Brief 8-11 wh De Vries inzake drinkwater en datacenters

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 november 2021 Water Egbert de Vries Waternet (bestuurlijke.zaken.amsterdam@waternet.nl)

Onderwerp

Drinkwater en datacenters

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Met deze brief informeert het college u over het volgende. In de commissievergadering van de commissie MLW van 4 november is gesproken over het investeringskrediet van € 21 miljoen voor 2022 inzake de uitvoering van de vervanging en uitbreiding van de drinkwaterdistributie. Tijdens deze bespreking zijn een aantal vragen gesteld over het drinkwatergebruik door datacenters. Deze vragen sluiten aan op de toekomstvisie drinkwater, die ter bespreking op de agenda van de commissie MLW van 25 november staat. In de toekomstvisie wordt onder andere de levering van drinkwater aan datacenters genoemd. In deze brief ga ik in op een aantal door u gestelde vragen en geuite zorgen tijdens de commissievergadering van 4 november.

Waar wordt de Kredietaanvraag drinkwaterdistributie 2022 voor gebruikt? Het aangevraagde krediet voor 2022 van € 21 miljoen is nodig om nieuwe leidingen aan te leggen, deels ter vervanging van bestaande leidingen en deels in verband met uitbreidingen van de stad. Op deze manier wordt er een robuust drinkwaternet in stand gehouden. In 2022 staat een aantal grote projecten gepland. Onder andere het vervangen een transportleiding op de Weteringschans, in de Zuider-IJdijk en diverse tracés tussen Schiphol en Badhoevedorp. Ook zullen de laatste werkzaamheden gepleegd worden voor het loodproject in de Tuindorpen. Een dergelijke kredietaanvraag wordt ieder jaar aan u voorgelegd.

Gebruiken datacenters teveel drinkwater? U heeft als gemeenteraad van Amsterdam in december 2020 een integraal vestigingsbeleid vastgesteld voor nieuwe datacenters: [https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10115466/1/1544A_20_bijl1%20Vestigingsb eleid%20datacenters%20gemeente%20Amsterdam]. Dat is voor de stad het afwegingskader bij beslissingen over nieuwe datacenters (inclusief ruimtelijke aspecten, energieverbruik, mogelijkheid toepassing restwarmte etc). Waternet heeft geadviseerd bij de totstandkoming

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 2 van 6

van het vestigingsbeleid ten aanzien van de drinkwateraspecten (artikel 6.3 uit het Vestigingsbeleid). Waternet voert dit vestigingsbeleid uit. Datacenters produceren warmte. Hiervoor kunnen diverse koelmiddelen gebruikt worden. Het streven moet zijn geen of zo weinig mogelijk drinkwater te gebruiken. Vooralsnog verbruiken datacenters nog niet te veel drinkwater. Echter als er meer datacenters bijkomen die allemaal gekoeld moeten worden met drinkwater, dan komt er een moment dat er te veel drinkwater wordt verbruikt. Met het vestigingsbeleid heeft de gemeente de regie zelf in handen, hoe eventuele nieuwe datacenters gekoeld kunnen worden. Dat kan door warmteuitkoppeling met een warmtenet (op deze manier wordt de warmte nuttig ingezet), maar mogelijk ook door inzet van industriewater, effluent, oppervlakte- of grondwater mits dit beschikbaar is te maken op de locatie van het datacenter.

Zijn er op dit moment aanvragen van datacenters? Op dit moment zijn bij Waternet drie drinkwateraanvragen in behandeling voor het vestigen van nieuwe datacenters. Voor een aanvraag in Zuid Oost is een aantal jaar geleden het gebruik van drinkwater als koelmiddel goedgekeurd. Deze aansluiting zal waarschijnlijk in 2022 gerealiseerd worden. Voor deze aansluiting zijn voor geen nieuwe investeringen voor rekening van Waternet nodig, waar deze kredietaanvraag voor aangewend zou moeten worden. Het bestaande net heeft voldoende capaciteit voor de gevraagde levering. Een tweede aanvraag betreft de uitbreiding van een bestaand datacenter in Amsterdam West. Ook hier heeft het bestaande net voldoende capaciteit voor de gevraagde levering. Een derde aanvraag in het Westelijk Havengebied loopt nog. Voor dit datacentrum zijn nog geen toezeggingen of afspraken gemaakt over het koelmiddel. Op die locatie is de gevraagde capaciteit niet toereikend. Er worden van dit aangevraagde krediet geen investeringen gedaan om datacenters aan te sluiten. Die aansluitkosten betaalt een aanvrager zelf. De drie actuele aanvragen dateren van voor het moment van vaststelling van het vestigingsbeleid in Amsterdam. Na deze vaststelling van het vestigingsbeleid in de raadsvergadering van december 2020 zijn geen nieuwe aanvragen van datacenters binnengekomen.

Aanvragen die sindsdien gedaan zijn, vallen buiten de gemeentegrenzen van Amsterdam (Weesp, Haarlemmermeer, Zeewolde en Middenmeer). Daar is Waternet niet de partij waaraan een drinkwateraansluiting wordt aangevraagd en geldt het Amsterdamse vestigingsbeleid niet. .

Wat is de invloed van de geplande datacenters op de capaciteit van het waternet nu en in de toekomst? Met het vestigingsbeleid zoals u als Amsterdamse gemeenteraad dit hebt vastgesteld in december 2020 hebben de gemeente Amsterdam en Waternet een instrumentarium in handen om het drinkwaterverbruik door datacenters te minimaliseren. Het huidige koelwaterverbruik is ca. 0,7% van het jaarvolume van Waternet. Aangevuld met de drie lopende aanvragen kan dit komende 30 jaar groeien tot 2-3% van het jaarvolume in 2050 wanneer hier drinkwater wordt toegepast. Naast het jaarvolume is de piekbelasting (m3/uur)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 3 van 6

van belang. Veel datacenters gebruiken meer koelwater als luchtkoeling niet meer toereikend is. Dat is tijdens de warme dagen. Exacte informatie over dit piekverbruik is niet bekend.

Is het juridisch mogelijk om drinkwatergebruik door datacenters in te perken? In het vestigingsbeleid is bepaald dat Waternet toekomstige aanvragen van datacenters voor drinkwateraansluitingen per geval zal beoordelen aan de hand van het criterium dat de hoeveelheid voor koelwater benodigd drinkwater drastisch wordt beperkt. Dit is geen hard criterium, dit wordt per geval beoordeeld en per geval is er daarmee ruimte om de aanvraag te weigeren. Wel staat in het vestigingsbeleid dat projecten voor de korte termijn binnen de bestaande ruimte van de drinkwatercapaciteit passen. Voor nieuwe contracten zijn contractduur en afspraken omtrent leveringszekerheid belangrijke items. Op grond van de Drinkwaterwet geldt geen leveringsplicht voor de levering van industriewater van drinkwaterkwaliteit.

Kan uitgesplitst worden wat de drinkwaterkosten zijn voor burgers als datacenters wel of niet worden opgenomen? Met andere woorden, kunnen kosten verhaald worden op burgers? Hierover zijn onzekerheden, een uitsplitsing kan niet gemaakt worden. In de toekomstvisie drinkwater is aangegeven wat nodig is om de drinkwaterlevering voor de toekomst te garanderen. De kosten hiervoor worden kostendekkend via de drinkwatertarieven in rekening gebracht bij de burgers. Daarbij geldt de aanname dat door het juist inzetten van het vestigingsbeleid er geen of nauwelijks extra kosten zijn om de datacenters van drinkwater te voorzien.

Dragen datacenters relatief minder bij aan de drinkwatervoorziening (staffelkorting)? De inzet is om datacenters niet of slechts in geringe mate met behulp van drinkwater te koelen. Dit ligt ook vast in het vestigingsbeleid. Als een datacenter drinkwater inzet, is een staffelkorting niet van toepassing. Voor alle afnemers van drinkwater (burgers en bedrijven) geldt dezelfde m3 prijs (€ 0,83). Het vastrecht voor de industrie varieert wel met de hoeveelheid gebruikt drinkwater. Des te meer wordt afgenomen, des te groter het vastrecht. Dit is conform de drinkwaterwet. Daarnaast zijn er nog grote industriële bedrijven die ruw industriewater (voorgezuiverd water uit de Lek, dit is geen drinkwater) gebruiken in hun productieproces. Hiervoor zijn contracten afgesloten met een afwijkend tarief. Dit valt niet onder de drinkwaterwet.

Gaat drinkwater in de eerste plaats naar inwoners, in tweede plaats pas naar bedrijven? Op grond van de Drinkwaterwet geldt een leveringsplicht als het gaat om drinkwater (water bestemd om te drinken en huishoudelijke toepassingen). Voor industriewater bestaat op grond van de Drinkwaterwet geen leveringsplicht voor drinkwaterbedrijven. Wel kan het zijn dat contractuele verplichtingen zijn aangegaan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 4 van 6

In de bijlage treft u een overzicht van de wettelijke taken van een drinkwaterbedrijf en een passage uit het vestigingsbeleid over watergebruik. Ik hoop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Egbert J. de Vries Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit

Bijlagen 1. Wettelijke taken drinkwaterbedrijf 2. Passage uit het vestigingsbeleid inzake watergebruik

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 5 van 6

Bijlage 1: Wat zijn de taken van een drinkwaterbedrijf? Op grond van artikel 7 lid 1 sub c heeft een drinkwaterbedrijf de taak het overeenkomstig artikel 8 leveren van drinkwater binnen het voor zijn bedrijf vastgestelde distributiegebied.

Art. 7 DWW 1 De eigenaar van een drinkwaterbedrijf heeft tot taak: a. het tot stand brengen en in stand houden van een duurzame en doelmatige openbare drinkwatervoorziening in het voor zijn bedrijf vastgestelde distributiegebied; b. het tot stand brengen en in stand houden van de infrastructuur die noodzakelijk is voor de productie en distributie van drinkwater in dat distributiegebied; c. het overeenkomstig artikel 8 leveren van drinkwater binnen het voor zijn bedrijf vastgestelde distributiegebied, en d. het borgen van de kwaliteit en duurzaamheid van het productie- en distributieproces en het geleverde drinkwater. Definitie drinkwater: De levering van drinkwater binnen het voor het bedrijf vastgestelde distributiegebied is dus een wettelijke taak. Hierbij is de definitie van drinkwater cruciaal. Definitie drinkwater: ”water bestemd of mede bestemd om te drinken, te koken of voedsel te bereiden dan wel voor andere huishoudelijke doeleinden, met uitzondering van warm tapwater, dat door middel van leidingen ter beschikking wordt gesteld aan consumenten of andere afnemers”. Leidend in de definitie of er sprake is van drinkwater is: waar wordt het voor gebruikt (het gaat om de bestemming van het water). Van ander water of industriewater staat geen definitie in de Drinkwaterwet. Wel staan daarover zaken in de Memorie van Toelichting en Ministeriële beleidsstandpunten.

Ander water, is al het water dat geen drinkwaterlevering is. Industriewater De levering van industriewater valt onder “ander water.” Dit is geen onderdeel van de wettelijke taak van het drinkwaterbedrijf en hiervoor bestaat geen wettelijke leveringsplicht. De tarieven voor industriewater worden bijvoorbeeld niet via de Drinkwaterwet gereguleerd. Voor de kwalificatie industriewater gaat het om de bestemming/ doel van het water. Dus waar wordt het voor gebruikt? Industriewater kan van drinkwaterkwaliteit zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 6 van 6

Bijlage 2, tekst vestigingsbeleid:

6.3 Watergebruik Voorwaarden drinkwatergebruik De datacenter projecten in Amsterdam voor de korte en middellange termijn zijn bekend bij Waternet. De projecten voor de korte termijn passen binnen de bestaande ruimte van de drinkwater productiecapaciteit. Toekomstige aanvragen van datacenters voor drinkwateraansluitingen zal Waternet per geval beoordelen aan de hand van het criterium dat de hoeveelheid voor koelwater benodigd drinkwater drastisch wordt beperkt. Hier ligt een grote kans in het toepassen van de restwarmte. Immers, hoe meer restwarmte als thermische energie een warmtenet in gaat, des te minder koelwater er nodig is. Het zoveel mogelijk toepassen van de restwarmte in warmtenetten geeft ook een impuls aan de energietransitie. De restwarmte uit datacenters is, naast aquathermie, een belangrijke bron voor lage temperatuur warmtenetten. Ook kan de restwarmte met behulp van een warmtepomp geschikt worden gemaakt voor een middentemperatuur warmtenet.

Andere mogelijkheden voor het terugdringen van drinkwaterverbruik zijn: • Zoveel mogelijk koelwater uit andere bronnen halen dan drinkwater, zoals: • hemelwater • oppervlaktewater • ruw drinkwater (ofwel industriewater) • afvalwater (effluent) • Andere koeltechnieken toepassen • Monitoren van (drink)waterverbruik • Verbeteren kwaliteit uitgaande waterstroom, hergebruik voor ander doel; • Vooralsnog is gebruik van het koelmedium grondwater verboden. In regionaal verband wordt er onderzoek gedaan naar instrumenten om efficiënter en zuiniger met water om te gaan. Uitkomsten van dit onderzoek worden meegenomen in de uitvoering van het vestigingsbeleid.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl