Afd motie 653 23

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 23 februari 2024 Armoedebestrijding Marjolein Moorman Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Afdoening motie 653 van het lid Yemane e.a.

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van de gemeenteraad van 9 november 2023 heeft uw raad bij de behandeling van motie 653 over het toetsen op besteedbaar inkomen bij aanspraak op armoederegelingen van de leden Yemane, Khan, Bouhassani, Broersen, Ahmadi, Wehkamp, Alberts en Emmerik aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om: 1. Te onderzoeken op welke manier armoederegelingen toegankelijk kunnen worden gemaakt voor mensen waarvan het besteedbaar inkomen onder het sociaal minimum valt. 2. Hierbij te kijken naar organisaties die een andere toetsing hanteren. 3. Inzichtelijk maken hoeveel Amsterdammers hiermee geholpen zouden zijn. 4. Hoe armoederegelingen ook kunnen worden toegekend op basis van een berekening o.b.v. besteedbaar inkomen naast toetsing o.b.v. belastbaar inkomen 5. Hierbij de formele en informele organisaties te betrekken om signalen en adviezen op te halen. Het college geeft als volgt uitvoering aan de motie: 1.

Te onderzoeken op welke manier armoederegelingen toegankelijk kunnen worden gemaakt voor mensen waarvan het besteedbaar inkomen onder het sociaal minimum valt.

Op 27 november jl. is met de NoordAs een bijeenkomst georganiseerd over besteedbaar inkomen en de toekenningscriteria van de Amsterdamse armoederegelingen. Deze actiegroep bood het college op 16 oktober een manifest aan met een pleit om bij het toekennen van armoederegelingen meer rekening te houden met het besteedbaar inkomen. Bij de bijeenkomst waren ervaringsdeskundigen en andere betrokken van de NoordAs, vertegenwoordigers van de gemeente (waaronder medewerkers van de afdeling armoedebestrijding) en vertegenwoordigers van de Buurteamorganisaties aanwezig. De ideeën uit dat gesprek gebruiken we om uitvoering te geven aan de motie. Er is afgesproken om de komende periode samen op te trekken, casuïstiek en signalen te delen en te experimenteren met manieren waarop bij het toekennen van minimaregelingen meer tegemoet kan worden gekomen aan huishoudens met onvermijdbare hoge kosten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 februari 2024 Pagina 2 van 4

Een laag besteedbaar inkomen duidt in veel gevallen op een tijdelijk knellende situatie. Dit zijn bijvoorbeeld huishoudens die door een inkomensdaling hun hoge woonlasten niet meer kunnen betalen, huishoudens die door een hoog verbruik of een ongunstig contract te maken hebben met zeer hoge energielasten, of huishoudens die door betalingsproblemen en/ of schulden van zeer weinig geld moeten rondkomen. Daarbij is het besteedbaar inkomen ook afhankelijk van keuzes die huishoudens maken en kunnen problemen in veel gevallen kunnen worden gerepareerd, bijvoorbeeld door te kijken naar gemiste inkomsten, kwijtscheldingen en uitgaven. Door samen te werken met Buurtteams en andere partners in de stad maken we niet alleen de armoederegelingen toegankelijker voor huishoudens met weinig besteedbaar inkomen, maar worden zij ook ondersteund bij het oplossen van de onderliggende problematiek door het creëren van meer bestedingsruimte. Medio 2024 informeren we u over de opbrengsten van deze samenwerking.

2. Hierbij te kijken naar organisaties die een andere toetsing hanteren. Bij het toekennen van de Amsterdamse armoederegelingen wordt er getoetst op het fiscaal jaarinkomen. Als Amsterdammers geen recht hebben op armoederegelingen worden ze vaak doorverwezen naar stichtingen zoals Stichting Samen Is Niet Alleen, het Jeugd Educatie Fonds en Stichting Leergeld.1 Deze stichtingen hanteren een andere toetsing dan de afdeling armoedebestrijding. Ook deze partijen worden geraadpleegd en gevraagd om signalen te delen van casuïstiek van huishoudens met een laag besteedbaar inkomen die niet in aanmerking komen voor armoederegelingen. Voor de toegang tot de voedselbank wordt nu al getoetst op netto besteedbaar inkomen. De Buurtteamorganisaties voeren hiervoor de inkomenstoets uit. Naar aanleiding van een eerder signaal van de NoordAs over het belang van het toetsen op besteedbaar inkomen is in 2021 al in het Amsterdamse armoedebeleid opgenomen dat alle voedselbankklanten toegang hebben tot armoederegelingen, ook als zij hier op basis van hun fiscaal inkomen niet voor in aanmerking komen. In de praktijk betekent dit dat een beperkt gedeelte van de toekenningen van de armoederegelingen op het moment al is gebaseerd op een toets van het besteedbaar inkomen.

Tot nu toe zijn er ongeveer 30 keer armoederegelingen toegekend op basis van een toets voor de voedselbank op basis van het besteedbaar inkomen. Een gedeelte van deze Amsterdammers zou ook op basis van een toets van het fiscaal inkomen in aanmerking zijn gekomen. De overgrote meerderheid van de klanten van de voedselbank heeft een fiscaal jaarinkomen onder de toetsnorm.

3. Inzichtelijk maken hoeveel Amsterdammers hiermee geholpen zouden zijn. 4. Hoe armoederegelingen ook kunnen worden toegekend op basis van een berekening o.b.v. besteedbaar inkomen naast toetsing o.b.v. belastbaar inkomen. Huishoudens die (net) buiten de formele voorwaarden vallen, maar wel van een laag besteedbaar inkomen moeten rondkomen, kunnen nu al een beroep doen op verschillende 1 Uit het onderzoek Steun aan kinderen in armoede van O&S (november 2022) blijkt dat ruim 80% van de

huishoudens geholpen door Leergeld en SINA een stadspas hebben.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 23 februari 2024 Pagina 3 van 4

uitzonderingsgronden. Zoals onder 2 aangegeven kunnen alle klanten van de voedselbank aanspraak maken op armoederegelingen. En dit geldt ook voor iedereen die door een minnelijke of wettelijke schuldregeling een laag besteedbaar inkomen heeft. Daarnaast kan in schrijnende situaties een hardheidsclausule worden toegepast. Via samenwerkingen met de Buurtteams en stichtingen verzamelen we signalen uit de stad. Aan de hand van deze casuïstiek onderzoeken we hoe vaak we voorbeelden tegenkomen van huishoudens met weinig besteedbaar inkomen die nog geen aanspraak (kunnen) maken op gemeentelijke minimaregelingen (zie beantwoording 1 en 2). Hierbij kijken we of we deze huishoudens nog beter kunnen bereiken met de huidige mogelijkheden voor maatwerk en of een uitbreiding of verruiming van deze uitzonderingsgronden wenselijk is. Mogelijkheden die worden onderzocht zijn onder andere het verbeteren van de bekendheid van de uitzonderingsgronden bij Buurteammedewerkers en andere intermediairs, het verbeteren van het aanmeldproces om in aanmerking te komen voor de hardheidsclausule en het nabellen van huishoudens waarvan de aanvraag vanwege een te hoog fiscaal inkomen is afgewezen. Ook wordt verkend of huishoudens met weinig besteedbaar inkomen die vanwege een te hoog vermogen niet in aanmerking komen voor armoederegelingen tegemoet kunnen worden gekomen.

En we kijken of huishoudens waarvan het besteedbaar inkomen is getoetst door de Buurtteams maar net te hoog is bevonden voor de voedselbank, wel toegang kunnen krijgen tot de gemeentelijke armoederegelingen. Wij verwachten dat door het beter benutten van de uitzonderingsgronden een oplossing kan worden geboden voor huishoudens in een knellende financiële situatie die op basis van hun fiscaal inkomen niet in aanmerking komen voor armoederegelingen. Het openstellen van een extra aanvraagproces voor armoederegelingen op basis van het besteedbaar inkomen heeft om 3 redenen niet de voorkeur van het college: ▪ Het toetsen van besteedbaar inkomen is een intensief proces. Voor de toegang tot de voedselbank op basis van besteedbaar inkomen moet een aanvrager samen met een buurtteammedewerker nauwgezet alle inkomsten en uitgaven op een rij zetten. De administratieve bewijslast die dit bij inwoners legt is niet in lijn met een belangrijk uitgangspunt van de armoederegelingen, namelijk laagdrempelige ondersteuning met een eenvoudig aanvraagproces. Voor huishoudens die op korte termijn in de financiële problemen dreigen te raken is ondersteuning via de individuele bijzondere bijstand beschikbaar, waarvoor nu al wordt getoetst op het besteedbaar inkomen, in de vorm van een draagkrachtberekening. ▪ Het uitvoeren van een toets op besteedbaar inkomen is kostbaar.

Zelfs wanneer slechts een beperkt gedeelte van de aanvragen voor armoederegelingen wordt getoetst op besteedbaar inkomen, zal dit al leiden tot fors hogere uitvoeringskosten.2 Hierdoor kan een kleiner gedeelte van het beschikbare budget uiteindelijk worden besteed aan bijvoorbeeld 2

Ter vergelijking: in Amsterdam maken begin 2024 ongeveer 1.600 huishoudens gebruik van de voedselbank en de uitvoeringskosten voor de inkomenstoets voor de voedselbank bedragen jaarlijks € 650.000. Er zijn ongeveer 120.000 Stadspashouders, waarvan een meerderheid hun Stadspas jaarlijks geautomatiseerd middels bulkverstrekking ontvangt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

▪

Datum 23 februari 2024 Pagina 4 van 4

stadspasacties, kindtegoed en andere ondersteuning voor minimahuishoudens. Voor huishoudens die op korte termijn in de financiële problemen dreigen te raken is ondersteuning via de individuele bijzondere bijstand beschikbaar, waarvoor nu al wordt getoetst op het besteedbaar inkomen, in de vorm van een draagkrachtberekening. Bestedingsruimte is voor een belangrijk gedeelte afhankelijk van keuzes van de inwoner de inwoner zelf, bijvoorbeeld over het energiecontract en de zorgverzekering. Daarnaast kunnen levensgebeurtenissen als een scheiding of het verliezen van een baan ervoor zorgen dat inkomsten en uitgaven (tijdelijk) niet meer in balans zijn. We helpen Amsterdammers bij het oplossen van onderliggende problematiek en brengen huishoudboekjes in balans. Dit doen we door het beter benutten van de hardheidsclausule en andere uitzonderingsgronden in de samenwerking met Buurtteamorganisaties en andere partners in de stad (zie beantwoording 1). Ook zal door het meer subjectieve karakter van een toets op besteedbaar inkomen het aantal bezwaar- en beroepsprocedures toenemen.

5. Hierbij de formele en informele organisaties te betrekken om signalen en adviezen op te halen. Zie beantwoording 1 en 2.

Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding Bijlagen 1. Manifest NoordAs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl