A - 09 Openbare Orde en Veiligheid (4) Preventie- handhavingsplan alcohol 20

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2021 - 2024

1

Inhoudsopgave Samenvatting ........................................................................................................................ 4 Inleiding................................................................................................................................. 5

Terugblik 2017 – 2020 .............................................................................................................. 8

Doelstellingen & maatregelen 2021 – 2024 ............................................................................... 11

Uitbreiding aantal vo scholen op het thema tabak, alcohol en drugs bij de Gezonde School ..... 13 Vernieuwen ouderbetrokkenheid vo.......................................................................................... 13 Inzetten interventie Moti-4........................................................................................................ 13 Uitvoeren programma voor mbo ............................................................................................... 14 Uitvoeren van de mbo oudercarrousel ....................................................................................... 14 Deelname aan de G4-pilot met het Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL) ............................. 15 Mystery visits in de horeca......................................................................................................... 15 Samenwerking met sportverenigingen, NOC*NSF en Team:fit ................................................ 15 Methode van handhaving verbeteren ........................................................................................ 16 Handhaving verkoop op afstand door de NVWA .......................................................................

16 Afspraken met horeca ................................................................................................................17 Training horecapersoneel ...........................................................................................................17 Verbod op georganiseerde kroegentochten en prijsacties ......................................................... 18 Aanpak dronkenschap en doorschenken ................................................................................... 18 Inzet Unity ................................................................................................................................. 19 Alcoholoverlastgebied ............................................................................................................... 19 Diploma sociale hygiëne vaar- en voertuigen ............................................................................ 19 Integraal preventieprogramma hbo/wo studenten .................................................................... 19 Beleidsadvisering ...................................................................................................................... 20 Voorlichting studenten, ontwikkeling van een digitale interventie. ........................................... 20 Deskundigheidsbevordering: signaleren, begeleiden, doorverwijzen. .......................................

20 Alcoholbeleid studentenverenigingen en horeca gericht op studenten ..................................... 20

2

Bewustwording alcoholgebruik ................................................................................................. 21 Ondersteuning voor burgers ...................................................................................................... 21 Ondersteuning voor zorgprofessionals ...................................................................................... 21 Pilot aandachtfunctionaris op de SEH en bij de arrestantenzorg ............................................... 22 Huiselijk geweld ........................................................................................................................ 22 Evaluatie en monitoring ......................................................................................................... 23 Financiën .............................................................................................................................. 23 Bijlage 1 Status inspanningsdoelen 2017 – 2020 ........................................................................24 Bijlage 2 Cijfers toezicht en handhaving Drank- en Horecawet .................................................. 26

3

Samenvatting In het Preventie- en Handhavingsplan alcohol 2021 - 2024 benoemd de gemeente Amsterdam de belangrijkste doelstellingen voor het verminderen van problematisch alcoholgebruik en de maatregelen die hiervoor genomen worden. Hiermee geeft de gemeente invulling aan artikel 43a van de Drank- en Horecawet (DHW). In het plan sluiten we zoveel mogelijk aan bij de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord. Hierin heeft de Rijksoverheid in 2018 samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt om Nederland gezonder te maken door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken. Naast de gezondheidsrisico’s die veroorzaakt worden door alcoholgebruik leidt het ook tot maatschappelijke kosten naar aanleiding van productiviteitsverlies, vroegtijdig overlijden, verkeersongevallen, ziekte, verslaving, kosten voor politie en justitie en problemen in de persoonlijke levenssfeer. Daarnaast heeft alcoholgebruik invloed op de leefbaarheid en veiligheid in de stad. Vooral in drukke gebieden met veel horeca en andere alcoholverkooppunten veroorzaakt een deel van de bezoekers onder invloed van alcohol overlast en incidenten. Gezien bovenstaande risico’s is het belangrijk problematisch alcoholgebruik te verminderen.

Doelstellingen De belangrijkste doelstellingen zijn ‘geen alcoholgebruik onder de 18 jaar’ en ‘minder overmatig en zwaar alcoholgebruik’ omdat bij deze groepen de gezondheidsrisico’s het grootst zijn. Om verschillende redenen is alcoholgebruik voor jongeren extra risicovol. Zo kan het de ontwikkeling van de hersenen verstoren en is de kans op verslaving groter naarmate jongeren eerder beginnen met drinken. Daarnaast blijkt dat wanneer jongeren eenmaal gaan drinken, ze onverminderd vaak grote hoeveelheden alcohol drinken. Het absolute doel is daarom geen alcoholgebruik onder de 18 jaar. Maatregelen Een groot deel van het plan bevat bestaande (preventieve) maatregelen die worden voortgezet uitgebreid of vernieuwd. Het gaat hierbij onder andere om preventieprogramma’s op middelbare scholen en signalering en ondersteuning bij overmatig en zwaar alcoholgebruik bij zowel jongeren als volwassenen. Nieuw hierbij is de uitbreiding van maatregelen specifiek gericht op hb0 en wo studenten. De studentenpopulatie in Amsterdam is groot en we weten dat studenten vaker en overmatig alcohol gebruiken in vergelijking met de algemene volwassenen populatie. De verkrijgbaarheid van alcohol heeft grote invloed op zowel de startleeftijd als op de mate van alcoholgebruik onder jongeren. Het is daarom belangrijk om het nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop te verbeteren.

Om de naleving te verbeteren werken we zoveel mogelijk samen met brancheorganisaties zoals het CBL, KHN en NOC*NSF. Eén van de instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn mystery visits, waarbij ondernemers of instellingen de kans krijgen om zich te verbeteren. Waar dit niet lukt of waar de naleving niet verbetert, zetten we gericht toezicht en handhaving in. Om effectiever te kunnen handhaven op de naleving van de leeftijdsgrens starten we met de inzet van minderjarige testkopers. Tijdens georganiseerde kroegentochten en door prijsacties worden mensen gestimuleerd in korte tijd veel alcohol te gebruiken. Daarom creëren we de mogelijkheid om in sommige gebieden georganiseerde kroegentochten te verbieden en verbieden we prijsacties met alcohol. Ten slotte creëren we de mogelijkheid om in gebieden waar de veiligheid en leefbaarheid onder druk staat het horecapersoneel verplicht aanvullend te trainen, alcoholoverlastgebieden aan te wijzen en het diploma sociale hygiëne verplicht te stellen op vaar- en voertuigen waar alcohol wordt geschonken. 4

Inleiding In dit Preventie- en handhavingsplan alcohol 2021 – 2024 staan de belangrijkste doelstellingen en maatregelen van de gemeente Amsterdam met als doel problematisch alcoholgebruik te verminderen. In de inleiding geven wij aan waarom dit belangrijk is en hoe dit plan zich verhoudt tot het Nationale Preventieakkoord en het overig gemeentelijk beleid. Vervolgens blikken we terug op de doelstellingen en maatregelen uit het Preventie en handhavingsplan alcohol 2017 – 2020. Daarna blikken we vooruit op de doelstellingen voor de periode 2021 tot en met 2024 en presenteren we de maatregelen die hiervoor genomen worden.

Alcoholgebruik De Gezondheidsraad adviseert sinds 2015 geen alcohol of in elk geval niet meer dan één glas per dag te drinken. Bij één glas per dag zien zij zowel gunstige als ongunstige verbanden met ziekten. De gunstige verbanden hebben betrekking op een lager risico op hart- en vaatziekten. Ongunstig is dat het drinken van één glas per dag bij vrouwen gepaard gaat met een hoger risico op borstkanker. Meer drinken dan één glas per dag leidt niet tot meer gezondheidswinst en is ongunstig, vanwege de verhoogde risico’s op beroerte, borstkanker en darmkanker. Voor bepaalde groepen is het belangrijk om helemaal geen alcohol te drinken. Dit zijn jongeren, vrouwen die borstvoeding geven, zwanger zijn of dat willen worden, mensen die medicijnen gebruiken die niet samengaan met alcoholgebruik en mensen met verslavingsproblemen. Om verschillende redenen is alcoholgebruik voor jongeren extra risicovol. Zo kan het de ontwikkeling van de hersenen verstoren en is de kans op verslaving groter naarmate jongeren eerder beginnen met drinken. Daarnaast blijkt dat wanneer jongeren eenmaal gaan drinken, ze onverminderd vaak grote hoeveelheden alcohol nuttigen. Naast de gezondheidsrisico’s die veroorzaakt worden door alcoholgebruik leidt het ook tot maatschappelijke kosten.

Zo kan het onder andere leiden tot kosten naar aanleiding van productiviteitsverlies, vroegtijdig overlijden, verkeersongevallen, ziekte, verslaving, kosten voor politie en justitie en problemen in de persoonlijke levenssfeer. De schade komt daarmee niet alleen voor rekening van de mensen die alcohol drinken, maar ook voor de rest van de samenleving. Ten slotte heeft alcoholgebruik invloed op de leefbaarheid en veiligheid in de stad. Vooral in drukke gebieden met veel horeca en andere alcoholverkooppunten komt overlast en uitgaansgeweld voor. In deze gebieden veroorzaakt een deel van de bezoekers onder invloed van alcohol overlast en incidenten zoals geluidsoverlast, baldadigheid, agressief gedrag, wildplassen, vervuiling, mishandeling en verstoring van de openbare orde. Ondanks de inzet van verschillende instrumenten en een intensieve aanpak om de veiligheid en leefbaarheid te verbeteren blijft de overlast door bezoekers die onder invloed zijn van alcohol bestaan. Gezien bovenstaande gezondheidsrisico’s, (maatschappelijke) kosten en risico’s op overlast en uitgaansgeweld is het belangrijk problematisch alcoholgebruik te verminderen. Dit plan gaat niet specifiek in op de instrumenten die worden ingezet in de openbare ruimte wanneer er daadwerkelijk overlast plaatsvindt (denk hierbij aan het aanwijzen van alcoholverbodsgebieden en de inzet van handhaving, politie en hosts).

Wel kunnen de maatregelen uit dit plan bijdragen aan het verminderen van overlast en uitgaansgeweld gepleegd onder invloed van alcohol.

5

Nationaal Preventieakkoord In het Nationaal Preventieakkoord heeft de Rijksoverheid samen met meer dan 70 maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt om Nederland gezonder te maken door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken. Jaarlijks sterven gemiddeld 35.000 Nederlanders door roken, overgewicht of problematisch alcoholgebruik, samen zijn zij de grootste oorzaak van ziekte in Nederland. Alle maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord hebben aanwijsbare positieve gezondheidseffecten. Daarbij is het doel de brede acceptatie van alcoholgebruik en het kennisniveau te beïnvloeden om een afname van problematisch alcoholgebruik te bereiken. Er moet een trend komen waarbij de keuze om alcohol te drinken een meer bewuste keuze is en waarbij mensen weten wat de gezondheidseffecten zijn. In het Nationaal Preventieakkoord worden voor 2040 de volgende doelstellingen benoemd:    

Geen alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik De bewustwording van het eigen drinkgedrag en de effecten daarvan neemt toe

Om deze doelstellingen te bereiken worden verschillende landelijke maatregelen genomen, waarbij we in Amsterdam zoveel mogelijk aansluiten. Daarnaast nemen we lokale maatregelen die worden benoemd in het hoofdstuk ‘doelstellingen & maatregelen 2021 – 2024’. De belangrijkste maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord zijn:  

  

Scholen en universiteiten zetten zich in om het alcoholgebruik onder jongeren en studenten terug te dringen. De koppeling tussen sport en alcohol moet veranderen. Zo sluiten amateursportclubs geen nieuwe contracten met drankfabrikanten meer voor alcoholreclame langs sportvelden, moeten alle medewerkers en vrijwilligers die alcohol schenken in sportkantines uiterlijk in 2025 een cursus gedaan hebben over verantwoord alcoholschenken en bieden sportkantines in 2040 geen prijsacties met alcohol of meters bier meer aan. Jongeren moeten minder in aanraking komen met alcoholreclame. Voor 2021 komen de drankfabrikanten, leveranciers (zoals slijterijen) en aanbieders van alcohol met oplossingen. In 2022 heeft 70% van de verloskundigen een training gevolgd om alcoholgebruik bespreekbaar te maken bij zwangere vrouwen. Om de naleving van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop te verbeteren wordt gebruik gemaakt van: o E-learning voor verschillende branches. o Versterking van de handhaving met behulp van de handreiking toezicht op de DHW. o Aansluiting van branches bij landelijke campagnes zoals NIX18 en toon je ID. o Aanvullende wettelijke eisen in de Alcoholwet waaronder regulering van verkoop op afstand, strafbaarstelling van wederverstrekking en de uitzondering strafbaarstelling van 16- en 17-jarige testkopers.

Ten slotte benadrukken we dat het Nationaal Preventieakkoord op sommige onderwerpen te vrijblijvend is of niet ver genoeg gaat. Uit internationaal onderzoek blijkt dat het beperken van de beschikbaarheid van alcohol, het reguleren van de marketing van alcohol en een efficiënt en effectief alcoholaccijnsbeleid het meest effectief zijn in het verminderen van problematisch alcoholgebruik. Voor deze maatregelen geldt dat het effect het grootst is als er landelijk afspraken worden gemaakt. 6

Daarnaast zijn we voor veel maatregelen afhankelijk van landelijke wetgeving. Wij blijven er daarom bij de landelijke overheid op aandringen (verdergaande) maatregelen te nemen op deze drie onderwerpen.

Gemeentelijk beleid Nota gezondheidsbeleid Amsterdam 2021 – 2024 Elke vier jaar stelt de gemeenteraad de lokale nota gezondheidsbeleid vast. In deze nota staan de prioriteiten op het gebied van collectieve preventie zoals gedefinieerd in de Wet publieke gezondheid. De nota voor de periode 2021 – 2024 wordt geschreven vanuit een breed perspectief op gezondheid en zet in op integraal gemeentelijk gezondheidsbeleid. Hoofdthema’s van de nota zijn gezond opgroeien, leefstijl, leefomgeving, mentaal welbevinden, bestaanszekerheid en vitaal ouder worden. Binnen deze thema’s zijn belangrijke prioriteiten de preventie van roken en alcoholgebruik, angst en depressie en eenzaamheid en het bevorderen van een actieve leefstijl en gezond gewicht. Beleidskader horeca en terrassen Er wordt gewerkt aan een nieuw beleidskader voor horeca en terrassen waarin de balans wordt gezocht tussen ruimte voor horecaondernemers, gastvrijheid voor bezoekers en een prettig woon- en leefklimaat voor bewoners. Het beleidskader geeft voor de periode 2022 – 2028 invulling aan de visie van Amsterdam op de horeca en terrassen.

Een aantal maatregelen uit dit Preventie- en Handhavingsplan die bijdragen aan het verminderen van problematisch alcoholgebruik en daarmee gepaard gaande overlast en openbare orde problematiek komen ook in het horecabeleidskader terug, het gaat om het op termijn verplichten van trainingen verantwoord alcohol schenken en het verbieden van georganiseerde kroegentochten.

7

Terugblik 2017 – 2020 In dit hoofdstuk kijken we in hoeverre de doelstellingen uit het Preventie- en handhavingsplan alcohol 2017 – 2020 zijn behaald. Daarnaast geven we in bijlage 1 aan in hoeverre de inspanningsdoelen zijn behaald. Het plan bevat twee doelstellingen met meerdere subdoelstellingen.

Daling van het alcoholgebruik onder de 18 jaar 1a Het percentage Amsterdamse tweede klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft, daalt tot onder de 5% in schooljaar 2019/2020. Dit percentage was in schooljaar 2015/2016 8%. Deze doelstelling is niet meer te meten door een verandering in de meetmethode. Het percentage tweede klassers dat ooit gedronken heeft daalt niet meer en lijkt de laatste jaren zelfs licht te stijgen (zie tabel 1a). De meetmethode is in 2016 veranderd waardoor de percentages hiervoor niet meer vergelijkbaar zijn. Met de oude meetmethode is het percentage in het schooljaar 2014/2015 15%. In de jaren daarvoor daalde het percentage nog. Tabel 1a. Amsterdamse tweede klassers in het Voorgezet Onderwijs dat ooit gedronken heeft Schooljaar Percentage 2016/2017 20,9% 2017/2018 22,6% 2018/2019 23,1%

1b Het percentage Amsterdamse vierde klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft, daalt onder de 30% in schooljaar 2019/2020. Dit percentage was 35% in schooljaar 2015/2016. Deze doelstelling is niet meer te meten door een verandering in de meetmethode. Met de nieuwe meetmethode daalt het percentage vierde klassers in het voortgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft niet meer en schommelt rond de 40% (zie tabel 1b). Met de oude meetmethode is het percentage in het schooljaar 2014/2015 39%. In de jaren daarvoor daalde het percentage nog. Tabel 1b. Amsterdamse vierde klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft Schooljaar Percentage 2016/2017 41,9% 2017/2018 39,1% 2018/2019 41,6%

1c Het percentage Amsterdamse vierde klassers dat in de maand voorafgaand aan het onderzoek 5 glazen of meer bij één gelegenheid drinkt, daalt onder de 16% in schooljaar 2019/2020. In schooljaar 2015/2016 was dit 21%. Deze doelstelling is niet meer te meten door een verandering in de meetmethode. Wel is voor twee schooljaren het percentage vierde klassers in het Voortgezet onderwijs bekend dat in de drie maanden

8

voorafgaand aan het onderzoek meer dan 5 glazen dronk (zie tabel 1c). Bij zulke lage percentages en slechts twee schooljaren is het moeilijk te beoordelen of er sprake is van een trend. Tabel 1c Amsterdamse vierdeklassers in het voortgezet onderwijs dat meer dan 5 glazen dronk in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek Schooljaar Percentage 2017/2018 4,1% 2018/2019 5% 1d Het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop stijgt naar 64% in 2020. De gemiddelde naleving was in 2016 25,5%. De naleving per branche stijgt: i. Supermarkten: van 67% naar 75% ii. Slijterijen: van 56 % naar 75% iii. Cafetaria’s: van 22% naar 50% iv. Sportkantines: van 19% naar 50% v. Avondwinkels: van 17% naar 50% vi. Horeca: van 9% naar 60% In opdracht van de gemeente Amsterdam is er in 2016, 2017 en 2019 onderzoek gedaan naar de naleving van de leeftijdsgrens doormiddel van mysteryshoponderzoek1. Als we de doelstellingen voor 2020 vergelijken met de nalevingspercentages van 2019 dan is geen enkele doelstelling behaald. Geconcludeerd moet worden dat het slecht gaat met de naleving van de leeftijdsgrens. Ook in vergelijking met de landelijke nalevingscijfers van 2016, 2018 en 2020 scoort Amsterdam slecht. Als we de landelijke nalevingscijfers van 2020 vergelijk met de nalevingscijfers van Amsterdam in 2019 scoort Amsterdam op alle categorieën slechter.

In tabel 1d worden de resultaten weergegeven. Hierbij betekent 0% naleving dat in alle gevallen alcohol werd verstrekt aan minderjarigen en 100% betekent dat in geen enkel geval alcohol werd verstrekt aan minderjarigen. Hoewel de gemiddelde naleving in Amsterdam in 2017 (33%) iets is verbeterd ten opzicht van 2016 (25%), daalde het percentage in 2019 (22%) tot onder het percentage van 2016. Cafetaria’s (3%), sportkantines (9%) en de horeca (9%) scoren het slechts. Het beste scoren ketensupermarkten (52%) en slijterijen (56%), maar ook hier gaat het in bijna de helft van de gevallen niet goed en scoren zij in Amsterdam slechter dan landelijk. Tabel 1d Nalevingspercentage leeftijdgrens alcoholverkoop in Amsterdam en landelijk Amsterdam Landelijk 2016 2017 2019 20202 2016 2018 Gemiddeld 25 % 33 % 22 % 64 % 36 % 35 % Ketensupermarkten 67 % 61 % 52 % 75 % 63 % 72 % Slijterijen 56 % 52 % 56 % 75 % 62 % 66 % Cafetaria’s 22 % 0% 3% 50 % 29 % 21 % Sportkantines 19 % 15 % 9% 50 % 19 % 17 % Avondwinkels 17 % 18 % 27 % 50 % onbekend 35 % Horeca 9% 26 % 9% 60 % 27 % 18 %

2020 38 % 59 % 66 % 30 % 24 % 41 % 29 %

1

Hierbij proberen 17-jarige jongeren (mysteryshoppers) volgens een protocol alcohol te kopen onder begeleiding van een volwassen auditor. 2 Dit is de doelstelling voor 2020 uit het vorige Preventie en Handhavingsplan alcohol.

9

Daling van excessief alcoholgebruik onder jong volwassenen (18 tot 25 jaar) 2a Het percentage jongvolwassenen (18 – 25 jaar) dat zwaar drinkt, daalt tot onder de 24%. Het percentage was in 2012 27%. Het is onbekend of deze doelstelling wordt behaald omdat het percentage jongvolwassenen (18 – 25 jaar) dat zwaar drinkt voor 2020 nog niet bekend is. In 2016 was het percentage jongvolwassenen (1825 jaar) dat zwaar drinkt 24%.

2b Het aantal ambulanceritten onder jongvolwassenen met alcoholintoxicatie daalt weer na een jarenlange stijging. In samenwerking met de ambulancedienst is de monitoring van de alcohol- en drugsgerelateerde ritten hervat en zijn er voorlopige cijfers beschikbaar. Door een andere, bredere selectieprocedure zijn de cijfers niet meer vergelijkbaar met die van voorgaande jaren.3

2c Het nalevingspercentage van het verbod op doorschenken aan dronken personen in de horeca stijgt. Omdat dit niet representatief gemeten wordt, is hier geen harde indicator voor opgenomen. Het percentage was in 2016 27,5%. Deze doelstelling is behaald. Het nalevingspercentage van het verbod op doorschenken aan dronken personen heeft zich positief ontwikkeld (zie tabel 2c). Tabel 2c Nalevingspercentage van het verbod op doorschenken aan dronken personen in de horeca Jaar 2016 2017 2019 Percentage 27,5% 42,5% 55,0%

3

Bij de (voorlopige) resultaten gaat het bij 1.233 van de 5.486 incidenten met alcohol in Amsterdam in 2019 (23%) om jongeren tot 25 jaar. Hiervan gaat het bij 515 incidenten (9% van totaal en 42% van de jongeren) om jongeren uit Amsterdam.

10

Doelstellingen & maatregelen 2021 – 2024 In dit hoofdstuk presenteren we de doelstellingen voor de periode 2021 tot en met 2024. Hierbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij het Nationale Preventieakkoord vertaald naar de situatie in Amsterdam. Daarnaast beschrijven we welke maatregelen we nemen om de doelstellingen te behalen. Het plan bevat twee doelstellingen met meerdere subdoelstellingen.

Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar Het absolute doel is 0% alcoholgebruik onder jongeren onder de 18 jaar. Hiermee wijzigt de doelstelling ten opzichte van het vorige plan waar gesproken wordt van een daling van het alcoholgebruik onder de 18 jaar. We sluiten hiermee aan bij de doelstelling van het Nationale Preventieakkoord voor 2040. Deze hoofddoelstelling bevat 4 subdoelstellingen. Helaas kunnen we de subdoelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord niet exact overnemen omdat de cijfers gebaseerd zijn op het landelijke Peilstationsonderzoek4 waarvan de cijfers niet op gemeentelijk niveau beschikbaar zijn. In Amsterdam monitoren we de doelstellingen onder andere aan de hand van de jaarlijkse genotmiddelenmonitor (zie ook evaluatie en monitoring op pagina 23. 1a Het percentage Amsterdamse tweede klassers in het voortgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft, daalt in de periode 2021- 2024 met een kwart ten opzichte van het percentage van het schooljaar 2018/2019 naar 17%. Met deze subdoelstelling willen we de stijgende trend van de afgelopen drie jaar keren (zie tabel 1a). Tabel 1a. Amsterdamse tweede klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft Schooljaar Percentage 2016/2017 20,9% 2017/2018 22,6% 2018/2019 23,1% Doelstelling 2021 – 2024 17%

1b Het percentage Amsterdamse vierde klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft, daalt in de periode 2021- 2024 met een vijfde ten opzichte van het percentage van het schooljaar 2018/2019 naar 33%. Met deze subdoelstelling willen we de daling die voor 2016 zichtbaar was opnieuw op gang brengen (zie tabel 1b). Tabel 1b. Amsterdamse vierde klassers in het voorgezet onderwijs dat ooit gedronken heeft Schooljaar Percentage 2016/2017 41,9% 2017/2018 39,1% 2018/2019 41,6% Doelstelling 2021 – 2024 33%

4

Het Peilstationsonderzoek is een vierjaarlijks landelijk onderzoek naar roken, drinken, drugsgebruik en internetgebruik onder scholieren van 10 tot en met 18 jaar, uitgevoerd door het Trimbos instituut in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

11

1c Het aantal leerlingen dat meer dan 5 glazen heeft gedronken in de drie maanden voorafgaand aan het meetmoment, daalt met een kwart in de periode 2021-2024 ten opzichte van het percentage in het schooljaar 2018/2019 naar 3,75%. 1d Het gemiddelde nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop stijgt naar 70% in 2024. De gemiddelde naleving is in 2019 22%. De naleving per branche stijgt: i. Supermarkten: van 52% in 2019 naar 82% in 2024 ii. Slijterijen: van 57% in 2019 naar 81% in 2024 iii. Cafetaria’s: van 3 % in 2019 naar 64% in 2024 iv. Sportkantines: van 9 % in 2019 naar 58% in 2024 v. Avondwinkels: van 27% in 2019 naar 82% in 2024 vi. Horeca: van 9% in 2019 naar 63% in 2024 De verkrijgbaarheid van alcohol heeft grote invloed op zowel de startleeftijd als op de mate van alcoholgebruik onder jongeren. Het is daarom belangrijk om het nalevingspercentage van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop te verhogen. In het vorige hoofdstuk zagen we dat het slecht gesteld is met de naleving in Amsterdam. In het Nationaal Preventieakkoord zijn doelstellingen opgenomen voor de landelijke nalevingspercentages in 2024. Voor Amsterdam nemen we deze percentages (afgerond op hele cijfers) over. Omdat voor avondwinkels geen landelijke doelstelling is benoemd, stellen we deze gelijk met de doelstelling voor de ketensupermarkten (82%).

Het uiteindelijke doel van het Nationaal Preventieakkoord is om tot een naleving van 100% te komen in 2040. 1e De naleving van lokaal gevestigde online aanbieders van alcohol ligt in 2024 op 54,7%. In het Preventie- en handhavingsplan alcohol 2017 - 2020 is geen doelstelling bepaald voor de naleving van de leeftijdsgrens bij online verkoop van alcohol. Inmiddels weten we dat online verkoop een beproefde methode is voor jongeren om makkelijk aan alcohol te komen. In de Alcoholwet die op 1 juli 2021 ingaat zijn extra regels opgenomen om de naleving van de leeftijdsgrens bij verkoop op afstand te verbeteren. Het gaat hierbij onder andere om een leeftijdsverificatiesysteem bij zowel de aankoop als aflevering van de alcohol. Het toezicht wordt ondergebracht bij de NVWA. In het landelijke nalevingsonderzoek zijn in 2018 voor het eerst thuisbezorgkanalen meegenomen. Het totale nalevingscijfer lag op 9,5%, waarbij de naleving van maaltijdbezorgdiensten op 1,1% ligt, de naleving van thuisbezorgende landelijke ketens op 25,6% en de naleving van webshops op 2,2%. In het Preventieakkoord is de landelijke ambitie voor deze thuisbezorgkanalen vastgesteld op 54,7% in 2024 en net als voor de andere branches op 100% in 2030. Met name maaltijdbezorgdiensten en webshops scoren dus slecht in het landelijke onderzoek. Dit type thuisbezorgkanalen kan ook lokaal gevestigd zijn (zoals bierkoeriers).

Inzet op verhoging van de naleving is dus ook lokaal gewenst. Het is lastig voor dit type thuisbezorgkanalen een concrete doelstelling te bepalen omdat eerst in beeld moet worden gebracht om hoeveel van dit soort bezorgers het gaat en hoe de naleving op dit moment is. Voor Amsterdam nemen we daarom de doelstelling uit het Preventieakkoord voor 2024 over (54,7%).

12

Maatregelen bij doelstelling 1. Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar Uitbreiding aantal vo scholen op het thema tabak, alcohol en drugs bij de Gezonde School De kracht van de Gezonde School is de structurele aanpak van (drugs)preventie. Scholen pakken beleid, voorlichting, ouderparticipatie en vroeg signalering in onderlinge samenhang aan. Losse activiteiten zonder continuïteit worden zo voorkomen. De interventie wordt uitgevoerd door de GGD Amsterdam in nauwe samenwerking met Jellinek Preventie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de methodes en materialen van ‘Helder op School’ van het Trimbos-instituut. In totaal zijn er 79 voortgezet onderwijs (vo) scholen in Amsterdam. Op dit moment zijn er 16 scholen die meedoen aan de Gezonde School met het thema tabak, alcohol en drugs. Dit zijn scholen waar alcoholgebruik onder jongeren veel voorkomt. Het doel is om tenminste 20 scholen mee te laten doen. Dit is een ambitieus doel aangezien scholen zelf het thema kiezen. De doelstelling is om dit altijd scholen te laten zijn waar alcoholgebruik onder leerlingen relatief vaak voorkomt. Onderdeel van de Gezonde School zijn signaleringstrainingen voor het personeel van scholen. Op dit moment worden er jaarlijks 10 trainingen op het vo uitgevoerd.

Vernieuwen ouderbetrokkenheid vo Het betrekken van ouders is belangrijk bij het voorkomen dat jongeren alcohol gaan gebruiken en bij het matigen van alcoholgebruik, indien voorkomen niet meer gaat. Sinds kort wordt de nieuwe interventie Samen Fris voor het tweede en derde leerjaar op de Amsterdamse scholen geïmplementeerd. Samen Fris is onderdeel van het programma Helder op School en is ontwikkeld door het Trimbos-instituut. Het betrekt ouders expliciet bij het leerproces en bij het maken van afspraken over tabak, alcohol en drugs, zodat de school en ouders samen optrekken. Het doel is om Samen Fris in de komende twee schooljaren op ten minste twaalf scholen te implementeren, deel te nemen aan het effectonderzoek naar deze interventie en in schooljaar 2024-2025 ten minste 15 scholen met het programma te laten werken. Daarnaast worden andere ouderinterventies vernieuwd:  Er wordt een sterkere koppeling gelegd met de lesprogramma’s die de leerlingen krijgen. Daardoor worden de ouders gestimuleerd met hun kind in gesprek te gaan als de school de lessen verzorgd. Het doel is dat er per schooljaar tenminste vier ouderavonden gekoppeld zijn aan het lesprogramma Samen Fris en tenminste vier aan het brugklasprogramma Frisse Start.  Ouders worden intensiever digitaal benaderd en ondersteund.

In overleg met Trimbos-instituut en Jellinek worden digitale ouderavonden en filmpjes ingezet en aantrekkelijk gemaakt. Deze ouderinterventies richten zich vooral op ouders die niet via reguliere ouderavonden bereikt worden.  Specifiek voor ouders die zich zorgen maken over het drank- en/of drugsgebruik van hun kind worden ouderavonden ontwikkelt.  In alle ouderinterventies wordt het drinkgedrag van de ouders meegenomen (zien drinken doet drinken). Inzetten interventie Moti-4 Jellinek richt zich met de interventie Moti-4 op jongeren van 14 tot 24 jaar die beginnend problematisch bezig zijn met middelengebruik, gokken of gamen of al verslaafd zijn. In vier individuele gesprekken van één uur met een medewerker van de verslavingspreventie wordt getracht het problematische 13

gedrag terug te dringen. Jellinek biedt deze interventies aan voor jongeren die via diverse kanalen worden doorverwezen. Uitvoeren programma voor mbo Ten behoeve van jongeren in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) is een programma ontwikkeld. Doelstellingen van dat programma zijn het reduceren van de risico’s van gebruik van alcohol, tabak, drugs, gokken en gamen bij jongeren en jongvolwassenen in de leeftijd van 16 jaar en ouder, vroege signalering van risicovol gebruik door professionals op school en toeleiding naar passende (preventieve) zorg. Het programma omvat voor 12 mbo-instellingen per jaar het volgende:  Trainingen & cursussen voor docenten en andere beroepskrachten op school. Zij volgen de training Signaleren & Begeleiden (S&B), waarbij zij worden getraind om (problematisch) middelengebruik, gokken en gamen te signaleren, hierover in gesprek te gaan en indien nodig adequaat door te verwijzen.  Open spreekuur. Hierin krijgen jongeren die (riskant) middelen gebruiken of gamen op laagdrempelige wijze voorlichting en advies op maat. Indien passend wordt een interventie gericht op het verminderen van riskant gebruik aangeboden (Moti-4). Er worden klassenvoorlichtingen aangeboden met als doel leerlingen te informeren over het open spreekuur en bevorderen van hulpzoekgedrag.

De studentenraad wordt betrokken bij het laagdrempeliger maken van preventieve activiteiten op school.  Consultatie. Elke instelling heeft een vaste preventiewerker die docenten, zorgcoördinatoren, medewerkers van Ouder- en Kindteams (OKT) en het Loopbaan Expertise Centrum (LEC) kunnen raadplegen om casuïstiek te bespreken en uit kunnen nodigen voor deelname aan het ZAT-overleg (Zorg Advies Team).  Beleidsadvisering. De instelling krijgt advies op maat van een preventiewerker rondom het te voeren beleid op school als het gaat om regels stellen en handhaven met betrekking tot alcohol, tabak en drugs. De implementatie van het rookvrije schoolterrein vormt in 2021 een speerpunt in de beleidsondersteuning gezien de verplichte invoering van deze regel in 2020. Uitvoeren van de mbo oudercarrousel Ouderparticipatie, steun en vertrouwen van ouders blijkt van belangrijke waarde voor het reduceren van (problematisch) middelengebruik onder jongeren. Op het vo wordt hierop ingezet middels ouderavonden. In het mbo blijken ouders moeilijker bereikbaar voor preventieve interventies. Ouders zijn nu onvoldoende betrokken bij de integrale aanpak rondom middelengebruik, gamen en gokken. Zij vormen echter een belangrijk netwerk rondom de veelal thuiswonende mbo studenten tussen de 16 en 22 jaar.

Jellinek ontwikkelt een carrousel van themabijeenkomsten voor ouders van eerste- en tweedejaars mbo studenten. Deze vinden bij aanvang van het schooljaar en voor de zomervakantie plaats in samenwerking met het zorgteam per mbo locatie. De onderwerpen voor de carrousel bijeenkomsten zijn alcohol en drugs, gamen en social media. De doelen zijn het belang van de invloed en steun van ouders benadrukken en ouders beter betrekken bij de gegeven hulp aan hun zoon of dochter door de mbo locatie. Het betrekken van het gehele systeem van de leerling is van invloed op de keuzes die de leerling maakt rondom middelengebruik, gamen, gokken, alcohol en tabak.

14

De gemeente Amsterdam werkt zoveel mogelijk samen met brancheorganisaties om de naleving te verbeteren. Eén van de instrumenten die hiervoor worden ingezet zijn mystery visits, waarbij ondernemers of instellingen de kans krijgen om zich te verbeteren. Waar dit niet lukt of waar de naleving niet verbetert, zetten we gericht toezicht en handhaving in. Deelname aan de G4-pilot met het Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL) De gemeente Amsterdam neemt deel aan de G4-pilot in het kader van het Preventieakkoord. Tijdens de pilot zetten deelnemende ketensupermarkten, zelfstandige supermarkten, avondwinkels en cafetaria’s zich in om samen de naleving van de leeftijdsgrens op alcoholverkoop te verhogen. Dit wordt bereikt door de effectieve beleidsaspecten van goede nalevers te implementeren bij minder goede nalevers. Het doel van de pilot is het opstellen van een praktisch uitvoerbaar kwaliteitsbeleid, dat voor alle deelnemers toepasbaar is en leidt tot een hogere naleving. De deelnemende ketensupermarkten zijn Coop, Dirk, Plus en Albert Heijn. De pilot start in 2021. Mystery visits in de horeca De naleving van de leeftijdsgrens in de horeca moet de komende jaren enorm verbeterd worden (van 9% in 2019 naar 63% in 2024).

Uit een pilot van Koninklijke Horeca Nederland (KHN) in de Leidsebuurt en uit ervaringen in de gemeente Utrecht blijkt dat inzet van mystery visits een effectief middel is om de naleving te verbeteren. Bij de inzet van mystery visits krijgen deelnemende bedrijven snel terugkoppeling van de ervaringen, waardoor verbeteringen doorgevoerd kunnen worden. In samenwerking met KHN zetten we de komende jaren mystery visits in, in die buurten en horecabranches waar veel jongeren komen en het effect het grootst is. Samenwerking met sportverenigingen, NOC*NSF en Team:fit De naleving van de leeftijdsgrens in sportkantines moet de komende jaren verbeterd worden (van 9% in 2019 naar 58% in 2024). Om de naleving te verbeteren werken we samen met sportverenigingen, NOC*NSF en JOGG. Sportverenigingen die alcohol willen schenken dienen te beschikken over een Drank- en horecawetvergunning. Bij de aanvraag van een Drank- en Horecawetvergunning zijn zij verplicht om een bestuursreglement aan te leveren. We toetsen of er in het bestuursreglement verantwoord alcoholbeleid is opgenomen. Hiervoor kunnen sportverenigingen gebruik maken van de richtlijnen van het NOC*NSF. Onderdeel hiervan is de gratis E-learning ‘verantwoord alcohol schenken’ die speciaal is ontwikkeld voor barvrijwilligers van sportkantines.

In drie modules leren barvrijwilligers welke regels er gelden voor verantwoorde alcoholverstrekking, hoe ze moeten reageren in lastige situaties en hoe ze kunnen voorkomen dat alcohol wordt geschonken aan minderjarigen of dronken personen. Voor sportverenigingen is het verplicht om minstens één persoon bij de bar aanwezig te hebben die het diploma Sociale Hygiëne heeft behaald. Daarnaast willen we dat alle barvrijwilligers standaard de Elearning volgen en organiseren we face-to-face trainingen voor de barverantwoordelijken. In 2021 starten we in samenwerking met het NOC*NSF en Team:Fit (onderdeel van JOGG) met een proef met mystery visits. Op deze manier krijgen sportverenigingen de kans om de naleving te verbeteren. Hiervoor sluiten we aan bij bestaande interventies van NOC*NSF die zij uitvoeren in samenwerking met Team:Fit. We organiseren in aanloop naar de proef informatieavonden over verantwoord alcohol schenken. Op grond van artikel 3.22 van de APV is vastgelegd dat para commerciële instellingen (waaronder sportverenigingen) alcohol mogen schenken één uur voor aanvang tot één uur na afloop van de 15

activiteit die past binnen de statutaire doelomschrijving. Rondom de vaststelling van het vorige Preventie- en handhavingsplan is door de raad niet gekozen voor een verdere specificering of inperking van deze schenktijden. Indien de naleving bij sportverenigingen de komende jaren onvoldoende verbetert willen we opnieuw bekijken of de schenktijden voor sportverenigingen beperkt moeten worden. Methode van handhaving verbeteren Tot nu toe is er voor handhaving op de naleving van de leeftijdsgrens in Amsterdam gewerkt met observaties door DHW-toezichthouders. Hierbij observeren toezichthouders in burger of op de juiste manier de leeftijd wordt vastgesteld. In 2021 starten we met de inzet van (minderjarige) testkopers. Hierbij probeert een testkoper die qua uiterlijke kenmerken minderjarig lijkt alcohol te kopen, een DHW-toezichthouder observeert de aankoop en controleert of de leeftijd op de juiste manier gecontroleerd wordt. Indien de DHW-toezichthouder een overtreding constateert kan hij een sanctie opleggen. Van andere gemeenten is bekend dat deze vorm van toezicht effectiever is. We volgen hierbij de inzichten uit de in 2019 landelijk opgestelde Handreiking Toezicht Drank- en Horecawet5. De inzet van testkopers kan ook gericht ingezet worden bij signalen van illegale verkoop van alcohol. We onderzoeken of de nieuwe handhavingsstrategie horeca aangepast moet worden.

In veel gemeenten is het gebruikelijk om te werken met bestuurlijke boetes voor overtreding van de leeftijdsgrens. De kans op constatering van overtreding van de leeftijdsgrens neemt toe bij het gebruik van testkopers. Wellicht is het daarom wenselijk om voor dit type overtreding bestuurlijke boetes op te leggen in plaats van meteen de vergunning in te trekken. Daarnaast is deze procedure sneller te doorlopen is, waardoor meer ‘lik op stuk’ gegeven kan worden (zienswijzen worden altijd schriftelijk ingediend en er kan met mandaten gewerkt worden). Handhaving verkoop op afstand door de NVWA In de Alcoholwet die op 1 juli 2021 ingaat zijn extra regels opgenomen om de naleving van de leeftijdsgrens bij verkoop op afstand te verbeteren. Het gaat hierbij onder andere om een leeftijdsverificatiesysteem bij zowel de aankoop als aflevering van de alcohol. Het toezicht hierop wordt ondergebracht bij de NVWA. We treden in contact met de NVWA over de handhaving in Amsterdam. Indien gewenst brengen we samen de lokaal gevestigde online aanbieders in beeld.

Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik In het vorige plan was de doelstelling een daling van het excessief alcoholgebruik onder jong volwassenen (18 tot 25 jaar) en lag de focus vooral op de uitgaanssetting. Omdat blijkt dat bij meer leeftijdscategorieën sprake is van overmatig en zwaar alcoholgebruik wordt de nieuwe doelstelling breder met vooral aandacht voor de leeftijdsgroep 18 - 35 jaar en 50-plus. Deze doelstelling sluit aan bij het Nationaal Preventieakkoord. Deze doelstelling bevat vier subdoelstellingen. De definities van een zware en overmatige drinker zijn als volgt: Zware drinker: drinkt minstens één dag in de week zes of meer (mannen) of vier of meer (vrouwen) glazen alcohol (bingedrinken) 5

Zie www.handreikingdhw.nl, deze handreiking is opgesteld in opdracht van het Ministerie van VWS en de Vereniging Nederlandse Gemeenten.

16

Overmatige drinker: drinkt gemiddeld meer dan 21 (mannen) of 14 (vrouwen) glazen alcohol per week (gewoontedrinken) 2a Het aantal zware drinkers daalt naar 8% (was 14% in 2016) in de periode 2021-2024, met vooral aandacht voor de leeftijdsgroep 18 - 35 jaar. 2b Het aantal overmatige drinkers daalt naar 6% (was 10 % in 2016) in de periode 2021-2024, met vooral aandacht voor de leeftijdsgroep 50-plus. 2c Het aantal ambulanceritten voor personen met alcoholintoxicatie daalt in de periode 2021 – 2024. 2d Het nalevingspercentage van het verbod op doorschenken aan dronken personen in de horeca stijgt (55% in 2019). Omdat dit niet representatief gemeten wordt, wordt hier geen harde indicator voor opgenomen.

Maatregelen bij doelstelling 2. Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik Om het overmatig alcoholgebruik in de leeftijdsgroep 18 tot 35 jaar te verminderen leggen we de focus op het verminderen van alcoholgebruik in het uitgaansleven en in de school- en studieomgeving. Uitgaansleven In de afgelopen jaren is veel ingezet op het verminderen van overmatig alcoholgebruik in het uitgaansleven. Hieruit blijkt dat een integrale aanpak met een combinatie van maatregelen het meest effectief is. Door de coronacrisis heeft het uitgaansleven in 2020/2021 grotendeels stilgelegen. Afhankelijk van de ontwikkeling van de coronacrisis zal in 2021 gestart worden met de uitvoering van de onderstaande maatregelen. Afspraken met horeca Op het Rembrandtplein geldt sinds 2015 voor horecabedrijven een bonus-malusregeling waardoor zij langer open mogen zijn, waarbij zij zich moeten houden aan een aantal afspraken. Zij mogen geen prijsacties met alcohol houden (geen happy hours, gratis rondjes en deelname aan georganiseerde kroegentochten), personeel mag geen alcohol consumeren tijdens werktijden en zij moeten gratis water verstrekken als de klant daarom vraagt.

Door het beperkte aantal ondernemers dat meedoet, is de regeling niet heel effectief gebleken omdat de extra inspanningen maar bij een beperkt aantal bedrijven afdwingbaar zijn, daarom komt er in het nieuwe horecabeleid een nieuw openingstijdenregime zonder deze bonus-malus regeling. De ruimere openingstijden hebben niet geleid tot extra overlast. De komende jaren zetten we de goede samenwerking die is ontstaan met de BIZ Rembrandtdistrict en Leidsebuurt, KHN, politie en gemeente voort. Training horecapersoneel Om verantwoord alcohol te kunnen schenken is het belangrijk dat het horecapersoneel weet wat de regels zijn en hoe zij adequaat kunnen reageren op tegenwerkend gedrag. Dit komt ten goede van de gezondheid van de klant, maar ook voor een positieve sfeer in de horecagelegenheid. Jellinek en KHN hebben hiervoor de ‘Bar Smart training’ (nu: Alcohol en doorschenken) doorontwikkeld met veel aandacht voor doorschenken. We betrekken het horecapersoneel bij de invulling van de training en er worden praktijksituaties geoefend met acteurs. De training wordt zoveel mogelijk op locatie in de horecazaak aangeboden, alleen e-learning is onvoldoende. Daarnaast wordt de training niet alleen in 17

het Nederlands aangeboden maar ook in het Engels. We maken afspraken met KHN over wie de training moet volgen en hoe bij wordt gehouden wie de training heeft gevolgd.. KHN informeert ondernemers over de verschillende trainingen voor het personeel en adviseert hiervan gebruik te maken. Daarnaast heeft KHN een informatiepakket doorschenken ontwikkeld dat ondernemers kunnen gebruiken. De deelname aan de trainingen is op vrijwillige basis. Omdat we verantwoord alcohol schenken belangrijk vinden en de naleving van de alcoholregels willen vergroten, creëren we in het nieuwe horecabeleid de mogelijkheid om in een later stadium in de exploitatievergunning de verplichting op te nemen dat in ieder geval de bedrijfsleiders in bepaalde gebieden de training volgen. Verbod op georganiseerde kroegentochten en prijsacties Georganiseerde kroegentochten en prijsacties met alcohol dragen niet bij aan de gezonde, veilige en leefbare stad die Amsterdam wil zijn. Tijdens georganiseerde kroegentochten en door prijsacties worden mensen gestimuleerd in korte tijd veel alcohol te gebruiken. Daarnaast veroorzaken personen onder invloed van alcohol, zeker als zij van café naar café worden geleid, overlast op straat. Gezien de risico’s voor de volksgezondheid en de risico’s op overlast is het onwenselijk in sommige gebieden georganiseerde kroegentochten en prijsacties nog langer toe te staan.

Sinds 1 april 2020 zijn er in stadsdeel Centrum maatregelen genomen om overlast door groepen, waaronder georganiseerde kroegentochten, te beperken. Zo geldt er sinds 1 april 2020 een ontheffingsplicht voor een gids van een groep van meer dan 4 deelnemers. Aan deze ontheffing zijn voorwaarden verbonden waaronder een verbod op rondleidingen langs prostitutieramen, een maximaal aantal deelnemers van 15 en een verbod op het gebruik van alcohol en drugs. Daarnaast mogen rondleiding alleen tussen 08.00 en 22.00 uur plaatsvinden. Een verbod voor de horeca op het ontvangen van georganiseerde kroegentochten in sommige gebieden kan verder bijdragen aan het beperken van problematisch alcoholgebruik en een veilige en leefbare buurt. Op basis van artikel 25d lid 2 (Alcoholwet) is het mogelijk een verbod op prijsacties op te nemen in de APV. Hiermee wordt het verboden om alcohol te verstrekken voor gebruik ter plaatse tegen een prijs die voor een periode van 24 uur of korter lager is dan 60% van de prijs die in de betreffende horecalokaliteit of op het betreffende terras gewoonlijk wordt gevraagd. Hiermee creëren we een gelijk speelveld met de detailhandel waar vanaf 1 juli 2021 een landelijk verbod op prijsacties geldt.

In de detailhandel wordt het verboden om alcohol te verstrekken voor gebruik elders dan ter plaatse tegen een prijs die voor een periode van een maand of korter lager is dan 75% van de prijs die in het betreffende verkooppunt gewoonlijk wordt gevraagd. Handhaving van het landelijk verbod op prijsacties in de detailhandel komt bij de NVWA te liggen. Aanpak dronkenschap en doorschenken Het Trimbosinstituut heeft de ‘aanpak dronkenschap en doorschenken’ ontwikkeld om gemeenten te helpen een effectieve aanpak te ontwikkelen voor een veiliger en gezonder uitgaansleven. De afgelopen jaren zijn in Amsterdam een aantal onderdelen uit de aanpak uitgevoerd. Zo is er een training georganiseerd met horecaondernemers en toezichthouders over dronkenschap en doorschenken en is er een 360 graden video ontwikkeld waarmee geoefend kan worden om te bepalen wanneer sprake is van dronkenschap. De komende jaren bekijken we aan de hand van goede voorbeelden uit de gemeente Rotterdam en Utrecht welke onderdelen in Amsterdam nog meer uitgevoerd kunnen worden.

18

Inzet Unity Op dancefestivals en feesten geven de voorlichters van peer educatie interventie ‘Unity’ voorlichting aan hun leefstijlgenoten over de gezondheidsrisico’s van zowel alcohol als ander drugsgebruik tijdens het uitgaan. Dankzij de jarenlange samenwerking met evenementorganisatoren en clubeigenaren in Amsterdam en de actieve participatie van de doelgroep zelf beschikt Unity Amsterdam over een groot netwerk. Mede dankzij dat netwerk en de toegang tot verschillende online communicatiekanalen wordt de doelgroep ook online met voorlichtingsboodschappen bereikt. Alcoholoverlastgebied In de Alcoholwet die op 1 juli 2021 ingaat is, mede op verzoek van de gemeente Amsterdam, de bevoegdheid opgenomen waarmee bij gemeentelijke verordening, in geval van ernstige aantasting van de openbare orde, de leefomgeving of de volksgezondheid, een gebied aangewezen kan worden als alcoholoverlastgebied (Artikel 25f). Binnen dit gebied kunnen beperkingen worden opgelegd aan de verkoop van alcohol door detailhandel voor een langere periode dan nu het geval is en kunnen aanvullende gronden gelden waarop een vergunning geweigerd kan worden. In sommige gebieden in de binnenstad van Amsterdam, zoals het Wallengebied, bevindt zich een grote concentratie van alcoholverkooppunten waar alcohol prominent wordt aangeboden.

Hier veroorzaken bezoekers onder invloed van alcohol overlast en incidenten zoals geluidsoverlast, baldadigheid, agressief gedrag, wildplassen, vervuiling en verstoring van de openbare orde. Ondanks de inzet van verschillende instrumenten en een intensieve aanpak om de veiligheid en leefbaarheid te verbeteren blijft de overlast door bezoekers die onder invloed zijn van alcohol groot. We stellen daarom voor om deze verordenende bevoegdheid op te nemen in de APV en in het kader van de Aanpak Binnenstad te onderzoeken in welke gebieden het noodzakelijk is hiervan gebruik te maken. Diploma sociale hygiëne vaar- en voertuigen In de Alcoholwet die op 1 juli 2021 ingaat is, mede op verzoek van de gemeente Amsterdam, de bevoegdheid opgenomen waarmee bij gemeentelijke verordening kan worden bepaald dat op vervoersmiddelen die bestemd zijn voor het vervoer van personen waar bedrijfsmatig alcohol wordt verstrekt, een medewerker aanwezig dient te zijn die in het bezit is van een diploma sociale hygiëne. Hiermee is er altijd iemand aanwezig die kennis heeft van alcohol- en drugsgebruik, gastvrijheid, weten regelgeving in de horeca, het sociaal hygiënisch beleid en arbeidswetgeving. In de huidige DHW wordt uitdrukkelijk genoemd dat de wet niet van toepassing is op vervoersmiddelen.

Horecabedrijven die op vervoersmiddelen worden geëxploiteerd hebben daarom geen DHW-vergunningplicht, terwijl ook hier bedrijfsmatig alcoholhoudende drank wordt verstrekt met de daarbij behorende risico’s voor de volksgezondheid, op openbare orde verstoring en aantasting van de leefbaarheid. Deze risico’s ontstaan op vaartuigen, bierfietsen en partybussen. We stellen voor om deze verordenende bevoegdheid op te nemen in de APV en te onderzoeken in welke gebieden en op welke vaar- en voertuigen het noodzakelijk is hiervan gebruik te maken. School- en studieomgeving De studentenpopulatie in Amsterdam is groot en we weten dat studenten vaker en overmatig alcohol gebruiken in vergelijking met de algemene volwassenen populatie van 19 tot en met 64-jarigen. Het bereik van de huidige interventies gericht op studenten is minimaal in vergelijking met de omvang van de doelgroep. Integraal preventieprogramma hbo/wo studenten Binnen een integraal preventieprogramma ten aanzien van problematisch middelengebruik door hbo/wo studenten zetten we in op het vergroten van het bereik van deze doelgroep. Dit doen we onder 19

andere door de beroepskrachten en studentenverenigingen die met hen in contact staan. In 2020 is gestart met het inventariseren van de vraag en behoefte vanuit onderwijsinstellingen en studie- en gezelligheidsverenigingen. Om draagvlak te creëren, zorg te dragen voor een aanpak op maat en een goede implementatie betrekken we de netwerkpartners bij alle fases. Het gaat hierbij om onder andere de Landelijke Kamer van Verenigingen (LKVV), Amsterdamse afdeling AKVV en de besturen van individuele studentenverenigingen. Hiervoor benaderen we, naast het bestaande netwerk ook nieuwe netwerkpartners en contactpersonen. De opzet van het pakket wat ontwikkeld wordt zal analoog worden aan de interventie Helder op School. Dat betekent dat we op vier pijlers inzetten: beleid, voorlichting aan de doelgroep, training van personeel en indien nodig toeleiding naar preventieve interventies. In 2021 worden de verschillende interventies uitgewerkt en wordt een start gemaakt met de implementatie. Beleidsadvisering In het programma is veel aandacht zijn voor advisering met betrekking tot het opzetten, implementeren en de mogelijkheden voor handhaving van een effectief alcoholbeleid, waar ook (door)schenkbeleid bij sociëteiten een belangrijk onderdeel van uitmaakt.

Redenen om specifiek aandacht te besteden aan een dergelijk beleid kunnen zijn de bevordering van een gezond onderwijskundig klimaat, waarin een diverse groep (internationale) studenten zich thuis voelt, of om bijvoorbeeld imagoschade maar ook kosten van studievertraging of -uitval zoveel mogelijk te beperken. Met betrekking tot beleid is het belangrijk dat de interventie goed aansluit bij de bestaande (zorg)structuur op de hbo-instellingen, universiteiten en studentenverenigingen. Voorlichting studenten, ontwikkeling van een digitale interventie. Voor de voorlichting aan studenten wordt ingezet op een digitale interventie. In de eerste fase zal hiervoor een verkennend onderzoek gedaan worden naar reeds bestaande interventies gericht op deze doelgroep en hun onderbouwing en effectiviteit. Op basis van deze verkenning zullen de volgende stappen gezet worden die nodig zijn om een digitale interventie te kunnen implementeren in Amsterdam. Omdat in Amsterdam een relatief grote groep internationale studenten woont en studeert zal de interventie zowel in het Nederlands als Engels aangeboden worden. Deskundigheidsbevordering: signaleren, begeleiden, doorverwijzen. Verschillende signalen kunnen er op wijzen dat er sprake is van problematisch gebruik van alcohol, drugs of te veel gamen door studenten.

Aandacht voor signalering is een belangrijk onderdeel met als voornaamste onderdelen het opstellen van een goed zorgprotocol en deskundigheidsbevordering van het onderwijzend en ondersteunend personeel van onderwijsinstellingen. Belangrijk onderdeel hiervan is het bekendmaken van de mogelijkheden voor verdere hulp en ondersteuning voor zowel personeel als de studenten zelf. Binnen de integrale aanpak betekent dit dat doorverwijzing en drempelverlaging naar zowel preventief als hulpaanbod in de stad een belangrijke pijler is. Alcoholbeleid studentenverenigingen en horeca gericht op studenten Er wordt ingezet op het implementeren van alcoholbeleid op maat en het uitvoeren van trainingen met betrekking tot schenken bij de sociëteiten, horeca gericht op studenten en horeca op de campus waar alcohol geschonken wordt. Als het gaat om studie- en gezelligheidsverenigingen is het jaarlijks laten terug komen van de training een voorwaarde omdat zowel het bestuur als de barcommissie jaarlijks wisselt. Een jaarlijks terugkerende training voor een nieuw bestuur waarin verschillende thema’s aan de orde komen is wenselijk. De onderwerpen die aan bod komen zijn naleving van de leeftijdsgrens, doorschenken, alcoholbeleid en beleid met betrekking tot andere genotsmiddelen. Er wordt een vast contactpersoon vanuit Jellinek Preventie aangesteld die door het jaar heen geconsulteerd kan worden 20

met betrekking tot vragen, doorverwijzingen, adviesgesprekken, verzoeken voor groepsvoorlichtingen onder andere aan eerstejaars studenten tijdens de introductieweek. Bewustwording alcoholgebruik In de leeftijdsgroep 50-plus is vooral het thuisgebruik zorgelijk. Voor deze doelgroep zetten we vooral in op bewustwording. Jellinek ondersteunt in Amsterdam de ‘Ik pas campagne’. Deze landelijke campagne is gericht op bewustwording rond alcoholgebruik. Burgers en professionals worden vanuit Jellinek op de campagne geattendeerd en uitgedaagd om 30 of 40 dagen geen alcohol te drinken en zo gewoontegebruik te doorbreken. We bereiken momenteel over meerdere regio’s ongeveer 3000 personen en 35 Amsterdamse (zorg)professionals. Jellinek biedt online een signaleringstest aan voor alcoholgebruik. Met deze test kan men nagaan of, en in welke mate, het eigen alcoholgebruik risicovol is. Deze test wordt op jaarbasis vele duizenden keren uitgevoerd. Daarnaast is de middelenmeter app beschikbaar voor iedereen die meer inzicht wil in zijn of haar alcoholgebruik en hierin meer bewuste keuzes wil maken. Ondersteuning voor burgers Er valt veel winst te behalen bij het inzetten van effectieve interventies die kunnen bijdragen aan het verminderen van het aantal problematische drinkers.

Jellinek biedt burgers online ondersteuning bij het stoppen of minderen met alcoholgebruik middels de Jellinek ‘online zelfhulp alcohol’. Er wordt tevens een begeleide ‘online zelfhulp alcohol’ aangeboden. Dit is een blended variant waarbij de online opdrachten worden gecombineerd met begeleiding vanuit de Praktijkondersteuner Huisarts Geestelijke Gezondheidszorg (POH-GGZ). Op jaarbasis zijn er al enkele duizenden hulpzoekers die via het online programma hun alcoholgebruik willen veranderen. Zelfhulp is een manier om tegen lage kosten een grote groep mensen, in een vroeg stadium te bereiken. Jellinek biedt 55-plussers in Amsterdam de Moti 55 interventie aan. Uit onderzoek is gebleken dat een deel van de groep 55-plussers relatief vaak en veel alcohol drinkt. Moti 55 is een individueel gesprekkentraject voor personen vanaf 55 jaar die kritisch willen kijken naar hun eigen alcoholgebruik of hun alcoholgebruik willen minderen. Voor Moti 55 is geen verwijzing nodig en deelname is gratis. Momenteel heeft Jellinek plaats voor 10 Moti 55 trajecten op jaarbasis. Ondersteuning voor zorgprofessionals Eerstelijnszorgverleners hebben een belangrijke rol bij het vroegtijdig signaleren en bespreekbaar maken van overmatig alcoholgebruik. Het voorkomt verdere ontwikkeling of verergering van het gebruik of gedrag.

Jellinek biedt daarom deskundigheidsbevordering voor eerstelijnszorgverleners om hen kennis en vaardigheden aan te reiken. Jaarlijks kunnen we voor hen 6 trainingen verzorgen. Indien een huisartsenpraktijk of zorginstelling tegen overmatig en/of problematisch middelengebruik aanloopt ondersteunt Jellinek hierbij. Jellinek ondersteunt door middel van consultatie en advies evenals bij het ontwikkelen, implementeren of opfrissen van beleid middels beleidsadvisering. Momenteel zijn er per jaar circa 50 consultatie en advies contacten. Daarnaast heeft Jellinek de website Pohverslaving.nl ontwikkeld, een informatieve website rondom alcohol- en middelengebruik speciaal voor praktijkondersteuners van de huisarts. Pohverslaving.nl wijst de weg naar verschillende concrete tips, tools en interventies. Ook zijn daar gratis geaccrediteerde elearnings te volgen op dit thema. Zoals de e-learnings ‘Problematisch middelengebruik’ en ‘Gokproblematiek’. 21