Bijlage 10_ Onderzoek Universiteit Groningen.pdf

University of Groningen

Fietspaden met twee richtingen op kruispunten onveiliger Schepers, P.; De Waard, D. Published in: Fietsverkeer

IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below.

Document Version Publisher's PDF, also known as Version of record

Publication date: 2010 Link to publication in University of Groningen/UMCG research database

Citation for published version (APA): Schepers, P., & De Waard, D. (2010). Fietspaden met twee richtingen op kruispunten onveiliger. Fietsverkeer, 26, 32-35. http://www.fietsberaad.nl/library/repository/bestanden/Tweerichtingen_fietspaden.pdf

Copyright Other than for strictly personal use, it is not permitted to download or to forward/distribute the text or part of it without the consent of the author(s) and/or copyright holder(s), unless the work is under an open content license (like Creative Commons). The publication may also be distributed here under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license. More information can be found on the University of Groningen website: https://www.rug.nl/library/open-access/self-archiving-pure/taverneamendment. Take-down policy If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately and investigate your claim.

Downloaded from the University of Groningen/UMCG research database (Pure): http://www.rug.nl/research/portal. For technical reasons the number of authors shown on this cover page is limited to 10 maximum.

Download date: 05-02-2024

> Fietspaden met twee richtingen op kruispunten onveiliger Paul Schepers - Rijkswaterstaat DVS Dick de Waard - Rijksuniversiteit Groningen Tweerichtingsfietspaden brengen op kruispunten meer risico’s met zich mee dan eenrichtingsfietspaden omdat automobilisten niet rekenen op de fietsers die uit onverwachte richting komen. Als het niet anders kan, zijn de risico’s wel terug te dringen met speciale maatregelen.

Rijkswaterstaat heeft het afgelopen jaar een uitgebreid onderzoek laten uitvoeren naar ongevallen met fietsers op 540 voorrangskruispunten op verkeersaders in zeven steden. Daarbij is gekeken naar de geregistreerde ongevallen vanaf 2005 tot en met 2008. Er is onderscheid gemaakt tussen langsonge-

Tabel 1 Aantallen oversteekongevallen per miljoen passerende fietsers in de zeven onderzochte steden.

Manoeuvre van de fietser

Geregistreerde ongevallen 2005-2008

Aantal ongevallen per miljoen passerende fietsers

deze aangereden door autoverkeer dat de zijstraat in of uitrijdt.

Langsrichting

183

0,17

De fietser heeft meestal voorrang. Bij dwarsongevallen wil de

Dwarsrichting

156

0,24

vallen en dwarsongevallen. Bij langsongevallen rijdt de fietser op het fietspad of de fietsstrook van de verkeersader en wordt

fietser de verkeersader oversteken, maar wordt de fietser aangereden door autoverkeer op de verkeersader. Hier heeft de automobilist meestal voorrang. Verder is met behulp van tel-

slechter, maar dat verschil is niet significant. Tweerichtings-

lingen ook een inschatting gemaakt van de fiets- en auto-inten-

fietspaden doen het daarentegen veel slechter. De kans dat

siteiten. Hierdoor is het mogelijk risico’s per miljoen passe-

een fietser op een kruispunt met een tweerichtingsfietspad

rende fietsers te berekenen. Met name de correctie voor ver-

wordt aangereden door een auto op de zijweg is circa is twee

keersintensiteiten maakt dit onderzoek uniek.

keer zo groot in vergelijking tot een fietser op een eenrichtingsfietspad.

Tabel 1 geeft een overzicht van de fietsongevallen en de risico’s van de onderzochte kruispunten. Hieruit blijkt dat het oversteken van een verkeersader gemidgrafiek 1

deld riskanter is voor een fietser dan het passeren van een

Het gemiddelde relatieve risico voor fietsers in de langsrichting

zijweg. Fietsers passeren echter veel vaker een zijweg, dan

bij verschillende voorzieningen. Het risico voor fietsers op een

dat ze een verkeersader oversteken. Daardoor gebeuren er in absolute zin toch meer langsongevallen met fietsers dan dwarsongevallen. In dit artikel ligt de nadruk op de langsongevallen. Hoe kan het aantal langsongevallen met fietsers beperkt worden?

eenrichtingsfietspad met drempel is op 1 gesteld.

tweerichtingsfietspad zonder drempel

1,42

fietsstrook* zonder drempel

Uit het onderzoek blijkt dat er duidelijke verbanden zijn tussen

3,8

2,7 2,7

tweerichtingsfietspad met drempel

2,0

eenrichtingsfietspad zonder drempel

1,9

het aantal langsongevallen en het type fietsvoorziening (zie grafiek 1). Op kruispunten met eenrichtingsfietspaden is de kans op langsongevallen het kleinst. Fietsstroken scoren iets

fietsstrook* met drempel

1,4

eenrichtingsfietspad met drempel

32

I

F i e t s ve rke e r 26

I

oktobe r 2010

I

1,0 0,0

0,5

1,0

1,5

2,0

2,5

3,0

3,5

4,0

* Bij fietsstroken gaat het vaak om een snelheidsremmer of uitritconstructie.

Rechtsafslaande automobilist kijkt niet naar links De belangrijkste oorzaak voor het verhoogde risico

fietspad. En van de fietsers die langs een verkeers-

voor fietsers die aan de linkerzijde van de weg fietsen

ader rijden (in beide richtingen op een tweerichtings-

ligt in de kijkstrategie van automobilisten. Een auto-

fietspad) kijkt bijna driekwart de zijstraat niet in als er

mobilist die vanuit een zijweg rechtsaf slaat, let met

een auto nadert. De combinatie van dit kijkgedrag van

name op verkeer van links om in te schatten of de

automobilisten en fietsers verhoogt het risico.

weg vrij is. Een bestuurder die linksaf slaat moet daarentegen behalve naar links ook naar rechts kijken

Het probleem met de kijkstrategie van automobilisten

om te beoordelen of de weg vrij is. Daardoor is de

uit een zijstraat wordt nog verder vergroot bij zicht-

kans kleiner dat een fietser van rechts over het hoofd

belemmeringen aan de rechterzijde van de zijstraat

gezien wordt.

(vanuit het perspectief van een bestuurder uit een

Een recent onderzoek door de Rijksuniversiteit Gro-

zijstraat) of een dode hoek. Deze ontnemen bestuur-

ningen naar het kijkgedrag van automobilisten en

ders de mogelijkheid om fietsers in hun ooghoeken te

fietsers in de stad Groningen bevestigt dit beeld. Het

zien aankomen bij het naderen van de voorrangsweg.

onderzoek werd uitgevoerd op T-kruisingen waarbij

Uit het recent ongevallenonderzoek in zeven steden

de fietser over een fietspad langs een verkeersader

blijkt dat een zichtbeperking aan de linkerzijde van

rijdt en de auto uit de zijstraat komt. Van de rechts-

de zijweg niet leidt tot een risicoverhoging, maar een

afslaande automobilisten kijkt 27% niet naar rechts,

zichtbeperking aan de rechterzijde van de zijweg wel.

ondanks de aanwezigheid van een tweerichtings-

Soms niet te vermijden

en waar moeten ze naartoe? Door de aanleg van een tweerich-

De conclusie dat tweerichtingsfietspaden onveiliger zijn, is

tingsfietspad kan in bepaalde gevallen voorkomen worden dat

zeker niet nieuw. In de CROW –Ontwerpwijzer Fietsverkeer

veel fietsers tweemaal een drukke weg moeten oversteken.

wordt dan ook aanbevolen om bij voorkeur eenrichtingsfiets-

Soms wordt de route voor fietsers korter en logischer door de

paden toe te passen. In de praktijk blijkt dat wegbeheerders

aanleg van een tweerichtingsfietspad.

deze aanbeveling vaak naast zich neer leggen. In veel situa-

Als in dergelijke situaties toch gekozen wordt voor een een-

ties worden tweerichtingsfietspaden aangelegd, zonder dat

richtingsfietspad, span je het paard achter de wagen. Veel fiet-

de noodzaak aanwezig is. Natuurlijk, gebrek aan ruimte en de

sers zullen clandestien tegen de richting in over het eenrich-

kosten van grondverwerving kunnen redenen zijn om toch

tingsfietspad rijden en dat is nog weer gevaarlijker. Uit het

maar voor tweerichtingsfietspaden te kiezen. De veiligheidsna-

onderzoek blijkt dat clandestien links rijdende fietsers 5,5 maal

delen moeten dan wel expliciet in de afwegingen meege-

meer risico lopen dan rechtsrijdende fietsers. Ter vergelijking:

nomen worden.

op een tweerichtingsfietspad ligt het risico voor een fietsers uit de tegenrichting 4 maal hoger. De voordelen van eenrichtings-

En soms is een tweerichtingsfietspad veiliger. Veel hangt af

fietspaden worden dus tenietgedaan als veel fietsers illegaal

van de plaatselijke situatie. Waar komen de fietsers vandaan

links van de weg fietsen.

Hier is het tweerichtingsfietspad de juiste keuze. Op een deel van de route ligt een gesloten bedrijventerrein waar verkeer niet in conflict komt met fietsers. Bij het verblijfsgebied ligt het fietspad tegen de groenstrook, waar geen zijwegen zijn.

I

Fietsverkeer 26

I

ok to b er 2010

I

33

Ook verkeersbordenfabrikanten spelen in op de vraag naar knipperende waarschuwingsborden.

Tijdig zichtbare markering

Als gekozen wordt voor tweerichtingsfietspaden, vergt de

uit de zijweg is dit veel minder opvallend. Een waarschuwings-

vormgeving van het kruispunt extra aandacht. Uit het onder-

driehoek op een aantal meters vóór het kruispunt werkt beter.

zoek blijkt dat de aanleg van een drempel op de zijweg of uit-

Met een fietssymbool en twee pijlen kan worden gewezen op

ritconstructie het aantal langsongevallen bijna halveert. Een

de mogelijkheid van fietsers uit de onverwachte richting. Daar-

rode kleur op het fietspad helpt daarentegen niet of werkt zelfs

naast kan men automobilisten uit de zijstraat met borden en

averechts, zo blijkt uit verschillende onderzoeken. Dit is waar-

markering attenderen op de mogelijkheid van fietsers van

schijnlijk te verklaren doordat de ‘rode loper’ over de zijweg

rechts. In tabel 2 zijn de belangrijkste maatregelen samen-

vooral voor de fietsers goed zichtbaar is. Voor automobilisten

gevat.

Tabel 2 Bebordingskeuze om automobilisten op een tweerichtingsfietspad te attenderen (ervan uitgaande dat andere maatregelen genomen zijn, zoals snelheidsremmers en markering).

Zicht naar rechts (vanuit de zijweg)

Auto-intensiteiten op de zijweg

Compenserende maatregelen

Goed

< 1.000 mvt per etmaal

Onderbord volstaat

Goed

1.000 tot 4.000 mvt per etmaal

Onderborden en waarschuwingsdriehoek op de verharding vóór het kruispunt

Beperkt 1

< 4.000 mvt per etmaal

Waarschuwingsbord met fluorescerend achtergrondschild of stopbord met onderbord om te waarschuwen voor fietsers van rechts plus waarschuwingsdriehoek op de verharding vóór het kruispunt

> 4.000 mvt etmaal

Altijd een waarschuwingsbord met fluorescerend achtergrondschild of stopbord met onderbord toepassen plus een waarschuwingsdriehoek op de verharding vóór het kruispunt. Daarnaast kan een actief (knipperend) waarschuwingsbord worden overwogen.

Beperkt 1

1 De zichthoek op circa 15 m voor het fietspad is minder is dan 45°.

Voorbeeld van een voor de veiligheid ongunstige keuze voor tweerichtingsfietspaden: de meeste fietsers hebben een herkomst en bestemming aan verschillende zijden; door het tweerichtingsfietspad wordt onnodig links van de weg gefietst.

34

I

F i e t s ve rke e r 26

I

oktobe r 2010

I

Hoger risico door botsingen van fietsers met (brom-/snor)fietsers Los van de langsongevallen op kruispunten, is er

kunnen verhelpen, maar deze oplossing is in de

nog een reden waarom tweerichtingsfietspaden

meeste gevallen onhaalbaar en/of onrendabel.

meer risico’s met zich meebrengen. Jaarlijks

In ieder geval kan men de maatregel ‘Bromfiets

belanden enkele honderden fietsers in het zieken-

op de Rijbaan’ zo ver mogelijk door voeren. Dit

huis door botsingen tussen fietsers onderling en

voorkomt botsingen met bromfietsers. Daarnaast

botsingen van fietsers met brom-/snorfietsers op

is het zaak tweerichtingsfietspaden voldoende

tweerichtings(brom)fietspaden. Dat zijn er zeker

breed uit te voeren, te voorzien van een midden-

zo veel als de langsongevallen. Hoe kan het aantal

markering en van een overrijdbare berm met een

conflicten tussen de gebruikers onderling vermin-

minimaal hoogteverschil tussen de berm en de

derd worden? Bij solitaire fietspaden zou alleen

verharding. Dit schept een veiligheidsmarge en

een rijrichtingscheiding het probleem volledig

ruimte voor uitwijkmanoeuvres.

grafiek 2 Kijkgedrag van automobilisten bij een tweerichtingsfietspad

Knipperend waarschuwingsbord verbetert kijkgedrag

voordat het bord is opgehangen, bij een passief bord en bij

In een studie in Groningen naar het kijkgedrag van automo-

een knipperend bord.

bilisten en fietsers (zie kader) is geëxperimenteerd met een actief waarschuwingsbord. Dit bord knippert wanneer een

90

fietser de kruising nadert om zo het kijkgedrag van automobi-

meer automobilisten naar rechts kijken en dat dit percentage verder toeneemt als het bord geactiveerd wordt. Vanwege het beperkte aantal observaties zijn de verschillen echter niet significant. Er is slechts sprake van een hoopgevende trend. Het

Percentage Automobilisten

te zien dat een passief (niet-knipperend) bord er toe leidt dat

Passief bord

80

listen te verbeteren. Het bord is op twee locaties geplaatst en getest in een passieve en een actieve conditie. In grafiek 2 is

Geen bord Knipperend bord

70 60 50 40 30 20

is daarom van belang om een eventuele toepassing van het bord goed te evalueren. Hiervoor kan contact worden opge-

10

nomen met de Rijksuniversiteit Groningen.

0 wel

>

niet Kijkt naar rechts

Voor een uitgebreide versie van dit artikel en de literatuurlijst zie de digitale versie van dit artikel op www.fietsberaad.nl.

Bord dat bij nadering van een fietser automatisch waarschuwt voor fietsers uit twee richtingen.

I

Fietsverkeer 26

I

ok to b er 2010

I

35