Bijlage.Concept jaarstukken Vervoerregio Amsterdam 2021

JAARSTUKKEN 2021 Conceptversie 14 april 2022 (zonder opmaak)

Pagina 1 van 66

INHOUD 1 ALGEMEEN

5

1.1 Inleiding en ontwikkelingen

5

1.2 2021 in mijlpalen

9

1.3 Financieel beeld en resultaat 2021

14

2 Jaarverslag 2021

19

2.1 Programma Verkeer & Vervoer

19

2.1.1 Investeringsagenda Mobiliteit

19

2.1.2 Amsteltram

22

2.1.3 Concessies

24

2.1.4 Beheer en onderhoud railinfrastructuur (BORI) en Meerjaren vervangingsprogramma metro (MVP)

27

2.1.5 Activa GVB

28

2.1.7 Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS)

30

2.1.8 Apparaatskosten

32

2.2 Overhead

34

2.3 Algemene dekkingsmiddelen

34 pagina 2 van 66

2.4 Paragrafen

35

2.4.1 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

35

2.4.2 Paragraaf Financiering

42

2.4.3 Paragraaf Bedrijfsvoering

45

2.4.4 Paragraaf Verbonden partijen

46

3 JAARREKENING 2021

49

3.1 Overzicht van baten en lasten

49

3.1 Overzicht van baten en lasten (vervolg)

50

3.2 Grondslagen voor waarderingen resultaatbepaling

50

3.3 Balans

51

3.4 Toelichting op de balans

52

3.5 verrekening Vooruitontvangen BDU

56

3.6 Wet normering topinkomens (WNT)

57

3.7 Structurele en incidentele baten en lasten

57

3.8 Niet uit de balans blijkende verplichtingen

59

3.9 Sisa verantwoording

60

3.10 Baten en lasten per taakveld

63 pagina 3 van 66

3.11 Overige gegevens: Accountantsverklaring 2021

64

Bijlage: Afkortingenlijst

65

pagina 4 van 66

1 ALGEMEEN De twee vervoerregio’s in ons land leiden de mobiliteitsopgave in de drukste regio’s. De Vervoerregio bedient de Amsterdamse regio. Als gemeenschappelijke regeling van en voor vijftien1 gemeenten zorgen we er samen voor dat zoveel mogelijk mensen op hun manier comfortabel, snel en duurzaam kunnen reizen. Als we de NS buiten beschouwing laten, zorgen de twee vervoerregio’s in Nederland voor meer dan de helft van de reizigerskilometers (in 2019 was dit 53%) en zelfs 2/3e van alle instappers (in 2019 was dit 66%). De Vervoerregio Amsterdam en de MRDH (Metropoolregio Den Haag Rotterdam) nemen daarbij elk ongeveer de helft daarvan voor hun rekening:

Als opdrachtgever, beleidsmaker en adviseur lopen we voorop in nieuwe ontwikkelingen voor hoogwaardige mobiliteit. Zo dragen we bij aan een bereikbare en vitale regio, nu en in de toekomst.

1.1 INLEIDING EN ONTWIKKELINGEN

Per 1 januari 2022 zijn de gemeenten Purmerend en Beemster gefuseerd, waardoor de Vervoerregio vanaf 2022 bestaat uit veertien gemeenten. 1

De Vervoerregio heeft het afgelopen jaar ondanks de coronapandemie veel projecten samen met (uitvoerende) partners kunnen afronden of volgens planning voort kunnen zetten. Daar zijn we heel trots op. Bij veel projecten is ingezet op duurzaamheid, doorstroming en verkeersveiligheid. Ook zetten we belangrijke stappen richting een inclusief mobiliteitssysteem.

Pagina 5 van 66

Natuurlijk hebben de coronamaatregelen ook in 2021 een grote invloed gehad op het reisgedrag van inwoners en werkenden in de vervoerregio. Dankzij een flinke bijdrage van het Rijk – voor compensatie van teruggelopen opbrengsten en afschaling van de dienstregeling – konden de vervoerders hun hoofd boven water houden. Daardoor konden de reizigers in onze regio gebruik blijven maken van het openbaar vervoer. Maar als het Rijk de beschikbaarheidsvergoeding niet verlengt of in een andere regeling omzet, blijven onze zorgen voor de periode na 1 september 2022 bestaan. Wanneer het aantal reizigers niet terugkomt op het niveau van 2019, wordt het lastig om volwaardig openbaar vervoer in de regio aan te bieden. We blijven ons uiteraard inzetten om dat te voorkomen. In de Jaarstukken 2021 geven we aan wat we in 2021 hebben bereikt, hebben gedaan en wat dat heeft gekost. De indeling van de jaarstukken volgt de opzet van de begroting 2021: de jaarstukken bestaan uit het jaarverslag (inclusief de programmaverantwoording en de paragrafen) en de jaarrekening (financiële verantwoording). Eerst blikken we op hoofdlijnen terug op 2021 . We gaan daarna wat dieper in op onze inspanningen op het gebied van duurzaamheid. We hebben daar in 2021 namelijk grote stappen in gemaakt. Tenslotte zoomen we in op de behaalde mijlpalen en ons financieel beeld.

Korte terugblik en resultaten 2021 Corona en het extra investeringspakket Ondanks de coronapandemie zijn veel projecten afgerond of verloopt de voortgang volgens planning. Toch hebben enkele projecten in de Investeringsagenda Mobiliteit te maken gehad met problemen rondom corona, zoals hinder in de aanvoer van materialen en beperkende maatregelen. Dit leidde soms tot vertraging in voorbereiding en uitvoering, en in enkele gevallen tot meerkosten. De projectplanningen en budgetaanpassingen worden voortdurend aangepast. Daarmee houden we zicht op de financiële gevolgen en de inpasbaarheid ervan in het totale budget van de Investeringsagenda. Een voorbeeld van een door corona vertraagd project is de instroom van de 107 elektrische bussen in Amstelland-Meerlanden. Dit kwam omdat de productie van enkele onderdelen was stilgelegd. De vervoerders hebben het ook in 2021 zwaar te verduren gehad. Door de coronamaatregelen is het aantal reizigers drastisch afgenomen en dat is nog lang niet op

het niveau van voor 2020. Dankzij de bijdrage van het Rijk kon de dienstregeling voor een groot deel doorgaan. Maar zolang niet duidelijk is hoe het reizigersvervoer zich na de pandemie structureel ontwikkelt, blijft de toekomst onvoorspelbaar. Daarom is de aanbesteding van de concessie Zaanstreek-Waterland uitgesteld. Paragraaf 2.1.3 beschrijft de ontwikkelingen bij de concessies. Naast de negatieve gevolgen van corona, zagen we in de tijdelijk afgenomen drukte ook kansen om de mobiliteit in de regio na corona opnieuw vorm te geven, het openbaar vervoer weer aantrekkelijk te maken en de economie te stimuleren. Belangrijke thema’s hierbij zijn zero emissie (ZE) busvervoer, doorstroming van het OV, snellere fietsroutes, verkeersveiligheid en spitsmijden. Om hierin een grote slag te kunnen maken, hebben we eind 2020 € 235 miljoen extra beschikbaar gesteld, waarvan dertig miljoen euro voor anticyclische investeringen in infrastructuur in 2021. Dankzij dit geld hebben we vorig jaar een aantal projecten versneld gerealiseerd en zijn bijdragen aan grote projecten naar voren gehaald. Bijvoorbeeld De Entree bij Amsterdam Centraal en verschillende fietsprojecten, waaronder in het dorpshart van Uithoorn en de fietsroute Kanaaldijk in Purmerend.

Ook hebben we in Haarlemmermeer, Aalsmeer en Amsterdam belangrijke verkeersveiligheidsmaatregelen kunnen nemen, zoals het verbreden van de fietspaden en aanleggen van inritconstructies op de Ambachtsheerweg in Aalsmeer, een fietsoversteek en aanleg fietspad bij autosloophub De Liede, en diverse aanpassingen op kruispunten voor fiets en voetgangers in Amsterdam, waaronder Flevoweg-Zeeburgerdijk, Duurzaam Veilig inrichten van de Maasstraat en vrijliggende fietspaden in het Havengebied Amsterdam. Dit investeringspakket heeft er ook voor gezorgd dat vervoerders de overgang naar CO2neutraal busvervoer hebben voortgezet. Zo neemt GVB deze zomer 32 elektrische bussen met bijbehorende laadinfra in gebruik en rijden er bussen op frituurvet rond in de concessie Amstelland-Meerlanden. Voor de concessies Zaanstreek-Waterland bleek het niet mogelijk om versneld zero emissie bussen in gebruik te nemen. Wel is de nieuwe concessie Zaanstreek-Waterland vanaf de start in december 2023 volledig CO2-neutraal. Met het naar voren halen van het investeringsbudget kunnen we eerder aan de slag met een aantal prioriteiten uit de Investeringsagenda Mobiliteit. We hebben inmiddels circa honderd kleine en grote projecten opgezet. Hiermee hebben we de bereikbaarheid en verkeersveiligheid verbeterd, en faciliteiten bij stations opgeknapt. Bij deze jaarstukken zit

pagina 6 van 66

het verslag ‘Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2021’ waarin de in 2021 opgeleverde projecten staan beschreven. De Investeringsagenda Mobiliteit wordt in paragraaf 2.1.1 uitgebreider toegelicht.

Beheer en onderhoud Het beheer en onderhoud en de vervanging van de railinfra voor metro en tram in Amsterdam is ondergebracht in Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur / Meerjaren Vervangingsprogramma (BORI/MVP), zie paragraaf 2.1.4. Eind 2021 hebben alle betrokken partners hun handtekening gezet onder dit nieuwe governancemodel. Na jaren van intensieve voorbereiding in het project OV Governace was dit voor ons een belangrijke mijlpaal. Hiermee zijn de taken en verantwoordelijkheden onderling beter verdeeld en verstevigen we de samenwerking. Met als doel een goed geolied en slim werkend OVsysteem voor reizigers. BORI/MVP gaat vanaf 2022 verder onder de naam AMRI (Asset Management Railinfrastructuur). Dit is ook de naam van de met GVB afgesloten overeenkomst. Op het gebied van de strategische activa van GVB (zie paragraaf 2.1.5) is doorgegaan met de bouw en aanschaf van metro- en trammaterieel (M7 en 15G) en op trams levensduurverlengend onderhoud gepleegd. Ook zijn de eerste elektrische bussen in Amsterdam gaan rijden. Een prachtig resultaat! Samenwerking met (MRA-)partners Met partners in en om de vervoerregio hebben we samengewerkt in verschillende projecten en op landelijk niveau is naar oplossingen voor mobiliteitsvraagstukken gezocht. Onder andere door onze deelname aan de koepelorganisaties Decentrale OV Autoriteiten (DOVA) en Kennisplatform Verkeer & Vervoer (KpVV).

In paragraaf 2.1.7 wordt beschreven hoe onderzoek, studies en samenwerking (OSS) in het gelijknamige subprogramma in 2021 vorm heeft gekregen. In MRA-verband is de Vervoerregio penvoerder voor vier projecten en vindt samenwerking op de dossiers verduurzaming personenvervoer en regionaal verkeersmanagement plaats.

In de verantwoording over OSS (2.1.7) en de paragraaf Verbonden partijen (2.4.4) geven we hier een toelichting op. Met specifieke onderzoeken dragen we met de partners in belangrijke mate bij aan de gezamenlijke ambities in de MRA. Denk aan hoogwaardig openbaar vervoer tussen Haarlem en Schiphol/Amsterdam, verbeteringen in de corridor A7-A8 en meer P+R plekken. Verschillende MIRT-onderzoeken (Zuidwest Amsterdam-SchipholHaarlemmermeer, waarvan het doortrekken van de Noord-Zuidlijn een onderdeel is, en Amsterdam Bay Area) en investeringen (Zuidas, De Entree Amsterdam, Amsterdam Centraal en op Schiphol) zijn zelfs mede van nationaal belang. Op personeelsgebied wordt geparticipeerd in de MRA trainee banenpool. De kosten voor de personele inzet op de bovenstaande subprogramma’s zijn binnen de beschikbare budgetten gebleven. Paragraaf 2.1.8 bevat de toelichting op deze kosten. Duurzaamheid Op het gebied van duurzaamheid hebben we in 2021 opnieuw grote stappen gemaakt. Het doel van de Vervoerregio is een CO2-neutraal OV-systeem in 2030 en een CO2-neutraal mobiliteitssysteem in 2050. Dat doen we door:    

voertuigen geen schadelijke gassen meer uit te laten stoten; alleen 100% hernieuwbare stroom te gebruiken; de CO2-footprint van infrastructuur en materieel te verlagen; te werken aan een circulair mobiliteitssysteem.

Hiermee dragen we bij aan het verminderen van de CO2-uitstoot, een gezonde leefomgeving en het besparen en duurzaam opwekken van energie. Zowel in de concessie Amstelland-Meerlanden (AML) als de concessie Amsterdam is het aantal ZE (zero-emissie) bussen gegroeid. Bij AML gaat het om 107 volledig elektrische bussen. In Amsterdam is gestart met het volledige elektrisch uitvoeren van de Westtangent met dertien zero-emissie bussen. Beide projecten helpen bij de doelstelling om het OV-systeem in 2025 volledig CO2-neutraal te hebben.

pagina 7 van 66

In het licht van de MRA Green Deal Zero-Emissie Stadslogistiek zijn verschillende onderzoeken gedaan. Zo heeft het SPES onderzoek advies opgeleverd aan verschillende gemeenten hoe zij zero-emissie zones kunnen invoeren. Wij hebben mede het initiatief genomen een MRA Green Deal Fiets te starten. Overheden, kennis- en onderwijsinstellingen en bedrijfsleven werken hier samen om door innovaties, stimuleringsprojecten en kennisverbreding het gebruik van de fiets te vergroten en daarmee de CO2-uitstoot te verminderen. Hoe we op weg zijn naar een duurzaam mobiliteitssysteem staat in het vastgestelde Programmaplan Schoon en Duurzaam. Aan de hand van vier pijlers sturen we de transitie naar een CO2-neutraal OV-systeem in 2025 en CO2-neutraal mobiliteitssysteem in 2050. Daarmee verschonen we de uitstoot van de mobiliteit, die van de benodigde energie én de productie en beheer van assets, zoals infrastructuur en voertuigen. Samen met regionale partners is het Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP) vastgesteld met een menukaart duurzame mobiliteit. Het RMP geeft antwoord op de mobiliteitsvraagstukken uit het klimaatakkoord en geeft inzicht in de mogelijkheden voor CO2 reductie. In 2021 is het CO2-bewust Certificaat op niveau 3 van de CO2-prestatieladder behaald. Hierin richten we ons in eerste instantie op het verlagen van de CO2 footprint van onze eigen organisatie.

De bedrijfsvoering van Vervoerregio Amsterdam had in ons basisjaar 2019 een voetafdruk van 35 ton CO2 per jaar. We willen deze uitstoot in 2025 met 42% verlaagd hebben. In 2021 was onze uitstoot 22,5ton CO2, dat betekent een reductie van 60% ten opzichte van 2019. De uitdaging is om de uitstoot na de pandemie niet weer te ver op te laten lopen.

De instroom van uitstootvrije bussen heeft tot en met 2020 al tot een substantiële daling van de CO2-uitstoot geleid:

CO2 uitstoot busvervoer 2017-2020 (in ton) 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 -

2017

2018

2019

2020

pagina 8 van 66

1.2 2021 IN MIJLPALEN

bijdrage aan het openbaar vervoer. De twee vervoersautoriteiten vrezen een kaalslag in het OV in de grote steden als het Rijk niet bijdraagt in de periode dat het OV weer terug moet veren na de Covid-19-crisis.

JANUARI Fietsonderdoorgang Aalsmeerderbrug in gebruik

Vervoerregio behaalt CO2 Prestatieladder certificaat

De eerste fietsers en voetgangers maakten in Haarlemmermeer gebruik van de nieuwe onderdoorgang onder de Aalsmeerderbrug (N196). Zo hoeven ze niet meer de drukke kruising bij de Aalsmeerderbrug over te steken. Wat de fietsonderdoorgang bijzonder maakt is dat het ontwerp van de brug zo is gemaakt dat een deel van het fietspad er tijdelijk uitgehesen kan worden. Zo kunnen grote schepen in of uit de nabij gelegen scheepswerf varen. De oversteek bovenop de Aalsmeerderbrug is niet meer in gebruik.

Vervoerregio Amsterdam heeft op 9 maart 2021 het CO2-bewust certificaat ontvangen voor het behalen van niveau 3 op de CO2-prestatieladder. Met het behalen van het certificaat laat de Vervoerregio zien dat we actief werk maken van CO2-reductie. Niet alleen door verduurzaming van het mobiliteitssysteem, maar ook in de eigen bedrijfsvoering en de keten. Door het inzetten van de CO2prestatieladder als instrument in aanbestedingen kan de Vervoerregio als opdrachtgever ook haar opdrachtnemers stimuleren CO2 te reduceren. Samenwerking verbreding (Nieuwe) Bennebroekerweg vastgelegd

17 miljoen euro voor verkeersveiligheid in alle Vervoerregiogemeenten Vervoerregio Amsterdam, het Rijk en gemeenten investeren flink in verkeersveiligheidsprojecten. De totale investering van zeventien miljoen euro is voor verkeersveiligheidsmaatregelen die snel zijn uit te voeren. Elke gemeente binnen de Vervoerregio profiteert van de investeringen die passen binnen het zogeheten coronapakket dat de Vervoerregio in het najaar van 2020 aankondigde.

De gemeente Haarlemmermeer, de provincie Noord-Holland en de Vervoerregio Amsterdam gaan samen de (Nieuwe) Bennebroekerweg verbreden. Op 12 maart ondertekenden Jeroen Olthof gedeputeerde van de Provincie Noord-Holland en Marja Ruigrok wethouder Verkeer en Vervoer van de gemeente Haarlemmermeer en lid van het dagelijks bestuur van de Vervoerregio Amsterdam, daarvoor een samenwerkingsovereenkomst. In deze overeenkomst zijn concrete afspraken gemaakt over de organisatie, planning en financiën van het project (Nieuwe) Bennebroekerweg.

MAART Oproep aan kabinet: Geef snel duidelijkheid over financiële bijdrage aan het OV Het openbaar vervoer in het hele land heeft het moeilijk. Vervoerregio Amsterdam en Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) roepen het kabinet op om nog voor de verkiezingen duidelijkheid te geven over een financiële

APRIL Bijdrage uit Groeifonds voor doortrekken Noord/Zuidlijn

pagina 9 van 66

De commissie voor het nationaal groeifonds heeft geadviseerd 1,5 miljard euro ter beschikking te stellen voor het doortrekken van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol en Hoofddorp. Een belangrijke stap die onderstreept dat dit project van nationaal belang is. Vervoerregio en GVB investeren verder in duurzaam OV Het dagelijks bestuur van de Vervoerregio Amsterdam ging akkoord met het starten van een Europese aanbesteding om het resterende deel van de GVBbusvloot te elektrificeren. GVB heeft al 31 elektrische bussen in de dienstregeling rijden. De aanbesteding start voor minimaal 25 elektrische bussen, met een optie tot maximaal 208 bussen. De eerste bussen stromen vanaf medio 2023 in. Gerard Slegers: “Ondanks de onzekere tijden voor het openbaar vervoer in Amsterdam door de Covid-19-pandemie, is het belangrijk dat we gezamenlijk blijven investeren in duurzaam OV.”

Ondertekening uitvoeringsovereenkomst AVANT Vervoerregio Amsterdam, Provincie Noord-Holland en gemeenten Zaanstad en Oostzaan zetten hun handtekening onder de uitvoeringsovereenkomst van het project Aanpak Verkeersdruk Ambacht N516 Thorbeckeweg (AVANT). Met deze belangrijke mijlpaal kan vooruit gekeken worden naar de uitvoering. Verschillende maatregelen moeten zorgen voor een betere doorstroming en meer veiligheid op en rond de Thorbeckeweg voor (vracht)auto’s, openbaar vervoer en fietsers.

Met plezier en veilig blijven fietsen tot je 100ste, dat is het doel van Doortrappen. Bovendien blijven ouderen door te fietsen ook langer gezond. Vanaf zondag 6 juni is Doortrappen te zien in het tv-programma Noord-Holland Beweegt. Tien afleveringen lang komen de thema’s van Doortrappen aan bod, zoals veilig blijven fietsen en soepel op de fiets stappen. Presentator Sjoerd Hilarius gaat in het programma op zoek naar ‘echte Doortrappers’ in de gemeenten van de Vervoerregio Amsterdam en in de stadsdelen van gemeente Amsterdam.

Connexxion en EBS rijden nog twee jaar in Zaanstreek en Waterland Vervoerders Connexxion en EBS verzorgen na dit jaar nog twee jaar het openbaar vervoer in Zaanstreek en Waterland. Dat wordt geregeld in een zogeheten noodconcessie. Dat zijn Vervoerregio Amsterdam en de vervoerders overeengekomen. De noodconcessie geeft tijd voor herstel van het openbaar vervoer na pandemie en loopt tot en met december 2023. Daarmee zijn de inwoners en reizigers in deze twee regio’s verzekerd van goed openbaar vervoer de komende jaren. JUNI Slim laadstation in Duivendrecht feestelijk geopend In Duivendrecht is op 23 juni 2021 een slim laadstation feestelijk geopend en in gebruik genomen. Het publiek toegankelijke station is speciaal ontwikkeld (en geschikt) voor logistieke bedrijven en is nieuw voor Nederland. Het slimme laadstation bestaat uit acht laadpunten, een snellader en een Battery Energy Storage System. Elektrische vracht- en bestelwagens laden hier met groene stroom; in de toekomst zelfs met lokaal opgewekte zonne-energie.

MEI Doortrappen te zien in tv-programma Noord-Holland Beweegt

pagina 10 van 66

Bouw fietsenstalling IJboulevard van start De fietsenstalling aan het IJ, een samenwerking tussen de gemeente Amsterdam, Vervoerregio Amsterdam en ProRail, komt onder het water en heeft straks plek voor ruim 4.000 fietsen. Bovenop de stalling komt een gebied van 6.000 vierkante meter om te wandelen langs het IJ: de IJboulevard. Door de fietsenstalling onder het IJ te maken ontstaat vrij zicht op het IJ en meer verblijfsruimte. Bij de bouw is veel aandacht voor comfort, vormgeving en duurzaamheid. De gekozen materialen zijn zoveel mogelijk van natuurlijk oorsprong en herbruikbaar. Naar verwachting worden alle werkzaamheden in de eerste helft van 2023 afgerond.

Rijksbijdrage voor OV in 2022 geeft tijd voor herstel Vervoerregio Amsterdam is verheugd met de toezegging van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om ook volgend jaar bij te dragen aan het op peil houden van het openbaar vervoer. Door de Rijksbijdrage in de vorm van de beschikbaarheidsvergoeding (BVOV) hebben de Vervoerregio en de in haar opdracht rijdende vervoerbedrijven GVB, EBS en Connexxion de tijd om te werken aan het herstel van het openbaar vervoer na de Covid-19-pandemie. JULI Vervoerregio Amsterdam en SWOV gaan voor veiligere 50 kilometer per uur wegen Vervoerregio Amsterdam heeft samen met Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) een meetinstrument ontwikkeld om de verkeersveiligheid van de meest risicovolle 50 kilometer per uur wegen (km/u) te kunnen verbeteren voor alle vervoerswijzen in de regio. Het meetinstrument beoordeelt verschillende onderdelen van de wegen met een score, waaruit blijkt

welke knelpunten er verbeterd moeten worden. Vervoerregio streeft naar nul verkeerslachtoffers in de regio in 2050.

Regenboogkleuren voor GVB, Connexxion, EBS Voor het eerst laten alle vervoerders in de vervoerregio Amsterdam een voertuig rondrijden in regenboogkleuren, het symbool van Pride. GVB levert een tram, Connexxion twee bussen en EBS een bus. Vervoerregio Amsterdam financiert de bestickering. De bussen en de tram dragen behalve de regenboogkleuren ook het woord ‘welkom’ in verschillende talen. De bussen blijven een jaar lang, tot na Pride 2022 in regenboogkleuren rondrijden. SEPTEMBER Eerste verkeersles van het nieuwe schooljaar in de vervoerregio Leerlingen van roep 7 en 8 kregen de eerste verkeersles van het schooljaar. De verkeerseducatie is gebaseerd op doen en meemaken door bijvoorbeeld games en Virtual Reality, omdat kinderen dingen die ze beleven goed onthouden. Gerard Slegers over het gebruik van Virtual Reality in de les: “Een heel goede manier om te leren hoe je uit de dode hoek van een vrachtwagen blijft. Mooi om te zien dat de toegevoegde waarde van allerlei technische ontwikkelingen, zich ook heeft vertaald in verkeerseducatiemethoden.”

Social Ride: op de fiets in de Schipholregio! Tijdens de Fiets naar je werk dag op 16 september testen ondernemers en bestuurders in de Schipholregio de veelbelovende mogelijkheden voor de fiets in dit gebied. Met een gezamenlijke Social Ride vragen zij aandacht voor de fiets als duurzaam alternatief voor de auto. Met het vernieuwen en verbreden van de pagina 11 van 66

fietspaden wordt fietsen in het gebied veiliger én gemakkelijker. Ook draagt de introductie van het Fietsservicepunt bij aan het fietsgemak in de regio. Daarnaast maken technische innovaties zoals geofencing veilig fietsen makkelijker. Deze verbeteringen en technische innovaties zijn bedoeld om werkgevers en forenzen te motiveren om vaker de fiets te pakken.

OKTOBER Besluitvorming OV-Governance De gemeente Amsterdam heeft samen met haar OV-partners in de stad, Vervoerregio Amsterdam en stadsvervoerder GVB, besloten de OV-keten anders in te richten. De taken en verantwoordelijkheden worden onderling beter verdeeld en de samenwerking wordt verstevigd. Met als doel een goed geolied en slim werkend OV-systeem voor reizigers. Het gaat om het versterken van de OV-samenwerking (Governancetraject) op het gebied van Beheer & Onderhoud, railinvesteringen en aandeelhouderschap.

Programmaplan Schoon & Duurzaam Het programmaplan Schoon & Duurzaam is begin oktober vastgesteld. Hierin staat hoe de Vervoerregio de komende jaren werkt naar een CO2-neutraal mobiliteitssysteem in 2050. In het plan kijken we verder dan alleen openbaar vervoer. We kijken naar het mobiliteitssysteem als geheel. Hiermee brengen we niet alleen de uitstoot van voertuigen naar nul, maar we verlagen ook de uitstoot van de productie van wegen waarover deze rijden. Alle gebruikte energie is 100% hernieuwbaar, we zorgen voor een minimale milieu-impact en bouwen klimaat adaptief.

NOVEMBER Europese partnersteden van project URBACT – RiConnect bezoeken Station Lelylaan Begin november waren alle partnersteden van het Europese samenwerkingsproject URBACT- RiConnect op bezoek in Amsterdam. In dit project werken acht Europese metropoolregio’s samen aan het schrijven van een plan over hoe ruimte rondom stations of wegen fijner kan worden. Het werkbezoek stond in het teken van kennisdelen en het uitwisselen van ervaringen. Dit leidt bij de Vervoerregio tot de opmaak van een goede pilot om een meer ontspannen stad te creëren dat past binnen de ambities van de Vervoerregio op het gebied van leefbaarheid, veiligheid en toegankelijkheid.

Nieuwe fietsenstalling zorgt voor meer plekken op Amsterdam Centraal Veel treinreizigers kiezen ervoor om te fietsen naar de treinstations. Er wordt daarom een nieuwe fietsenstalling gebouwd onder de oostelijke sporen van station Amsterdam Centraal. De Vervoerregio Amsterdam draagt 12,3 miljoen euro bij aan het project. In 2030 wordt de nieuwe fietsenstalling geopend. Hierin kunnen circa 8.800 fietsen gestald worden. Ook is er plek voor 450 deelfietsen.

Vervoerregio Amsterdam investeert in 32 projecten, mede dankzij Rijksimpuls Verkeersveiligheid De Vervoerregio investeert ruim 6,5 miljoen euro in 32 projecten in de regio. Zo is onder andere het kruispunt IJdoornlaan in de gemeente Landsmeer inmiddels al vernieuwd en voert de Vervoerregio verkeersveiligheidscampagnes uit in de pagina 12 van 66

gehele regio. Ook de OV-Coach staat op de agenda. Om juist die mensen te helpen, die niet zelfstandig durven of kunnen reizen.

Impact studie afgerond: Noord/Zuidlijn is groot succes De Noord/Zuidlijn is een groot succes. De nieuwe metrolijn en de aanpassing van het OV-netwerk hebben de grote reizigersgroei van voor corona kunnen opvangen. Tegelijk is de bovengrondse openbare ruimte verbeterd. Er zijn minder voertuigen gekomen en bussen en trams zijn niet drukker geworden. Er hebben zich ook geen onverwachte nadelige effecten voorgedaan. Dat blijkt uit een studie in opdracht van Vervoerregio Amsterdam en gemeente Amsterdam en de Beleidsevaluatie Lijnennetvisie van de Vervoerregio.

Met ingang van de nieuwe dienstregeling op 12 december 2021 is de nieuwe busbaan HOVASZ (Hoogwaardig Openbaar Vervoer Aalsmeer Schiphol-Zuid) tussen Aalsmeer en Schiphol-Zuid officieel in gebruik genomen. De nieuwe 4,6 kilometer lange busbaan is een van de schakels in het regionale HOV-netwerk. HOV staat voor frequent, comfortabel en betrouwbaar busvervoer en is een aantrekkelijk alternatief voor de auto. Met de ingebruikname van de busbaan is het project HOVASZ waar ook de herinrichting van de N196 in Haarlemmermeer, de Burgemeester Kasteleinweg in Aalsmeer en de Koningin Maximalaan in Uithoorn bij horen, zo goed als afgerond.

1 hoofdoplossing met 2 opties voor betere en veiligere spoorwegovergang Guisweg in Zaandijk DECEMBER Tien jaar Praktijkproef Amsterdam: betere doorstroming en nieuwe slimme diensten De Praktijkproef Amsterdam (PPA) waar Vervoerregio in samenwerkt met andere partners, is een van de grootste smart mobility-pilots die ooit in Nederland is gehouden. In november 2021 sloot PPA af na tien jaar grootschalige praktijktesten gericht op het integreren van innovatieve systemen in de auto en langs de weg. De resultaten zijn zeer positief: PPA heeft nieuwe en verbeterde diensten opgeleverd voor weggebruikers, de doorstroming in de regio is verbeterd én partijen weten elkaar beter te vinden.

Nieuwe busbaan Aalsmeer - Schiphol-Zuid in gebruik (HOVASZ)

De kruising van de Guisweg met de Provincialeweg en het spoor en de totale bereikbaarheid van het gebied moet beter en veiliger. Een haalbare hoofdoplossing met twee verschillende opties biedt mogelijk uitkomst. De hoofdoplossing bestaat uit een fiets- en voetgangerstunnel onder de bestaande spoorwegovergang bij de Guisweg. De A8-aansluiting 3 krijgt er een op- en afrit bij in combinatie met een nieuwe verbindingsweg tussen de Guisweg (vlakbij tennisvereniging Westzijderveld) en de Provincialeweg. Daarbij zijn twee opties haalbaar: een noordelijke en zuidelijke ligging van de nieuwe verbindingsweg.

Aanbesteding nieuwe OV-concessie Zaanstreek-Waterland 2024 op de markt Vervoerregio Amsterdam heeft op 17 december 2021 de OV-concessie Zaanstreek-Waterland 2024 op de markt gebracht. De nieuwe concessie is ambitieus en flexibel. Zo moeten alle bussen vanaf de start volledig emissieloos

pagina 13 van 66

rijden, moet de vervoerder snel inspelen op veranderende omstandigheden en inzetten op technologische vernieuwing voor reizigers, zoals betalen met andere middelen dan de OV-chipkaart en het plannen van deur-tot-deur reizen. Doortrekken Noord/Zuidlijn tot Hoofddorp beste keuze Het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp blijkt het meest effectief in het oplossen van (inter)nationale en regionale knelpunten in bereikbaarheid. In april reserveerde het kabinet op advies van het Nationaal Groeifonds 1,5 miljard euro hiervoor. Rijk en regio hebben vervolgens een verdiepend onderzoek gedaan naar de metro oplossing en deze vergeleken met oplossingsrichtingen zoals trein en bus. Om het bedrag toegekend te krijgen is een aangepast voorstel nodig met een positief Maatschappelijk Kosten en Baten resultaat en perspectief op cofinanciering. Dat voorstel is nu ingediend.

1.3 FINANCIEEL BEELD EN RESULTAAT 2021 De Vervoerregio ontvangt jaarlijks een vast bedrag aan BDU van het Ministerie van IenM, dat jaarlijks wordt geïndexeerd. In 2021 bedroeg de BDU € 426 mln. Deze middelen, aangevuld met bijdragen voor specifieke projecten van circa € 17 mln, zet de Vervoerregio in om de doelstellingen op het gebied van mobiliteit te bereiken. Deze doelstellingen zijn ingedeeld in de verschillende (sub-)programma’s die in deze jaarstukken zijn opgenomen. Daarnaast ontving de Vervoerregio een compensatie van € 210 mln voor de lagere reizigersopbrengsten (BVOV), die een-op-een aan de vervoerders is doorbetaald. Indien in een jaar de BDU over dat jaar niet voldoende is om de begroting uit te voeren, is het saldo van opgespaarde BDU uit voorgaande jaren beschikbaar om aan te vullen. Als de BDU van een jaar niet volledig wordt uitgegeven, vult het overblijvend deel dat zelfde saldo aan. Tabel 1 bevat het overzicht van begrote en gerealiseerde baten en lasten over 2021. Volgens de regelgeving van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en

gemeenten (BBV) is het resultaat per definitie nihil zolang de uitgaven minus inkomsten van de Vervoerregio volledig worden gedekt door de inzet van de BDU (Brede Doeluitkering Verkeer & Vervoer). Voor de resultaatbepaling wordt namelijk zowel het deel BDU uit het lopende jaar als het deel dat uit het BDU-saldo van de voorgaande jaren wordt benut, als baten gezien. In 2021 werd er € 69,3 mln minder lasten en € 5,7 mln minder baten gerealiseerd dan begroot. Dit resulteert in een totale onderbesteding van € 63,6 mln. Hiervan wordt € 63,4 mln toegevoegd aan het beschikbare BDU Saldo en € 0,2 mln blijft nog over in de bestemmingsreserve boetegelden . Toelichting op de begrotingsafwijkingen In dit jaarverslag vergelijken we de gerealiseerde uitkomsten met de laatst vastgestelde begroting 2021. Dat is de begroting die in de 2e Bestuursrapportage 2021 is opgenomen. In de jaarrekening is de verantwoording van € 12,7 mln RvE MET van het beheer en onderhoud infrastructuur en metro vervangingsonderhoud infrastructuur over de jaren 2018-2020 verwerkt. In de bijgestelde begroting is rekening gehouden met een lagere vaststelling van € 18 miljoen, de werkelijke vaststelling is uitgekomen op € 30 miljoen. Dit betreft voornamelijk het doorschuiven van werk naar het jaar 2021. Het is geen vrij beschikbaar budget.

Bij de Amsteltram zijn voor € 1,1 mln meer -€ 1,1 mln kosten gemaakt, die door hogere inkomsten zijn gecompenseerd. Investeringsagenda Mobiliteit € 23,6 mln. Dit betreft projecten die in 2021 zijn vertraagd en waarvoor de financiële bijdrage nog niet geheel of gedeeltelijk is betaald, waaronder: OVT ZuidasDok Optimalisatie IJ-tram en stalling

€ 23,6 mln

pagina 14 van 66

-

Bereikbaarheid Waterland N247 HOV SOOMR (Schiphol Oost – Oude Meer – Rijk) Snelfietsroute Haarlemmermeer fase 1

gemeente Amstelveen op de eerder ontvangen bijdrage als afrekening van de Amstelveenlijn. Overige afwijkingen bij de baten kleiner dan € 1 mln en per saldo nihil Totaal baten realisatie versus begroting 2021

Bij de 2e Bestuursrapportage was aangegeven dat deze onzekerheid maximaal € 25 mln zou bedragen. Concessies

€ 9,6 mln

Activa GVB

€ 21,5 mln

Onderzoek, Studie en Samenwerking

€ 1,4 mln

Apparaatskosten, Overhead en Algemene dekkingsmiddelen

€ 1,5 mln

Totaal lasten realisatie versus begroting 2021

€ 69,3 mln

€ 0,0 mln € 5,7 mln

In de afzonderlijke paragrafen in het jaarverslag wordt nader ingegaan op alle afwijkingen.

Baten € 5,7 mln lager dan begroot In 2021 werd het totaal van de toegekende SPUK (specifieke uitkering) voor Verkeersveiligheidsmaatregelen (€ 8,1 mln) als baten begroot. De werkelijke baten over 2021 bedragen € 1,1 mln: omdat de uitvoering van de specifieke projecten over meerdere jaren zijn verdeeld, wordt in de jaarrekening voor de realisatie t.a.v. de SPUK ad € 0,8 mln gepresenteerd. Het overige deel van het budget schuift door naar volgende jaren. Naast deze € 0,8 mln zijn € 0,3 mln overige baten ontvangen als bijdragen voor projecten uit de Investeringsagenda Amsteltram: de hoger dan begrote baten zijn het saldo van een eerder dan geplande ontvangen bijdrage van de provincie ad € 1,9 mln en een teruggave van € 0,6 mln aan

€ 7,0 mln

- € 1,3 mln

pagina 15 van 66

Tabel 1 Baten & Lasten (x € 1.000) (Sub)Programma

Jaarrekening

Primitieve begroting

Gewijzigde begroting (na 1e en 2e Bestuursrapportage) 2021

Jaarrekening

2021

Effect op het saldo vooruitontvangen BDU (tabel 2)

Verschil (Jaarrekening versus 2e Bestuursrapportage) 2021

2020

2021

Investeringsagenda Mobiliteit Amsteltram Concessies Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur / Meerjaren Vervangingsprogramma metro

138.245 85.024 242.612 131.669

126.943 26.486 98.821 116.955

148.250 31.484 308.536 138.872

124.648 32.553 298.870 126.204

23.602 -1.069 9.666 12.669

Activa GVB Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS) Apparaatskosten Verkeer & Vervoer Lasten Verkeer & Vervoer Lasten Overhead Lasten Algemene dekkingsmiddelen

8.784 7.510

12.106 9.398

40.044 8.746

18.537 7.327

21.507 1.419

7.645 621.490 9.320 -496

8.554 399.262 9.663 691

9.437 685.369 11.214 0

8.770 616.909 10.409 -49

667 68.460 806 49

TOTAAL LASTEN

630.313

409.617

696.584

627.269

69.315

Investeringsagenda Mobiliteit Amsteltram Concessies Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur / Meerjaren Vervangingsprogramma metro

16.210 15.976 160.868 0

0 0 5.127 0

12.212 587 216.209 0

5.184 1.868 216.658 0

-7.028 1.281 449 0

Activa GVB Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS) Apparaatskosten Verkeer & Vervoer Baten Verkeer & Vervoer Baten Overhead Jaarbijdrage BDU Mutatie saldo BDU (dekking uit BDU voorgaande jaren) Overige algemene inkomsten Baten Algemene dekkingsmiddelen

0 1.646

0 1.998

0 2.246

-61 1.642

-61 -604

94 194.794 343 413.452 19.268

140 7.266 0 414.703 -12.983

95 231.348 140 425.600 36.224

22 225.314 183 425.600 -27.164

-73 -6.035 43 0 -63.388

1.972 434.692

691 402.411

2.111 463.935

2.399 400.835

288 -63.100

TOTAAL BATEN

629.830

409.677

695.424

626.331

-69.093

SALDO VOOR MUTATIE RESERVES

-483

60

-1.160

-938

-222

Toevoeging aan reserves Onttrekking van reserves Saldo mutaties reserves

60 543 483

60 0 -60

0 1.160 1.160

0 938 938

0 222 222

0

0

0

0

0

De grootste inkomstenbron van de Vervoerregio is de Brede Doeluitkering Verkeer & Vervoer (in het vervolg in deze jaarstukken kortweg aangeduid als BDU). Het verschil tussen de jaarlijks ontvangen BDU en de werkelijke uitgaven wordt verrekend met de BDU die in voorgaande jaren is ontvangen en nog niet uitgegeven. Bij de bijstelling van de begroting in de 2e Bestuursrapportage werd uitgegaan van een onttrekking uit het BDU-saldo van € 36,2 mln. Door de lagere bestedingen is de mutatie van het saldo BDU € 27,2 mln positief, wat resulteert in een toevoeging aan balans. Daarmee is een saldo van € 187,1 mln BDU beschikbaar voor de meerjarenbegroting. Hiervan is € 57,8 geoormerkt voor toekomstige uitgave (zie tabel 3). Het overige deel is de buffer voor optredende risico’s die nog niet in de begroting zijn opgenomen. Tabel 2 Ontwikkeling Saldo vooruitontvangen BDU (x € 1.000)

Saldo resultaat

pagina 16 van 66

Tabel 3: Geoormerkte bedragen 2021 (x € 1.000)

over het jaar 2021 vindt plaats in 2022. Aan de regioraad wordt voorgesteld om de beklemde bedragen naar de begroting 2022 over te hevelen. Indien de regioraad daar mee instemt, worden deze bedragen bij de 1e Bestuursrapportage 2022 opgenomen in de begroting 2022.

Van het verschil 2021 tussen begrote en gerealiseerde kosten ad € 63,3 mln (€ 62,4 mln op Verkeer en Vervoer en € 0,8 mln op Overhead) is € 57,9 mln beklemd, dat wil zeggen niet vrij inzetbaar omdat het ingezet wordt voor lopende projecten (zie tabel 3). Dat betekent ook dat van het saldo BDU eind 2021 ad € 187,1 mln een deel van € 57,8 mln geoormerkt is om in de begroting 2022 in te zetten. De in 2021 opgetreden onderbesteding van € 63,3 mln is een saldo van:  lager dan begrote uitgaven ad € 45,2 mln vanwege doorloop van projecten die nog niet geheel of niet volgens planning zijn gerealiseerd in de Investeringsagenda Mobiliteit, Amsteltram, Activa GVB en apparaatskosten en uitgavenposten die in 2022 alsnog benut worden bij Concessies OV,  daadwerkelijk behaalde voordelen ad € 5,4 mln en  € 12,7 mln bij budget BORI/MVP omdat een in 2021 beoogde vaststelling over de jaren 2018 tot en met 2020 bij de bestuursrapportage ingeschat is op € 18 mln. De werkelijke verantwoording over deze jaren is € 30 mln lager uitgekomen. Deze vrijval wordt veroorzaakt doordat projecten doorgeschoven zijn naar 2021. De vrijval is daardoor beklemd. De vaststelling

pagina 17 van 66

Gerealiseerde projecten Overzichtskaart: Selectie van de in 2021 gerealiseerde projecten uit de Investeringsagenda Mobiliteit

Pagina 18 van 66

2 JAARVERSLAG 2021 De begroting 2021 van de Vervoerregio Amsterdam is opgedeeld in drie programma’s. Het programma Verkeer & Vervoer bevat de uitvoeringstaken van de Vervoerregio. In het tweede programma, Overhead, worden de ondersteunende werkzaamheden van de Vervoerregio verantwoord. Het derde programma bevat het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen; de middelen waarmee de taken en werkzaamheden van de Vervoerregio worden bekostigd. De verantwoording over het jaar 2021 volgt de indeling van de begroting 2021.

2.1 PROGRAMMA VERKEER & VERVOER 2.1.1 INVESTERINGSAGENDA MOBILITEIT Om onze regio aantrekkelijk te houden voor bewoners en bezoekers werkt de Vervoerregio aan duurzame, inclusieve en schone bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Alle maatregelen en projecten zijn opgenomen in het programma Investeringsagenda Mobiliteit. Met de jaarlijkse voortgangsrapportage over het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit die tegelijk met de jaarstukken van de Vervoerregio verschijnt, wordt uitgebreid ingegaan op alle resultaten en effecten over 2021. Afgelopen jaar was opnieuw een jaar waarin negentig grote en kleine projecten uit de Investeringsagenda Mobiliteit met een mooi resultaat voor bewoners en bezoekers zijn gerealiseerd. Gerealiseerde projecten Strategische opgaven Vervoerregio Voor alle inspanningen geldt dat het niet slechts gaat om verbeteringen die ten goede komen aan slechts één doel. We werken tenslotte aan de strategische opgave ‘Van modaliteit naar mobiliteit’, waarbij we tegelijk de verkeersveiligheid verbeteren. Dat doen we om onder andere beter in te spelen op de grote ruimtelijke ontwikkelingen in onze gemeenten.

De Vervoerregio leverde bij de meeste projecten financiële bijdragen, kennis en expertise. Bij sommige projecten verzorgt de Vervoerregio ook de uitvoering in de voorbereidende studiefasen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de projecten Guisweg en AVANT in Zaanstad. Bij de Guisweg in Zaanstad is in december één hoofdoplossing gekozen. Daarmee is ook een aantal keuzes definitief gemaakt, bijvoorbeeld dat er een fietsverbinding moet komen onder de huidige spoorwegovergang. Ander belangrijk element van de hoofdoplossing die er nu ligt, is dat er een verbinding voor het autoverkeer komt, parallel aan de A8. In het project Aanpak Verkeersdruk op de Thorbeckeweg (AVANT) in Zaanstad is een belangrijke mijlpaal behaald. Vervoerregio Amsterdam, Provincie Noord-Holland en gemeenten Zaanstad en Oostzaan hebben hun handtekening gezet onder de uitvoeringsovereenkomst. Verder heeft dit jaar de inspraak plaatsgevonden op het bestemmingsplan. Naar verwachting kunnen de werkzaamheden in 2023 beginnen. Gerealiseerde projecten op onze speerpunten 2021 Werken aan verkeersveiligheid De afgelopen jaren stagneerde de daling van het aantal verkeersslachtoffers in Nederland. Dat terwijl we een grote ambitie hebben om het aantal slachtoffers in 2050 naar nul te brengen.

Wat hebben we bereikt? De Vervoerregio bereikt haar doelen op vier onderdelen: Duurzaam & Veilig, Veilige Fietsinfrastructuur, Veilige Schoolomgeving en aanpak van ongevallenlocaties. Dit heeft geleid tot meer bewustwording bij (kwetsbare) verkeersdeelnemers en een veiliger infrastructuur in onze gemeenten. Met het akkoord tussen bestuurders van het Rijk, de provincies, vervoerregio’s en gemeenten is er een aanpak die erop is gericht om gevaarlijke wegen, fietspaden, kruispunten en rotondes aan te pakken. In totaal stelt de minister van Infrastructuur en Waterstaat vanuit het ‘Strategisch Plan Verkeersveiligheid’ in de komende tien jaar landelijk een half miljard euro beschikbaar als cofinanciering voor deze verkeersveiligheidsmaatregelen. De Vervoerregio en haar gemeenten zijn zelf al Pagina 19 van 66

begonnen met zo’n strategisch plan voor onze regio en hebben van het Rijk het eerste deel van de cofinanciering ontvangen. Wat hebben we daarvoor gedaan? De Vervoerregio coördineerde de aanvragen voor Rijksbijdragen aan projecten in onze regio. Op het gebied van verkeersgedrag verzorgde de Vervoerregio in opdracht van de gemeenten de projectleiding om acties en onderwijs op straat en in de gemeente te organiseren. Daarnaast levert de Vervoerregio bijdragen aan de aanleg van vrijliggende fietspaden, de herinrichting van straten en de aanpak van black-spots. Deze activiteiten bestonden uit een reeks kleine projecten en grotere, zoals de herinrichting van de Fanny Blankers-Koenlaan in Hoofddorp, het fietspad in het Amsterdamse Bos bij de Bosrandweg en de aanpak specifieke ongevallenlocaties. Er zijn diverse delen van lange doorgaande fietsroutes verbeterd. Voorbeelden daarvan zijn het Kazernepad (tussen Zetterij en Noorddammerlaan) in Amstelveen, de Kanaaldijk tussen Sluisbrug en de Melkwegbrug in Purmerend en enkele delen van de Ringdijk van Haarlemmermeer. In Amsterdam is op de binnenring met de Sarphatistraat weer een deel als fietsstraat ingericht. Daarnaast is bijgedragen aan projecten om bijvoorbeeld kruisingen met het spoor veiliger te maken. Afgelopen jaar zijn belangrijke tussenstappen gezet bij de onderdoorgang Contactweg-Nieuwe Hemweg in Amsterdam.

Voor de spooronderdoorgang bij station Diemen is in september het eerste deel van de tunnel aangelegd. De ombouw van de Haarlemmerweg/N200 van autoweg tot een stedelijke weg is afgerond. Het maakt de ontwikkeling tot een gemengd woon/werk/voorzieningen-gebied mogelijk met een goede en veilige bereikbaarheid van het de OV-knooppunt Sloterdijk. Het kruispunt FlevowegZeeburgerdijk in Amsterdam kwam tijdig gereed om verkeersveiligheid en OV te verbeteren en om deze route als omleiding te gebruiken tijdens werkzaamheden aan de Piet Heintunnel.

Wat hebben we bereikt? De doelen worden bereikt met korte termijn maatregelen, zoals maatregelen die zorgen voor gespreid reizen over de dag, het verbeteren van toe- en afritten, een fietsaanpak op Schiphol, slimme logistiek en de samenwerking met werkgevers. Ook brengen we gezamenlijk de lange termijn opgaven in beeld. Wat hebben we daarvoor gedaan? Om die bereikbaarheidsopgaven scherper in beeld te krijgen vinden er momenteel MIRTstudies en -uitwerkingen plaats in gebieden en corridors zoals Amsterdam-Hoorn, Amsterdam-Almere (‘Amsterdam Bay Area’), of die tussen Zuidwest Amsterdam, Schiphol en Hoofddorp. Nieuw is dat we in een regionaal mobiliteitsplan de maatregelen vanuit het landelijke Klimaatakkoord uitwerken. Dit biedt nieuwe samenwerkings- en financieringskansen tussen Rijk en regio. In het kader van samen bouwen aan bereikbaar heid wordt samen met werkgevers gewerkt aan spitsmijden en -spreiden. Schone mobiliteit Doelstelling is om in onze regio in 2050 over een volledig CO2-vrij vervoerssysteem te beschikken en in 2030 het openbaar vervoer emissievrij te hebben. Wat hebben we bereikt? Vanuit de doelstelling voor Schone mobiliteit rijdt vanaf juli GVB buslijn 369, ook bekend als de Westtangent, volledig elektrisch. Na buslijn 15, 22, 61 en de 231 is dit de vijfde buslijn die volledig elektrisch de dienstregeling rijdt.

De volgende tranches in de transitie naar zero-emissie zijn in voorbereiding. We hebben meer geïnvesteerd in schone voertuigen en hebben voorrang gegeven aan duurzame en schonere vervoersvormen.

Samen Bouwen aan Bereikbaarheid In het programma ‘Samen Bouwen aan Bereikbaarheid’ werken het Rijk, regionale en lokale overheden en andere organisaties in de Metropoolregio Amsterdam aan de bereikbaarheid, in het licht van de bouw van 250.000 woningen tot 2040.

Wat hebben we daarvoor gedaan? We waren al eerder begonnen met de elektrificatie van de busvloot en het verzorgen van voldoende laadlocaties. De ambitie is uitgebreid met het verduurzamen van de infrastructuur, schone logistiek en de samenwerking rond de maatregelen vanuit het

pagina 20 van 66

landelijke Klimaatakkoord. Investeringen in schone mobiliteit, zoals fietsinfrastructuur en openbaar vervoer krijgen voorrang. Een belangrijk resultaat was de ingebruikname in december van de nieuwe busbaan HOVASZ (Hoogwaardig Openbaar Vervoer Aalsmeer Schiphol-Zuid) tussen Aalsmeer en Schiphol-Zuid. Een nieuwe busbaan, nieuwe wegen, fietspaden en betere verkeersveiligheid. Een mooi resultaat voor de Vervoerregio, in samenwerking met gemeenten Aalsmeer, Haarlemmermeer, Uithoorn en de Provincie Noord-Holland. Inclusieve Mobiliteit In mei 2020 stelde de regioraad het beleidskader Inclusieve Mobiliteit vast. Met dit beleid wil de Vervoerregio zorgen dat zoveel mogelijk mensen zelfstandig kunnen reizen en daarmee meer vrijheid hebben.

Validators (incheckkastjes) in de tram, waardoor het voor rolstoelgebruikers makkelijker wordt om deze te gebruiken. Er zijn in 2021 fietsenstallingen gerealiseerd op belangrijke OV-knooppunten, zoals op NS-station Duivendrecht, bij het busstation Tramplein in Purmerend, bij metrostation Amstelveenseweg in Amsterdam en bij het busstation Edam. Een bijzondere oplevering was die van de ondergrondse stalling van 2.000 plekken onder het Leidseplein. Van het project De Entree zijn de nieuwe tramsporen en toegankelijke haltes op Stationsplein Oost van Amsterdam Centraal gereed gekomen. Maandelijks profiteren zo’n 400.000 reizigers. Met het programma ‘Doortrappen’ stimuleert de Vervoerregio mensen om ook op hogere leeftijd te blijven fietsen. Wat heeft het gekost? Tabel 4 Investeringsagenda Mobiliteit | Baten & Lasten (x € 1.000)

Meer zelfredzaamheid betekent voor veel mensen dat zij beter kunnen deelnemen aan de maatschappij. Wat hebben we bereikt? We hebben in 2021 verdere stappen gezet in de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van het vervoersysteem. In de infrastructuur is toegankelijkheid een standaard eis en daarnaast zijn meer mensen geholpen om eenvoudiger zelfstandig gebruik te maken van het openbaar vervoer. Ook zijn meer mensen gaan fietsen. Dit geldt zowel voor woon/werkverkeer, in voor-/natransport naar het openbaar vervoer alsook ouderen die op die manier langer mobiel blijven. Wat hebben we daarvoor gedaan? Acties die hieruit voorkomen en in de Investeringsagenda dan hun plek kregen zijn het realiseren van toegankelijke haltes, het aanbrengen van liften op knooppunten, duidelijke reisinformatie en de inzet van de OV-coach, die mensen helpt bij het zelfstandig reizen met openbaar vervoer. Nieuwe duurzame haltevoorzieningen verschenen in Landsmeer, de Hempont kreeg een wachtvoorziening en bij een aantal R-nethaltes kwamen klokken en displays met reisinformatie. En er is geïnvesteerd in bijvoorbeeld het verlagen van de

Jaarrekening 2020 Investeringsagenda Mobiliteit

Investeringsagenda Mobiliteit Uitvoeringsbudgetten en studies Totaal lasten Bijdragen derden BDU Absoluut Totaal baten Saldo Investeringsagenda Mobiliteit

138.245 138.245 770 15.440 16.210 -122.035

Primitieve begroting 2021

126.943 126.943 -126.943

Gewijzigde Begroting 2021

148.250 148.250 8.233 3.978 12.212 -136.038

Jaarrekening 2021

Verschil Jaarrekening Gewijzigde begroting 2021

124.648 124.648 1.205 3.978 5.184 -119.464

23.602 23.602 -7.028 -7.028 16.574

Toelichting op tabel 4 Het budget voor de Investeringsagenda Mobiliteit 2021 bedroeg in de Begroting 20212024 € 126,9 mln, bij de 2e bestuursrapportage hebben we een inschatting gemaakt dat we maximaal € 148,2 mln zouden uitgeven en uiteindelijk hebben we € 124,6 mln gerealiseerd. Door vertragingen op de lopende projecten is € 23,6 mln niet in 2021 uitgegeven en wordt overgeheveld naar 2022.

pagina 21 van 66

Alleen de geoormerkte bijdragen voor specifieke projecten zijn bij de baten opgenomen (het zogenaamde absolute deel van de BDU, in 2021 € 4 mln). De bijdrage van derden bestaat uit: De nieuwe rijksimpuls voor het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV), de Vervoerregio heeft op basis van plannen van de gemeenten € 8,1 mln en € 1,0 mln bijdragen van derden begroot. De realisatie 2021 voor de rijksimpuls projecten is € 0,8 mln en de bijdragen derden € 0,4 mln. Van het beschikbare budget ad € 148,2 mln in 2021 is € 124,6 mln (84%) daadwerkelijk besteed aan projecten. Bij de uitvoering van de projecten over de jaarschijven is in sommige gevallen afgeweken van de planning. Projecten zoals de Fietsenstalling IJboulevard Amsterdam CS, Vernieuwing Oostertoegang, Transformatie Dorpshart Uithoorn en Airport Sprinter wissels Amsterdam Zuid liepen sneller dan verwacht, waardoor mijlpaalbedragen eerder konden worden uitbetaald. Bij andere projecten trad vertraging op. Het Project ZuidasDok is omgebouwd naar een programma met diverse deelprojecten. Met de bouw van de nieuwe OV-terminal is inmiddels begonnen, maar de geplande oplevering is opgeschoven naar de periode 20322036. Enkele deelprojecten van de IJtram optimalisatie zijn door planningsproblemen als gevolg van Corona vertraagd en worden in 2022 opgeleverd.

De ontwerp- en start van de uitvoeringswerkzaamheden bij knooppunt Het Schouw (Bereikbaarheid Waterland N247) zijn ernstig vertraagd. Van de HOV Schiphol Oost, Oude Meer, Schiphol Rijk (SOOMR) was de verwachting dat de uitvoering zou starten, maar er is te weinig voortgang geboekt in de voorbereiding. Als gevolg van problemen in de software en beperkingen in de testfase door COVID-19 is de gefaseerde ingebruikname van het metrobeveiligingssysteem (AMSYS S&C) vertraagd en pas in 2022 volledig operationeel geworden. Ook kleinere projecten hadden te maken met een wijziging in planning door bijvoorbeeld vertraging in de aanbesteding of uitstel door verwachte te grote verkeershinder elders. Corona had vooral ook effect op de verkeersveiligheidscampagnes en OV Coach. Door de beperkende maatregelen was het veelal niet mogelijk om scholen te bezoeken of anderszins groepen bijeen te brengen. Per saldo is sprake van onderbesteding van € 23,6 mln (15%). Dit valt binnen de prognose van de bandbreedte in de 2e Bestuursrapportage 2021, waar is aangegeven dat deze

onzekerheid maximaal € 25 mln zou bedragen. De reden dat een dergelijke ruime bandbreedte wordt aangehouden is de onvoorspelbaarheid en afhankelijkheid van aanvragen en afrekeningen die elk jaar van de deelnemende gemeenten in de laatste maanden van het jaar worden ontvangen. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Over 2021 is een bedrag van € 23,6 mln van het beschikbaar budget niet besteed. Dit budget valt niet vrij: er rust een verplichting op dat bedrag, omdat de bijdragen voor de projecten via beschikkingen zijn toegezegd aan de partners/wegbeheerders. Dit budget wordt samen met de eerdere bijstelling van € 48,9 mln, die bij de 2e Bestuursrapportage is doorgevoerd toegekend aan deze projecten en als geoormerkt bedrag toegevoegd aan het (project)budget 2022. Daarmee heeft het resultaat 2021 geen effect op het meerjarig budget.

2.1.2 AMSTELTRAM De Vervoerregio is opdrachtgever voor de uitwerking en de realisatie van de Amsteltram: de ombouw van de Amstelveenlijn en de verlenging naar Uithoorn (Uithoornlijn). De Amsteltram zorgt voor kortere reistijden van deur tot deur. Het versterken van het OVnetwerk levert een bijdrage aan het reduceren van de CO2-uitstoot. Aandacht is er voor beleving en inpassing in de omgeving. De Amsteltram vergroot de bereikbaarheid van het zuiden van de regio en zorgt voor een kostenefficiënter mobiliteitssysteem. Wat hebben we bereikt? Amstelveenlijn: Na de geplande inbedrijfname van lijn 25 eind 2020 is op basis van de restwerkzaamheden een zogenaamd Veegteam aangesteld. Dit team zorgt ervoor dat de restpunten die overbleven na inbedrijfname snel en adequaat worden opgelost. De resterende werkzaamheden bestonden uit wisselbesturing halte Stadshart, wisselbediening Brink – Poortwachter. Naar aanleiding van diverse schouwen van de Regio Adviesraad (RAR) is een

pagina 22 van 66

aantal verbeterpunten door de Vervoerregio toegevoegd aan de restpuntenlijst. Het betreft onder andere herpositionering van de DRIS panelen, toevoegen hekken op het perron als valbeveiliging, verbeteren van de rolstoeltoegankelijkheid en de Wayfinding (bewegwijzering van/naar de halte). Ten aanzien van de tijdelijke eindhalte van lijn 25 is in oktober geconcludeerd, dat de nuten noodzaak van een tijdelijke eindhalte aan de Eduard van Beinumstraat ter discussie staat, gezien de forse investering voor een beperkte gebruiksduur van ongeveer 4,5 jaar. Besloten is om een alternatievenonderzoek uit te voeren naar Strawinskylaan en/of Parnassusweg. Beide haltes worden beschouwd om tot aan ingebruikname van de definitieve halte Schönberglaan dienst te doen als tijdelijke eindhalte. Een definitief besluit over de tijdelijke eindhalte staat gepland voor 1e kwartaal 2022 door het opdrachtgeversoverleg Zuidasdok, dat leidt tot een nieuwe financiële opgave. Uithoornlijn:

De afgelopen periode stond ook in het teken van de opstart van werkzaamheden in diverse deelgebieden. Zo is onder meer de tijdelijke bus afrit aangelegd nabij de eindhalte, zodat de bus bij de start van de grote werkzaamheden in januari de omleiding kan volgen. Wat heeft het gekost? Tabel 5 Amsteltram | Baten & Lasten (x € 1.000) Jaarrekening 2020

Primitieve begroting 2021

73.866 11.159 85.024 15.976 15.976 -69.049

12.229 14.257 26.486 -26.486

Amsteltram

Amstelveenlijn Uithoornlijn Totaal lasten Bijdragen derden BDU Absoluut Totaal baten Saldo Amsteltram

Gewijzigde Jaarrekening 2021 Begroting 2021 15.977 15.507 31.484 587 587 -30.897

18.971 13.582 32.553 1.868 1.868 -30.685

Verschil Jaarrekening Gewijzigde begroting 2021 -2.994 1.925 -1.069 1.281 1.281 213

In december is het Definitief Ontwerp (DO) geaccepteerd. De acceptatie van het DO is een belangrijke mijlpaal in de planning. De uitvoering kan nu direct na de kerstvakantie volgens planning starten en ook een aantal aan het DO gerelateerde risico’s vervallen hiermee. Door acceptatie van het DO is de haalbaarheid van de planning toegenomen. De uitwerking van het definitief ontwerp voor de hal en voorzieningen voor wassen en zand vullen van de trams heeft geleid tot een bijstelling van de oorspronkelijke raming met € 4,5 mln. De afgelopen periode hebben we met name met GVB sessies gehouden om meer grip te krijgen op de planningen van de GVB deelprojecten in relatie tot de planning van Dura Vermeer en de andere nevencontracten. Dit heeft geleid tot een integrale werkend vervoersysteem planning. Het kritieke pad in deze planning is de realisatie van de hal en installaties voor wassen en zand vullen.

Toelichting op tabel 5 Amstelveenlijn: De lasten zijn in 2021 € 2,9 mln hoger uitgekomen doordat kosten die in 2022 geprognosticeerd stonden, eerder zijn gerealiseerd. De kosten hebben met name betrekking op de afwerking van de restpunten en de werkzaamheden ten behoeve van de tijdelijke eindhalte van lijn 25. De kostenoverschrijding heeft geen nadelig effect op het financiële resultaat aangezien de kosten in de prognose einde werk (PEW) van het deelproject zijn opgenomen. Daarnaast heeft nog een afrekening plaatsgevonden in verband met de aanvullende opdrachten van de gemeente Amstelveen. Uithoornlijn:

pagina 23 van 66

De lasten in 2021 zijn € 1,9 mln. lager uitgekomen doordat de afrekening van de grondverwerving door de gemeente Amstelveen nog niet is ontvangen. Dit staat nu gepland voor 2022. De baten zijn hoger dan verwacht aangezien de provincie Noord-Holland in overleg met de Vervoerregio haar bijdrage (3 jaar) eerder heeft overgemaakt. Deze actie heeft in het najaar plaatsgevonden. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Het positief (gesaldeerde) resultaat blijft binnen het subprogramma en heeft geen effect op het meerjarig programmabudget van de Amsteltram, omdat het uiteindelijke financiële projectresultaat ongewijzigd blijft.

afschalingsmaatregelen niet in verhouding zijn met de hoeveelheid waarin de reizigersopbrengsten zijn gedaald. Om dit te kunnen bekostigen is vanuit de Vervoerregio Amsterdam, samen met andere concessieverlenende overheden gelobbyd bij het Rijk voor een passend pakket van maatregelen. Dit heeft vorm gekregen in de Beschikbaarheidsvergoeding OV (BVOV). Onderdeel van deze afspraak is dat de decentrale overheden, waaronder de Vervoerregio, hun subsidieniveau hebben gehandhaafd. De BVOV is toegekend door de Rijksoverheid tot september 2022. Op de korte termijn is de OV-sector weer iets zekerder. Op de lange termijn blijft hierdoor alsnog veel onzekerheid over de financiële situatie van het OV. De Vervoerregio Amsterdam is concessieverlener voor een viertal openbaar vervoerconcessies, die 26% van het totale regionale openbare vervoeraanbod in Nederland omvatten, te weten:

2.1.3 CONCESSIES Na 2020 was 2021 opnieuw een moeilijk jaar voor de OV-sector. In 2020 is als gevolg van de Corona -pandemie het aantal reizigers sterk afgenomen, en daarmee liepen ook de reizigersinkomsten fors terug. Voor het jaar 2021 werd binnen de OV-sector gehoopt dat de reizigersaantallen zich weer geleidelijk zouden kunnen herstellen. Rond de zomer waren we al aardig op weg richting herstel met in bepaalde concessies een terugkeer van circa 60% ten opzichte van 2019. Helaas werden we in het najaar opnieuw geconfronteerd met een toenemend aantal besmettingen door varianten van Corona. Het thuiswerkadvies werd daarom verder aangescherpt en in december werd daarbovenop weer een nieuwe lockdown ingevoerd. Als gevolg hiervan is het aantal reizigers opnieuw drastisch gedaald. Dit leidt tot meer onzekerheid over of, hoe en wanneer de OV-sector zich weer kan herstellen. De wijze waarop het OV zich kan herstellen is mede afhankelijk van het vervoersaanbod. Daarom hebben we in 2021 afspraken gemaakt over de mate waarin vervoerders het aanbod mogen afschalen. Hierdoor kon het OV op een minimumniveau blijven wat niet in te grote mate afdoet aan de aantrekkelijkheid van het systeem. Dit betekent dat de

Wat hebben we bereikt?

pagina 24 van 66

Vervoerders en concessieverleners hebben samen gewerkt aan de instandhouding van het OV in het afgelopen jaar en ondanks de onzekerheden vervoerplannen gemaakt voor 2022. De gemeenten en adviesorganen zijn in 2021 meegenomen in het proces waarin de vervoerders op basis van de herstelscenario's keuzes maakte in de manier waarop er in de dienstregeling is afgeschaald. Het opstellen en uitvoeren van herstelplannen was voorwaarde voor het toekennen van de BVOV en dit heeft grotendeels geleid tot een breed gedragen OV-aanbod binnen de vier OV-concessies. Door landelijke inspanning van de concessieverleners is de BVOV gecontinueerd over heel 2021 en in de zomer verlengd tot en met augustus 2022. Door het (als gevolg van de Corona -pandemie) eerder stopzetten van de aanbesteding Zaanstreek-Waterland zijn noodconcessies voorbereid die per 12 december 2021 zijn ingegaan in Waterland en Zaanstreek. Hierdoor kan het openbaar vervoer in deze gebieden gecontinueerd worden tot de nieuwe concessie van start gaat. De aanbesteding is in 2021 voorbereid en wordt in 2022 afgerond. In december 2023 lopen de noodconcessies af en begint de nieuwe concessie Zaanstreek-Waterland. In 2021 is de verduurzaming van het OV-materieel allerminst stil komen te liggen.