Afd. moties 086.21 en 437.21

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 november 2021 Sociale zaken, Armoede Rutger Groot Wassink en Marjolein Moorman bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Tussenevaluatie actieplan Veerkracht, afdoening motie 086 van het raadslid El Ksaihi van D66 en motie 437 van raadslid IJmker van GroenLinks

Geachte leden van de gemeenteraad, In de brief van 18 december 2020 hebben we u geïnformeerd over de uitvoering van het actieplan Veerkracht ter ondersteuning van de door de coronacrisis getroffen zelfstandigen. Omdat de omstandigheden in de nasleep van de crisis, waaronder het beëindigen van de landelijke steunmaatregelen, nog vragen om een voortzetting van de aanpak, zullen we de uitvoering van het actieplan Veerkracht voortzetten in 2022. In deze brief zal ik u nader infomeren over de stand van zaken bij de uitvoering en over de resultaten tot nu toe. Daarnaast lichten we de plannen voor de verdere uitvoering van het actieplan in 2022 toe. Tenslotte zullen we u informeren over de afhandeling van twee moties die raken aan de invulling en uitvoering van het actieplan. Terugblik en stand van zaken In Amsterdam zagen we vanaf de start van de coronacrisis al dat er bijzonder veel zelfstandigen werden geraakt, in verhouding meer dan in de rest van het land. Dat komt onder andere doordat er veel zelfstandigen in Amsterdam werkzaam zijn in zwaar geraakte branches zoals de cultuursector, taxibranche en horeca. De landelijke ondersteuningsmaatregelen zijn belangrijk geweest om getroffen zelfstandig ondernemers te helpen overleven. Voor een belangrijk deel van hen was dit voldoende.

Zij krabbelen weer op nu de economie in hoog tempo herstelt en zullen in verloop van tijd de inkomensderving door corona gedeeltelijk weer goed maken. Voor veel zelfstandigen was en blijft alleen het verschaffen van inkomensondersteuning onvoldoende. Voor het echt bieden van perspectief is meer nodig. Omdat landelijke wetgeving hier onvoldoende in voorziet hebben we als gemeente zelf het initiatief genomen. Daarom zijn we in het najaar van 2020 gestart met de uitvoering van het actieplan Veerkracht met als doel dat zelfstandig ondernemers weer perspectief en bestaanszekerheid krijgen. We zijn nu een jaar verder. Het is voor veel zelfstandigen ook in 2021 een moeilijk jaar geweest. De langdurige beperkende maatregelen en voortdurende onzekerheden hebben een grote impact gehad op de economie en op de bestaanszekerheid van Amsterdamse zelfstandigen. We hebben dat teruggezien in de grote aantallen aanvragen voor een Tozo-uitkering in Amsterdam. In totaal hebben we in de afgelopen 1,5 jaar in Amsterdam bijna 125.000 Tozo-aanvragen en 4.000 TONKaanvragen van meer dan 43.000 zelfstandig ondernemers afgehandeld. Het tekent de kwetsbare positie waar veel zelfstandigen in zitten, ook voordat de crisis uitbrak.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 2 van 7

Vanaf oktober zijn de Tozo en andere steunmaatregelen vanuit het Rijk nagenoeg volledig beëindigd en is voor zelfstandig ondernemers alleen nog een beroep op de bijstandverlening voor zelfstandigen (Bbz) mogelijk, of op de Participatiewet als zij hun bedrijf beëindigen. Aan beide zitten strengere voorwaarden vast dan aan de coronasteunmaatregelen. We zagen in oktober dat zo’n 1.800 (15%) van de 12.000 Tozo 5-ontvangers noodgedwongen een beroep op het Bbz heeft gedaan ter overbrugging. De verwachting is dat dit aantal nog zal groeien, zeker als nieuwe coronamaatregelen niet uitblijven. Deze signalen staan enigszins in contrast met berichten over de groeiende economie. Uit CBS-data blijkt dat ook de arbeidsmarkt herstelt en het aantal openstaande vacatures het aantal werklozen op macroniveau inmiddels overstijgt. Het is goed nieuws dat de arbeidsmarkt nieuwe mogelijkheden biedt, maar niet alle Amsterdamse zelfstandigen kunnen hier direct van profiteren. Zoals na elke crisis blijkt dat, terwijl hoogopgeleiden in kansrijke beroepsgroepen direct profiteren van de herstellende economie, laagopgeleiden en anderen met een meer kwetsbare positie op de arbeidsmarkt achterblijven. Het is duidelijk dat de crisis voor veel Amsterdamse ondernemers nog niet voorbij is. Gelukkig zien we ook letterlijk veerkracht en flexibiliteit bij de Amsterdamse zelfstandig ondernemer.

We zien bij de aanvragen en in gesprekken dat de motivatie om weer op eigen benen te kunnen staan enorm groot is, we zien waardering voor de geboden ondersteuning, maar we zien vooral ook dat veel ondernemers weer met vertrouwen naar de toekomst kijken. Resultaten Veerkracht De crisis heeft een grote inspanning gevraagd van de gemeentelijke uitvoering maar we hebben ook veel bereikt. Op korte termijn hebben we in Amsterdam meer dan 40.000 zelfstandigen van inkomen voorzien, veruit het grootste aantal aanvragen in Nederland. En met het actieplan Veerkracht hebben we een integraal aanbod gecreëerd voor alle door de crisis getroffen ondernemers met een hulpvraag. We bieden begeleiding bij het vinden van een baan, bij het doorzetten van de bedrijfsvoering of zo nodig bij het oplossen van schuldproblemen. Op die manier bieden we door de crisis getroffen ondernemers weer perspectief en ruimte voor de toekomst. Inmiddels hebben ruim 3.8001 ondernemers gesproken voor een eerste intake en advies, dat is bijna twee keer zoveel als de oorspronkelijke doelstelling. Zo’n 1.800 van deze gesprekken waren gericht op het zoeken naar een baan in loondienst. Van deze groep hebben meer dan 500 (ex-)zelfstandigen inmiddels aangegeven weer voldoende perspectief te hebben als zelfstandige en/of een baan te hebben gevonden.

Met 1.6o0 zelfstandigen is een adviesgesprek over het versterken van het bedrijf gevoerd. Zij kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van coaching, workshops en werksessies. Deze coaching en begeleiding wordt gegeven door specialisten, waaronder ook veel zelfstandigen. Inmiddels is bij ongeveer 750 zelfstandigen de dienstverlening afgerond. Deze begeleiding wordt door de 1 Dit is het aantal unieke zelfstandigen dat dienstverlening heeft ontvangen. Men kan van meerdere diensten

gebruik maken (bijvoorbeeld versterken van het bedrijf en schuldhulpverlening).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 3 van 7

deelnemers goed gewaardeerd, 30% van de deelnemers geeft aan het bedrijf te kunnen voortzetten als gevolg van de begeleiding, en een groot deel van de respondenten ziet de toekomst positiever en met vertrouwen tegemoet. We zien inmiddels helaas wel het aantal zelfstandigen met schulden toenemen. Ongeveer een kwart van de Tozo-5 aanvragers (juli t/m september) heeft aangegeven betaalachterstanden of schulden te hebben. Gelukkig weten we deze Amsterdammers via Veerkracht goed te bereiken. Tot nu toe hebben in totaal ongeveer 1.000 zelfstandigen ondersteuning gekregen via de de-escalatie (schuldhulpverlening) route. De meesten zijn met een adviesgesprek al geholpen, maar zo nodig wordt schuldhulpverlening verleend, via specialistische bureaus of de buurtteams. In het afgelopen jaar hebben we ook veel geleerd. Zo hebben we ook via de uitvoering van Veerkracht gezien dat steeds vaker sprake is van mismatches op de arbeidsmarkt. Daarom hebben we het in eerste instantie via maatwerk voor zelfstandigen mogelijk gemaakt om scholing te volgen. Ook het Rijk heeft gelukkig ingezien dat aanvullende ondersteuning nodig was en heeft aangestuurd tot de oprichting van Regionale Mobiliteitsteams (RMT’s). Met deze aanvullende crisisdienstverlening kunnen mensen die door de coronacrisis geen werk meer hebben geholpen worden aan een baan of hun kansen op werk vergroten.

De samenwerking met het RMT is inmiddels goed op gang gekomen, vooral op het gebied van scholing. Ook op andere gebieden blijven we proactief onderzoeken waar de behoeften liggen. Zo hebben we naar aanleiding van signalen over mentale kwetsbaarheid in samenwerking met de GGD aan de website www.thriveamsterdam.nl een actiepagina voor ondernemers toegevoegd, is er voor de medewerkers een routekaart voor mentale ondersteuning ontwikkeld en is er een telefonische gesprekslijn opgestart in samenwerking met de GGZ. Verbeterpunten We hechten er veel waarde aan dat we altijd in overleg met de zelfstandigen zelf een traject op maat bieden en leren van de feedback die we hierover van de gebruikers terugkrijgen. Om die reden hebben we afgelopen zomer een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Veel zelfstandigen zijn dankbaar en positief over de ondersteuning die we bieden. Maar we zien ook verbeterpunten, die we vervolgens gebruiken om dienstverlening aan te passen of nieuwe mogelijkheden te ontwikkelen. Eén van de verbeterpunten uit het klanttevredenheidsonderzoek is de behoefte aan een netwerk voor ondernemers. We willen netwerkvorming tussen ondernemers onderling verder stimuleren en faciliteren door de stichting ZZP Mokum een nieuwe impuls te geven.

Deze netwerkorganisatie die reeds in 2017 is ingesteld door de gemeente Amsterdam en de belangenbehartiger ZZP Nederland, is bedoeld om de verbinding en samenwerking met onder zelfstandigen en kleinschalige netwerken in Amsterdam te stimuleren en te faciliteren. De stichting heeft een nieuw bestuur en zal vanuit zowel de gemeente als ZZP Nederland extra ondersteuning krijgen om via netwerkvorming het perspectief van daar corona getroffen zelfstandigen te vergroten. Overigens stimuleren we ook bij de verschillende groepstrainingen die we als gemeente bieden dat ondernemers na afloop met elkaar in contact te blijven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 4 van 7

Een ander punt van blijvende aandacht, ook na de crisis, is de informatievoorziening en het bereik. Tijdens de crisis hebben we een groot aantal ondernemers weten te bereiken die voorheen niet altijd de weg richting de gemeente wisten te vinden. Het is belangrijk dat we deze groep werkende minima ook in de toekomst blijvend weten te bereiken en ondersteunen. We zullen we de komende periode extra inzetten op de communicatie en de informatie op de website www.amsterdam.nl/sterkerondernemen. Moties naar aanleiding van het actieplan Veerkracht Het actieplan Veerkracht is de directe aanleiding geweest voor een tweetal ingediende moties op het gebeid van de ondernemersondersteuning. Hieronder informeer ik u over de uitvoering van deze twee aangenomen moties. Motie maatwerk In de vergadering van de gemeenteraad van 10 februari 2021 heeft uw raad bij de behandeling van het actieplan Veerkracht motie 086 van het raadslid El Ksaihi van D66 aangenomen waarin het college gevraagd wordt om bij de implementatie van het actieplan Veerkracht voldoende rekening te houden met de verschillende type ZZP groepen, door onder meer: 1. Maatwerk niet uit het oog te verliezen en ook daadwerkelijk de verschillende type ZZP groepen hierin te begeleiden; 2. Hierbij aandacht te hebben voor tijdelijke oplossingen voor vrijwillige ZZP’ers die enkel inkomen nodig hebben om deze lastige tijd te overbruggen; 3.

De gemeentelijke inkooptrajecten bekend(er) te maken bij lokale ondernemers die tijdelijk zonder werk zitten om hun een eerlijke kans te geven op eventuele gunningen. In deze brief en via de bijgevoegde rapportage geven we aan hoe belangrijk het uitgangspunt van maatwerk is geweest bij de inrichting en uitvoering van het actieprogramma Veerkracht. De focus hebben we daarbij volledig gelegd op de behoefte van de Amsterdamse zelfstandige zelf. Naar aanleiding van deze behoeftes hebben we in overleg met de zelfstandige gekozen voor begeleiding richting loondienst, versterken van de bedrijfsvoering of voor andere dienstverlening op maat zoals omscholing. We hebben daarnaast specifiek aandacht gehad voor ondersteuning aan zwaar getroffen branches, zoals de cultuursector en de taxibranche. We vinden het belangrijk dat kleine zelfstandigen, zoals zzp’ers, een eerlijke kans krijgen bij aanbestedingen. De coaching en begeleiding wordt daarom ook gedeeltelijk door zelfstandigen uitgevoerd aan wie deze opdrachten via aanbestedingen zijn gegund. Ook zijn bij de benodigde opschaling van de crisisdienstverlening een aantal (ex-) ondernemers aangenomen om met hun expertise de gemeentelijke teams te versterken. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld.

Motie wegnemen belemmering zelfstandigen In de vergadering van de gemeenteraad van 8 juli 2021 heeft uw raad bij de behandeling van de voorjaarsnota 2021 motie 437 van raadslid IJmker van GroenLinks aangenomen waarin het college gevraagd wordt om: 1. Te onderzoeken welke belemmeringen mensen in de bijstand ondervinden om als zelfstandige aan het werk te gaan, door o.a. in gesprek te gaan met ervaringsdeskundigen;

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 5 van 7

2. Bij de eerstvolgende rapportage over Actieplan Veerkracht in te gaan op het betrekken van ervaringsdeskundigen en aan te geven hoe de overgang van bijstand naar zelfstandig ondernemen beter gefaciliteerd kan worden. Amsterdam heeft al 16 jaar een succesvol programma (Eigen Werk) voor de begeleiding (groepstrainingen, praktijkbegeleiding) van Amsterdamse uitkeringsgerechtigden en NUG’ers die een eigen bedrijf willen starten. In 2020 is Eigen Werk vanwege de uitvoering van de Tozo tijdelijk opgeschort. Eind 2020 is het hervat. We zijn voortdurend in gesprek met zelfstandigenorganisaties/platformen in de stad om via ervaringsdeskundigen inzicht te krijgen in de belemmeringen bij het starten van een eigen bedrijf vanuit de uitkering. Ook hebben verschillende van onze adviseurs zelf een ondernemersachtergrond. Daarnaast zetten we klantonderzoek in om onze dienstverlening af te stemmen op de diversiteit van deze doelgroep en deze waar mogelijk te verbeteren en belemmeringen weg te nemen. We blijven innoveren om de dienstverlening te verbeteren. Zo bieden we het programma van Eigen Werk sinds kort bijvoorbeeld ook in het Engels aan.

Naar aanleiding van onderzoek en signalen zetten we de komende tijd nog eens extra in op de behoefte te netwerken, door bijvoorbeeld te verkennen of we de Startup Buddy events, waar startende zelfstandigen werden gekoppeld aan ervaren ondernemers, weer kunnen gaan starten. Daarnaast werken we sinds kort samen met het ROC Amsterdam, om te zorgen dat praktijkervaring en opgebouwde kennis wordt gedeeld met het praktijkonderwijs. Tenslotte bieden we uiteraard altijd maatwerk indien mogelijk. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Vervolg De crisis is nog niet voorbij, Amsterdamse zelfstandigen hebben te maken met zeer onzekere en snel veranderende omstandigheden terwijl het steunpakket vanuit het Rijk is afgebouwd. De prioriteit ligt momenteel allereerst op het waarborgen van het inkomen van ondernemers via een efficiënte uitvoering van het Bbz. Daarnaast integreren we de dienstverlening van Veerkracht zoveel mogelijk in de gesprekken met ondernemers. We zien na anderhalf jaar steun- en herstelpakket dat er nog steeds een noodzaak is voor ondersteuning maar verwachten wel dat de behoefte van ondernemers van crisisdienstverlening naar het creëren van een sterker toekomstperspectief zal verschuiven. We benutten daarbij de mogelijkheden van het RMT om de mismatch op de arbeidsmarkt tegen te gaan, bijvoorbeeld via omscholing.

Maar we zullen ook focussen op sterk geraakte branches zoals de cultuursector, bijvoorbeeld via de onlangs opnieuw gestarte begeleiding voor kunstenaars en de samenwerking met de werkdesk Cultuur die we hebben opgezet via het Regionaal Werk Centrum (RWC). We zijn tevreden met de resultaten tot op heden en hebben het vertrouwen dat de integrale dienstverlening die we met Veerkracht hebben opgezet Amsterdamse zelfstandigen ook echt perspectief biedt. We zullen we de uitvoering van het actieplan Veerkracht zoals gepland voortzetten in 2022. In de Voorjaarsnota 2021 is € 7,4 miljoen geraamd voor het programma Veerkracht. Bij de Najaarsnota 2021 hebben we de prognose voor de uitgaven van Veerkracht bijgesteld naar 4,8 miljoen. Daarmee samenhangend hebben we voorgesteld om de onttrekking ten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 6 van 7

behoeve van het actieplan Veerkracht met 5,4 miljoen bij te stellen. Enerzijds betreft het hierbij vertraging in de uitvoering, anderzijds worden de activiteiten in 2021 gefinancierd vanuit de reguliere middelen. Door deze bijstelling blijven voldoende middelen beschikbaar om het actieplan Veerkracht in 2022 te financieren. Landelijke ontwikkelingen We blijven bij de landelijke wetgever aangeven dat er lessen moeten worden getrokken uit de crisisdienstverlening. De moeilijke positie van veel zelfstandigen en flexibele arbeidskrachten op de arbeidsmarkt is door de crisis nog eens extra zichtbaar geworden. Deze positie is eerder al uitgebreid in het rapport van de commissie Borstlap aan de orde gekomen en we zien het ook terug in de in september gepubliceerde SER-verkenning “Werken zonder Armoede”. De Tozo en andere steunregelingen zijn in een korte periode opgetuigd en hebben voor innovatie en vereenvoudiging gezorgd bij de dienstverlening aan zelfstandigen. Het is zaak dat deze lessen niet verloren gaan, maar worden gebruikt om de positie van zelfstandigen en flexibele arbeidskrachten structureel te verbeteren. De huidige regelingen zoals het Bbz en de Participatiewet doen onvoldoende recht aan een veranderde arbeidsmarkt, waarbij het niet uit moet maken of een uitkeringsgerechtigde doorstart als zelfstandige of via een baan in loondienst.

De bestaande regelingen zijn daarnaast te complex en onvoorspelbaar. Ook op de langere termijn zullen daarom aanpassingen in de verschillende regelingen noodzakelijk zijn, in samenhang met een nieuwe visie op de sociale zekerheid, het toeslagenstelsel en fiscale wetgeving. We zijn daarom in gesprek met het Rijk om ook hier een oplossing voor te vinden en we blijven ons op alle mogelijke manieren inzetten om alle Amsterdamse zelfstandigen te helpen sterker uit de crisis te komen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Bijlagen 1. Rapport tussenevaluatie Veerkracht september 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 16 november 2021 Pagina 7 van 7