4. Nota van beantwoording inspraakreacties.pdf
Tekst van het document
Hier staan uitgangspunten (doel om te behalen) en basisveiligheidsniveaus (minimale voorschriften om doel te halen) voor de thema’s wateroverlast, droogte, hitte, overstromingen en natuurinclusiviteit en biodiversiteit.
Ik ontvang te zijner tijd graag de uitgewerkte plannen om te beoordelen. Als er vragen zijn, hoor ik het graag. De initiatiefnemer kan via de gegevens in mijn handtekening contact opnemen. Met vriendelijke groet, [naam] Adviseur Water en Ruimte, Afdeling Waterplannen en Besturing
REACTIE MONUMENTEN EN ARCHEOLOGIE GEMEENTE AMSTERDAM Beste [naam], Dank voor jouw mail! Ik heb de reactie op het concept ontwerp TAM-Imro wijziging omgevingsplan H22B Nierkerkestraat overgenomen van mijn collega [naam]. Om te beginnen zou ik je graag willen vragen geen omgevingsplanaanvragen meer te sturen naar onze oud-collega [naam], hij is inmiddels met pensioen. Aanvragen kunnen gericht worden aan erfgoed@amsterdam.nl. Graag ook doorgeven aan de rest van je team. Dank je wel! Het is voor het eerst dat wij dit plan zien. Het is ons niet gevraagd om te beoordelen of hiervoor cultuurhistorisch onderzoek nodig zou zijn. Een cultuurhistorische verkenning of (bij kleine plannen zoals deze) een quick-scan zijn echter voorwaardelijk om de erfgoedwaarden in beeld te kunnen brengen. Alleen zo kunnen we beoordelen wat de impact van een ontwikkeling op de (eventueel) aanwezige erfgoedwaardes is en eventueel regels in het plan hierover opstellen/ daarop aanpassen. Onder de omgevingswet doen wij daarmee recht aan Art. 5.130 Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) waarin staat dat in het omgevingsplan regels dienen gesteld te worden ter bescherming van daarvoor in aanmerking komend cultureel erfgoed. Sinds 2012 was er al in Art.
3.1.6 lid 5 sub a van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) een verplichting opgenomen de cultuurhistorische waarden in de toelichting van het bestemmingsplan op te nemen. Hiervoor hebben wij binnen R&D ook een werkafspraak, het zogenoemde stappenplan. Deze werkafspraak moet nog vertaald worden naar de situatie onder de omgevingswet, maar qua stappen is de situatie niet sterk gewijzigd. Ik heb daarom het ‘oude’ stappenplan toegevoegd als bijlage. Aangezien de omvang van de planlocatie en de geringe aantal vastgestelde erfgoedwaardes (o.a. vanwege het ontbreken van onderzoek), zijn er geen inhoudelijke opmerkingen over het plan. Wij hebben het concept-plan bestudeerd en voornamelijk redactionele opmerkingen, zie bijgevoegde brief. Bij vragen kan jij me via onderstaande gegevens bereiken. Met vriendelijke groet, [naam]
uitzicht 1 bestaande situatie uitzicht 1
uitzicht 1 vanaf midden balkon begane grond
uitzicht 1 vanaf midden balkon 1e verd
uitzicht 1 vanaf midden balkon 2e verd
uitzicht 1 vanaf midden balkon 3e verd
uitzicht 1 vanaf midden balkon 4e verd
uitzicht 1 zoals in omgevingsplan
uitzicht 1 toekomstige sitatie
uitzicht 2 bestaande situatie uitzicht 2
uitzicht 2 vanaf midden balkon begane grond
uitzicht 2 vanaf midden balkon 1e verd
uitzicht 2 vanaf midden balkon 2e verd
uitzicht 2vanaf midden balkon 3e verd
uitzicht 2 vanaf midden balkon 4e verd
uitzicht 2 zoals in omgevingsplan
uitzicht 2 toekomstige sitatie
RAPPORT Parkeeronderzoek Nierkerkecomplex
Klant:
Gemeente Amsterdam
Referentie:
BK2206-MI-RP-240920-0933
Status:
Concept/0001
Datum:
26 september 2024
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. Contactweg 47 1014 AN Amsterdam Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 Telefoon: +31 88 348 95 00 Email: info@rhdhv.com Website: royalhaskoningdhv.com
Titel document: Sub titel: Referentie: Uw kenmerk Status: Datum: Projectnaam: Projectnummer: Auteur(s):
Parkeeronderzoek Nierkerkecomplex
Opgesteld door:
Click here to enter text.
BK2206-MI-RP-240920-0933 Concept/0001 26 september 2024 Parkeersonderzoek Nierkerkecomplex BK2206 HZ
Gecontroleerd door: Datum: Goedgekeurd door: Datum: Classificatie:
Projectgerelateerd
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
ii
Projectgerelateerd
Inhoud 1
Aanleiding
1
2
Parkeeronderzoek
2
3
Parkeerbalans
4
4
Fietsparkeren
4
5
Conclusie
6
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
iii
Projectgerelateerd
1
Aanleiding
Aan de Nierkerkestraat in Amsterdam wordt een verouderd appartementencomplex met 72 sociale huurwoningen gesloopt. Daarvoor in de plaats komt een nieuw complex met circa 150 woningen. De helft van deze woningen wordt sociale huur en de andere helft wordt betaalbare koop. De gemeente heeft in 2024 zelf verkeersonderzoek voor de herontwikkeling van het Nierkerkecomplex opgesteld. Op 8 april 2024 is echter betaald parkeren ingevoerd in de omgeving van de Nierkerkestraat. De beschreven parkeersituatie is hierdoor mogelijk achterhaald. De gemeente Amsterdam heeft Royal HaskoningDHV daarom gevraagd om de bestaande parkeersituatie inzichtelijk te maken en de parkeerbalans voor de ontwikkeling te actualiseren. De uitkomsten hiervan staan beschreven in deze rapportage.
Figuur 1 Bestaand gebouw Nierkerkestraat (bron: Nierkerkestraat 1 t/m 55: vernieuwing woongebouw - Gemeente Amsterdam)
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
1
Projectgerelateerd
2
Parkeeronderzoek
Royal HaskoningDHV is door de gemeente Amsterdam gevraagd om middels een parkeeronderzoek de actuele parkeersituatie rondom het Nierkerkecomplex inzichtelijk te maken. Hierbij is uitgegaan van een loopafstand van 100 meter van het complex en natuurlijke grenzen. Dit betekent straten in de omgeving van hoek tot hoek zijn meegenomen. Het parkeeronderzoek is uitgevoerd op dinsdag 3 september en donderdag 5 september tussen 23:00 en 00:00 uur, op zaterdag 14 september en zondag 15 september tussen 12:00 en 17:00 uur. De uitkomsten zijn samengevat weergegeven in onderstaande tabel.
Parkeercapaciteit
Bezetting (inclusief foutparkeren)
Bezetting (inclusief foutparkeren)
Dinsdag 3 september – nacht
415
280
67%
Donderdag 5 september – nacht
415
281
68%
Zaterdag 14 september - middag
415
231
56%
Zondag 15 september - middag
415
277
67%
Tabel 1
Uitkomsten parkeeronderzoek
Er wordt voor gebieden met veel kortparkeerders en een versnipperd parkeeraanbod doorgaans een grens van 85% parkeerdruk aangehouden als acceptabel. Boven dit percentage neemt de kans op zoekverkeer namelijk toe. Voor woongebieden (dag en nacht) wordt in het algemeen een grenswaarde van 90% of hoger gehanteerd. Uit bovenstaande tabel blijkt dat de gemiddelde parkeerdruk rondom het Nierkerkecomplex maximaal 68% bedraagt. In de rapportage van Gemeente Amsterdam stond dat op het drukste moment (doordeweekse avond) de parkeerdruk in de meeste straten voor april 2024 groter was dan het gewenste maximum van 95%. Oftewel, door de invoering van betaald parkeren staan er een stuk minder motorvoertuigen in de onderzochte straten geparkeerd. Per straat zijn er wel grote verschillen zichtbaar. Dit is voor de doordeweekse nacht en zondagmiddag weergeven in onderstaande figuren. In de Nierkerkestraat en Rengerskerkestraat is de parkeerdruk hoog, terwijl rondom de Jacob Oudegeeststraat voldoende vrije parkeerruimte te vinden is.
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
2
Projectgerelateerd
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
3
Projectgerelateerd
3
Parkeerbalans
In de nieuwbouw komen maximaal 150 woningen, waarvan minimaal 72 en maximaal 80 sociale huur. De overige woningen (minimaal 70 en maximaal 78) zijn betaalbare koopwoningen. Voor de sociale huurwoningen geldt een minimum parkeernorm van 0 en een maximum parkeernorm van 1 parkeerplaats per woning. Voor de koopwoningen geldt een minimum parkeernorm 0,3 parkeerplaats per woning (30-60 m2 BVO) en een maximum van 1 parkeerplaats per woning. Uitgangspunt van het gemeentelijk beleid is dat de parkeerbehoefte van nieuwbouw op eigen terrein wordt gefaciliteerd en dat bewoners niet in aanmerking komen voor een parkeervergunning. Dit betekent dat toekomstige bewoners niet met een parkeervergunning op straat kunnen parkeren Voor bezoek wordt in de Nota Parkeernormen Auto uitgegaan van 0,1 parkeerplaats per woning. Dit betekent dat er 15 parkeerplaatsen voor bezoek nodig zijn. Daarnaast is 500 m2 BVO maatschappelijke dienstverlening voorzien. Voor de maatschappelijke dienstverlening is -overeenkomstig de eerdere rapportage van de gemeente- uitgegaan van de parkeernorm voor kantoren. Deze bedraagt voor B-locaties 1,0 parkeerplaats per 125 m2 BVO. Dit betekent dat er voor de maatschappelijke dienstverlening 4 parkeerplaatsen nodig zijn.
Hoewel het stedelijk beleid voorschrijft dat de parkeerplaatsen voor de maatschappelijke voorzieningen ook op eigen terrein moeten worden gerealiseerd, is het gezien het beperkt aantal en de gemeten parkeerdruk mogelijk om hiervoor gebruik te maken van de aanwezig parkeercapaciteit op straat.
4
Fietsparkeren
Gemeente Amsterdam heeft in de Nota Parkeernormen Fiets en Scooter (2018) parkeernormen vastgelegd waaraan nieuwe ontwikkelingen moeten voldoen. Voor fietsparkeren geldt dat de parkeernormen bindend zijn, voor scooterparkeren zijn deze normen niet bindend maar richtinggevend. Het Nierkerkecomplex valt in de Nota Parkeernormen Fiets en Scooter binnen Zone 2. Dat betreft een zone met ‘gemiddeld fietsgebruik’. Voor fietsparkeren wordt derhalve deze normering gehanteerd. Het Bouwbesluit 2012 schrijft een (fietsen)berging voor bij nieuwbouw van woningen. De (fietsen) berging moet voldoen aan de volgende eisen: • De (fietsen)berging moet bescherming bieden tegen weer en wind; • De (fietsen)berging mag niet gemeenschappelijk zijn en moet afsluitbaar zijn; • De (fietsen)berging heeft een oppervlakte van minimaal 5 m². • De (fietsen)berging moet rechtstreeks vanaf de openbare weg bereikbaar zijn via het aansluitende terrein of via een gemeenschappelijke verkeersruimte. Deze individuele (fietsen)berging is niet verplicht als de gebruiksoppervlakte van de woning kleiner is dan 50 m². In dat geval volstaat een gemeenschappelijke bergruimte voor fietsen, met een vloeroppervlakte van minimaal 1,5 m² per wooneenheid. In plaats van bovengenoemde ‘individuele fietsenberging’ kan ook in een gezamenlijke fietsenberging worden voorzien.
Dit wordt door Amsterdam als gelijkwaardig alternatief gezien en geniet zelfs de voorkeur vanwege beter gebruik door de bewoners (Nota Parkeernormen Fiets en Scooter, richtlijn 4, paragraaf 3.3.3). Het plan voor Nierkerkecomplex gaat uit van een gezamenlijke fietsenberging. Het aantal parkeerplekken per woning in een gezamenlijke fietsenberging moet voldoen aan onderstaand schema.
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
4
Projectgerelateerd
Tabel 2
Aantal fietsparkeerplekken bij gezamenlijke fietsenberging (bron Nota Parkeernormen Fiets en Scooter)
De meeste woningen in het Nierkerkecomplex hebben een omvang van 50-75m2 BVO. Dit betekent dat er voor de bewoners 450 fietsparkeerplaatsen nodig zijn. Dubbellaags parkeren is toegestaan, maar er moeten per woning altijd minimaal twee plekken in een laag rek beschikbaar zijn. Naast fietsparkeerplekken voor bewoners, heeft Amsterdam ook voor bezoekers van woningen een fietsparkeernorm vastgelegd. Uitgangspunt in het gemeentelijk beleid is minimaal 0,5 fietsparkeerplaats per woning. Deze fietsparkeerplaatsen realiseert de gemeente in de openbare ruimte of de ontwikkelaar in een voor bezoekers toegankelijke stalling. Op basis van de geplande 150 woningen, zijn voor het Nierkerkecomplex minimaal 75 fietsparkeerplaatsen voor bezoekers van de woningen nodig.
Bij nieuwe woningen is de minimum parkeernorm voor scooters 0,13 parkeerplek per woning. Deze norm
is voor heel Amsterdam gelijk i.v.m. de relatief grote afstanden die scooters afleggen. Voor de voorziene 150 woningen dienen afgerond 20 scooterparkeerplaatsen te worden voorzien (0,13*150=19,5). De maatschappelijke dienstverlening is geen gecategoriseerde functie in de Nota Parkeernormen Fiets en Scooter (2018). Hiervoor is de functie ‘bibliotheek’ aangehouden (3 per 100m2). Dit betekent dat er voor deze functie 15 fietsparkeerplaatsen nodig zijn. Voor scooters zijn naar boven afgerond 2 plekken nodig (500*0,26 = 1,25).
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
5
Projectgerelateerd
5
Conclusie
In de omgeving van het Nierkerkecomplex bevinden zich 415 betaald parkeerplaatsen. Tijdens de in september 2024 uitgevoerde parkeeronderzoeken waren meer dan 130 parkeerplaatsen onbezet. Dit geldt zowel voor de doordeweekse nacht als voor de zaterdag- en zondagmiddag. De totale parkeervraag van het Nierkerkecomplex bedraagt maximaal 15 parkeerplaatsen voor bezoek van toekomstige bewoners en 4 parkeerplaatsen voor de maatschappelijke dienstverlening. De restcapaciteit in de directe omgeving van de nieuwbouw is kortom meer dan voldoende om de extra parkeervraag van de beoogde ontwikkeling in de direct omgeving te faciliteren. Dit kan niet volledig in de Nierkerkestraat, maar rondom de Jacob Oudegeeststraat is ’s nachts en in het weekend overdag nog voldoende vrije parkeerruimte te vinden.
In het stedelijke beleid wordt voor wat betreft het niet verstreken van parkeervergunningen aan toekomstige bewoners een uitzondering gemaakt voor huurders van sociale huurwoningen die worden gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Voor deze ‘terugkeerders’ blijven geldige parkeervergunning van kracht. De restcapaciteit in de omgeving is ook voor deze doelgroep (indicatie ** stuks) meer dan voldoende parkeergelegenheid. De gemeente heeft eerder onderzocht of de nieuwbouw tot verkeersproblemen leidt. Uit deze berekening bleek destijds dat het toevoegen extra woningen geen problemen oplevert in de bereikbaarheid van het gebied. De gemeente constateerde dat het autoverkeer weliswaar licht stijgt, maar dat dit niet leidt tot congestie in de Nierkerkestraat of de verbonden zijstraten. De gemeente hield hierbij rekening met 162 woningen, in plaats van de 150 woningen waar op het moment van schrijven van wordt uitgegaan. De conclusie ten aanzien van de verkeersafwikkeling blijft bij de realisatie van minder woningen uiteraard gelden.
26 september 2024
BK2206-MI-RP-240920-0933
6
BIJLAGE: terugkoppeling eerder gehouden participatie momenten Eerste inloopbijeenkomst 11 oktober 2023 Op 11 oktober 2023 vond de eerste informatie/inloop avond plaats waar aan de hand van schetsen en ideeën het nieuwbouwplan werd toegelicht door de gemeente en waar de aanwezigen op konden reageren. De bewoners en omgeving zijn uitgenodigd door middel van een brief. De brief is verstuurd naar 635 huishoudens in en rondom het projectgebied van de Nierkerkestraat. Tijdens de inloopbijeenkomst in Brede School de Kikker waren er 35 tot 40 aanwezigen. Ook kon men schriftelijk een reactie achterlaten. Hieronder een aantal reacties op het nieuwbouwplan: • Het huidige gebouw moet per 1 juli 2025 leeg zijn. Krijgen bewoners met een vast huurcontract wel op tijd een passende nieuwe woning? • Kunnen de huidige bewoners terugkeren in de nieuwbouw? • Liever niet 1 lang gebouw met een onderdoorgang of poort. Dit ivm te verwachten overlast waardoor er een onveilige situatie kan ontstaan. • Graag Stichting Hart van Osdorp laten terugkomen in de nieuwbouw omdat zij zoveel betekenen voor de buurt. • Maak een duurzaam gebouw. • Waarom geen renovatie i.p.v.
sloop/nieuwbouw? • Grotere woningen voor gezinnen Wat is er met de reacties gedaan en hoe wordt dit verwerkt in het nieuwbouwplan? Een aantal bewoners heeft gevraagd of zij wel op tijd een passende woning krijgen als zij hun huidige woningen moeten verlaten. Van de 72 huurwoningen zijn er nog 13 huishoudens met een vast huurcontract. De overige woningen zijn tijdelijk verhuurd door stichting de Regenboog en Gapph. Bij sloop/nieuwbouw van sociale huurwoningen worden bewoners begeleid door de corporatie (in dit geval Rochdale) en stichting Woon. Er hebben woonwensonderzoeken plaatsgevonden. Bewoners met een vast contract in de Nierkerkestraat hebben per 1 december 2023 een peildatum voor een sv-urgentie gekregen waarmee ze op WoningNet zelf met voorrang kunnen zoeken naar een woning. Er zijn ook een aantal grote gezinnen in het huidige complex. Enkele bewoners hebben gevraagd of zij terug kunnen komen in de nieuwbouw. Er zijn 6-7 grote en kwetsbare gezinnen die tijdens de beide participatiesessies expliciet hebben aangegeven de wens te hebben om terug te keren in de nieuwe situatie en in de tijdelijkheid in de nabije omgeving te willen verhuizen. Rochdale heeft aangegeven dat er met de bewoners die dit willen tijdig voor oplevering van de sociale nieuwbouwwoningen contact wordt opgenomen voor eventuele terugkeer.
Overigens zal de sloop/nieuwbouw periode ca 3 a 4 jaar in beslag nemen. Op de informatie avond is aan gegeven dat men liever geen onderdoorgang of poort wilt in verband met veiligheidsredenen. Onder zo’n poort kunnen hangjongeren gaan zitten. Ook werd er gerefereerd naar een gebouw in de buurt waar onder eenzelfde poort regelmatig vuurwerk werd afgestoken. Mede op basis daarvan is door de gemeente gekozen om er 2 losstaande woongebouwen van te maken. Veel bewoners uit de buurt gaven aan dat zij Hart van Osdorp graag terug zien in het nieuwe gebouw. Aangegeven wordt dat Hart van Osdorp een belangrijke rol speelt in de buurt. De gemeente zal zich daarom inzetten om Hart van Osdorp in de nieuwbouwplannen te laten terugkeren. Ook zal de gemeente zich inzetten voor een tijdelijk onderkomen in de sloop/nieuwbouwperiode.
De gemeente heeft zich te houden aan de geldende duurzaamheidseisen voor nieuwbouw en dit wordt ook zo beschreven in de bouwenvelop. Het gebouw dateert uit 1961. Oorspronkelijk zou het gebouw al in 2010 gesloopt worden om plaats te maken voor 32 eengezinswoningen, als onderdeel van het vastgestelde Stedenbouwkundig Programma van eisen uit 2005. Door verschillende marktomstandigheden is deze laatste kavel niet ontwikkeld en is in de afgelopen jaren het gebouw steeds tijdelijk doorverhuurd door Rochdale in samenspraak met de gemeente. In al die tijd zijn de benodigde investeringen gedaan door Rochdale om het complex leefbaar en veilig te houden. Deze investeringen worden echter alsmaar groter gezien de staat van het gebouw. Na de sloop kan er ook een verdubbeling van het aantal woningen komen. In de plannen komt een gevarieerd aanbod aan grootte van woningen. De exacte verdeling van het woonprogramma moet verder uitgewerkt worden. Voor het sociale programma is de verdeling nu gemaakt op 20% +/- 40m2 (2 kamer woning), 60% +/- 60m2 (3 kamer woning), 20% +/- 85m2 (4-5 kamer woning). Tweede inloopbijeenkomst 23 januari 2024 Op 23 januari 2024 heeft de tweede inloopbijeenkomst op het nieuwbouwplan plaatsgevonden. De bewoners en omgeving zijn uitgenodigd door middel van een brief. De brief is verstuurd naar 635 huishoudens in en rondom het projectgebied van de Nierkerkestraat.
Tijdens de inloopbijeenkomst in De Wachter waren er 35 tot 40 aanwezigen. Hierbij zijn de verder uitgewerkte plannen, mede door de reacties van de vorige inloopbijeenkomst, opnieuw toegelicht door de gemeente. Ook hier was er gelegenheid tot vragen stellen en men kon een reactie en/of opmerkingen achter laten. Nieuwe reacties t.o.v. de vorige bijeenkomst: • Verzoek van Hart van Osdorp om in gesprek te gaan met een aantal huidige bewoners • Waarom wordt op de begane grond ruimte gemaakt voor bedrijf onroerend goed en niet voor woningen met een tuin? • Waarom wordt het nieuwe gebouw hoger dan het huidige gebouw, dit is een verlies aan zonlicht? Er wordt ruimte gemaakt op de begane grond voor een maatschappelijke en-of commerciële invulling. Bij het toevoegen van woningen neemt ook de behoefte aan dit voorzieningen toe. Het nieuwe gebouw wordt 2 bouwlagen hoger dan het huidige gebouw om op die manier meer woningen te kunnen realiseren. Er is een bezonningsstudie uitgevoerd die laat zien dat de woningen ten noorden van het plangebied meer schaduw zullen krijgen door de komst van de nieuwbouw. Met name op de plek waar in de huidige situatie geen bebouwing staat en in de toekomstige situatie wel, is een afname van het aantal zonuren zichtbaar in de maanden oktober t/m februari.
Echter kan geconcludeerd worden dat in de wintermaanden nog steeds meer dan het minimale aantal zonuren behaald worden. De TNO-norm wordt in deze maanden dus nog steeds ruimschoots behaald. In de maanden maart t/m september is er vrijwel geen verschil in het aantal zonuren aangezien de zon dan hoog genoeg staat. In de afgelopen periode zijn in een kleiner gezelschap samen met Hart van Osdorp, een aantal huidige bewoners, Rochdale en gemeente hebben gesprekken gevoerd om de zorgen en signalen te bespreken die met name de grotere gezinnen treffen. Gesprekken waren bedoeld om een beter inzicht te krijgen in de behoeften en standpunten van deze bewoners. Met name het niet tijdig vinden van een nieuwe woning met meer dan 6 kamers leeft enorm onder deze bewoners vooral omdat deze grote woningen niet of nauwelijks beschikbaar zijn.