komt op waar scholen aandacht aan besteden en waarvoor zij het geld gebruiken. Het lid VON GERHARDT antwoordt dat de gemeente sowieso kaders kan stellen. Er zijn momenteel heel veel potjes en een aantal scholen krijgt van elk potje heel veel geld, zonder dat men het geld op kan maken. Dat is zonde. Er moet gezocht worden naar de meest effectieve manier, zodat scholen het geld dat ze krijgen zo efficiënt mogelijk voor hun leerlingen in kunnen zetten.

Het lid ROODERKERK is het eens dat het geld zo efficiënt mogelijk moet worden ingezet, maar weet niet of dit de oplossing is. Het lid BOOMSMA leest in het programma taal en ouderbetrokkenheid de toelatingsdrempel wordt verlaagd naar 30% voor scholen. Dat minder ouders er gebruik van maken komt door corona. Hij vraagt hoeveel scholen er opnieuw in aanmerking komen voor deze subsidie, als de drempel verlaagd wordt. En wat doe je om stappen te zetten voor de andere scholen, waar blijkbaar ook minder ouders worden bereikt. Hoe ga je sturen? Verder vraagt hij in hoeverre de voorgestelde subsidieplafonds tot gevolg hebben dat aanvragen worden afgewezen. Hoe beoordeelt de wethouder dat? Worden de

8

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

plafonds inhoudelijk of puur financieel ingegeven? Is overwogen om voorrang te geven aan scholen met een hoge weging of problematiek? Wethouder MOORMAN antwoordt dat de bedoeling van de VloA, die inmiddels sterk vereenvoudigd is, is ervoor te zorgen dat de scholen die dat het hardste nodig hebben zoveel mogelijk worden ondersteund. Er is geen enkele wettelijke verplichting dat de gemeente dit soort middelen daadwerkelijk aan scholen beschikbaar stelt, maar het is wel noodzakelijk. Zij antwoordt het lid Rooderkerk dat er natuurlijk veel autonomie is in het onderwijssysteem, en men vindt het noodzakelijk dat de afwegingen gemaakt worden binnen de scholen, met de professionals. Tegelijkertijd vraagt de raad terecht om te sturen op een aantal belangrijke indicatoren. Daarom ook is zij wat verward door de vraag van het lid Von Gerhardt. Veel van wat in de VloA gezet wordt, is precies het gevolg van wat de gemeenteraad vraagt, namelijk om extra te ondersteunen. Vaak wordt ook gevraagd wat precies het effect ervan is. Je kunt het in een lumpsum zetten, maar dat is nog geen garantie dat het geld wordt opgemaakt. Wel verdwijnt daarmee het zicht op waaraan het besteed wordt. Het lid VON GERHARDT denkt dat de scholen daarmee op een goede manier om zullen gaan. De raad kan kaders stellen.

Het probleem nu is dat scholen van vele potjes geld krijgen dat ze niet in een jaar uit kunnen geven, en dat dat geld niet naar andere scholen kon gaan. Die kunnen er geen aanspraak op maken omdat de subsidie is overschreden. Het samenvoegen van subsidies komt alle scholen ten goede. Wethouder MOORMAN antwoordt dat het moeilijk is om een relatie te maken tussen het verstrekte geld en de effecten die je ermee wilt bewerkstelligen. Vaak gaat het daarover in verband met de kansenaanpak. Die relatie wordt nog moeilijker zichtbaar als de potjes samengevoegd worden. Zij begrijpt de wens om het geld doelmatig en doeltreffend te besteden. Dat aan het eind van het jaar geld terugvloeit omdat het niet aan het doel is besteed, zal altijd zo blijven. Dat is inherent aan subsidie. Het is belangrijk om het zo simpel mogelijk voor scholen te maken. Er zijn inderdaad veel potjes en soms is het ingewikkeld. Daarom is er subsidie voor scholen ter ondersteuning van de schoolleider, om het zo goed mogelijk bij de scholen aan te laten komen. Je moet steeds naar de VloA kijken om te zien of het simpeler kan. Zij is blij dat taal en ouderbetrokkenheid zoveel steun krijgt uit de raad. Als je niets doet aan de taalvaardigheid van de ouders, kan dat binnen gezinnen tot problemen leiden. De cursussen worden gelukkig goed bezocht. In coronatijd ontstond een dip, maar inmiddels is de groei terug.

Op sommige scholen is er een andere menging van populatie. Het aantal hoger opgeleide ouders in de stad neemt toe, waarmee de drempel verlaagt. Om de ouders toch toegang te geven tot de taal en ouderbetrokkenheidscursussen heeft het college gemeend het naar 30% te moeten halen. Overigens werken scholen hierop soms samen. Waar ruimte is, kunnen ouders van een andere school naar de ouderbetrokkenheidscursussen. Zij antwoordt het lid Boomsma dat zij niet weet hoeveel extra scholen erbij komen. Zij moet dat navragen en zal erop terugkomen. De VOORZITTER concludeert dat het onderwerp voldoende is besproken. Het kan voor een korte behandeling naar de raad. 4. Kennisnemen van de raadsbrief, monitor en onderzoeksrapport over het lerarentekort in het primair onderwijs (VN2023-003030) 12. Klassiek onderwijs en vaste docenten voor de klas verdwijnen in Amsterdam (VN2023-004156) Het lid ROODERKERK was afgelopen vrijdag met andere raadsleden bij de demonstratie van de AOB, waarbij leraren hun zorgen uitten over de onverwachte berichten van schoolbesturen dat de huidige noodtoestand in het onderwijs het nieuwe normaal is. Wat D66 betreft is een bevoegde leraar de basis van de klas. Vakdocenten cultuur en sport kunnen van meerwaarde zijn voor het onderwijs, maar het streven moet zijn dat alle kinderen een vaste docent hebben. De wethouder heeft gezegd niet

9

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

betrokken te zijn bij het plan dat de schoolbesturen presenteerden in Het Parool. Zij vraagt de wethouder te reflecteren op het contact dat zij met het BBO en andere heeft gehad over de plannen. Was de wethouder verrast door dit nieuws? Zijn er andere concrete oplossingen waaraan men werkt om het lerarentekort op te lossen? D66 vindt het belangrijk dat schoolbestuurders en de wethouder elkaar goed weten te vinden bij de bestrijding van het lerarentekort. Maar daarbij is er de vraag hoe de leraren daarbij vertegenwoordigd zijn. Het werd duidelijk dat ook zij overvallen waren door de plannen. Klopt het dat leraren niet aan tafel zitten als BBO en OSVO plannen maken, zoals het noodplan? Kan de wethouder ervoor zorgen dat leraren hier beter bij betrokken worden? De leerkracht staat voor D66 op de eerste plaats als het gaat om de vraag naar wie je luistert voor het verbeteren van het onderwijs en het aanpakken van het lerarentekort. Er moet goed naar hen geluisterd worden. Er komen steeds meer signalen van leraren dat zij niet goed worden betrokken wanneer scholen sluiten of fuseren. Bij de gang van zaken rond het Sweelinck College was dat goed zichtbaar. Noch ouders noch leraren werden daarbij goed meegenomen. Zij vraagt de wethouder om aan de slag te gaan met scholen om een plan te maken om de medezeggenschap te verbeteren en de raad daarover schriftelijk te informeren.

Het lerarentekort is tot schrikbarende hoogte opgelopen, namelijk tot 16,8%, terwijl het doel 5% was. Er zijn 700 fte tekort. Leraren worden steeds meer ondersteund door onderwijsassistenten en ondersteuners. Op hun schouders komt het lerarentekort steeds meer te rusten. Zij moeten heel hard werken en ook taken doen waarvoor zij niet zijn aangenomen, zoals het zelfstandig voor de klas staan. Daarom vraagt zij de wethouder om in gesprek te gaan met schoolbesturen over het naar behoren belonen van onderwijsassistenten. Ze worden nu soms als leraar voor de klas gezet en krijgen daarvoor dan maximaal 50 euro per week extra betaald. Daarnaast moet de doorstroom richting het leraarschap verbeterd worden. Welke mogelijkheden ziet de wethouder voor deze onderwijsassistenten, die meestal mbo-geschoold zijn? Als je iets wilt doen tegen het lerarentekort, moet er geluisterd worden naar leraren, moet de medezeggenschap verbeteren en moet er goed gezorgd worden voor de onderwijsondersteuners. De VOORZITTER merkt op dat het lid Haijen punt 12 op de agenda heeft gezet. Zij stelt de commissie daarom voor om het lid Haijen als volgende het woord te geven. Daarna wordt het lijstje verder normaal afgewerkt. Zij constateert dat de commissie daarmee akkoord gaat. Het lid HAIJEN merkt op dat het lerarentekort in Amsterdam het resultaat is van jarenlang politiek en bestuurlijk falen.

Den Haag heeft veel te lang getreuzeld bij het verbeteren van de lerarensalarissen in het basisonderwijs. Men maakt nog steeds geen haast bij het verlagen van de werkdruk en het verkleinen van de klassen. Hij viel zo ongeveer van zijn stoel toen hij het plan van de Amsterdamse schoolbesturen in Het Parool las. Daarin stelt men voor dat Amsterdam in de komende tien tot vijftien jaar moet accepteren dat kunstenaars, accountants, musici en andere onbevoegden les gaan geven voor de klas. Zonder de leerkrachten erbij te betrekken hadden de schoolbestuurders onderling besproken dat de leerkrachten, met hun didactische en pedagogische vaardigheden, eigenlijk niet meer nodig zijn bij het nieuwe onderwijs. Dat lijkt hem een wereldvreemd en bespottelijk idee. Een kind heeft recht op een bevoegde leerkracht voor de klas. Onbevoegden voor de klas hollen de kwaliteit van het onderwijs uit, tasten de beroepseer van de docenten aan. Hij is bang dat het ook de laatste bevoegde docenten het klaslokaal uit jaagt. Het is goed dat de schoolbesturen nu al weer terugkomen op hun woorden. Wat moet dan wel gedaan worden aan het lerarentekort? Wat hem betreft zijn politiek en schoolbesturen samen aan zet. Bij de manifestatie van de AOB was hij blij met de woorden die de wethouder daar sprak, namelijk dat echt zaken gevraagd moesten worden aan de schoolbesturen.

Hijzelf vraagt zich af of men in Amsterdam echt alle ruimte pakt om het maximale te vragen van de schoolbesturen. Doet men het maximale om leerkrachten te behouden en nieuwe te werven? Er zijn gelden die beschikbaar worden gesteld voor salarisverbetering, in vaktermen de zogenaamde functiemix. Je hebt ook de grotestedentoelage. Hij vraagt of die gelden maximaal worden gebruikt om leerkrachten te behouden, of betere salarissen te geven.

10

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

De besteding van die gelden voor salarisverbetering wordt nauwgezet bijgehouden door het ministerie. Hij vraagt of de wethouder kijkt naar deze gegevens. Bespreekt zij ze met de schoolbesturen? Spoort ze die aan om de gelden voor de functiemix maximaal in te zetten in Amsterdam? Hij vermoedt dat daar nog wel wat ruimte zit. Kijkt de wethouder daarnaar? Het lijkt erop dat het nemen van een vast contract eindelijk beter gaat in het Amsterdamse basisonderwijs, maar te lang werkte men ook met tijdelijke contracten. Wordt het vaste contract in het basisonderwijs nu de norm? Spoort de wethouder schoolbesturen aan om vaste contracten te geven? Vorig jaar kwam naar buiten dat samenwerkingsverbanden voor speciaal onderwijs flink gevulde spaarpotten hebben. Dat gold voor heel Nederland. Hij vraagt of er zicht is op de situatie van de spaarpotten in Amsterdam. Het zou zonde zijn als geld dat bedoeld is om in het klaslokaal te belanden, daar niet terechtkomt. Dat geldt vooral als het gaat om speciaal onderwijs, waar kinderen met allerlei soorten handicaps zitten, die het extra geld en begeleiding goed kunnen gebruiken. Niet alleen de schoolbesturen zijn aan zet. Ook de politiek is aan zet. Het is aan de politiek om te zorgen voor voldoende betaalbare huisvesting voor de leerkrachten, zodat die in Amsterdam kunnen blijven wonen.

Hij leest dat het college van plan is om structureel geld te pakken uit de subsidiepot voor sociale woningbouw, het vereveningsfonds. Hij maakt zich daarover ernstige zorgen. Iedere euro uit het vereveningsfonds gaat straks niet naar de betaalbare woning voor de leerkrachten. Hij vraagt daar zuinig op te zijn. Het lid VON GERHARDT was ook aanwezig bij de demonstratie van leerkrachten. Er waren ook ouders en kinderen met terechte zorgen over de plannen van de schoolbesturen om onbevoegde leerkrachten voor de klas te zetten. Er moet gezorgd worden voor goed onderwijs, kansengelijkheid, waarbij elke leerling kan rekenen op een goede leerkracht voor de klas. De wethouder hield een goed verhaal. Toch had hij ook een zorg, namelijk dat de wethouder verrast leek door de plannen van de schoolbesturen. Hoe kon dat, met een wethouder Onderwijs die er altijd zo bovenop zit? Een van de redenen voor leerkrachten om het onderwijs te verlaten heeft te maken met de sfeer op school. Dit plan van de schoolbesturen, waarbij de leerkrachten niet zijn betrokken, draagt niet bij aan de cultuur op scholen. Hij vraagt hoe je ervoor kan zorgen dat de cultuur op scholen verbeterd wordt. Wellicht kan de gemeente de schoolbesturen daarbij helpen. Het lerarentekort is alleen maar groter geworden in de afgelopen jaren. Hij mist wat cijfers.

Er is te weinig zicht op het aantal leerkrachten dat per jaar stopt vanwege pensionering, of omdat ze geen leerkracht meer willen zijn, of naar een andere stad verhuizen etc. Met dat soort cijfers kan veel beter onderzocht worden welke maatregelen wel of niet werken. Hij hoopt dat de wethouder samen met de schoolbesturen deze cijfers boven water krijgt. De leraren die hij bij de demonstratie sprak klaagden allemaal dat ze onvoldoende werden betrokken bij het oplossen van het probleem. Ze hadden veel goede ideeën om het lerarentekort op te lossen. Hij vraagt de wethouder om ervoor te zorgen dat de schoolbesturen met de leerkrachten om tafel gaan om naar hun ideeën te luisteren. Juiste mensen die voor de klas staan, hebben de beste ideeën om nog meer mensen voor de klas te krijgen. Het lid MOLEMA merkt op dat het lerarentekort al jaren een groot probleem is in Amsterdam. Het tekort is opgelopen tot 16,8% en in speciaal onderwijs tot 31%. Hoewel het college in samenwerking met het onderwijsveld veel maatregelen heeft genomen, hebben die er tot op heden niet aan bijgedragen dat het lerarentekort is afgenomen. Het hebben van bevoegde leraren voor de klas is elementair voor goed onderwijs. De situatie is dan ook zeer zorgwekkend. De oplossing begint met het stellen van realistische doelen. Vaststaat dat de doelen die het college zich heeft gesteld, bij lange na niet worden gehaald.

Zo is een doel om het tekort aan bevoegde leraren in Amsterdam aan het eind van het jaar kleiner dan 5% te maken. Hoe moet dat bereikt worden, met het huidige tekort? Zij vraagt de wethouder hoe die dat voor zich ziet. JA21 vindt het goed dat de al genomen maatregelen met betrekking tot de instroom al effect sorteren, zoals het beschikbaar maken van parkeervergunningen en het toewijzen van woningen met voorrang. Toch blijkt ook daarbij dat de gestelde doelen niet

11

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

gehaald zijn. In 2022 zijn er slechts 38 woningen gerealiseerd voor leerkrachten. In 2021 waren dat er 34. Hoe zorgt het college ervoor dat de prestatieafspraken, waarbij men uitgaat van jaarlijks 5-100 sociale huurwoningen en 5-100 middeldure woningen, in de komende jaren optimaal worden nagekomen? Sommige wijken hebben significant hogere tekorten. In het algemeen geldt: hoe hoger het schoolgewicht, hoe groter de tekorten. De oorzaken daarvan zijn onduidelijk. Heeft het college daar meer inzicht in? Zo nee, wil de wethouder dat laten uitzoeken? Pas als bekend is wat de directe aanleiding is, kan je gerichte maatregelen nemen. Het percentage onderwijzend personeel dat al eens gekeken heeft naar een andere baan is ronduit schokkend. Hoe hou je die mensen vast? De grote boosdoener is de werkdruk. Welke maatregelen kan het college nemen om de werkdruk voor Amsterdamse docenten te verlichten? Is de wethouder bereid bij de landelijke overheid aan te dringen op een verlaging van de werkdruk door flink te snoeien in het aantal randtaken? Het hebben van bevoegde leraren voor de klas is elementair voor goed onderwijs en moet dus altijd het uitgangspunt zijn. JA21 vindt het belangrijk dat alle verantwoordelijke partijen voor het terugdringen van het lerarentekort in grote mate samenwerken. Daarmee bevorder je het realiseren van het doel om het lerarentekort te verkleinen.

De schoolbesturen hebben ervoor gekozen om hun plan met betrekking tot het nieuwe onderwijs niet eerst met de belangenorganisaties en het college te bespreken. Hoe wil de wethouder de samenwerking met de schoolbesturen optimaliseren? Het lid VAN LAAKE sluit zich aan bij de al gestelde vragen en gemaakte opmerkingen. Zij las in de bijlage bij de monitor dat schoolbesturen met een minder hoog lerarentekort bereid zijn om extra zij-instromers op te leiden voor andere besturen. Zij vraagt in hoeverre dat ook in de praktijk zo gebeurt. Nemen scholen met minder of geen tekorten deze rol ook echt op zich? Om hoeveel scholen gaat het daarbij? Wat gebeurt er met de zij-instromers die klaar zijn met hun traject? Is bekend waar zij aan de slag gaan? Komen ze terecht op scholen waar de tekorten het hoogst zijn? Zij vraagt verder of de wethouder van mening is of de gemeente op dit punt voldoende de regie pakt. De heer RUNDERKAMP merkt op dat in Amsterdam het totale lerarentekort in het primair onderwijs 700 fte is. In het speciaal onderwijs bedraagt het lerarentekort 31%. Maar de strijd met betrekking tot de aanpak van het lerarentekort mag niet worden opgegeven. Je mag niet accepteren dat leerlingen in Amsterdam in het primair onderwijs geen onderwijs krijgen van bevoegde leraren.

Begin vorige week kondigde drie schoolbestuurders vanuit het BBO aan dat het klassieke onderwijsbeeld met een leerkracht voor de klas gaat verdwijnen. Na de ontstane consternatie daarover zijn de betrokken bestuurders daarvan teruggekomen. Afgelopen vrijdag hield de wethouder een goed verhaal. Zij stond er bij die demonstratie niet voor de leraren, maar voor de leerlingen. Die hebben recht op goed onderwijs. Maar hoe kan het dan dat het BBO in eerste instantie opdracht gaf aan het regioplan om een onderzoek te doen naar de aanpak van het lerarentekort in het primair onderwijs? En toen uit het rapport bleek dat de primaire reden dat leraren vertrekken uit het onderwijs is dat zij teveel zaken naast het onderwijs moeten doen, kwam het BBO tot de conclusie dat de leraren in de toekomst een meer coördinerende rol moeten vervullen, als manager tussen de accountant en de muziekdocent. Het BBO is wel teruggekomen op het statement, maar daarmee is het lerarentekort nog niet opgelost. Gemiddeld is dat nog steeds 16,8%, ondanks de gemaakte stappen door de gemeente. De verdeling van het lerarentekort in het primair onderwijs is ongelijk. In het centrum is dat 3%, in Weesp 2% en in Nieuw-West 25%. Hij vraagt welke instrumenten in de te ontwikkelen Lerarenagenda worden gebruikt om de lerarentekorten ongelijk aan te kunnen pakken.

In hoeverre is er nu ruimte voor de solidariteitsafspraken tussen de besturen? Werken die in de praktijk? Hoe worden ze verder uitgebouwd? In het rapport Aanpak Lerarentekort wordt ook de salaristoelage expliciet genoemd als knop voor de wethouder om aan te draaien, met de optie om het onderwijsondersteunend personeel en de onderwijsassistent ook in aanmerking te laten komen voor de Amsterdam-toelage. Zijn de financiële consequenties en mogelijkheden daartoe goed in kaart gebracht? Kan de wethouder, vooruitlopend op de Lerarenagenda, alvast iets zeggen over de aanpak van het lerarentekort in het speciaal onderwijs?

12

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

Het lid HAKIKI merkt op dat het lerarentekort in het Amsterdamse basisonderwijs blijft toenemen. Veel Amsterdamse kinderen hebben geen vaste en bevoegde leerkracht, waardoor de achterstanden en kansenongelijkheid groeien. DENK maakt zich zorgen over de kwaliteit van het onderwijs, met name in de kwetsbare wijken. Uit cijfers blijkt dat scholen met een hoger schoolgewicht een lerarentekort van meer dan 20% hebben. Ook zij was bij de manifestatie van de AOB. Bezorgde leraren en ouders lieten weten dat onderwijsminister, de wethouder en de schoolbesturen beter naar hen moeten luisteren. De leuzen van de leerkrachten spraken voor zichzelf: er is te hoge werkdruk en de zeggenschap is te weinig. De werkomgeving is niet professioneel genoeg. Toch zijn deze geluiden al lang bekend. Wanneer gaat ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ concreet wat opleveren? Het noodplan heeft niet het gewenste resultaat behaald. Het werkt gewoon niet. Is de wethouder het daarmee eens? Heeft zij een alternatief voorstel klaarliggen? En wat is dat? Op korte termijn is winst te behalen. De schoolbesturen vragen dat de gemeente meer betaalbare woningen oplevert voor leraren, en de kosten voor woon-werkverkeer op zich neemt. Zij vraagt daaraan gehoor te geven.

Hoeveel woningen worden er extra gebouwd voor de leraren? Het college stelt voor om betaald parkeren uit te breiden, onder andere in Nieuw-West en Zuidoost. Daarmee werpt het college een drempel voor leraren op om te werken in buitenwijken. Hoe staat het met het verlengen van parkeervergunningen? Hebben scholen al voldoende aanvragen ingediend? Tegelijkertijd moeten schoolbesturen ook zelf in de spiegel kijken. Ongeveer een kwart van de leraren en het ondersteunend personeel vindt dat de werkgever ruim onvoldoende doet. Dat signaal moet zeer serieus genomen wordt, want het vermindert het werkplezier voor leraren, waarmee het lerarentekort weer toeneemt. Met verhullend managementproza probeert het BBO verslechteringen van de onderwijskwaliteit te verkopen. Men spreekt over ‘een transitie naar het nieuw onderwijs met wisselende professionals’. Maar kinderen willen geen transitie, of nieuw onderwijs. De kinderen willen kwalitatief goed onderwijs. Geen wisselende professionals, maar een bevoegde leerkracht voor de klas. Dat moet het doel blijven. Het lid BILGIN vindt de cijfers schokkend, vooral in de buitenwijken zie je een opeenstapeling van problemen. Stadsdeel Nieuw-West heeft een lerarentekort van 25,8%, het hoogste van alle stadsdelen. Ook in absolute zin is het lerarentekort daar het grootst. Er is een tekort van 181 leerkrachten.

Wat hebben alle programma’s voor dat stadsdeel zin als de kinderen niet eens op een fatsoenlijke manier basisonderwijs aangeboden krijgen? Basisonderwijs heeft invloed op alles wat je meemaakt in de leefomgeving. Goed basisonderwijs vermindert de kans op crimineel gedrag, want leerkrachten kunnen dan vroegtijdig thuisproblemen signaleren, en iemand die alle kansen krijgt van het onderwijssysteem ontwikkelt gezonde ambities. Een vaste en bevoegde leerkracht is belangrijk, want er moet een sterke band zijn tussen leerkracht en leerling. Leerkrachten hebben grote moeite met het vinden van een fatsoenlijke woning in Amsterdam. Een flink deel is afhankelijk van sociale huur. Er bestaat een voorrangsregeling in Amsterdam, maar uit de cijfers blijkt dat in 2022 maar 34 woningen met voorrang zijn toegekend aan leerkrachten. Het schiet niet erg op. Hij vraagt of de gemeente een samenwerking kan aangaan met een woningbouwcorporatie om ergens, zoals in Haven-Stad of het Schinkelkwartier, een sociaal woonblok van bijvoorbeeld 400 woningen te bouwen waarbij de woningen voor een heel lage prijs, misschien 300 euro, verhuurd kunnen worden aan leerkrachten. Op die manier kan je indirect de koopkracht van leerkrachten vergroten en versnel je de instroom van leerkrachten naar Amsterdam.

Leerkrachten krijgen al reiskostenvergoedingen voor het ov in Amsterdam, waarschijnlijk alleen voor de ritten van huis naar de werkplek. Hij wil dat graag uitbreiden. Is het niet mogelijk samen met de GVB een leerkrachtabonnement te creëren, waardoor leerkrachten 24/7 gratis met het GVB-vervoer kunnen rijden? Ook zo kan je de koopkracht voor leraren vergroten. Op dezelfde manier wil hij omgaan met parkeervergunningen. Er heerst op dit moment vaak onduidelijkheid daarover, met tijdelijke regelingen voor parkeervergunningen bij de scholen. Ook dat moet vereenvoudigd worden. Hij stelt voor de leerkrachten een parkeervergunning te geven waarmee ze in de hele stad kunnen parkeren. Veel leerkrachten noemen het gebrek aan een gezonde en veilige cultuur als reden om niet in Amsterdam te werken. Hij vraagt wat dat precies inhoudt. Wat doet men eraan?

13

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

Het lid BOOMSMA merkt op dat men afstevent op een lerarentekort van ongeveer 20%. Er gaan meer mensen met pensioen dan erbij komen, ondanks alle getroffen maatregelen. Uiteraard zijn gediplomeerde docenten wenselijk, en dat moeten geen coaches of managers worden van anderen. Een van de problemen in het onderwijs is nu juist het gebrek aan erkenning van de rol van de docent. Dat het eigenlijk een van de belangrijkste banen van Nederland is, wordt te weinig gezien. Maar er is een tekort. Misschien kan je dan nog beter een accountant of een kunstenaar voor de klas hebben dan helemaal geen les. Wat dat betreft begrijpt hij de schoolbesturen, die op zoek zijn naar praktische oplossingen voor een probleem dat niet zomaar kan worden opgelost. De gemeente moet doen wat mogelijk is. Het afgelopen jaar is erop aangedrongen iets te doen met de parkeerplaatsen. Soms is er nog steeds een tekort daaraan. Scholen geven aan dat je beter een langetermijnperspectief kan bieden, waarbij de voorzieningen dus wat langer worden uitgebreid. Je zou er voor de komende vijf jaar zekerheid over kunnen geven. In het rapport staat ook dat het met name geldt voor schoolleiders; die lopen vaak tegen dit probleem aan. Wat betreft de woningen zeggen de corporaties dat er meer sociale en minder middeldure huurwoningen zijn.

Het complex in Haven-Stad duurt nog decennia; beter is het duidelijk te maken dat je er flink op in gaat zetten. Hij weet niet of het mogelijk is om gepensioneerde leerkrachten met behoud van pensioen extra geld te bieden, of anderszins te verleiden om weer aan de slag te gaan. In hoeverre gebeurt dat nu? Hij was niet bij de demonstratie van de AOB, maar wel bij een bijeenkomst afgelopen maandag over de ontlezing. Alle problemen versterken elkaar. Nederland zou de drukste klassen ter wereld hebben, wat ook samenhangt met het lerarentekort. Daarmee komt de kwaliteit onder druk te staan. Het is bizar dat de taalbeheersing in Nederland achteruitgaat. Lezen helpt om dat te verbeteren. Misschien kun studenten van de universiteiten naar scholen gaan om daar een of twee uur per week voor te lezen. Het is beter dat gemeente of scholen dat organiseren, dan het over te laten aan de commerciële bijlesbureaus, die de studenten inhuren en veel geld verdienen. Het lid BONS begrijpt dat het lid Boomsma nadenkt over de inzet van studenten, maar er zijn ook studenten aan de pabo. Vroeger was er een inservice opleiding voor verpleegkundige. Dat zijn oplossingen waarbij het instituut en de plek waar je werkt gekoppeld worden. Heeft het lid Boomsma daarover ideeën? Het lid BOOMSMA ziet daar kansen.

Het hoeven niet alleen studenten Nederlands te zijn, ze kunnen ook van andere disciplines afkomstig zijn. Het kan ook goed zijn voor studenten zelf, om onderdeel te worden van de gemeenschap op scholen, misschien zelfs in de buurt waar ze wonen. Het lid YEMANE sluit zich aan bij de al gestelde vragen. Docenten moeten inderdaad veel meer worden meegenomen in de besluitvorming. Zij schrok ervan dat schoolbesturen onbevoegden voor de klas willen laten staan, vooral door de kans op toenemende kansenongelijkheid. Als de besturen het doorzetten, zal dat zo gebeuren op de scholen met de grootste druk, de grootste tekorten, dus in Zuidoost, Nieuw-West en Noord. De kansenkloof wordt dan nog groter. Zij vraagt waar de ruimte ligt. Hoe verlopen de gesprekken met de besturen, of met het Rijk. Hoe kan de gemeente dit plan tegenhouden? De VOORZITTER schorst de vergadering van 10.30-10.35 uur. Wethouder MOORMAN werd maandagochtend opgeschrikt door het interview op de voorpagina van Het Parool. Zij kende namelijk helemaal geen plan waaraan in gezamenlijkheid wordt gewerkt. Er is een taskforce met de schoolbesturen, de gemeente, de opleiders. Die taskforce bekijkt hoe de nieuwe Lerarenagenda moet worden vormgegeven. Het lerarentekort is gegroeid, dus moet er nog heel wat gedaan worden om het de goede kant op te laten gaan.

Met mensen die zeggen dat alle genomen maatregelen mislukt zijn is zij het oneens. Er is juist veel mee voorkomen. Amsterdam doet veel meer dan waar ook voor de ondersteuning van leraren, waarbij gedacht kan worden aan onderwijshuisvesting, woningen voor leraren, voorrangsregelingen,

14

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

parkeervergunningen en reiskostenvergoedingen. Alles wat gedaan wordt in de Lerarenagenda heeft zin. Zij antwoordt de JA21-fractie dat zij geen realistisch, maar onverteerbaar, doel wil stellen. Zij wil een doel stellen dat recht doet aan de kinderen, en dat betekent het lerarentekort opheffen. Het lid ROODERKERK vraagt of de leraren vertegenwoordigd zijn in de taskforce lerarentekort. En zit de wethouder daarbij direct aan tafel? Wethouder MOORMAN antwoordt dat de schoolbesturen de baas van de leraren zijn. Je mag ervan uitgaan dat schoolbesturen ook spreken namens hun eigen personeel. Het is dan ook pijnlijk als nu blijkt dat het personeel zich te weinig gehoord voelt. Zij is overigens in gesprek met de AOB over de nieuwe Lerarenagenda. De AOB wordt betrokken in de totstandkoming daarvan. Het lid ROODERKERK wijst erop dat de schoolbesturen werkgevers zijn, en de leraren werknemers. Ook bij de sectorgesprekken van OCW nemen zowel de werkgevers als de werknemer deel. Het is zorgelijk als er plannen zijn gemaakt waarbij de leraren niet aan tafel zaten. Wethouder MOORMAN ontkent dat het zo gegaan is. Bij het maken van de Lerarenagenda vinden er intensieve gesprekken plaats met leraren en andere professionals binnen de Lerarenagenda. Als zij met schoolbesturen spreekt, mag zij ervan uitgaan dat die daarbij hun eigen personeel consulteren.

Daartoe zijn ze via medezeggenschap ook wettelijk verplicht. Zij was tot aan maandag in de veronderstelling dat leraren zo goed mogelijk betrokken waren. Het verbaasde haar dan ook dat dit interview tussentijds gepubliceerd werd. Er is geen plan. Wel vinden er gesprekken plaats om tot de Lerarenagenda te komen. Het lid ROODERKERK begrijpt van de wethouder dat de leraren niet standaard aan tafel zitten als er plannen worden gemaakt met de schoolbesturen. Maar je mag er met een wethouder van een arbeiderspartij toch niet vanuit gaan dat de werknemers automatisch vertegenwoordigd zijn als je een gesprek hebt met de werkgevers? Zou het niet goed zijn om er, als gesproken wordt over plannen voor de schoolbesturen, standaard ook een vertegenwoordiging van leraren of AOB aan tafel te laten zitten? Wethouder MOORMAN merkt op dat het lid Rooderkerk verwijst naar caoonderhandelingen, zoals die gevoerd worden in Den Haag. Voorstelbaar is het dan dat je een werkgevers- en werknemersrol hebt. In dit geval gaat het om de vraag hoe je ervoor zorgt dat er zoveel mogelijk personeel is. Dat is dus een andere situatie. Zij wil geen valse tegenstelling creëren. In de plannen die op dit moment gemaakt worden om het lerarentekort te verminderen, zijn de leraren juist enorm meegenomen.

Maar als de leraren zich niet gekend voelen door hun eigen werkgever in het proces, zal de werkgever zich daarvan rekenschap moeten geven. Die boodschap zal zij doorgeven aan de schoolbesturen. Zijzelf is niet de werkgever. Leraren staan in dienst van de schoolbesturen. Het lid VON GERHARDT trekt de conclusie dat er een groot verschil is in visie tussen de leerkrachten en de schoolbesturen. Leerkrachten zeggen dat zij veel goede ideeën hebben en vragen gehoord te worden. Is het dan geen verstandig idee om die leerkrachten toch bij de taskforce te betrekken? Wethouder MOORMAN antwoordt dat dit al gebeurt. Uiteindelijk moeten leraren een afspraak maken met de werkgever over de arbeidsomstandigheden. De partijen zitten dus met elkaar aan tafel om ervoor te zorgen dat de werkgevers doen wat nodig is voor leraren om hun werk zo goed mogelijk te verrichten. Je kunt niet aan de leraren vragen er zelf voor te zorgen dat hun arbeidsomstandigheden verbeteren. Het lid VON GERHARDT wijst erop dat naar de leerkrachten geluisterd wordt. Toch is dat nog iets anders dan mee aan tafel te zitten en de gesprekken voeren. Op die manier kunnen ze duidelijker hun stem laten horen.

15

Gemeente Amsterdam Definitief raadscommissieverslag, 8 februari 2023

OZA

Wethouder MOORMAN antwoordt dat dat er gesprekken worden gevoerd met de AOB. Zij vraagt geen tegenstellingen te creëren die in de praktijk niet op die manier zijn ontstaan. Het is duidelijk dat het interview ongelukkig was. Gelukkig zijn alle fracties in deze commissie het erover eens dat de leraar uiteindelijk het belangrijkste is voor het geven van goed onderwijs aan alle kinderen. Dat is zo ongeacht het perspectief van waaruit je kijkt. Het lid VON GERHARDT sprak op vrijdag veel leraren die allemaal hetzelfde zeiden: er wordt onvoldoende naar ze geluisterd. Zij vragen om meer gehoord te worden. De tegenstelling tussen schoolbesturen en wat leraren willen, is er dus wel degelijk. Zo voelen de leerkrachten het in ieder geval. Moet er dan niet wat meer aan gedaan worden? Wethouder MOORMAN antwoordt dat het altijd belangrijk is om naar leraren te luisteren. Als er een tekort is aan leerkrachten, moet je je om te beginnen afvragen hoe dat mogelijk is bij zo’n mooi en belangrijk vak in de samenleving. Vervolgens moeten de verantwoordelijken, namelijk de werkgevers, de minister en de gemeente ervoor zorgen dat die voorwaarden zo goed mogelijk worden gemaakt. Daarover voert zij gesprekken. Met de taskforce wordt gewerkt aan het maken van zo goed mogelijke plannen als vervolg op de huidige Lerarenagenda. Dit interview is niet helemaal zo overgekomen als bedoeld.

Dat zie je aan de brief die het BBO heeft gestuurd aan alle leraren en het onderwijspersoneel. Men geeft daarin aan dat de leraar altijd het fundament blijft van goed onderwijs. Men wil er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de leraar daarin zo goed mogelijk wordt ondersteund. Maar uit het interview komt ook naar voren dat daaraan ook bepaalde verplichtingen en verantwoordelijkheden verbonden zijn. Zo moet er gekeken worden naar het aantal te kleine scholen, die misschien kwalitatief niet zo goed zijn. Die moeten zo goed mogelijk samengevoegd worden. De schoolbesturen hebben waarschijnlijk, ook op basis van de huidige cijfers, willen aangeven dat het geen makkelijk proces is. De heer Boomsma verwoordde dat uitstekend in zijn bijdrage: men zit op dit moment met een groot probleem dat praktisch zo goed mogelijk opgelost moet worden. Zij heeft in haar reactie op het interview echter ook aangegeven dat het fundament nooit losgelaten mag worden. Je mag niet accepteren dat er geen vaste leerkracht voor de klas meer staat. Het lid ROODERKERK hoort de wethouder zeggen dat er wel gesprekken liepen met het BBO over de nieuwe plannen. Maar in de krant zei de wethouder verrast te zijn over waarmee het BBO naar buiten kwam.