Definitief verslag OZA 07 09 2022

Gemeente Amsterdam Raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Raadscommissieverslag, 7 september 2022

Vergadering

Openbare vergadering van de Raadscommissie Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding Vergaderdatum Woensdag 7 september 2022 van 09.00 tot 13.00 uur in de Willem Kraanzaal Verslag vastgesteld op: Woensdag 28 september 2022 Voorzitter: het lid Nanninga Portefeuillehouders: wethouder Moorman, wethouder Rijxman Commissiegriffier: K. van Klooster, N. Bakkali Verslaglegging: M. Kuiper (Notuleerservice Nederland) Aanwezige commissieleden: de leden Abdi (PvdA), Alberts (SP), Bouhassani (PvdA), Didderen (PvdD), Garmy (Volt), Von Gerhardt (VVD), Van Haarlem (FvD), Hakiki (DENK), Hendriks (Volt), Hoogtanders (VVD), Mangal (DENK), Molema (JA21), Van Pijpen (GroenLinks), Rooderkerk (D66), Runderkamp (PvdA), Van der Veen (GroenLinks), Wehkamp (D66), Wijmenga (CDA), Yemane (GroenLinks) Afwezige commissieleden: Overige aanwezigen: A. M. van der Does (kinderombudsman)

ALGEMEEN GEDEELTE

1. a. Opening De VOORZITTER opent de vergadering om 09.06 uur en heet iedereen welkom. Zij verzoekt de wethouders in het vervolg vijf minuten voor aanvang aanwezig te zijn. Zij stelt zichzelf en de griffier Klooster en commissieondersteuner Bakkali voor. Er is een quorum aanwezig. Zij vraagt kandidaten voor het plaatsvervangend voorzitterschap van deze commissie. Kandidaten moeten raadsleden zijn; het mogen geen fractievertegenwoordigers zijn. Het lid Yemane stelt zich kandidaat. De commissie gaat daarmee akkoord. b. Mededelingen De VOORZITTER legt de vergaderregels uit. Staande de vergadering benadrukt zij veelvuldig dat er via de voorzitter gesproken moet worden. Wethouder MOORMAN doet de volgende mededelingen.  Zij heeft een toezegging gedaan aan het lid Rooderkerk, toezegging nr. 568 van het debat van 29 en 30 juni. Het ging over de stagebegeleiding van statushouders, zij-instromers en Oekraïense vluchtelingen. Het is met veel inzet gelukt om alle mensen die nu in het traject zitten op een stageschool te krijgen. Er zijn nu negen opleidingsscholen in de stad waar zij-instromers worden opgeleid. Die kunnen vervolgens worden ingezet op andere scholen. Er loopt momenteel een traject van dertig Oekraïense leerkrachten om naar NT2 te gaan. Zij geven ondertussen ook les op de tussenvoorzieningen. Zij hoopt hiermee de toezegging afgedaan te hebben.

 Zij heeft verder een toezegging op de punten nr. 430 en 606 met

1

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

betrekking tot vragen van het lid El Ksaihi van D66 en het lid Khan van DENK. Daarbij ging het om hulpverlening aan de slachtoffers van het toeslagenschandaal, met name om de mensen van wie kinderen uit huis zijn geplaatst. Het CBS geeft aan dat er wat betreft de aantallen geen substantiële verschillen bestaan tussen de steden. Zij zal het precieze aantal in Amsterdam nog verder nagaan. Er is over de hulpverlening aan deze mensen een technische sessie geweest. De hulpverlening verloopt voor een groot deel via de buurtteams via het doorbraakteam. Zij hoopt dat dit punt hiermee van de toezeggingenlijst kan. De VOORZITTER concludeert dat deze toezeggingen van de lijst verwijderd kunnen worden. Wethouder RIJXMAN doet de volgende mededelingen.  De najaarscampagne corona is inmiddels aangekondigd op landelijke televisie en radio. Als eerste wordt de groep 60-plussers, de zorgmedewerkers en de gebruikelijke ontvangers van een griepprik opgeroepen. Vervolgens komt er een oproep voor alle mensen van 12-59 jaar. Er zijn zeven vaccinatiefaciliteiten in de stad: Amstelland, Paviljoen Zuid op de RAI, Plein ’40-’45, Paviljoen Noord, Locatie Amstelveen. Huis van Wijk Rue Paré, Amsterdam nabij station Sloterdijk en Kraaiennest. De capaciteit is voldoende om dagelijks ongeveer 6000 mensen te prikken. Men is doende met het werven van het benodigde personeel voor het vaccinatieproces.

 Het gaat gelukkig goed met het beheersen van monkeypox. Het aantal besmettingen bij landelijke en globale tenders lijkt te dalen. De Pride heeft geen zichtbare piek opgeleverd. Er is een testlocatie bij de GGD. De vaccinatiecampagne is goed op stoom gekomen. Inmiddels zijn 6000 prikken gezet. Het lid HOOGTANDERS vraagt of er al informatie is over de effectiviteit van het vaccin. Wethouder RIJXMAN antwoordt dat daarnaar nog onderzoek gedaan moet worden. Het gaat echter om een heel kleine aanpassing van het huidige virus. Het lid HOOGTANDERS vraagt wanneer het resultaat van dat onderzoek verwacht mag worden. Wethouder RIJXMAN weet dat niet, maar het zal niet op heel korte termijn zijn.  Komende vrijdag is er een werkbezoek aan de buurtteams. Daarvoor hebben zich echter maar vier leden opgegeven. Zij vraagt nogmaals of er interesse is. Het lid ALBERTS reageert dat er zeker interesse is, maar het is een kwestie van tijd. Als een werkbezoek lang tevoren wordt aangekondigd, kan zij het inplannen. De VOORZITTER concludeert dat het verzoek is om werkbezoeken ruim van tevoren aan te geven in de dagmail. c. Vaststellen agenda De agenda wordt zonder wijzigingen vastgesteld. d. Conceptverslagen van de openbare en besloten vergadering van de Tijdelijke Algemene Raadscommissie d.d. 29 en 30 juni 2022

2

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

Er zijn geen voorstellen tot wijziging binnengekomen. Het verslag wordt definitief vastgesteld in de laatste commissie van deze cyclus, de commissie AZ van 8 september. e. Termijnagenda, per portefeuille Het lid VAN PIJPEN verzoekt de termijnagenda op te schonen, omdat er ook nog een aantal thema’s met betrekking tot de maatschappelijke opvang op staat. Zij vraagt verder om toezeggingen in het vervolg zo spoedig mogelijk na te komen. De VOORZITTER neemt aan dat de wethouders en de griffie daarvan nota nemen. f. TKN-lijst Het lid YEMANE verzoekt om TKN-5 te bespreken in de volgende vergadering. Het lid ROODERKERK vraagt TKN-3 te agenderen. Het gaat om adviezen van de Kinderraad in verband met de uitvoering van een motie die zij had ingediend. Er zitten heel goede ideeën bij die zij graag wil bespreken. g. Ingekomen stukken stadsdeelcommissies Er zijn geen stukken binnengekomen. INHOUDELIJK DEEL 2. a. Opening inhoudelijk gedeelte De VOORZITTER opent het inhoudelijk gedeelte van de vergadering. Zij leest de spreektijden van de fracties voor. b. Inspreekmoment publiek Er hebben zich geen insprekers aangemeld. c. Actualiteiten en mededelingen Er zijn geen actualiteiten ingebracht. d. Rondvraag Het lid VON GERHARDT vraagt de wethouder iets te vertellen over de uitrol van de schoolontbijten en de schoollunches die vermeld staat in het coalitieakkoord.

Hij wijst erop dat met de stijgende inflatie de boodschappen voor veel mensen duurder worden. Wethouder MOORMAN antwoordt dat dit punt prominent voorop staat in de uitwerking. Wel zal eerst besproken moeten worden hoe het financieel allemaal moet. Ook moet bekend worden welke scholen hieraan gaan meewerken. Dat is een belangrijk uitwerkpunt, want je wilt het daar organiseren waar kinderen er het meest baat bij hebben.

3

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

Zij laat het zo snel mogelijk weten als de uitwerking er komt. Het lid DIDDEREN vernam dat de Voedselbanken steeds meer in problemen komen. Door inflatie en koopkrachtdaling neemt het aantal Nederlanders dat afhankelijk is van de voedselbank toe. Het aanbod van voedsel neemt tegelijkertijd af. Zij vraagt hoe de stand van zaken is bij de Voedselbanken in Amsterdam. Is er een plan? Wethouder MOORMAN antwoordt dat het betreffende nieuwsbericht niet over een Voedselbank ging. In dit geval ging het over voedselinitiatieven, waar iedereen terechtkan. Deze bedienen een groot deel van de niet-gedocumenteerde Amsterdammers. Op dit moment is zij bezig ervoor te helpen zorgen dat mensen die bij de Voedselbank horen, daar ook echt komen. Bij de Voedselbank, met een formele intake, is sprake van een stabilisatie na de grote stijging bij COVID. Er zijn geen signalen dat er een voedseltekort is. Het lid DIDDEREN las wel degelijk speciaal iets over de Voedselbank, maar wellicht speelt dit niet in Amsterdam. Wethouder MOORMAN acht het mogelijk dat ze niet hetzelfde artikel gelezen hebben. Zij stelt voor om na de vergadering verder te praten. Het lid ALBERTS vraagt hoe het zit met de signalen dat de rijen mensen groeien voor de Voedselbank. Wethouder MOORMAN antwoordt dat ook wat dat betreft geen signalen binnengekomen zijn. Wel is er altijd een vertragend effect.

Het zal via een dashboard wekelijks bijgehouden worden. Als er ontwikkelingen zijn, zal zij dat snel laten weten. Het lid RUNDERKAMP merkt op dat de wethouder Opvang de gemeenteraad heeft geïnformeerd dat het COA in eerste instantie zorg draagt voor het onderwijs van kinderen van asielzoekers die worden opgevangen op het cruiseschip. In dezelfde brief staat ook dat de gemeente zich in zal spannen om kinderen zo snel mogelijk in te laten stromen in het regulier onderwijs. Hoe gaat de gemeente invulling geven aan deze inspanning? Wethouder MOORMAN antwoordt dat de gemeente daar sowieso al mee bezig is, onder andere in de tussenvoorzieningen. Op dit moment lukt het niet om alle Oekraïense kinderen in de nieuwkomersklassen meteen een plek te geven. Dat is natuurlijk onwenselijk. De instroom wordt verhoogd door het schip van het COA. Een groot deel van die mensen zal niet in Amsterdam blijven. Kinderen die wel in Amsterdam blijven, komen in eerste instantie in de nieuwkomersklassen en vervolgens in het reguliere onderwijs. Bij het vo gaan kinderen naar het ISK. Er zijn vier scholen in de stad met een internationale schakelklas. Daar is het belangrijk dat de kinderen weer doorstromen. Gekeken is of kinderen van de ISK’s door kunnen stromen naar de mbo’s. Inmiddels zijn er op die manier 51 leerlingen doorgestroomd. Dat geeft ook ruimte voor nieuwe instroom.

Het lid HENDRIKS begrijpt hoe moeilijk het is. Hij vraagt hoeveel kinderen men verwacht op te vangen op het schip, uitgesplitst per leeftijdscategorie. Hoeveel van deze kinderen hebben al een status en kunnen dus al op korte termijn naar school? Wethouder MOORMAN antwoordt dat zij het nog niet weet. De wethouder Opvang heeft aangegeven dat het een doorsnee zal zijn van degenen die momenteel binnen het COA zitten. Het zijn dus mensen met en zonder status. Ook wat betreft de leeftijdscategorie is het een doorsnee. Er kan ook gekeken worden hoe in de opvang binnen Amsterdam kinderen een zo veilig mogelijke omgeving hebben. Het kan zijn dat de ene locatie daarvoor wat geschikter is dan de andere. Het lid YEMANE vraagt of er mogelijkheden zijn voor dagbesteding voor kinderen

4

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

op het cruiseschip die nog niet terechtkunnen in de nieuwkomersklassen. Wethouder MOORMAN antwoordt dat er helaas nog geen plek is. Het is inderdaad belangrijk dat hierin voorzien wordt. De dagbesteding, die een educatief karakter zal hebben, zal door het COA worden verzorgd. De situatie verandert uiteraard als mensen een woning in de stad krijgen toegewezen. De kinderen komen dan zo snel mogelijk in het reguliere traject, met nieuwkomersklassen dan wel ISK, en vervolgens regulier onderwijs. Het lid VAN PIJPEN vestigt de aandacht op de grote personele problemen in de zorg. Er ligt al een toezegging van de vorige wethouder om daarover een sessie te beleggen, samen met de Sigra, om met de commissie te spreken over personele problemen in de zorg. Dit staat echter niet op de toezeggingenlijst. Zij vraagt de wethouder dat alsnog te regelen en roept de raadsleden op daarbij aanwezig te zijn. Wethouder RIJXMAN is daarvan op de hoogte gebracht. Zij komt zo snel mogelijk de toezegging na. Het lid VAN PIJPEN heeft een vraag over de lobby met betrekking tot de wijziging van het abonnementstarief Wmo, in het bijzonder voor de HbH. Op de lijst zag zij dat er een nieuwe brief komt, maar dat is pas wat later. Zij vraagt naar de stand van zaken bij de lobby en het overleg tussen VNG en VWS.

Wethouder RIJXMAN antwoordt dat de compensatie meegenomen is in de onderhandeling over een integraal zorgakkoord. De VNG voert de gesprekken met het Rijk. Amsterdam zit aan tafel met de uitwerking van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage die vanaf 2025 ingevoerd moet worden. Meer kan zij op dit moment niet vertellen. Zij vraagt nog wat tijd voor de toezegde brief. Het lid VAN PIJPEN vraagt of de besprekingen over het abonnementstarief die apart plaatsvonden tussen VNG en VWS nu zijn ondergebracht in het overleg over het zorgakkoord. Wethouder RIJXMAN antwoordt dat die besprekingen daarin worden meegenomen. Het lid HAKIKI wijst op de astronomisch stijgende energieprijzen. Om de lage inkomens te ontzien kwam het kabinet over de brug met de eerste en tweede energietoeslag. Het college gaf aan dat bij de tweede energietoeslag geen vermogenstoets zal worden gehanteerd. Dat gebeurde wel bij de eerste. Gezien de omstandigheden, waarbij Amsterdammers hun vermogen opmaken aan de energierekening, vindt zij dat de lage inkomens ook recht moeten hebben op de eerste energietoeslag. Zij doelt bijvoorbeeld op ouderen die een kleine buffer hebben opgebouwd voor hun pensioen of uitvaart.

Waarom wordt er geen vermogenstoets toegepast bij de tweede energietoeslag en wel bij de eerste? Is het college bereid om de eerste energietoeslag alsnog toe te kennen aan deze doelgroep? Wethouder MOORMAN merkt op dat er vorige week een brief is gestuurd. De keuze is moeilijk. Je wilt dat mensen die het hard nodig hebben goed worden ondersteund. Daarnaast moet het ook uitvoerbaar zijn. Er moet in Amsterdam een groep van ongeveer 185.000 mensen bereikt worden. Dat is qua uitvoering een lastige taak. Gelukkig zijn veel Amsterdammers die in aanmerking komen al bekend. Er is een goede armoedevoorziening in de stad van 120% bruto, wat veel ruimer is dan in veel andere gemeenten. Voor een moeder in de bijstand kan dat een veel hoger inkomen betekenen. Bij de toetsing, ook van de armoedemiddelen, zit altijd een vermogenstoets, dezelfde als die de Participatiewet aangeeft. Het college realiseert zich heel goed dat ook mensen met een financiële buffer het heel zwaar kunnen hebben, maar er moeten keuzes gemaakt worden. Het college kiest voor ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ en ‘de

5

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

mensen die het hardste nodig hebben, het eerste te bereiken’. Toch zie je ook een snel gaande ontwikkeling. Inmiddels gaan de energieprijzen heel snel omhoog. Het Rijk loopt daar achteraan. De gemeente heeft in het begin heel hard moeten lobbyen om überhaupt een energietoeslag te krijgen. Eerst kreeg men 200 euro, toen kwam daar nog 600 euro bovenop, en nu dan nog eens 500 euro. Er komt nu een omslag in zicht. De afstand tussen de 1300 euro en de buffer van mensen wordt steeds kleiner. Het voelt niet meer eerlijk om mensen die buffer aan te laten spreken. Het college wil de laatste 500 euro ook uitkeren aan de mensen met een buffer. De gemeente heeft niet voldoende middelen gekregen om iedereen, dus ook de mensen met een buffer, het volledige bedrag van 1300 euro te geven. Het lid VAN HAARLEM vraagt of de wethouder mogelijkheden ziet om uitwonende studenten een energietoeslag te geven. Wethouder MOORMAN antwoordt dat zij die mogelijkheid niet ziet. Het is niet iets wat de gemeente moet doen; het is iets voor het Rijk. DUO weet welke uitwonende studenten recht hebben op een maximale lening. Het gaat in Amsterdam om 45.000 studenten waarvan de specificaties voor de gemeente onbekend zijn. Alle gemeenten zeggen dat dit op rijksniveau geregeld moet worden.

Het lid YEMANE vraagt, omdat ook middeninkomens steeds vaker in armoede vervallen, het een optie is om te gaan kijken naar het besteedbare inkomen, in plaats van naar het bruto-inkomen. De lasten in Amsterdam zijn erg hoog, waarbij dan nog de energieprijzen en huurprijzen komen. Wethouder MOORMAN is het helemaal eens met het lid Yemane. Dat is ook hoe de intake van de Voedselbank werkt, waarbij dus gekeken wordt naar het besteedbaar inkomen. Dat laat ook zien hoe problematisch het besteedbaar inkomen kan zijn. Elk huishouden verschilt, alle energiecontracten verschillen, hoeveel kinderen je hebt, of je huis goed geïsoleerd is. Het toetsen van het besteedbaar inkomen bij deze grote groep mensen is dus een ondoenlijke taak. Met alle partners op dat terrein wil het college dit probleem zo goed mogelijk in de gaten houden en hulp bieden waar nodig. Daarnaast zijn er nog allerlei voorzieningen waarmee mensen geholpen kunnen worden. Mensen die echt in problemen komen doen er goed aan zich te wenden tot het buurtteam. Het toetsen van het besteedbaar inkomen van alle Amsterdammers is een ondoenlijke taak, waarbij dan nog de privacyregelgeving komt. Het lid MANGAL vraagt of met de Belastingdienst kan worden samengewerkt, gezien deze ondoenlijke taak. Die weet het besteedbaar inkomen van burgers.

Wethouder MOORMAN antwoordt dat de Belastingdienst niet op de hoogte is van het besteedbare inkomen, maar van het inkomen, natuurlijk met alle toeslagen. Maar ook dit speelt zich weer af op rijksniveau. Het lid ROODERKERK wijst erop dat men bij de nieuwe studiefinanciering niet meer bijhoudt of iemand thuis- of uitwonend is. Daarom weet je niet meer welke studenten in aanmerking moeten komen. Dit is iets waarover haar fractie zich zorgen maakt. Wethouder MOORMAN reageert dat uit het gesprek met het Rijk blijkt dat men nu aan de basisbeurs werkt, waardoor er geen ruimte is. Ook dit zijn allemaal belastinggegevens. DUO weet wel degelijk welke studenten recht hebben op een maximale lening. De gemeente heeft dat soort gegevens niet. Het lid YEMANE las dat de branchevereniging van schuldhulpverlening, de NVVK, zich enorm veel zorgen maakt over de mensen die op dit moment in schuldhulpverlening zitten. Voor mensen die daarin zitten moeten de inkomsten en uitgaven op orde zijn. Dit dreigt door de stijgende energiekosten niet meer te lukken. Door de toeslagen kunnen mensen misschien maandelijks nog wel rondkomen, maar ze maken

6

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

zich zorgen over de eindafrekening. Zij dreigen dan uit de schuldhulpverlening te vallen. Herkent de wethouder deze zorgen? De NVVK doet een oproep aan de gemeenten om mensen in de schuldhulpverlening extra te ondersteunen, wellicht vanuit de bijzondere bijstand. Is dat iets wat al gebeurt? Of iets wat misschien gedaan kan worden? Wethouder MOORMAN vindt de zorg van de NVVK terecht. De Gemeentelijke Kredietbank kijkt hier momenteel naar. Zij deelt deze zorg. Het zou nog veel erger zijn als mensen opnieuw in de schulden komen. De NVVK maakt ook melding van situaties waarbij kleine energieleveranciers, die geen enkele ruimte hebben, contracten al na een maand achterstand ontbinden. Die mensen worden niet afgesloten, maar moeten wel een nieuw, duur contract afsluiten. Het opschalen van de vroege signalering is dus noodzakelijk. Het lid YEMANE vraagt of er mogelijkheden zijn vanuit de bijzondere bijstand als mensen uit de schuldhulpverlening dreigen te vallen. Wethouder MOORMAN kan nog niet zeggen uit welk potje het moet komen. Er wordt in ieder geval goed naar gekeken. Het lid BOUHASSANI maakt zich grote zorgen over de toenemende armoede in het land, en vooral binnen Amsterdam. Het CPB publiceerde onlangs alarmerende cijfers waaruit bleek dat steeds meer mensen door de armoedegrens zakken. De initiatieven in de stad om deze mensen te helpen worden steeds belangrijker.

Kan wethouder Moorman reflecteren op de bekendheid van initiatieven zoals Stichting Leergeld, het Jeugdsportfonds, de Witgoedregeling en de tips vanuit de gemeente om energie te besparen? Ziet de wethouder mogelijkheden om de bekendheid te vergroten door bijvoorbeeld een brievenbusactie in de armste wijken? Wethouder MOORMAN antwoordt dat bereik en bekendheid zeer belangrijk zijn. De regelingen zijn er om mensen zo goed mogelijk te ondersteunen. Iedereen heeft dat recht, maar ze moeten het wel weten. Daarom ligt er informatie bij de buurtteams en bij scholen, of andere plekken waar mensen komen die het nodig hebben. Er wordt ook gewerkt met Flying Squads, dus mensen die proactief de informatie verspreiden, ook in verschillende talen. Bereik blijft altijd een punt. Over het algemeen slaagt men er meestal goed in, maar er komt nu een nieuwe doelgroep. Ook die moet zo goed mogelijk bereikt worden. Het lid ALBERTS heeft een vraag over het leerlingenvervoer voor leerlingen in het speciaal onderwijs. Het taxibedrijf in Amsterdam heeft alle individuele- en groepsritten geschrapt. De kinderen kunnen dan niet meer op school komen. Desgevraagd zegde de wethouder toe dat zij het uit zou zoeken. Kan de wethouder haar al vertellen hoe het zit? Er zijn ook leerlingen van het basisonderwijs die gebruikmaken van het leerlingenvervoer. Zij vraagt of daar ook problemen zijn.

Er schijnt een tekort aan chauffeurs te bestaan. Wat is de oplossing? Wethouder MOORMAN merkt op dat deze problemen met het leerlingenvervoer al geruime tijd spelen, iets wat te maken heeft met een heel groot tekort aan chauffeurs. Je kunt niet zomaar chauffeur zijn in het leerlingenvervoer, want je werkt met kinderen met soms zware problematiek. Daarmee moet je weten om te gaan. Mensen krijgen daarvoor een speciale opleiding. Het tekort is daarom niet zomaar opgelost. Hierover worden veel gesprekken gevoerd met de uitvoerder, Munckhof. Het gaat momenteel niet goed. Er zijn veel te veel leerlingen die te laat op school komen en te lang moeten wachten. Als kinderen veel behoefte hebben aan structuur en niet tegen onzekerheid kunnen, heeft iets dergelijks grote impact. De casus die het lid Alberts noemt is overigens een andere. De uitvoerder daarbij is niet Munckhof. Het gaat om een voorziening die wordt bekostigd uit de enkelvoudige specialistische jeugdhulp en de pgb’s. Die moeten zelf hun eigen vervoer regelen. Dat vervoer wordt dus niet vanuit de gemeente geregeld. Het blijkt dat het taxibedrijf het

7

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

contract zomaar heeft opgezegd. De organisatie moet daarom op zoek naar een ander. De gemeente heeft wel contact, om te bekijken of ze iets kan betekenen. Dit gaat niet over onderwijs, maar over opvang. Het lid ALBERTS merkt op dat deze leerlingen op die manier thuis blijven zitten. Dat lijkt ook niet de bedoeling. Wethouder MOORMAN antwoordt dat het niet de bedoeling is, maar het is geen school, maar buitenschoolse opvang van Vesper. De VOORZITTER schorst de vergadering voor enkele ogenblikken. Het lid HENDRIKS maakt zich grote zorgen over het onderwijs op het cruiseschip. De inspanning die het college belooft, waardeert hij. Maar wat is de bottleneck daarbij? Wethouder MOORMAN antwoordt dat de bottleneck de capaciteit is. De benodigde plekken zijn niet zomaar beschikbaar. Er wordt hard aan gewerkt. Gelukkig zijn er tussenvoorzieningen en verzorgt COA er dagbesteding. BESPREEKPUNTEN Jeugd(zorg) 3. Kinderrechtenscan; vervolgonderzoek (On)beperkt opgroeien in Amsterdam? Nr. VN2022-022572 De VOORZITTER verwelkomt de kinderombudsman Anne Martien van der Does. Kinderombudsman VAN DER DOES laat een kort filmpje zien met als titel ‘Kinderrechtenscan (on)beperkt opgroeien’, waarin een aantal kinderen zelf aan het woord komt. Zij heeft deze kinderrechtenscan gemaakt als vervolg op een vorige kinderrechtenscan over de wijze waarop er in Amsterdam met kinderrechten wordt omgegaan.

Door corona lukte het toen niet om daar kinderen met een beperking bij te betrekken. Nu is het haar gelukt om 31 kinderen te spreken. Het bleek dat de kinderen in kwestie heel graag hun verhaal vertellen. Vaak zeggen ze dat ze veel kunnen, maar dat men altijd uitgaat van hun beperking in plaats van hun mogelijkheden. Al deze kinderen met een beperking hebben de wens op te groeien in een meer inclusieve samenleving. Zij hebben het zelf over ‘gewone’ kinderen, waarmee ze weinig contact hebben omdat ze in een ander opgroeitraject zitten. Dat begint in de speeltuin. Het werkt ook heel erg door op de scholen. Het inclusief onderwijs staat wat haar betreft onvoldoende op de kaart. Op dit moment wordt hard gewerkt aan een nieuwe verordening scholenbouw. ‘Samen naar school’ is iets voor gemeenten en samenwerkingsverbanden samen, maar de verordening scholenbouw is echt van de gemeente. In die verordening scholenbouw kan veel gebeuren om het inclusief onderwijs beter te faciliteren. Er is een vierkantemetereis voor scholenbouw die inclusief onderwijs lastig maakt, omdat dat meer ruimte voor een leerling vraagt dan de standaard. Daarover zou iets moeten worden opgenomen in de nieuwe verordening, naast aandacht voor toegankelijkheid. Er zijn kinderen die door hun beperking überhaupt niet naar school kunnen.

Die kunnen wel naar kinderdagverblijven, die tot voor kort meestal plaats kregen in schoolgebouwen, zodat de kinderen het gevoel hadden dat ze echt naar school gingen. Het schijnt echter dat ze de schoolgebouwen ‘uitgeduwd’ worden omdat de scholen de ruimte zelf nodig hebben. Zij vraagt de raad goed in de gaten te houden dat er in de nieuwe verordening en de diverse onderwijsagenda’s voldoende ruimte is voor inclusief onderwijs. In 2019 werd er een initiatiefvoorstel aangenomen om Samen naar School-

8

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

klassen in ieder stadsdeel te krijgen. Dat voorstel is een beetje doodgebloed, misschien ook door corona. Het is neergelegd bij de samenwerkingsverbanden en er gebeurt op dit moment niets mee. Zij vraagt dat te veranderen. De proeftuinen, met samenwerking tussen het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen en dat van Sociale Zaken, heten ‘Zorg in Onderwijs’. Die zijn dit jaar begonnen. Amsterdam moet daar goed aan mee gaan doen. Zij sprak een jongetje met een beperking, die een gymnasiumadvies had. Hij moest echter geholpen worden bij het uitspoelen van het slangetje dat hij moest gebruiken en kon daardoor niet naar een regulier vwo. Hij zat vast aan het speciaal onderwijs. Dat is wrang. Dit soort laagdrempelige zorg zou ook op reguliere scholen geleverd moeten worden. In het rapport over de scan staan veel citaten van kinderen. Ook staan er dingen die ouders gezegd hebben. Die voelen zich weinig gehoord als het gaat over het traject dat hun kinderen moeten gaan. Ze krijgen op een gegeven moment een diagnose. Er zijn dan allerlei dingen voor hun kinderen nodig, en ze hebben heel veel moeite dat allemaal te vinden. Ouders kunnen naar OKT’s, en die helpen ze ook. Maar de weg is ingewikkeld en niet alleen gemeentelijk, maar ook landelijk. Veel zorg zit bij de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Op dat gebied worden ze helemaal niet geholpen.

De ouders vragen daarom om een soort routekaart met de verschillende stappen die ze moeten nemen. Dat is iets anders dan een sociale kaart, die alleen het aanbod aangeeft. Daarmee weet je als ouder dan nog niet wat je volgende stap moet zijn. Zij vraagt de gemeente een routekaart te maken voor ouders van kinderen met een beperking. Het lid WEHKAMP vond het mooi dat in het filmpje de kinderen zelf aan het woord werden gelaten. Deze kinderrechtenscan komt voort uit een motie in de gemeenteraad om jaarlijks een mensenrechtenscan uit te laten voeren, naar de naleving van de door Nederland geratificeerde mensenrechtenverdragen in Amsterdam. Ieder jaar moet naar aanleiding van deze scan een actieplan worden opgesteld met verbeterpunten. In de scan staat dat de gemeente met partners in het onderwijs een analyse maakt over de mogelijkheden van meer inclusief onderwijs. Hoe staat het met die analyse? Is de kinderombudsman erbij betrokken? En hoe kijkt de wethouder naar de routekaart voor ouders? Op stadsdeelniveau diende zijzelf eerder als lid van de stadsdeelcommissie Zuidoost een advies in over speelplekken. De kinderen werden daar helemaal niet betrokken bij het ontwerp van nieuwe speelplekken. Dat is anders in Den Haag, waar je als je in de buurt woont van een nieuw te ontwerpen speelplek een brief krijgt waarin kinderen uitgenodigd worden mee te denken.

Het is belangrijk dat het ook inclusief is. Kinderen met een beperking in de buurt van zo’n speelplek moeten ook kunnen meepraten. In een eerdere kinderrechtenscan heeft de kinderombudsman aangetoond dat er een jongerenraad moet komen. Ook pubers willen meepraten. Hoe ziet de wethouder het idee van een structurele jongeren adviesraad, dus niet een kinderraad voor groep 7 en 8? Daarin zouden pubers mee moeten kunnen praten over zaken die hen aangaan. Deze mensenrechtenscan wordt dus jaarlijks uitgevoerd. Is er al een onderwerp voor de volgende mensenrechtenscan? Haar suggesties daarvoor zijn het verdrag tegen uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (het SEDA-verdrag) of het Istanbulverdrag tegen geweld tegen vrouwen. Het lid MANGAL herinnert eraan dat D66 al sinds 2016 een jongerenraad bepleit, samen met de PvdA. Waarom is het er niet van gekomen in de afgelopen jaren, met D66 aan het roer in het college? Het lid WEHKAMP antwoordt dat dit een vraag kan zijn voor de wethouder. Het lid HENDRIKS heeft het rapport gelezen. Het onderzoek doet veel concrete aanbevelingen. Wat gaat de wethouder ermee doen? Komen er verbeterpunten en een actieplan, met vooral ook aandacht voor het hoe en het wanneer? In het rapport komt naar voren dat de doelgroep vaak niet terechtkan in het regulier onderwijs. Hij hoort nu

9

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

dat er allerlei plannen voor bestaan en dat men ermee aan de slag wil gaan. Hoe kan dit alles versneld worden? Er staat een link in het onderzoek naar een map met vier toegankelijke speeltuinen in Amsterdam. Er zijn wel meer speelplaatsen die toegankelijk zijn. Hij vraagt wat het verschil is tussen speeltuinen en speelplaatsen. Hoe gaat de wethouder ervoor zorgen dat er zo snel mogelijk meer toegankelijke speeltuinen in Amsterdam komen? Het lid VAN DER VEEN vond het een heldere scan, een pleidooi voor tolerantie en respect. Hij sluit zich aan bij de vragen van D66 voor de wethouder wat betreft een analyse van het inclusief onderwijs, de routekaart en ook de jongerenraad. Ook zijn fractie wil die laatste gerealiseerd zien in de komende periode. En hoe wil men bij het tot stand komen van gemeentelijk beleid in de toekomst expliciet ook aandacht besteden aan kinderen en jongeren met een beperking? Hij roept op de ambtenaren die met de verordening scholenbouw bezig zijn ook in gesprek te laten gaan met deze kinderen en hun ouders. Het lid ABDI wijst erop dat twee jaar verstreken zijn sinds het verschijnen van deze kinderrechtenscan. Zij vraagt de kinderombudsman of er nog een update te geven is. Verder vraagt zij in verband met de digitale routekaart iets langer stil te staan bij de rol van de OKT’s, die ouders en kinderen wegwijs moeten maken.

Kennelijk gaat er daarbij iets mis in de uitvoering. Kinderombudsman VAN DER DOES antwoordt de D66-fractie dat zij in 2019 naar aanleiding van een initiatief van D66 in de raad om een eerste kinderrechtenscan te maken aan de slag is gegaan. Zij heeft geen flauw idee wat er met het vervolg is gebeurd. Zij kreeg de eerste opdracht dus in 2019, waarna in 2020 de eerste scan werd gemaakt. Zij heeft dit vervolgonderzoek gedaan als ‘onderzoek uit eigen beweging’, omdat het de eerste keer niet gelukt was. In de eerste scan stond inderdaad al heel duidelijk de jongerenadviesraad. In de eerste scan stonden ook al aanbevelingen, die voor haar nog steeds geldig zijn. De belangrijkste aanbeveling is om kinderen meer mee te laten praten over wat nodig is in de stad. Er moet veel beter naar ze geluisterd worden. Zij weet niet of het voorbeeld van Den Haag ook in Amsterdam kan. Deze scan werd net voor de verkiezingen afgerond en aangeboden in januari. Zij heeft het besproken met ambtenaren van Jeugd en heeft ook regelmatig contact met mensen van Leerlingenvervoer. Veel van de aanbevelingen zijn snel te realiseren. Zij zou een actieplan op dat punt op prijs stellen. De digitale routekaart is ook nodig als hulpmiddel voor de OKT’s. Die kunnen niet alles weten.

Zij krijgt als ombudsman regelmatig klachten over verkeerde voorlichting, zowel door bevlogen OKT-medewerkers als door bevlogen buurtteammedewerkers. Dat kan gebeuren. Deze mensen werken heel hard om zich in te zetten voor de gezinnen, maar de informatie is niet heel toegankelijk. Het lid ABDI begrijpt dat de kinderombudsman de digitale routekaart vooral nuttig vindt om het werk van de OKT-medewerkers, buurtteammedewerkers en ouders te vereenvoudigen. Kinderombudsman VAN DER DOES bevestigt dat. Het probleem met zo’n routekaart is dat de regelgeving regelmatig verandert. De kaart moet dus actueel gehouden worden. Het zou een samenwerking moeten zijn tussen de betrokken ministeries en gemeenten die de routekaart verder zelf invullen. Het lid ABDI vraagt wat gedaan kan worden om ouders te bereiken die misschien niet in staat zijn om alles te begrijpen. Zij leest uit de kinderrechtenscan dat veel van de kinderen die de kinderombudsman heeft gesproken uit haar eigen netwerk komen. Kan zij handvatten of tips geven aan de wethouder? Het lid VAN DER DOES antwoordt dat er al heel veel gebeurt. Kinderen met

10

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

ernstige beperkingen hebben vaak al cliëntenondersteuners van allerlei instellingen. Dat wordt door de gemeente gefinancierd en mogelijk gemaakt. De regelgeving is echter heel complex en niet alleen gemeentelijk, terwijl de kennis van cliëntenondersteuners op gemeentelijk niveau zit. Dat probleem kan niet zomaar opgelost worden. Het lid KABAMBA vraagt wat er actief aan gedaan wordt om de kennis op te schroeven, zodat de cliënten hier minder last van hebben. Kinderombudsman VAN DER DOES weet niet wat er actief aan gedaan wordt. Als kinderombudsman wordt zij regelmatig gebeld door OKT- of buurtteammedewerkers met de vraag of de kinderombudsman weet hoe het verder moet. Dat laat zien hoe complex het geheel is. Het is een gemeenschappelijke inzet. Iedereen wil deze kinderen zo goed mogelijk helpen. Het lid HAKIKI merkt op dat er knelpunten zijn in het leerlingenvervoer. Zijn er aanbevelingen om het leerlingenvervoer uit de marktwerking te halen? Kinderombudsman VAN DER DOES antwoordt dat zij zich niet bezighoudt met politiek. Voor de kinderen die zij sprak is het leerlingenvervoer een gegeven. Het dient met name voor kinderen die gebruikmaken van het speciaal onderwijs, maar het kan ook ingezet worden voor het regulier onderwijs. Als kinderen bij speciaal onderwijs te laat komen, is daar ruimte voor. De kinderen zelf klagen dus niet zoveel, maar de ouders wel.

Die zien hoe belastend lange ritten etc. zijn voor hun kinderen. Je kan niet zomaar iedereen als chauffeur op leerlingenvervoer zetten. Veel kinderen hechter sterk aan de sfeer in hun busje. De alternatieve mogelijkheden worden echter vaak onvoldoende benut. Met een AOV-pas kunnen ze een reguliere taxi nemen. Toch zeggen al deze kinderen dat ze het zo naar vinden dat ze na school niet met hun vriendjes naar huis kunnen. Dat zouden ze met een AOV-pas wel kunnen. Waarom zijn die passen alleen boven de twaalf jaar beschikbaar? Ook iets als de OV-coach wordt onvoldoende benut. Dat zijn kansen die er liggen. Wethouder MOORMAN merkt op dat dit onderwerp veel terreinen raakt, zoals de fysieke en sociale leefomgeving, gehoord en gezien worden. Zij vond het filmpje heel goed. De boodschap is: kijk met de ogen van kinderen met een beperking bij het maken van beleid of bij het inrichten van de omgeving. Daaraan ontbreekt het soms. De complexiteit blijkt ook uit het filmpje. Zij is blij met deze kinderrechtenscan. Er wordt op dit moment een jongeren adviesraad opgericht, die de JARA genoemd gaat worden. De burgemeester is daar bij betrokken. Zij is het eens met de kinderombudsman dat ook de medewerkers soms fouten maken. Er is heel veel informatie te geven en op dat punt kan het beter. Veel vragen gingen over inclusief onderwijs.

Er is wel degelijk actie ondernomen naar aanleiding van het initiatiefvoorstel van het voormalig lid Simons. Er is een werkgroep mee bezig die maandelijks bij elkaar komt. Het is niet makkelijk, want je hebt medewerking nodig van de reguliere schoolbesturen om dit te doen. Het vraagt niet alleen iets van de fysieke omgeving. Nieuwgebouwde scholen in Amsterdam zijn vaak heel inclusief gebouwd. Het vraagt meer om de vraag hoe je ervoor zorgt dat kinderen met verschillende achtergronden en verschillende beperkingen, en andere kinderen die daar misschien geen kennis van hebben, samen in zo’n schoolgebouw kunnen verblijven. Een leraar moet dat ook vormgeven. In Amsterdam-West is er de vindplaats ABBR, een nieuw schoolgebouw waarmee men met dat soort zaken rekening houdt. Het is heel goed als kinderen samen naar school gaan. Het belangrijkste is dat je kinderen niet apart zet. De speeltuinen liggen op het gebied van wethouder Mbarki. Het toegankelijk maken van die speeltuinen is een opdracht die moet worden meegenomen in de beleidsplannen. Verder moet worden gezorgd voor inspraak. Kinderen uit de buurt moeten er zo goed mogelijk bij betrokken worden. Een goed voorbeeld van hoe het kan is het Brasapark. Iemand uit de buurt is daar druk bezig om ervoor te zorgen dat het een heel inclusieve speelplaats wordt. Tegelijkertijd wordt de jongerenraad van Zuidoost erbij betrokken.

11

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

Zij antwoordt het lid Hendriks dat zij het verschil tussen speeltuin en speelplaats zal laten uitzoeken. Zij zal het buiten de vergadering aan het lid Hendriks uitleggen. Zij antwoordt het lid Wehkamp dat zij niet gaat over de onderwerpen voor de mensenrechtenscan. Zij zal binnen het college nagaan wie zich daarmee bezighoudt en het lid Wehkamp daarvan op de hoogte stellen. De VOORZITTER concludeert dat het onderwerp voldoende is besproken. Als besloten wordt tot een werkbezoek, moet dat tijdig geagendeerd worden. Zij dankt ombudsman Van der Does voor haar aanwezigheid. Ook de kinderen uit het filmpje dankt zij voor hun tijd. Zij schorst de vergadering van 10.40-10.50 uur. Zorg en Maatschappelijke Ontwikkeling 4. Kennisnemen van de bestuursrapportage 2021 Maatschappelijke ondersteuning Amsterdam (VN2022-022645) Het lid VAN PIJPEN merkt op dat in Amsterdam, in overeenstemming met wat haar fractie wil, veel geld wordt uitgegeven aan wat binnen het kader van de Wmo valt. Vanuit dat principe is haar fractie blij met alle thema’s en doelstellingen die in deze rapportage terugkomen. Toch wordt over het ene onderwerp wat vaker met elkaar gesproken dan over het andere. Dat geldt ook voor de verantwoording. Over sommige onderwerpen wordt zelden met elkaar gesproken, en dan zou het fijn zijn om met deze rapportage een totaaloverzicht te krijgen.

Helaas gebeurt dat in de rapportage op een aantal punten onvoldoende. Het wordt onvoldoende transparant of en hoe de doelstellingen gerealiseerd worden. Zij gaat in op drie onderwerpen. Het eerste betreft de sociale basis. Uit de bijgevoegde aangenomen motie gaat het over meer en betere verantwoording van activiteiten in de sociale basis. Na vaststelling van het Kader sociale basis is het beleid in de uitvoering nog in de verantwoording niet meer apart in de raad aan de orde geweest. In het jaarverslag werd keer op keer aangegeven dat de resultaatmonitor sociale basis in ontwikkeling was. Daarom had zij meerdere keren gevraagd, wat leidde tot de genoemde motie. In de rapportage wordt op drie onderdelen enige resultaten weergegeven, maar er is geen algemene, gerelateerd aan het vastgestelde kader, verantwoording. Daarmee is de motie nog niet uitgevoerd. Zij vraagt of de wethouder vindt dat motie in voldoende mate is uitgevoerd. Zo nee, wat gaat zij er dan aan doen om de motie wel uit te voeren? En zo ja, waarom dan? En komt er een nieuw Kader sociale basis? Wordt daarin aandacht besteed aan een gebruikelijke beleidscyclus: kader-uitvoering-verantwoording-bijstelling? Hoe wordt de raad of worden de stadsdeelcommissies daarbij betrokken? Ook voor de mantelzorgondersteuning is weinig aandacht.

Opvallend in de rapportage is dat de cijfers over 2016-2018 en over 2020 precies hetzelfde zijn. Dat verbaast, ook gezien corona. Hoe kan dit? Er wordt bij dit thema wel een aantal activiteiten genoemd, maar niet de resultaten en de waardering ervan. Zijn de instrumenten effectief? Hoe wordt het geëvalueerd? Is er reden tot bijstelling, of blijft men doorgaan op de huidige voet? Zij heeft in de afgelopen periode veel contact gehad met mantelzorgers. Het is beslist niet zo dat men achterover kan leunen omdat het aanbod zou voldoen. Hoe kijkt de wethouder daarnaar? Is er reden voor een diepgaander evaluatie van het beleid rondom mantelzorgondersteuning? In coalitieakkoord staat dat er een actieplan tegen eenzaamheid komt. Zij vraagt wanneer dat verwacht mag worden. Het gaat over een systematische aanpak en een structurele noodzaak voor maatschappelijke verandering, om eenzaamheid echt aan te pakken. Het moet niet gaan over kleine projectjes, maar over een fundamentele aanpak van het probleem. Het lid HOOGTANDERS leest in de rapportage over de oprichting van de buurtteams in 2020, met een vooruitblik van wat er in 2022 nog moet gebeuren om de

12

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

buurtteams op sterkte te brengen. Zij heeft zorgen over de opbouw van de capaciteit en de kennis van de buurtteams. Zij hecht er sterk aan dat de toezegging van de wethouder in dat verband voor de zomer wordt nagekomen. Van verschillende kanten krijgt zij signalen dat de buurtteams de huidige instroom van cliënten moeilijk kunnen verwerken. De zwaarte van de problematiek, zoals dementie en psychische problematiek, baart de buurtteams zorgen. Dat geldt ook voor de omvang. Dat is frustrerend voor de cliënten, maar ook voor de medewerkers zelf. Verder verwacht men van de buurtteams dat zij hun taken over de hele linie dit jaar op orde krijgen. Eerst moet de basis op orde zijn, en dan moeten keuzes gemaakt worden over welke taken de buurtteams krijgen. Er zal een toestroom van mensen die in armoede geraken naar de buurtteams ontstaan. Zij vraagt of de wethouder de instroom herkent van groepen mensen met een speciale behoefte, zoals dementie of psychische problematiek.

Herkent zij de signalen dat er een toename zal zijn naar aanleiding van de armoedevraagstukken? Welke prioriteiten wil de wethouder aanbrengen in de opdracht aan de buurtteams? Welke taken krijgen daar minder prioriteit, en hoe worden die dan opgevangen? Wanneer mogen de toegezegde plannen van aanpak voor de opbouw van de buurtteams verwacht worden? Het lid DIDDEREN herinnert aan de aandacht die het lid Bloemberg van de PvdD gaf aan de relatie tussen geweld tegen huisdieren en huiselijk geweld. Geweld tegen een huisdier kan een indicator zijn voor huiselijk geweld tegen mensen. Ook zijn huisdieren voor slachtoffers van huiselijk geweld reden geweest om niet uit een gevaarlijke situatie weg te gaan. Nu is het gelukkig in een aantal Blijf van mijn lijf-huizen mogelijk om wel je huisdier mee te nemen. In de vorige periode is een motie aangenomen om te verkennen op welke manier dierenwelzijn binnen andere domeinen geïntegreerd kan worden, zo ook binnen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Zij vraagt in hoeverre dat door de buurtteams en de gemeente wordt meegenomen. In hoeverre is het onderdeel van het beleid? Het lid RUNDERKAMP merkt op dat de gemeente verantwoordelijk is voor de zelfredzaamheid van haar burgers binnen de Wmo. De bewoners hebben recht op goede ambulante ondersteuning en de benodigde voorzieningen om zich te kunnen verplaatsen binnen de stad.

Hij sluit zich aan bij de door het lid Van Pijpen aangedragen aandachtspunten bij de uitwerking van de motie-Van Pijpen-La Rose over de sociale basis. In de rapportage staat het streven is dat per 1 april 2022 de buurtteams 80% van het aantal cliënten begeleiden. Hij vraagt of dat percentage nu behaald is. Uit de rapportage kan hij niet opmaken of de gelden die Amsterdam heeft ontvangen vanuit de meerkostenregeling corona uitgeput zijn, en terecht zijn gekomen bij de aanbieders die deze kosten hebben gemaakt. Hij vraagt een reactie. Uit de rapportage blijkt dat de leveranciers van rolstoelen aandacht hebben voor wachttijden bij reparaties en leveringen. Hij kan niet uit de rapportage opmaken hoelang die wachttijden zijn. Kan er een reserverolstoel beschikbaar worden gesteld aan iemand die afhankelijk is van een rolstoel, om zich binnen zijn huis te verplaatsen in de tijd dat er een rolstoel wordt geleverd? Er wordt in de rapportage melding gemaakt van een forse daling van het aanvullend openbaar vervoer. Welke stappen gaat het college ondernemen om pashouders terug te krijgen in het aanvullend openbaar vervoer? Er staat dat het Indicatie Adviesbureau Amsterdam (IAB) van januari tot oktober 2021, aan 88% van haar aanvragen binnen de gestelde termijn opvolging heeft gegeven.

Toch strookt het geschetste beeld niet met wat in de zomer in Het Parool heeft gestaan, over een pgb-houder die gefrustreerd was met de wijze waarop het IAB handelde inzake zijn benodigde herindicatie. Hij vroeg zich af of de wethouder iets kan zeggen over het geschetste positieve beeld van het IAB in de rapportage, en hoe die rijmen met de ervaringen van deze pgb-houder. Het lid ALBERTS begrijpt uit deze rapportage dat het aan alle kanten piept en kraakt. De belangrijkste vraag is wat men met de kennis gaat doen. Gaat de gemeente binnen het budget opereren? Dan kom je dus tekort. Wordt er bezuinigd, en met hoeveel

13

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

dan? Wie krijgt dan de zwarte piet? Of gaat iedereen op de barricade om het Rijk wakker te schudden? Dat het niet langer gaat met dit budget? In de vorige periode werd er opgeplust bij de HbH, terwijl er nu nog steeds 1500 mensen op de wachtlijst staan. Het kan zo niet langer. Is het de bedoeling om met alles te kappen? Wethouder RIJXMAN is het met het lid Alberts eens dat het piept en kraakt. Zij belooft dat zij in de komende periode zal proberen het piepen en kraken te minimaliseren. Zij zal in Den Haag aanwezig zijn op de plekken waar zij moet zijn. Zij hoopt dat men over een paar jaar van haar kan zeggen dat ze het goed geprobeerd heeft, en dat er ook wat gelukt is. Zij antwoordt het lid Van Pijpen dat ook zij vindt dat er meer inzicht moet komen in het rapport, zowel kwalitatief als kwantitatief. Zij zal ervoor zorgen dat de volgende rapportage verbeterd wordt, zodat de raad meer grip kan krijgen op de sociale basis, in de breedte. Volgend jaar zomer wordt er met betrekking tot de sociale basis het een en ander door de raad vastgesteld. De uitvoering ligt deels ook bij stadsdelen, die meer de lokale invulling voor hun rekening nemen. Het lid VAN PIJPEN vraagt of de wethouder toe kan zeggen dat voorafgaande aan de volgende rapportage, de wijze waarop die wordt ingericht met de raad wordt gedeeld.

Nu mist zij een verantwoording op basis van het kader sociale basis, en hoe dat wordt uitgevoerd. Zij wil overigens niet tornen aan de ruimte voor stadsdelen om dingen te doen. Wethouder RIJXMAN verschilt daarin niet van mening. Ook zij wil meer informatie hebben en kunnen geven. Daarom zal er gewerkt worden aan een kwalitatief en kwantitatief rapport met meer gegevens. Het zal verbeteren. Het mag in ieder geval voor zomer 2023 verwacht worden. Het lid VAN PIJPEN vraagt of de raad tevoren informatie krijgt toegezonden over de wijze waarop de rapportage wordt ingericht op dit vlak. Wethouder RIJXMAN zegt dat toe. Zijzelf vindt de mantelzorg een belangrijk onderwerp. Het college zet nu in op het versterken van de mantelzorgpunten bij de buurtteams, deskundigheidsbevordering onder huisartsen, professionals, OKT’s en scholen. Verder krijgt voortzetting van het subsidiëren van diverse organisaties in de stad aandacht, naast een breed palet van mantelzorgondersteuning. Jonge mantelzorgers blijven een aparte doelgroep. Kennis en ervaring worden gedeeld. Verder zijn er de Dag van de mantelzorg en de Week van de jonge mantelzorgers. Het bestrijden van eenzaamheid is een integraal onderdeel van de sociale basis. Er is in 2021 een inspiratiesessie over dat thema georganiseerd, en daarna een workshop. Ook de stadsdelen zijn betrokken.

In tijden van corona is vooral ingezet op het koppelen van bewoners met dezelfde interesse in het kader van Welzijn op Recept. Ook in maatjesprojecten wordt geprobeerd om Amsterdammers elkaar te laten ontmoeten, buiten of online. Via digitalisering is ervoor gezorgd dat mensen elkaar online kunnen ontmoeten. Zij wil binnenkort de eerste stappen zetten voor een plan van aanpak tegen de eenzaamheid. Dat zou samen moeten lopen met het kader sociale basis, voor zomer 2023. Het lid VAN PIJPEN is blij met veel van de huidige activiteiten. Toch zou zij in de rapportage wat vernemen over de effecten van die instrumenten. Zij vraagt daar in het vervolg meer aandacht aan te geven. Het lid RIJXMAN is het daarmee eens. Er is aandacht voor. Zij heeft wel tijd nodig en zegt toe dat zij de commissie van informatie zal voorzien. Het lid HOOGTANDERS begrijpt dat het ingewikkeld is om kennis te vergaren over de sociale basis, maar waarom duurt het zo lang? Men is er in Amsterdam al

14

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

meerdere jaren mee bezig. Wethouder RIJXMAN antwoordt dat het ingewikkeld is. De uitvoering ligt bij stadsdelen. Er moet van hen informatie vergaard worden. Het lid HOOGTANDERS denkt niet dat het probleem bij de stadsdelen ligt. Als er een kader ligt waarbinnen je informatie wilt vergaren, en je indicatoren kunt opstellen, moet het geen probleem zijn om die informatie te verzamelen. Wethouder RIJXMAN antwoordt dat er voor de volgende zomer, dus in 2023, een nieuw kader zal komen, met een aantal aanpassingen. Dan kan ernaar gekeken worden. Bij de buurtteams is sprake van de instroom van demente mensen, mensen die met armoede te maken krijgen. Er zullen prioriteiten gesteld moeten worden. Zij zegt het lid Hoogtanders een brief daarover toe, die eind september verwacht mag worden. Er is een jaarplan in voorbereiding, waarin nog prioriteiten worden gesteld. Als daar een en ander van klaar is, wordt dat aan de commissie gestuurd. Het lid HOOGTANDERS vraagt wanneer zij dat precies mag verwachten. Wethouder RIJXMAN antwoordt dat dit eind van dit jaar verwacht mag worden. Eerder is een motie van de PvdD aangenomen, die het onderwerp Dierenwelzijn in de hele gemeente op de agenda zet. Specifiek gebeurt dat in de buurtteams. De raad krijgt daarover eind van dit jaar meer inzicht. Zij bevestigt de woorden van het lid Alberts.

Zij antwoordt het lid Runderkamp dat de buurtteams per 1 april bij benadering het streefpercentage van 80 voor het aantal begeleide cliënten hebben gehaald. De overdracht van de bestaande cliënten wordt dit jaar afgerond. Wat betreft de leveranciers zijn er nadere cijfers over de doorlooptijden beschikbaar. Die worden door de leveranciers maandelijks aangeleverd. Ze worden besproken in de accountgesprekken. Leveranciers halen maandelijks ruimschoots alle gestelde eisen. Zij spannen zich tot het uiterste in om de klanten mobiel te houden, eventueel door de inzet van leenhulpmiddelen. Er is sprake van een forse daling van het aantal gebruikers van aov door corona. Het college onderneemt expliciet actie om mensen weer terug te krijgen in het aov. Het aantal gebruikers en ritten is in 2022 licht gestegen ten opzichte van 2021. Vanuit de toekomstvisie sociaal vervoer, ‘Reizen als ieder anders’, zoals vastgesteld op 8 juli 2021, wil men Amsterdammers met een beperking in de gelegenheid stellen om zoveel mogelijk gebruikt te maken van het ov, en zo te kunnen reizen als ieder ander. De gemeente streeft ernaar om ov-haltes versneld toegankelijk te maken. Er is sinds 2022 een subsidie voor vrijwilligersvervoer beschikbaar gesteld. Er wordt ingezet op ov als dat kan, maar het aov blijft beschikbaar voor degenen die niet zonder kunnen.

Het lid RUNDERKAMP herinnert aan zijn vragen over de uitputting van de meerkostenregeling corona bij de Wmo en de reflectie van de wethouder over het functioneren van het Indicatie Adviesbureau. Wethouder RIJXMAN antwoordt dat in 2021 de coronameerkosten in het kader van de Wmo 2.000.062 euro bedroegen. Voor MOBW-crisisopvang bedroegen de meerkosten 12.139.980 euro. De bijdrage van het Rijk was toereikend. Het lid RUNDERKAMP vraagt wat de wethouder bedoelt met ‘toereikend’. Zijn de gelden ook daadwerkelijk bij de aanbieders terechtgekomen? Wethouder RIJXMAN antwoordt bevestigend. De klachten van cliënten met een chronische beperking waardoor het door hen als belastend wordt ervaren om ieder jaar opnieuw beoordeeld te worden, zijn bekend bij de gemeente. Momenteel analyseert men de casuïstiek en evalueert men of opgestelde richtlijnen voor het afgeven van langer durende indicaties werken, of juist aanpassing behoeven. Het doel van de jaarlijkse evaluatie is om samen met de cliënt na te gaan of de ondersteuning nog voldoende

15

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

passend is, juist om te voorkomen dat de cliënt met te weinig of niet meer passende zorg achterblijft. De VOORZITTER concludeert dat het onderwerp voldoende is besproken. 5. Terugblik Thrive Amsterdam Mentaal Gezond (VN2022-024411) Het lid VAN PIJPEN is heel blij met Thrive. In de ggz vinden wel allemaal drama’s plaats met lange wachtlijsten en bedrijfsmodellen die niet uitgaan van de behoefte, maar van de beste financiële optie voor organisaties. Verder zijn er maatschappelijke ontwikkelingen, met toenemende stress als gevolg. Zij vraagt hoe Thrive staat in verhouding tot de ggz-keten. Is het daarop aangehaakt? Hoe kunnen de positieve effecten van Thrive doorgezet worden naar de rest van de ggz-keten? Is daar contact mee? In de brief staat dat preventie nog moeilijk is in te zetten. Zij is benieuwd hoe de wethouder ermee verder wil gaan. Het lid DIDDEREN is blij dat jongvolwassenen voor Thrive een doelgroep zijn. De pandemie wordt als oorzaak van mentale problemen genoemd. In bronnen van Thrive is maar weinig informatie te vinden over andere oorzaken van mentale gezondheidsproblemen van Amsterdammers. Is er binnen het Thrive-programma ook onderzoek naar gedaan? Wat is erover bekend? In ieder geval is bekend dat de prestatiedruk en ongezonde bedrijfsculturen een oorzaak zijn van veel mentale gezondheidsklachten.

Er wordt in deze maatschappij heel veel waarde gehecht aan productiviteit. Die wordt vaak zwaarder gewogen dan het aangeven van grenzen en goed voor jezelf zorgen. Daarom vraagt zij waarom er gekozen is voor de volgende formulering van de ambitie van het Thrive-programma: dat er in 2030 minder Amsterdammers uitvallen op school, werk of in de maatschappij als gevolg van mentale problemen. Die ambitie meet de mentale gezondheid door na te gaan of ze al niet uitvallen. In theorie zou die ambitie behaald zijn als het aantal Amsterdammers met mentale gezondheidsklachten toeneemt, maar net niet in de mate dat ze daardoor uitvallen. Het lijkt haar fractie beter als de ambitie is dat de mentale gezondheidsklachten van Amsterdammers in zijn algemeenheid omlaag gaan, ongeacht of de klachten tot uitval leiden. Daarnaast maakt de documentatie van Thrive dat minderheden, zoals mensen met een migratieachtergrond of lhbti’ers, extra last hebben van mentale gezondheidsklachten. Zij vinden daarbovenop geen passende zorg omdat de huidige behandeltrajecten volgens Thrive zijn ingericht vanuit het perspectief van de westerse, witte, heteronormatieve meerderheid. Het sluit daarom vaak niet aan bij de vraag en beleving van die mensen. Zij vraagt wat er momenteel gedaan wordt om de zorg inclusiever te maken en de diversiteit onder zorgverleners te verhogen.

Het lid RUNDERKAMP maakt de complimenten voor het programma Thrive en voor de rapportage. Er wordt expliciet ingezet op jongvolwassenen en stadsdeel Zuidoost. Er staat in de rapportage dat het belangrijk is om ook gebruik te maken van de bredere overheidsfinanciering. Het is echter een gemis dat niet wordt teruggeblikt op de afgelopen drie jaar, in hoeverre dat al is gebeurd. Een van de voorbeelden in de rapportage heeft gebruikgemaakt van bredere overheidsfinanciering, namelijk het steunpakket Welzijn Jeugd. Hij vraagt de wethouder iets te zeggen over de projecten die gebruik hebben gemaakt van brede overheidsfinanciering. Het lid VAN HAARLEM is erg blij met Thrive. Mentale gezondheidscrises blijven namelijk wat onderbelicht in de huidige tijd. De afgelopen coronaperiode was heel zwaar voor veel mensen, en dan vooral door de lockdown. Er is bij het maken van beleid niet genoeg nagedacht over de effecten voor de mentale gezondheid. Wat gaat de gemeente Amsterdam in de toekomst doen opdat er dan wel rekening wordt gehouden met de mentale gezondheid van Amsterdammers bij het maken van beleid? Hij denkt daarbij vooral aan een toekomstige pandemie of ziektegolf.

16

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Onderwijs, Zorg en Armoedebestrijding

OZA

Concept Raadscommissieverslag, 7 september 2022

Mannen plegen twee keer zo vaak suïcide als vrouwen. Suïcide is de ultieme consequentie van de afbraak van de mentale gezondheid. Wat gaat de wethouder doen voor de mentale gezondheid van mannen? Het lid HENDRIKS is blij dat Amsterdam aandacht besteed aan de mentale gezondheid. De coronacrisis onderstreepte extra hoe belangrijk het is de mentale gezondheid niet uit het oog te verliezen. Uit de geleerde lessen en de evaluatie komt naar voren dan de wijze waarop Thrive is opgezet afwijkt van de meeste afdelingen en programma’s in het sociale domein. Er staat dat de flexibiliteit waarmee dat gepaard ging, ten goede kwam aan het programma en de houding van mensen ten opzichte van mentale gezondheid. Kan deze werkwijze geëxporteerd worden naar andere programma’s in het sociale domein? Kunnen bestaande programma’s en manieren van aanpak profiteren van deze geleerde lessen van Thrive? Hij vraagt hij of Thrive wordt voortgezet. En zo ja, welke verbeterpunten worden daarbij op welke manier meegenomen? Is er financiering vanuit de gemeente beschikbaar? En wordt deze dan ingezet voor de voortzetting van het programma? Het lid ALBERTS merkt op dat haar fractie voorstander is van ‘voorkomen is beter’. De gemeente raakt in een enorme armoedecrisis, met de effecten daarvan op de geestelijke gezondheid.

Het zou goed zijn om in de rapportages en het handelen terug te kunnen zien dat de verslechterende geestelijke gezondheid als gevolg van armoede meegenomen wordt. Wethouder RIJXMAN antwoordt het lid Van Pijpen dat het doel is de veerkracht en de mentale gezondheid van Amsterdammers te stimuleren. Zo hoopt men te voorkomen dat Amsterdammers in de ggz terechtkomen. De gemeente werkt veel samen met de ggz-instellingen en andere partners in het zorg- en welzijnsdomein. Zo organiseert men gezamenlijke interventies, zoals de lessen op het mbo en de organisatie van buurttafels. In de terugblik Thrive Amsterdam Mentaal Gezond staat de preventieactiviteiten beschreven die zijn uitgevoerd onder de vlag van Thrive, op het gebied van mentale gezondheid in de periode 2019-2021. Voorbeelden zijn de hulplijn en de website van Thrive, waar laagdrempelig aanbod gebundeld staat. Naar verwachting kan het nieuwe plan van aanpak van Thrive voor 2023-2026 in Q1 van 2023 gepresenteerd worden aan deze commissie. Daarin zullen nieuwe aangescherpte doelen naar voren komen, die aansluiten bij het vinden van de doelgroepen etc. De doelgroep in het huidige plan van aanpak, namelijk jongeren, migranten en werkgevers, zullen ook steeds meer aandacht krijgen. Alles wat gedaan wordt, met name de activiteiten voor jongeren, is inclusief.