Bijlage 1 - SP Osdorpplein def.pdf
Tekst van het document
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a Definitief, mei 2024
Colofon Titel Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2a
Versie Definitief, 14 mei 2024
Opdrachtgever Grond en Ontwikkeling, Gemeente Amsterdam
Ruimte en Duurzaamheid Roy Berents, Ron van Heusden, Aistė Eidukevičiūtė, Marchel-Wim van Dongen, Rania Al Djejab, Elisa Boscarato, Dennis Koomen, Houssaïn Ait-Taleb, Wil de Jongh, Melanie Hooftman, Winnie de Jong, Domingo Regalado van Os
Grond en ontwikkeling & projectmanagementbureau Muriël Hendrikse, Marga Poiesz, Stèphanie van Cappelle-Buijs, Kimberley van Gent, Nikki Strooband, Oscar Hulleman, Bianca de Bats, Merel Rinkel, Amina el Mhassani, Marlien Meijer - Pattipeiluhu, Ates King, Mias Snip, Mark Lansbergen, Moniek van der Sanden, Cinar Kutlu
Onderwijs, jeugd en zorg Marloes van de Swaluw
Ingenieursbureau amsterdam Joël Bijlsma
2
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
3
Inhoudsopgave
Samenvatting6 1
Inleiding
14
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9
Kenmerken en ligging Historie Osdorpplein Vernieuwing Osdorpplein fase 1 Vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein: fase 2a Projectgrens Omgevingsvisie Amsterdam 2050 Opgave en ambitie Proces en participatie Leeswijzer
15 16 17 18 18 20 20 21 21
2
Ambitie
22
2.1 Een stadscentrum voor Nieuw-West 2.2 Ontwikkeling Nieuwe Meervaart in Sloterplas en kwaliteitsimpuls oevers 2.3 Hoogwaardige, groene en autoluwe openbare ruimte 2.4 Duurzame gebiedsontwikkeling
23 26 28 29
3
30
Plan op hoofdlijnen en plankaart
4
Programma
36
4.1 4.2
Wonen Voorzieningen en werken
38 39
5
Ontwikkellocaties en bebouwing
44
5.1 5.2
Basisprincipes en bouwregels Uitwerking ontwikkellocaties
45 49
6.6 6.7
Promenade Sloterplas met verschillende sferen Beeldkwaliteit voor de Nieuwe Meervaart
67 71
7 Een hoogwaardige en duurzame openbare ruimte
74
7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Vernieuwen en verbeteren van de openbare ruimte Groen en bomen Sporten en spelen Water Ondergrond, kabels en leidingen
76 87 89 90 91
8
Verkeer en mobiliteit
92
8.1 8.2 8.3 8.4 8.5
Voetgangers en fietsers staan centraal Fietsparkeren Wegenstructuur Parkeren auto’s Openbaar vervoer
93 93 94 95 96
9 Duurzame gebiedsontwikkeling 10 Beeldkwaliteitsplan
98 102
10.1 Regie op ruimtelijke kwaliteit 10.2 Hoge architectuurkwaliteit: AUP-geïnspireerd 10.3 Sturende principes en eisen beeldkwaliteit
103 103 104
11 Fase 2b: een toekomstperspectief
110
11.1 Perspectief noordrand Osdorpplein 11.2 Perspectief Meer en Vaart en Tussen Meer
111 111
Bijlagen112 6
De Nieuwe Meervaart en zuidwestoever Sloterplas
56
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Keuze voor optie Zuid Optie Zuid en inpassingsgebied: toelichting plankaart Toekomstvisie Nieuwe Meervaart Gebouw en programma Nieuwe Meervaart Integrale opgave: aanpak zuidwestoever Sloterplas
57 60 61 62 63
Bijlage 1: Advies Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart, zuidoever Sloterplas en omgeving Bijlage 2: Advies Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) Bijlage 3: Motie 112 inzake kiezen voor cultuur en groen in Nieuw-West Bijlage 4: Raadsbesluit waterlocatie en moties Bijlage 5: Uitwerking en vergelijking opties inpassing de Nieuwe Meervaart Bijlage 6: Kunst
113 115 121 122 123 140
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
5
Samenvatting
Bron: Aerophoto Schiphol
Osdorpplein ontwikkelt zich tot het kleurrijke centrum van Nieuw-West aan de Sloterplas. Een uitnodigend gebied om fijn te wonen, werken, te ontspannen en andere bewoners en bezoekers te ontmoeten. Een centrum met een divers winkelaanbod en culturele voorzieningen met een stedelijke uitstraling. In de verdere ontwikkeling van het stadscentrum blijft het eigen karakter van Osdorpplein zichtbaar. Bestaande bebouwing wordt gecombineerd met nieuwe bebouwing. Er komt meer ruimte voor de fietser en de voetganger. De openbare ruimte wordt groener met meer plekken om te spelen of elkaar te ontmoeten. De auto krijgt een minder prominente plek in het straatbeeld. De zuidwestoever van de Sloterplas krijgt met de komst van de Nieuwe Meervaart een kwaliteitsimpuls en wordt ingericht als een groene wandelpromenade met plekken die uitnodigen tot verblijven of bewegen (sport- en spel). Deze ontwikkeling gebeurt niet van vandaag op morgen, maar in fases. De uitvoering van de eerste fase – het centrale en zuidelijke deel van het gebied – is nog in volle gang. Dit Stedenbouwkundig Plan (SP) Stadscentrum Osdorpplein fase 2a schetst de ambities voor de verdere ruimtelijke en programmatische ontwikkeling van Osdorpplein in de komende 12 jaar (fase 2a: tot en met 2035).
Het plan omvat een doorkijk naar een mogelijk toekomstperspectief voor de noordzone van Osdorpplein en eventuele aanpassingen van de wegen / infrastructuur, fase 2b. Dit vereist nog nader onderzoek en planuitwerking. Ook volgt voor fase 2b te zijner tijd inspraak en besluitvorming. De planvorming voor fase 2b zal over een aantal jaren van start gaan (2028 en verder), als fase 2a al deels in uitvoering is. Dit stedenbouwkundig plan is een bijlage bij de Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein Fase 2a. Vernieuwing Osdorpplein: van fase 1 naar fase 2a In fase 1 ligt de nadruk op het vernieuwen van het centrale en zuidelijke deel van Osdorpplein. Deze fase is deels voltooid en deels in uitvoering en voorbereiding. In 2023 is op de plek van het voormalige stadsdeelkantoor de
bouw van MIX Amsterdam gestart. Hier komen woningen, winkels, horeca en het Verhalenhuis met een vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, Oxville Cinema, radiostation FunX en El Hizjra, centrum voor Arabische kunst en cultuur. Het eerste deel van de Nieuwe Osdorpergracht wordt in de komende jaren gerealiseerd, met een verkeersbrug over de Hoekenes en een fietsvoetgangersbrug die dit nieuwe deel van het centrum verbindt met het winkelgebied. Aan de zuidzijde komt het woonblok SuHa2c. In fase 2a gaat het om de westelijke, noordelijke en oostelijke randzones van het gebied. Onderdeel van fase 2a is het versterken van de relatie van het centrum met de omgeving en het naar binnen gekeerde (winkel)centrum meer naar buiten te richten. Ambitie In fase 2a worden de ambities en ruimtelijk-programmatische uitgangspunten van fase 1 verder uitgewerkt. Dit houdt in: 1. Doorgroei naar een volwaardig, eigen en uitnodigend stadscentrum 2. Integrale opgave inpassing Nieuwe Meervaart in Sloterplas en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van zuidwestoever 3. Ontwikkeling hoogwaardige, groene en autoluwe openbare ruimte 4. Duurzame gebiedsontwikkeling. Deze ambities sluiten aan bij de gemeentelijke ambities zoals verwoord in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (vastgesteld door gemeenteraad op 8 juli 2021).
In juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat er een nieuw gebouw voor de Meervaart komt en is gekozen voor een locatie in de Sloterplas (de waterlocatie). Er heeft in het kader van dit stedenbouwkundige plan nader ruimtelijk onderzoek plaatsgevonden naar de inpassing van het nieuwe gebouw in de Sloterplas. Er zijn drie opties onderzocht: Noord, Midden en Zuid. Optie Zuid kwam daaruit naar voren als de meest passende locatie. Deze optie is gekozen.
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
7
Een stadscentrum voor Nieuw-West Voor de ontwikkeling van Osdorpplein tot een volwaardig stadscentrum is het niet alleen nodig om een gemengd programma van woningen en voorzieningen toe te voegen. Ook het behouden en versterken van de eigen identiteit is cruciaal. Osdorpplein kenmerkt zich door een bijzondere combinatie van oud en nieuw, AUP-architectuur en hedendaagse architectuur. Dankzij deze combinatie ontstaat er een verrassende mix van diverse tijdslagen en architectuurstijlen, die het Osdorpplein uniek en herkenbaar maakt als het stadscentrum van Nieuw-West. De Tussen Meer, het Lammetjesplein en de Anslijnflat zijn kenmerkende voorbeelden van het huidige Osdorpplein. Bij de planvorming en uitwerking van fase 2a wordt nadrukkelijk rekening gehouden met deze historische context, met name in de aansluiting van de nieuwbouw op de bestaande bebouwing. Een andere bijzondere kwaliteit van het stadscentrum is de ligging aan de Sloterplas. De relatie met de Sloterplas wordt versterkt door de realisatie van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas en de herontwikkeling van de locatie van de huidige Meervaart aan de Meer en Vaart. Uitnodigend en groter centrumgebied In fase 2a wordt veel aandacht besteed aan het verbeteren van de relatie van het centrum met de randzones en de Sloterplas.
Door transformatie van de randen van het centrumgebied ontstaan waar mogelijk levendige en vriendelijke ‘voorkanten’. Bewoners en bezoekers worden als het ware verleid om het Osdorpplein op te gaan. Centraal in het projectgebied ligt het winkel- en horecahart. Aan de oostzone langs de Meer en Vaart en de Sloterplas vormen cultuur, ontspanning, recreatie en horeca een cluster met als belangrijkste smaakmakers: het Verhalenhuis (fase 1, in aanbouw), de te herontwikkelen locatie van de huidige Meervaart, de Nieuwe Meervaart en herinrichting zuidwestoever Sloterplas. Aan westzone, de Hoekenes, komt een gemengd (hoog)stedelijk gebied met een mix van wonen, werken en voorzieningen in de plinten. De entree van de Tussen Meer krijgt stedelijke allure en extra functies.
8
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
Aan de zuidzone komt aan de Nieuwe Osdorpergracht een (hoog)stedelijk woongebied met een gemengd programma in de plinten. Aan alle zijden van het stadscentrum ontstaat een meer stedelijk front, zowel aan de Sloterplas als aan de drie grachten. Gemengd programma In Osdorpplein fase 2a komt een gemengd nieuwbouwprogramma, dat bijdraagt aan de levendigheid en diversiteit in het stadscentrum. De realisatie van het nieuwbouwprogramma is voornamelijk door transformatie. Oude gebouwen worden gesloopt en vervangen door duurzame nieuwbouw in hogere dichtheid met een mix aan functies. Dit gebeurt in nauw overleg met eigenaren en bewoners. Het totale nieuwbouwprogramma in fase 2a beslaat circa 152.000 m2 bruto vloeroppervlak (bvo). Hiervan is grofweg tweederde bestemd voor wonen (circa 102.000 m2 bvo, circa 1.050 woningen) en eenderde overig programma (circa 50.000 m2 bvo). Wonen In totaal maken circa 230 bestaande woningen plaats voor zo’n 1.050 duur zame nieuwbouwwoningen. In fase 2a komen er per saldo 820 woningen bij. Van de nieuwbouwwoningen is 40% sociale huur – 40% middensegment en 20% vrije sector. Met deze toename van het woningaantal levert Stadscentrum Osdorpplein een flinke bijdrage aan de vermindering van het woningtekort in Amsterdam. Ook neemt de diversiteit van het woningaanbod in Stadscentrum Osdorpplein verder toe.
Meer inwoners, in combinatie met meer voorzieningen, zorgen bovendien voor meer levendigheid in het gebied. Werken, voorzieningen, winkels en horeca Naast woningen komen er nieuwe kantoren, bedrijven, ateliers en (beperkt) winkels in het gebied. Ook is er is ruimte voor meer maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen, hotels en (beperkt) overige horeca. Er komt een nieuw, groter en multifunctioneel gebouw voor de Meervaart in de Sloterplas en twee nieuwe hotels in Osdorpplein. In het gebied komt een
Ontwikkellocaties en bebouwing Fase 2a bestaat uit vijf (potentiële) ontwikkellocaties, die op verschillende momenten in de tijd door de eigenaren worden getransformeerd door sloop/ nieuwbouw. Een zesde ontwikkeling is de Nieuwe Meervaart, nieuwbouw in de Sloterplas.
locatie voor kinderopvang en twee buurtkamers. Tevens wordt onderzocht of de muziekschool (onderdeel van de huidige Meervaartlocatie) een nieuwe plek in het centrumgebied kan krijgen. Er wordt circa 50.000 m2 bvo aan nieuwe niet-woonfuncties gerealiseerd. Deze zijn als volgt verdeeld: • circa 1.300 m2 bvo maatschappelijke voorzieningen; • circa 14.000 m2 bvo culturele voorzieningen: Nieuwe Meervaart; • circa 4.400 m2 detailhandel en horeca (café’s/restaurants); • circa 20.000 m2 bvo hotel; • circa 10.300 m2 bvo kleinschalige kantoren, bedrijvigheid en commerciële voorzieningen (overig).
Het betreft: • 1 locatie aan de zuidzijde van het plangebied (Nieuwe Osdorpergracht): Bladergroen • 2 locaties aan de westzijde (Martini van Geffenbuurt): SuHa3 en Tussen Meer Zuid • 1 locatie aan de westzijde (de Hanenbergbuurt): Noordwesthoek • 2 locaties aan de oostzijde (waterfront aan Sloterplas): Nieuwe Meervaartlocatie in de Sloterplas en Huidige Meervaartlocatie (MVL).
Voor de realisatie van deze nieuwbouw wordt zo’n 9.000 m2 aan niet-wonen functies gesloopt (waaronder de huidige Meervaart en de bestaande winkels aan zuidzijde Tussen Meer). Er wordt circa 41.000 m2 niet-wonen functies aan het stadscentrum toegevoegd (kolom saldo).
Blok
Woonprogramma nieuw m2 bvo
In onderstaande tabel zijn per ontwikkellocatie de vierkante meters weergegeven van het te slopen en te ontwikkelen programma, uitgesplitst naar wonen en niet-wonen.
Niet-woonprogramma sloop m2
saldo m2 bvo
nieuw m2 bvo
sloop m2 bvo
saldo m2 bvo
Totaal nieuw
Saldo totaal
(m2 bvo)
(m2 bvo)
Fase 2A NWH-A
26.950
4.100
22.850
2.000
300
MVL TMZ
13.150
0
13.150
14.700
22.050
2.520
19.530
16.300
SuHa3
27.740
14.400
13.340
BG
12.160
2.100
10.060
ZWO/NMV Totaal
1.700
28.950
24.550
6.100
8.600
27.850
21.750
2.300
14.000
38.350
33.530
3.080
0
3.080
30.820
16.420
200
0
200
12.360
10.260
0
0
0
14.000
0
14.000
14.000
14.000
102.050
23.120
78.930
50.280
8.700
41.580
152.330
120.510
Tabel met indicatief ontwikkelprogramma fase 2a in m2 bvo
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
9
De nieuwbouw op de 5 locaties die worden getransformeerd kent een soortgelijke opbouw. Een bouwblok met een ruimtelijke plint van 7 meter hoog, een basisbouwhoogte van 21 meter en hogere gebouwdelen tot maximaal 41,7 meter boven maaiveld. Op drie locaties in fase 2a zijn torens tot maximaal 60 meter mogelijk, als het Rijk hiervoor een vrijstelling geeft op de hoogtebeperkingen die gelden voor het Osdorppleingebied (Luchthavenindelingsbesluit). Voor de locatie op de hoek Tussen Meer – Hoekenes heeft de gemeente in het najaar van 2023 een aanvraag voor vrijstelling voor een toren van 60 meter hoog ingediend bij het Rijk, die toegekend is. Per ontwikkellocatie zijn meer specifieke ruimtelijkprogrammatische kaders voor de transformatie beschreven. De Nieuwe Meervaart en zuidwestoever Sloterplas De Nieuwe Meervaart wordt een plek waar iedereen kan binnenlopen en zich thuis voelt. Het wordt de nieuwe publiekstrekker in de Sloterplas en huiskamer van de wijk. Het gebouw wordt zorgvuldig ingepast in het landschappelijk icoon, de Sloterplas en haar oevers. Het gebouw wordt alzijdig (alle zijden worden als voorkant ontworpen) met een hoge architectuurkwaliteit en duurzaamheidsambitie. De Nieuwe Meervaart krijgt circa 14.000 m2 vloeroppervlak met ruimte voor presentatie (theater), talentontwikkeling (Talentenhuis) en repetitie.
Uitgangspunt is een footprint (voetafdruk) van het nieuwe gebouw van minimaal 6.600 m2 en maximaal 9.000 m2 en een maximale bebouwingshoogte van 30 meter (gebaseerd op de hoogte van de twee toneeltorens). De gemeenteraad heeft op 2 juli 2020 gekozen voor een locatie voor de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas (waterlocatie). Bij dit besluit is opdracht gegeven voor een integrale aanpak. Het gebouw dient te worden ontworpen in samenhang met de opwaardering van de omliggende openbare ruimte, de zuidwestoever van de Sloterplas. In het concept stedenbouwkundig plan dat eind 2022 ter inspraak is gegaan, zijn drie opties voor de inpassing van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas onderzocht. Deze opties (Noord, Midden en Zuid) zijn vanuit meerdere invalshoeken verbeeld, beschreven en vergeleken. Te weten: ruimtelijke ervaring, theaterfunctie, cultuurhistorie en
10
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
landschap en ontwikkeling centrumgebied. Hieruit kwam naar voren dat optie Zuid, in de hoek Lelylaan - Meer en Vaart, op alle onderzochte aspecten beter scoort (meest passend) dan de opties Noord en Midden. In de adviezen van onafhankelijke adviescommissies aan B&W – het Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart, zuidoever Sloterplas en omgeving d.d. 30 november 2022 en de Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur d.d. 13 februari 2023 (zie bijlage 1 en 2) – wordt optie Zuid onderschreven als de meest passende locatie. De optie Zuid, in de zuidwesthoek van de Sloterplas, wordt de definitieve locatie van de Nieuwe Meervaart. Inpassingsgebied: wensen- en bedenkingenprocedure In de adviezen en een enkele inspraakreactie wordt aanbevolen het inpassingsgebied van de Nieuwe Meervaart uit te breiden tot de hoek van de Lelylaan met Meer en Vaart. Zo kan meer recht worden gedaan aan de integrale opgave van het ontwerp van het gebouw in zijn omgeving (zuidwestoever Sloterplas). Dit deel van het gebied is echter onderdeel van de hoofdgroenstructuur. In het huidige beleid is bouwen in de hoofdgroenstructuur niet toegestaan. De afweging die moet worden gemaakt bij het bepalen van de omvang van het inpassingsgebied van de Nieuwe Meervaart is voorgelegd aan de gemeenteraad. De raad kon wensen en bedenkingen uiten.
Centraal hierbij stond de vraag of het inpassingsgebied van de Nieuwe Meervaart kan worden uitgebreid in de hoofdgroenstructuur. De gemeenteraad zijn twee varianten voorgelegd: een met het inpassingsgebied geheel buiten de hoofdgroenstructuur (variant A) en een met het inpassingsgebied tot aan de Lelylaan (deels) in de hoofdgroenstructuur (variant B). In de aangenomen motie 112 (zie bijlage 3) heeft de gemeenteraad in meerderheid haar voorkeur uitgesproken voor variant B: het uitbreiden van het inpassingsgebied met inachtneming van randvoorwaarden uit het advies van de Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur van 13 februari 2023. In voorliggend stedenbouwkundig plan is dit verwerkt. Verbeteren zuidwestoever Sloterplas De Nieuwe Meervaart vraagt om een zorgvuldige inpassing in de Sloterplas en een integrale aanpak met de opwaardering van de zuidwestoever van
de Sloterplas. De basis van de aanpak van de zuidwestoever is een groene (wandel)promenade van het horeca-eiland via de hoek Meer en Vaart Lelylaan tot aan het watersporteiland. De Nieuwe Meervaart is gelegen aan deze promenade. De promenade krijgt een hoogwaardige en groene inrichting met verschillende sferen. Het contact met het water wordt versterkt en de sport- en speelvoorzieningen worden uitgebreid. Het rondje Sloterplas blijft behouden en wordt waar mogelijk versterkt. Met een extra voetgangersbrug wordt de verbinding met het watersporteiland verbeterd.
Verkeer en mobiliteit In fase 2a krijgen de meeste straten een autoluwe inrichting. Zo wordt de verblijfs- en leefkwaliteit in het stadscentrum vergroot. Het afwaarderen van de maximumsnelheid naar 30km/uur op (een deel van) de Meer en Vaart en Hoekenes Noord draagt hieraan ook bij.
Hoogwaardige en duurzame openbare ruimte Met de transformatie van Osdorpplein en de toename van het aantal woningen en voorzieningen neemt de druk op de openbare ruimte toe. De openbare ruimte wordt opnieuw ingericht, hoogwaardig en duurzaam, met meer ruimte voor de voetganger en fietser, meer verblijfsplekken en gebruiksmogelijkheden en meer groen. Geparkeerde auto’s zijn minder dominant in het straatbeeld.
De eerste wijziging komt voort uit de aanleg van de Nieuwe Osdorpergracht. Hierdoor vervalt de verbinding tussen de Anslijnstraat en de Don Boscostraat/ Geduld. De Anslijnstraat wordt een doodlopende straat met een één richtingcircuit. De straat Geduld eindigt op de Nieuwe Osdorpergracht. Dit betekent dat straks minder autoverkeer het doorgaande fietspad Hoekenespad kruist.
De herinrichting van de openbare ruimte volgt in principe de ontwikkeling van de ontwikkellocaties, en sluit aan bij de hoogwaardige materialenen inrichtingsprincipes van fase 1. De wandelpromenade langs de Sloterplas krijgt een groene inrichting met meer verblijfskwaliteit. Ook wordt in fase 2a ingezet op een groene inrichting van de openbare ruimte en de binnentuinen van de bouwblokken. Het ontwerp van de Nieuwe Osdorpergracht (fase 1) wordt in fase 2a doorgezet en voltooid, met ruimte voor een bijzondere beëindiging aan de oostkop van de gracht in overleg met omwonenden. Bij de Hanenbergstraat wordt het bestaande plantsoen met speelvoorzieningen vernieuwd. In het plantsoen aan de Hoekenesgracht komt een horecapaviljoen. Een deel van de Martini van Geffenstraat wordt autovrij ingericht met een brede groenstrook met zit- en speelvoorzieningen. Over de Hoekenesgracht komt een voetgangersbrug als extra verbinding met het naastgelegen Stadspark Osdorp. Door het toevoegen van bruggen en de gracht ontstaan ook nieuwe ommetjes rond het centrum.
In fase 2a vinden drie wijzigingen in de wegenstructuur van Stadscentrum Osdorpplein plaats.
De tweede wijziging betreft de verlegging van de Martini van Geffenstraat. In de nieuwe wegenstructuur wordt deze vanaf de Jan Celesstraat rechtdoor getrokken naar de Hoekenes. De haakse bocht verdwijnt. Vanaf de Martini van Geffenstraat worden de parkeergarages en de inpandige expeditiestraat voor de winkels aan de zuidzijde van de Tussen Meer ontsloten. Hiermee verdwijnt dit laad- en losverkeer op de Tussen Meer en is daar op termijn meer ruimte voor voetgangers. Het middelste deel van de Martini van Geffenstraat wordt autovrij. Het straatje dat de Martini van Geffenstraat met de Van Suchtelen van de Haarestraat verbindt wordt versmald. De derde wijziging betreft de Hanenbergstraat. De huidige westelijke aansluiting van de Hanenbergstraat verdwijnt. Hier komt de toekomstige nieuwbouw Noordwesthoek. De Hanenbergstraat wordt daar een dood lopende straat.
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
11
Duurzame gebiedsontwikkeling Duurzame gebiedsontwikkeling is onderdeel van het Amsterdams beleid. In Osdorpplein wordt aangesloten bij dit beleid dat zich uit in de volgende thema’s: • Toekomstbestendig • Duurzame energie en aardgasvrij • Klimaatadaptatie • Natuurinclusief bouwen • Circulair bouwen • Uitstootvrije mobiliteit en schone lucht • Afvalvrije stad Beeldkwaliteit Bij de transformatie van Osdorpplein wordt gestreefd naar een hoge ruimtelijke kwaliteit. Er zijn op vier schaalniveaus ruimtelijk sturende principes voor de beeld kwaliteit geformuleerd: op de schaal van het Osdorpplein, het bouw blok, het gebouw en gebouwelementen. Enkele voorbeelden van deze beeldkwaliteitsprincipes zijn: heldere rooilijnen aan straten, besloten bouw blokken bestaande uit een samenhangende compositie van afzonderlijke gebouwen, alle gebouwen hebben een 7 meter hoge ruimtelijke plint en pui en groene collectieve daktuinen met goede condities voor beplanting, struiken en boompjes op de daken. Fase 2b: een toekomstperspectief Na de ontwikkeling van fase 2a van stadscentrum Osdorpplein gaat de vernieuwing van het Stadscentrum door. Fase 2b betreft mogelijke ontwikkelingen voor de periode na 2028. Fase 2b valt buiten de scope van het Investeringsbesluit. Voor de mogelijke ontwikkelingen in fase 2b is nader onderzoek en overleg met de relevante stakeholders nodig.
Bestuurlijke besluitvorming over fase 2b volgt op termijn. Aan de noordzijde van het stadscentrum, de zone vanaf de Albert Heijn garage tot en met de Osdorppleingarage inclusief de huidige calamiteiten tram- en buslus, liggen nog kansen voor verdere vernieuwing en stedelijke
12
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
verdichting. Ook de belangrijkste hoofdwegen van het stadscentrum, Meer en Vaart en Tussen Meer, zijn een punt van aandacht en verbetering. Samen met de huidige vastgoedeigenaren en erfpachters, vervoerspartijen en bewoners zal de komende jaren nader worden onderzocht wat de mogelijkheden zijn. Gedacht wordt aan woningbouw, maar ook werkfuncties en commerciële functies. De besloten bebouwing met hoogteaccenten/ torens en levendige plinten met een mix aan functies kan hier mogelijk op termijn worden doorgezet. Onderzocht wordt of de calamiteitentramlus en de buslus verplaatst of verwijderd kunnen worden. Ook het verminderen van de barrièrewerking van Meer en Vaart tussen het winkelhart en de Sloterplas en het aantrekkelijker maken van de Tussen Meer als winkelstraat en verblijfsgebied zijn aandachtspunten. Daarbij wordt het instellen van eenrichtingsverkeer op (een deel van) deze wegen overwogen. Dergelijke ingrepen worden beschouwd en afgewogen op het schaalniveau van heel Nieuw-West.
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
13
1 Inleiding
De transformatie van Osdorpplein naar een volwaardig stadscentrum gebeurt in fases. In dit stedenbouwkundig plan Stadscentrum Osdorpplein fase 2: uitwerking fase 2a worden de ambities geschetst voor de ruimtelijke en programmatische ontwikkeling van fase 2a. Fase 2a richt zich op ontwikkelingen die naar verwachting in de periode tot en met 2035 zullen plaatsvinden, grofweg de komende 12 jaar. Het plan geeft richting aan de ruimtelijke en programmatische ontwikkeling van de te vernieuwen bebouwing en de inrichting en kwaliteit van de nieuwe openbare ruimte. Het plan omvat ook een doorkijk naar een mogelijk toekomstperspectief voor de noordzone van Osdorpplein en eventuele aanpassingen van de wegen / infrastructuur, fase 2b. Dit vereist nog nader onderzoek en planuitwerking. De planvorming voor fase 2b start daarom over een aantal jaren (2028 en verder), als fase 2a al deels in uitvoering is. Dit stedenbouwkundig plan is een bijlage bij de Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein fase 2a en onderdeel van het gelijknamige Investeringsbesluit. Fase 2b is geen onderdeel van het Investeringsbesluit fase 2a. Op termijn vindt over fase 2b afzonderlijk bestuurlijke besluitvorming met bijbehorende participatie en inspraak plaats.
Osdorpplein gezien vanuit het zuiden
1.1 Kenmerken en ligging Osdorpplein is ontworpen als het winkelcentrum van Osdorp. In de komende decennia groeit Osdorpplein uit tot het stadscentrum voor Nieuw-West en één van de drie stadscentra van Amsterdam. De Meer en Vaart en Tussen Meer zijn de hoofdstraten in het gebied. Vanwege hun ligging zorgen zij voor een natuurlijke centrumpositie van het Stadscentrum Osdorpplein. De unieke ligging aan de Sloterplas zorgt voor extra mogelijkheden voor ontspanning, beweging, evenementen, waterrecreatie en andere aantrekkelijke functies.
Osdorpplein gezien vanuit het zuidoosten
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
15
De centrale ligging van Stadscentrum Osdorpplein tussen het Amsterdamse Havengebied, Schiphol, de Zuidas en de binnenstad maken Osdorpplein (en heel Nieuw-West) een aantrekkelijke woon- en vestigingslocatie. De openbaar vervoerverbindingen met de (wijde) omgeving zijn goed. Het Osdorpplein is met de busverbinding Westtangent verbonden met Schiphol en Sloterdijk en via bus en tram met de binnenstad en de omringende wijken. De Lelylaan verbindt het stadscentrum via de Overtoom met de binnenstad (Leidseplein).
voorzien. Structurerend element was het groen, dat als een doorlopende tapijt onder de strokenbouw lag. Doordat strokenbouw zowel voor- als achterkanten heeft, kreeg het groen een semi-openbare functie. Het Osdorpplein was omringd door twee grote autowegen. In de verdere planuitwerking was een viaduct en ventweg parallel aan de Sloterplas voorzien. Zo kon het doorgaande verkeer worden gescheiden van het bestemmingsverkeer. De autoluwe Meer en Vaart zou een makkelijke oversteek tussen Osdorpplein en Sloterplas mogelijk maken.
1.2 Historie Osdorpplein
Het viaduct en ventweg zijn er echter nooit gekomen. Hierdoor bleef de Meer en Vaart een verkeersader voor doorgaand verkeer. Het uitblijven van aantrekkelijke functies in de plint aan Meer en Vaart, heeft de verbinding tussen Osdorpplein en de Sloterplas verder verzwakt.
Algemeen Uitbreidingsplan Tussen de jaren 1920 en 1950 werden er stedenbouwkundige plannen gemaakt voor de west- en zuidkant van de toenmalige stad: het Algemeen UitbreidingsPlan (AUP). Cornelis van Eesteren was één van de leidinggevende stedenbouwkundig ontwerpers uit die tijd. Op basis van analyses, weten schappelijk onderzoek en industriële planmatigheid definieerde hij drie principes waar de plannen altijd aan moesten voldoen: licht, lucht en ruimte. Dat resulteerde in volwaardige woningen voor iedereen in hechte woonbuurten, liggend in het groen. Elke wijk kreeg zijn eigen winkels, scholen, kerken, groen en speelplaatsen. Zo ook Osdorp. Het plan voor de Westelijke Tuinsteden in het AUP is later wel eens treffend omschreven als een schotse ruit: een stelsel van doorlopende groen-, wateren infrastructurele structuren (ofwel: groene, blauwe en grijze lijnen) die de rode gebieden voor voornamelijk wonen en voorzieningen markeren. Het groenblauwe centrum van de Westelijke Tuinsteden is de Sloterplas met het Sloterpark als groene flanken. Dit groenblauwe centrum vertakt zich in groene en blauwe lijnen naar de omliggende wijken - de vele parkstroken en waterlopen die in verbinding staan met het Sloterpark en de Sloterplas. Het Osdorpplein voegt zich, als ‘rood centrumgebied’, in deze schotse ruit.
Osdorpplein in het AUP Het Algemeen Uitbreidingsplan voorzag een centrum met overwegend wonen in strokenbouw. Langs een centrale as, de Tussen Meer, waren winkels
Oorspronkelijke ontwerp Osdorpplein in AUP
16
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
Ontwikkeling Osdorpplein De eerste paal van de ontwikkeling in Osdorp werd geslagen in 1957. Niet lang daarna werden de eerste woningen in gebruik genomen en de winkels langs Tussen Meer opgeleverd. De Tussen Meer zou oorspronkelijk doorlopen tot aan de Sloterplas, en de winkelstraat met de plas verbinden. Voortschrijdende inzichten over winkelen hebben de plannenmakers er toe gebracht om, naar modern Amerikaans voorbeeld, een shopping mall te introduceren. De Tussen Meer werd ingekort en verbonden met het nieuwe winkelcentrum. De rechtstreekse verbinding van Tussen Meer met de Sloterplas verdween. Het winkelcentrum Osdorpplein werd in 1964 geopend. Het Osdorpplein – oorspronkelijk bedoeld als een koopcentrum op wijkniveau – transformeert geleidelijk naar een centrum voor het hele stadsdeel. Eerst waren er vooral winkels, later werd dit aangevuld met andere voorzieningen, zoals de Meervaart.
De Meervaart De komst van de Meervaart markeert een volgende fase van het Osdorpplein, zo niet een trendbreuk: van winkelcentrum voor Osdorp naar een voor zichtige aanzet tot een centrum met een breder bereik. In de jaren zeventig stelde de toenmalige minister van cultuur, Marga Klompé, in vier steden in Nederland geld beschikbaar voor een publieke voorziening; het zogenoemde zes miljoen potje. Voor de Westelijke Tuinsteden werd gedacht aan een overdekte ijsbaan of een cultuurcentrum. Aan bewoners werd gevraagd waar hun voorkeur naar uitging. In overgrote meerderheid werd gekozen voor een cultuurcentrum. Bewoners hoefden niet langer naar de binnenstad om naar cultuur te gaan, zoals destijds de algemene gang van zaken was. Met een keuze voor een cultuurcentrum in de Westelijke Tuinsteden werd daar verandering in gebracht. De grote maatschappelijke betrokkenheid bij de Meervaart bleek ook na de opening van het gebouw in 1977. In de eerste jaren hielpen veel vrijwilligers mee. Sindsdien is de Meervaart uitgegroeid tot een theater en congrescentrum, maar ook een makersplek met plek voor talentontwikkeling. Rond 1990 bleek het gebouw niet meer te voldoen aan de kwaliteitseisen en gebruikswensen. In 1998 werd het gebouw bijna tot het skelet gestript en verbouwd.
1.3 Vernieuwing Osdorpplein fase 1 Aan het begin van deze eeuw zijn de eerste plannen gemaakt voor de verbetering van het winkelcentrum Osdorpplein en omgeving. In 2005 is een eerste vernieuwingsplan opgesteld, gevolgd door een herziening van dit plan in 2013. In het plan wordt ingezet op stedelijke verdichting, meer functiemenging en een kwaliteitsimpuls in de openbare ruimte. Dit kan gezien worden als de start van de transformatie van een wijkwinkelcentrum naar een stedelijk centrumgebied voor stadsdeel Nieuw-West, onder de naam Centrum Nieuw-West. Inmiddels is de naam aangepast in Stadscentrum Osdorpplein. Het Osdorpplein is ontworpen als een Amerikaanse shopping-mall
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
17
De transformatie van Osdorpplein is inmiddels in volle gang. Fase 1 is deels in uitvoering en deels gerealiseerd. De parkeervelden rondom het winkelcentrum en de doorgaande weg die aan de zuidzijde de Tussen Meer met de Meer en Vaart verbond, zijn verdwenen. Ze hebben plaatsgemaakt voor stedelijke gebouwen met inpandige parkeergarages gelegen aan autoluwe straten of voetgangersgebied. De straten en pleintjes hebben een nieuwe, groene inrichting met meer ruimte voor voetgangers en fietsers, een eenduidige en hoogwaardige bestrating en meer plekken voor ontmoeting en spelen.
Ook een nieuwe locatie voor de Meervaart is onderdeel van fase 2a. In juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat het in 1977 geopende theater de Meervaart een nieuw gebouw krijgt met een locatie in de Sloterplas. De ontwikkeling van het nieuwe gebouw vereist een zorgvuldige ruimtelijke inpassing in de Sloterplas en een hoogwaardige verbetering van de zuidwest oever van de Sloterplas bij de Meer en Vaart en de Lelylaan. Doordat de Meervaart op de huidige locatie verdwijnt ontstaat er op die plek ruimte voor een nieuwe ontwikkeling. Ook die is onderdeel van fase 2a van de vernieuwing van Stadscentrum Osdorpplein.
Mix Amsterdam is momenteel in aanbouw en opent in 2026. Op de plek van het voormalige stadsdeelkantoor komen 528 appartementen en het Verhalenhuis, een kunst- en cultuurcentrum met een vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), Oxville Cinema, radiostation FunX en El Hizjra, centrum voor Arabische kunst en cultuur.
Osdorpplein is een transformatiegebied. Een deel van de bestaande gebouwen wordt gesloopt en vervangen door duurzame nieuwbouw in een hogere dichtheid met een mix van functies. De gemeente werkt samen met (vastgoed)eigenaren aan de verdere ontwikkeling van het gebied. Diverse eigenaren hebben aangegeven hun vastgoed te willen herontwikkelen.
Het eerste deel van de Nieuwe Osdorpergracht wordt in de komende jaren gerealiseerd, met een verkeersbrug over de Hoekenes en een fiets voetgangersbrug die dit nieuwe deel van het centrum verbindt met het winkelgebied. Aan de zuidzijde komt het woonblok SuHa2c.
Om richting te geven aan deze ambities en ontwikkelingen is het Concept Stedenbouwkundig Plan Osdorpplein fase 2 opgesteld en eind 2022 vrijgegeven voor inspraak. Naar aanleiding van de inspraakreacties is het stedenbouwkundig plan gewijzigd. Voorliggend plan is het resultaat daarvan.
Na de oplevering van Mix Amsterdam en SuHa2c over enige jaren zijn er in fase 1 ongeveer 1.950 duurzame nieuwbouwwoningen gebouwd. De openbare ruimte van het winkelgebied en directe omgeving is grotendeels opnieuw ingericht.
1.4 Vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein: fase 2a De volgende fase van de vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein dient zich aan: fase 2a. Waar de nadruk van fase 1 lag op het centrale en deels zuidelijke deel van het gebied, ligt die bij fase 2a meer op de westelijke, noordelijke en oostelijke randzones van het gebied. Onderdeel van fase 2a is het versterken van de relatie van het centrum met de omgeving en het naar binnen gekeerde (winkel)centrum meer naar buiten te richten.
18
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
1.5 Projectgrens Fase 2 omvat een gebied dat in fases wordt ontwikkeld (fase 2a en fase 2b). De projectgrenzen voor fase 2 zijn de Hoekenesgracht aan de westzijde, de Osdorpergracht aan de noordzijde, de oever van de Sloterplas aan de oostzijde en aan de zuidzijde de bebouwingsstrook langs de Nieuwe Osdorpergracht exclusief het projectgebied van fase 1. In het kaartje zijn de verschillende faseringen aangegeven. Fase 2a Fase 2a betreft locaties die naar verwachting de komende 12 jaar worden getransformeerd. Het gaat om vier locaties aan de Hoekenes (ten zuiden en
Fasering Fase 2a Fase 2b Fase 1 Luchtfoto gebied met projectgrenzen fase 1 en fase 2 (a en b)
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
19
noorden van de Tussen Meer), Van Suchtelen van de Haarestraat, Martini van Geffenstraat, Tussen Meer en L. van Sonsbeeckstraat. Ook de locaties van de huidige en de Nieuwe Meervaart behoren bij fase 2a. Voor fase 2a wordt een Investeringsbesluit genomen. Fase 2b Fase 2b is een doorkijk naar een mogelijk toekomstbeeld voor de periode vanaf 2028. Het betreft de herontwikkelingsmogelijkheden van de noorde lijke zone van Stadscentrum Osdorpplein (tussen de Albert Heijngarage en de Osdorppleingarage) en de hoofdwegen Meer en Vaart, Tussen Meer, Osdorpplein Noord en de L. van Sonsbeeckstraat. Ook worden mogelijke ingrepen in de verkeerstructuur geschetst, zoals een eventuele introductie van éénrichtingverkeer op de Meer en Vaart en de Tussen Meer. Voor de verdere planuitwerking is nader onderzoek en afstemming benodigd alsmede overleg met de eigenaren en andere betrokkenen. Besluitvorming over fase 2b met bijbehorende participatie en inspraak vindt pas op termijn plaats (vanaf 2028).
1.6 Omgevingsvisie Amsterdam 2050 In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (vastgesteld door gemeenteraad op 8 juli 2021) is het Osdorpplein opgenomen als een van de stadscentra van Amsterdam, met meer wonen en werken en culturele voorzieningen met een stedelijke uitstraling. De Nieuwe Meervaart in de Sloterplas is een sprekend voorbeeld van zo’n nieuwe cultuurvoorziening. Gestreefd wordt naar een goede mix en divers aanbod van bedrijvigheid, winkels en horeca. In de Omgevingsvisie wordt ook de mogelijkheid van een nieuwe Oost-West-metrolijn voor de lange termijn op de agenda gezet. Het tracé van deze Oost-West-metrolijn loopt in het verlengde van het tracé van de Lelylaan (en Overtoom) richting Schiphol. De haalbaarheid van deze OostWest-lijn is nog erg onzeker.
20
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
1.7 Opgave en ambitie Het inwonertal van Nieuw-West groeit de komende jaren van 160.000 tot ruim 200.000 inwoners. Osdorpplein groeit mee. Het is de ambitie om van Osdorpplein een levendig, stedelijk centrum van Nieuw-West te maken, omringd door water en groen. Het accent verschuift van overwegend een winkelgebied (place to buy) naar veel meer een verblijfsgebied (place to be). De functie van Osdorpplein als stadscentrum wordt versterkt door het toevoegen van nieuwe woningen, maatschappelijke en commerciële voorzieningen, bedrijven en kantoren en een kwaliteitsimpuls aan de openbare ruimte. De ligging van het Stadscentrum Osdorpplein aan de Sloterplas is uniek. De oorspronkelijke opzet van Osdorpplein waar een verbinding tussen centrum en plas werd beoogd, is in de loop der tijd verlaten. Het deels herstellen en versterken van deze verbinding is een van de uitdagingen en opgaves in het plan Osdorpplein. De Meer en Vaart speelt daarin een cruciale rol. Nu staat er het verkeer centraal en voelt het als een doorgangslocatie. Het verlagen van de maximumsnelheid op een deel van de Meer en Vaart naar 30km/uur is een eerste stap naar een aangenamer stedelijke ruimte. De reuring op straat en rondom de Sloterplas wordt groter door het toevoegen van programma (woningen en andere functies) en verblijfsplekken, mogelijk ook activiteiten en evenementen.
Tegelijkertijd biedt de Sloterplas ook rust door de vele ontspannings- en bewegingsmogelijkheden langs de kade en op het water. De bereikbaarheid en infrastructuur van Osdorpplein wordt verbeterd en uitgebreid, met name voor de fietser en voetganger. Osdorpplein wordt meer autoluw. In dit stedenbouwkundig plan staat de verdere ontwikkeling van Osdorpplein naar een levendig, veelzijdig en druk bezocht stadscentrum centraal, met plekken waar ontmoeting vanzelfsprekend is. Daarbij wordt ingezet op een duurzame gebiedsontwikkeling en een kwaliteitsimpuls voor de openbare ruimte, waaronder de zuidwestoever van de Sloterplas.
1.8 Proces en participatie Eind 2022 is het Concept Stedenbouwkundig Plan samen met de Concept Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein fase 2 in de inspraak geweest. In de Nota van Beantwoording Stadscentrum Osdorpplein fase 2a zijn de 155 inspraakreacties samengevat en beantwoord. De wijzigingen die zijn voortgekomen uit de inspraak zijn in voorliggend stedenbouwkundig plan verwerkt. De meest in het oog springende wijzigingen zijn een gewijzigde verkaveling van de ontwikkellocaties SuHa3 en Tussen Meer Zuid en het verleggen en autoluw maken van de Martini
van Geffenstraat. Ook wordt in het stedenbouwkundig plan een duidelijker onderscheid gemaakt in fase 2a (investeringsbesluit) en fase 2b (mogelijke toekomstige uitwerking). Een uitgebreide toelichting op het doorlopen proces is opgenomen in de Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein fase 2a. Voor de participatie die in 2020 en 2021 heeft plaatsgevonden, wordt verwezen naar het participatieverslag dat als bijlage bij de Investeringsnota gaat.
1.9 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt kort de ambitie voor Stadscentrum Osdorpplein fase 2a geschetst. Hoofdstuk 3 bevat een toelichting op het plan aan de hand van de plankaart en de verschillende te onderscheiden zones. Het programma dat op deze ontwikkellocaties tot stand komt, is onderwerp van hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 behandelt de verschillende ontwikkellocaties in meer detail en de (bouw)regels die worden meegegeven. De Nieuwe Meervaart en de integrale opgave met de aanpak van de zuidwestoever komen in hoofdstuk 6 aan de orde. In hoofdstuk 7 wordt ingegaan op de openbare ruimte, het groen en de functies die er een plek krijgen. Hoofdstuk 8 gaat in op verkeer en mobiliteit, parkeren van auto’s en fietsen en aanpassingen in de wegenstructuur. In hoofdstuk 9 wordt het beleid en de maatregelen ten aanzien van duurzame gebiedsontwikkeling toegelicht. Architectonische regels deels in aanvulling op de bouwregels, zijn vastgelegd in het Beeldkwaliteitsplan in hoofdstuk 10. Tot slot in hoofdstuk 11 een toekomstperspectief (fase 2b), de mogelijke planontwikkeling als vervolg op fase 2a.
Kaart Omgevingsvisie Amsterdam 2050: de ligging van Stadscentrum Osdorpplein in meerkernig Amsterdam
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
21
2 Ambitie
Impressie Stadscentrum Osdorpplein fase 2
De ontwikkeling van het Osdorpplein tot stadscentrum voor Nieuw-West is meer dan een decennium geleden in gang gezet en vastgelegd in de plannen voor fase 1. In fase 2a worden de ambities en ruimtelijk-programmatische uitgangspunten verder uitgewerkt. Kernpunten zijn: 1. Doorgroei naar een volwaardig, eigen en uitnodigend stadscentrum 2. Integrale opgave inpassing Nieuwe Meervaart in Sloterplas en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van zuidwestoever 3. Ontwikkeling hoogwaardige en groene openbare ruimte 4. Autoluwe openbare ruimte: ruimte voor voetganger, fietser en openbaar vervoer 5. Duurzame gebiedsontwikkeling.
2.1 Een stadscentrum voor Nieuw-West Voor de ontwikkeling van Osdorpplein tot een volwaardig stadscentrum is het niet alleen nodig om verder te verdichten (toevoegen en mengen van functies). Ook het behouden en versterken van de eigen identiteit is cruciaal.
Strokenbouw wordt vervangen door (deels) gesloten bouwblokken (fase 1)
Versterken eigenheid en aantrekkelijkheid centrumgebied Osdorpplein kenmerkt zich door een bijzondere combinatie van oud en nieuw, AUP-architectuur en hedendaagse architectuur. Dankzij deze combinatie ontstaat er een verrassende mix van diverse tijdslagen en architectuurstijlen, die het Osdorpplein uniek en herkenbaar maakt als het stadscentrum van Nieuw-West. De Tussen Meer met zijn karakteristieke lange bebouwingswand en het Lammetjesplein met de compositie van winkelpaviljoens en flats vormen een waardevol en nog steeds herkenbaar en kenmerkend stedenbouwkundig ensemble uit de AUP-tijd. Dit ensemble bepaalt mede de stedenbouwkundige signatuur van Stadscentrum Osdorpplein. De Anslijnflat vormt samen met de andere bebouwing aan de Meer en Vaart en aan de Lelylaan een van de kenmerkende wanden van de Sloterplas. Bij de planvorming en uitwerking van fase 2a wordt nadrukkelijk Kenmerkend stedenbouwkundig ensemble Tussen Meer - Lammetjesplein uit AUP-tijd
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
23
Stedelijk front Stedelijk front Fase 2a
rekening gehouden met deze historische context van Osdorpplein, met name de aansluiting van de nieuwbouw op de bestaande bebouwing. Een bijzondere kwaliteit van het stadscentrum is de ligging aan de Sloterplas. De relatie met de Sloterplas wordt versterkt door de realisatie van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas en de herontwikkeling van de locatie van de huidige Meervaart. Uitnodigend en groter centrumgebied Wie het Osdorpplein nadert ervaart dat er geen sprake is van (een) vanzelf sprekende entree(s). Het centrum is in zichzelf gekeerd. In fase 2a wordt veel aandacht besteed aan het verbeteren van de relatie van het centrum met de randzones en de Sloterplas. Het centrum keert zich als het ware naar buiten toe. Door transformatie van de randen van het centrumgebied ontstaan waar mogelijk levendige en vriendelijke ‘voorkanten’. Bewoners en bezoekers worden als het ware verleid om het Osdorpplein op te gaan. Zonering Globaal onderscheiden we in Stadscentrum Osdorpplein vier zones, elke met een eigen karakter. In de uitwerking van fase 2a breidt (de beleving van) het centrum zich uit naar de zones, als volgt: 1. Centraal in het projectgebied ligt het winkel- en horecahart in de as Tussen Meer - Lammetjesplein - Meer en Vaart; 2.
Aan de oostzone langs de Meer en Vaart en de Sloterplas vormen cultuur, ontspanning, recreatie en horeca een cluster met als belangrijkste smaakmakers: het Verhalenhuis met OBA XL, cinema, radiostation en centrum voor Arabische kunst en cultuur (fase 1, in aanbouw), de te herontwikkelen locatie van de huidige Meervaart, de Nieuwe Meervaart en herinrichting zuidwestoever Sloterplas; 3. De westzone aan de Hoekenes wordt een gemengd (hoog)stedelijk gebied met een mix van wonen, werken en voorzieningen in de plinten. De westelijke entree van de Tussen Meer krijgt stedelijke allure en extra functies. 4. De zuidzone van het stadscentrum wordt (hoog)stedelijk woongebied aan de Nieuwe Osdorpergracht, met een gemengd programma in de plinten.
Stedelijk front
Globale zonering / functies
1. 2.
3. 1.
2. 3.
4.
Globale zonering / functies
24
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
3. 2.
4.
Winkel- en horeca handel Cultuur / recreatie Mix woon-werken Wonen Maatschappelijk / commerciële voorzieningen Hotel Winkel- en horeca hart Cluster cultuur, ontspanning, recreatie en horeca Mix van wonen en werken Primair stedelijk wonen
Functiemenging en levendigheid Een levendig stadscentrum kenmerkt zich door een diverse mix aan functies. In fase 2a is dat ook het uitgangspunt. Het basisprogramma is wonen waaraan zowel buurtfuncties (buurtkamer) als buurtoverstijgende functies worden toegevoegd: kantoren en bedrijven, ateliers, maatschappelijke en culturele voorzieningen, winkels en horeca, waaronder twee nieuwe hotels. De verhouding tussen woonprogramma en niet-woonprogramma is in fase 2a ongeveer tweederde - eenderde. De realisatie van het nieuwbouwprogramma is voornamelijk door trans formatie. Oude gebouwen worden gesloopt en vervangen door duurzame nieuwbouw in hogere dichtheid met een mix aan functies. Dit gebeurt in nauw overleg met eigenaren en bewoners. De nieuwe gebouwen krijgen hoge plinten met een gemengd programma. Dit draagt bij aan de levendigheid en de veiligheid op straat (ogen op straat). De hoge plinten bieden ook flexibiliteit voor functieveranderingen op termijn. Door het creëren van straten en pleinen ontstaan levendige routes en wandelrondjes in het gebied. Ontwikkellocaties Fase 2a kent zes ontwikkellocaties die op verschillende momenten in de tijd worden herontwikkeld (sloop/nieuwbouw).
Het betreft een locatie aan de zuidzijde van het plangebied: de Nieuwe Osdorpergracht (Bladergroen), twee locaties aan de westzijde: de Martini van Geffenbuurt (SuHa3 en Tussen Meer Zuid), een locatie aan de noordzijde: de Hanenbergbuurt (Noordwesthoek) en twee locaties aan de oostzijde: het waterfront aan de Sloterplas (Huidige Meervaart en Nieuwe Meervaart).
opbouw, de plint, de inrichting, toegankelijkheid en zichtbaarheid van de binnenterreinen, de daken, het parkeren en de architectuur. Tezamen bieden deze spelregels voldoende ruimte voor nadere invulling, maar garanderen ze tegelijkertijd eenheid in verscheidenheid. Vijf ontwikkellocaties worden in hoofdstuk 5 toegelicht. In tegenstelling tot de andere vijf locaties betreft de Nieuwe Meervaart de realisatie van een multifunctioneel nieuw theatergebouw met haar eigen specifieke ambities en eisen. De ontwikkeling ervan vraagt om een zorgvuldige inpassing in de Sloterplas en een integrale aanpak met de opwaardering van de zuidwestoever van de Sloterplas. Er heeft in het kader van het concept stedenbouwkundig plan nader ruimtelijk onderzoek plaatsgevonden naar de inpassing van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas. Van de drie onderzochte locaties (Noord, Midden en Zuid) was en is de locatie Zuid de meest passende optie en uitgangspunt voor verdere uitwerking. Ontwikkelingsvelden fase 2a BG Suha 3 TMZ NWH MVL NMV
Bladergroen Suha 3 Tussen Meer zuid Noordwesthoek Meervaart locatie Nieuwe Meervaart
NWH
TMZ
MVL
Suha 3
De huidige strokenbouw met ongedefinieerde en weinig aantrekkelijke openbare ruimtes en parkeren op straat wordt vervangen door bouwblokken -veelal samengesteld uit meerdere gebouwen- met inpandige parkeer garages en openbare parkjes of groene binnenterreinen voor de bewoners. De bouwblokken zijn gelegen aan straten en pleintjes. Voor de bouwblokken in deze ontwikkellocaties zijn spelregels geformuleerd over de omvang en
BG
NMV
Ontwikkellocaties
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
25
Hoogbouw fase 2a
In hoofdstuk 6 en 7 wordt nader ingegaan op deze ontwikkeling en de integrale opgave (uitwerking van de zuidwestoever). 4
Hoogbouw De basisbebouwing heeft een hoogte van 21 meter. Deze krijgt door het gebied heen hoogteaccenten, torens van 41,7 meter vanaf maaiveld (41 meter boven NAP conform Luchthavenindelingsbesluit, zie hieronder). Om het centrumgebied ruimtelijk te markeren en het woningaantal en aanbod te vergroten is de ambitie om in fase 2a drie torens van 60 meter te ontwikkelen, één aan de Meer en Vaart (op de locatie van de huidige Meervaart) en twee aan de westrand van het centrum (aan de Tussen Meer en hoek Hoekenesgracht-Osdorpergracht) Luchthavenindelingsbesluit Osdorpplein ligt in een gebied met hoogtebeperkingen vanwege de nabijheid van luchthaven Schiphol. Volgens het Luchthavenindelingsbesluit (LIB) Schiphol is in het gebied bebouwing hoger dan 41 meter boven NAP niet toegestaan (met een gemiddeld maaiveldniveau van 0,70 meter onder NAP betekent dit een maximale bebouwingshoogte van 41,7 meter vanaf maaiveld). Voor de torens van 60 meter dient dan ook een vrijstelling van het LIB te worden aangevraagd bij de Inspectie Leefomgeving en Transport van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De gemeente heeft een Aeronautical Study laten doen naar de mogelijkheden voor torens van 60 meter hoog. In het najaar van 2023 is een aanvraag voor vrijstelling van het LIB ingediend voor een toren van 60 meter hoog aan de westentree van Tussen Meer.
Deze vrijstelling is inmiddels toegekend. Voor de overige torenlocaties dienen te zijner tijd separate vrijstellingsaanvragen bij het Rijk te worden gedaan.
26
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
3
5
2
Ontwikkelingsvelden Nieuwe Meervaart (footprint indicatie) Toneeltoren tot max. 30m (indicatief) Nieuwe hoogbouw tot max. 38,5 meter hoog Nieuwe hoogbouw tot max. 41,7 meter hoog Nieuwe hoogbouw tot max. 41,7 meter hoog, max. 60 meter hoog wenselijk Nieuwe hoogbouw tot max. 60 meter hoog toegestaan Alle hoogtes zijn vanaf maaiveld aangegeven
1
Hoogbouw / torens Stadscentrum Osdorpplein fase 2a
2.2 Ontwikkeling Nieuwe Meervaart in Sloterplas en kwaliteitsimpuls oevers In juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat er een nieuw gebouw voor de Meervaart komt waarbij is gekozen voor de locatie in de Sloterplas (de waterlocatie). Met 14.000 m2 bruto vloeroppervlak wordt het groter dan het huidige gebouw en biedt het ruimte aan meerdere functies, zoals het Talentenhuis. De Nieuwe Meervaart is een belangrijke culturele publiekstrekker en verbindende schakel tussen stadsdeel Nieuw-West en de rest van de stad.
De Nieuwe Meervaart vraagt om een zorgvuldige inpassing in de Sloterplas en een integrale aanpak met de opwaardering van de zuidwestoever van de Sloterplas. De basis van de aanpak van de zuidwestoever is een groene (wandel)promenade van het horeca-eiland via de hoek Meer en Vaart Lelylaan tot aan het watersporteiland. De Nieuwe Meervaart is gelegen aan deze promenade. De promenade krijgt een hoogwaardige en groene inrichting met verschillende sferen. Het contact met het water wordt versterkt en de sport- en speelvoorzieningen worden uitgebreid.
Huidige Meervaart
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
27
2.3 Hoogwaardige, groene en autoluwe openbare ruimte Hoogwaardig De in fase 1 gekozen hoogwaardige materialen en meubilair worden ook toege past in fase 2. Zo krijgt het gehele centrum eenzelfde hoogwaardige uitstraling. Groen In fase 2a wordt conform het beleid van de gemeente Amsterdam (autoluw, rainproof, biodiversiteit) ingezet op vergroening van de openbare ruimte en de gebouwen (daken, binnentuinen en gevels). Meer groen draagt bij aan de leefbaarheid en zorgt voor het vasthouden van regenwater, verkoeling voor mens en dier, een gezonde buitenlucht, een aangename sfeer en is een habitat voor insecten en vogels. In fase 2a krijgen alle straten een beplanting met bomen en groenvakken, Structuur openbare ruimte, groen en water
er komt een buurtparkje in de Martini van Geffenbuurt (SuHa3) en op diverse plekken worden speel- en sportvoorzieningen toegevoegd. Blauw De groenblauwe randen van Stadscentrum Osdorpplein (grachten, Stadspark Osdorp, Sloterplas en oevers) worden kwalitatief verbeterd. In de zuidzone wordt het ontwerp van de Nieuwe Osdorpergracht voltooid, met verblijfsplekken aan het water. De Hoekenesgracht krijgt een extra voetgangersbrug om de relatie met het Stadspark Osdorp en aanliggende buurten te verbeteren. Er ontstaan nieuwe ommetjes rondom de grachten die het centrumgebied flankeren. Het Hoekenesplantsoen krijgt een horecapaviljoen om zo de verblijfs- en ontmoetingsfunctie te versterken. De oevers van de Sloterplas worden met de komst van de Nieuwe Meervaart hoogwaardig heringericht. Er komt (in overleg met gebruikers) een Hoogwaardige bestrating & promenade Sloterplas Centrumvloer Promenade Fase 2a
Groen (grote schaal): stadspark Groen (kleine schaal): buurtpark, plantsoen, groene oever Groene lanen / boulevard Pleinen en winkelstraten Verbinding/brug (bestaand) Verbinding/brug (nieuw) Zichtlijnen
Structuur openbare ruimte, water en groen
28
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
Hoogwaardige bestrating Stadscentrum Osdorpplein & promenade Sloterplas
extra voetgangersbrug vanaf de zuidoever naar het watersporteiland ter versterking van het rondje Sloterplas. Autoluw Het aantal autoluwe straten wordt uitgebreid. De auto is er te gast. Binnen het Stadscentrum Osdorpplein geldt op bijna alle wegen een maximumsnelheid van 30 km/uur. De fiets gaat op deze wegen mee met de auto. De Martini van Geffenstraat wordt verlegd en deels autovrij. Door de komst van inpandige parkeergarages bij de nieuwe bebouwing verdwijnen auto’s uit het straatbeeld. Bewoners en gebruikers van voor zieningen maken gebruik van inpandige fietsenstallingen. Het fietsparkeren op maaiveld is voor bezoekers. Zo blijft er voldoende ruimte over voor de voetganger en om te verblijven. Naast de inpandige publieke fietsenstalling Wegenstructuur, voetgangersgebied en openbare parkeergarages (auto en fiets)
P
P
P
P P
P
P
P
P
Plusnet fiets Autoverbindingen Inpandige expeditiestraat Publieke inpandige fietsenstalling (gepland) Publieke inpandige fietsenstalling (te onderzoeken) Publieke auto P-garage Autovrij / voetgangersgebied Fase 2a
P
in MIX Amsterdam (in aanbouw) wordt er in fase 2a onderzocht of er behoefte is aan een tweede publieke inpandige fietsenstalling op of bij het terrein van de huidige Meervaart. Openbaar vervoer In 2021 heeft de Westtangent de voormalige buslijn 69 vervangen. De Westtangent is een busverbinding tussen Amsterdam Sloterdijk en Schiphol die acht centrale plekken in Nieuw-West met elkaar verbindt, waaronder Osdorpplein. De halte Ruimzicht is destijds aangepast en geschikt gemaakt voor bus en tram. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 is de Oost-West-metrolijn als een mogelijk toekomstige ambitie opgenomen.
2.4 Duurzame gebiedsontwikkeling De gemeente Amsterdam zet in op duurzame gebiedsontwikkeling. Belangrijke thema’s zijn: • Toekomstbestendig • Duurzame energie en aardgasvrij • Klimaatadaptatie • Natuurinclusief bouwen • Circulair bouwen. • Uitstootvrije mobiliteit en schone lucht • Afvalvrije stad Dit wordt verder toegelicht in hoofdstuk 9. In dit SP worden verschillende voorstellen gedaan op het gebied van verkeer, energie, circulaire economie, klimaatadaptie en natuurinclusief bouwen.
Wegenstructuur, voetgangersgebied en openbare parkeergarages (auto en fiets)
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
29
3 Plan op hoofdlijnen en plankaart
Legenda
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein Fase 2a
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a
31
In dit hoofdstuk wordt het plan op hoofdlijnen toegelicht en de verschillende zones (zuid, west, noord, oost) rondom het centrumgebied beschreven. Stedelijke bouwblokken met gemengd programma en torens Op 5 ontwikkellocaties (Bladergroen, SuHa3, Tussen Meer Zuid, Noordwesthoek, Meervaart) vindt verdere stedelijke verdichting en functie menging plaats: bestaande bebouwing maakt plaats voor meer stedelijke bebouwing (in hoge dichtheid) met een mix van woningen, kleinschalige kantoren en bedrijfjes, ateliers, hotels, culturele, maatschappelijke en commerciële voorzieningen en horeca. Het parkeren vindt in inpandige, ondergrondse parkeergarages plaats. De Nieuwe Meervaart krijgt een locatie in de Sloterplas (zesde ontwikkellocatie). De bouwblokken krijgen een 7 meter hoge (dubbele) plint, een basishoogte van 6 bouwlagen (max. 21m hoog, vanaf maaiveld) en hoogteaccenten of torens tot 13 bouwlagen (max. 41,7m hoog, vanaf maaiveld). De wens is om op 3 locaties in fase 2a verder de hoogte in te gaan door het realiseren van torens van 60 meter. Het gaat om torens op de locatie van de huidige Meervaart en twee locaties aan de westelijke entree van het stadscentrum: de Tussen Meer en de noordwesthoek Hoekenes – L. van Sonsbeeckstraat.
Deze torens versterken het waterfront en de skyline aan de Sloterplas (locatie Meervaart) en markeren het stadscentrum aan de westelijke entree met ruimtelijke bakens. Hiermee worden de entreezones aan de randen van het centrumgebied stedelijker, uitnodigender en levendiger. Gezien de hoogtebeperking die in het gebied geldt vanwege de nabijheid van Schiphol, is hiervoor toestemming nodig van Inspectie Leefomgeving en Transport.
Zuidzone: aan de Nieuwe Osdorpergracht Aan de zuidzijde van Stadscentrum Osdorpplein wordt in fase 1 het grootste deel van de Nieuwe Osdorpergracht gerealiseerd. Op de noordelijke kade komen beplantingsstroken in combinatie met speel-/sportobjecten. De zuidoever krijgt een grastalud, waterbeplanting en een diverse mix van parkbomen. In fase 2a wordt de gracht verder afgemaakt en de beëindiging van de gracht – de oostelijke kop – vormgegeven. Deze kop kan een bijzondere verblijfsplek worden. Samen met bewoners wordt het ontwerp van de beëindiging van de gracht verder uitgewerkt. Aan de zuidzijde van de nieuwe gracht (bij de Anslijnflat) komt in fase 2a op de ontwikkellocatie Bladergroen een bouwblok met een laagbouwdeel en een woontoren. Het is in opbouw gelijk aan het naastgelegen nieuwbouwblok uit fase 1 (SuHa2C). Beide bouwblokken zijn als het ware een tweeling, en worden door de ontwikkelaar daarom ‘Twins’ genoemd. Ze vormen de overgang tussen de eerder gerealiseerde laagbouw aan de toekomstige gracht en de bestaande Anslijnflat.