240917 RSG Position paper Kwaliteit van werk

Contact Janna Vermolen-Schikker Senior Adviseur Public Affairs + 31 6 5701 6258 Janna.Vermolen@schiphol.nl www.schiphol.nl

Kwaliteit van Werk Position paper Schiphol

september 2024

Inleiding Schiphol is een bijzondere plek om te werken. Op en rondom Schiphol zijn ongeveer 1.000 bedrijven en organisaties actief die voor meer dan 50 procent afhankelijk zijn van inkomsten uit de luchtvaart. Bij die bedrijven en organisaties werken ongeveer 72.000 medewerkers en zij vallen onder 52 verschillende cao’s. De werkgelegenheid is verdeeld over onder andere luchtvaartmaatschappijen, passagiers- en bagageafhandelingsbedrijven, vrachtafhandelingsbedrijven, beveiligingsbedrijven, schoonmaakbedrijven, horeca, retail en vliegtuigonderhoud, Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL), de Koninklijke Marechaussee (KMar) en Schiphol zelf. Schiphol kent de volgende drie rollen: (i) werkgever van Schiphol Group, (ii) opdrachtgever van bijvoorbeeld de schoonmaak, beveiliging, PRM en bussendiensten en (iii) exploitant van de luchthaven. Het (tijdelijke) verlies van naar schatting 10.500 banen op Schiphol als gevolg van de COVID-19 crisis heeft laten zien dat het systeem kwetsbaar was en niet in staat was om snel en effectief te herstellen. In de afgelopen tijd is het Schiphol – soms pijnlijk – duidelijk geworden dat we te lang te weinig aandacht hebben gehad voor de kwaliteit van werk op de luchthaven. Bij Schiphol en in de sector werd vooral gefocust op het zo laag mogelijk houden van de kosten en de prijzen waarbij de medewerker niet centraal stond.

Kwaliteit van Werk en de vier A’s Schiphol Group heeft het afgelopen jaar daarom ingezet op een andere opstelling en aanpak. Ondanks dat wij van het overgrote deel van de medewerkers niet de werkgever zijn, zien wij het als exploitant van de luchthaven als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om zorg te dragen voor goed en veilig werk voor iedereen. Iedereen doet ertoe op onze luchthaven. Om dit kracht bij te zetten is kwaliteit van werk de vierde (en dus nieuwe) pijler van onze bedrijfsstrategie, naast kwaliteit van leefomgeving, dienstverlening en netwerk.

Connecting your world Creating the world’s most sustainable and high quality airports

Quality of

Quality of

Life

Work

Quality of

Quality of

Network

Service Enablers

Safety first Robust organisation

De ambitie van deze vierde strategische pijler is dat we van Schiphol een plek willen maken met gezonde, veilige en aangename werkomstandigheden en constructieve arbeidsverhoudingen, zodat we medewerkers een inspirerende werkomgeving bieden met aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden. De ambitie Kwaliteit van Werk is de opstelsom van verschillende doelstellingen op de volgende vier thema’s: arbeidsvoorwaarden, arbeidsinhoud, arbeidsomstandigheden en arbeidsverhoudingen.

Ambitie Kwaliteit van Werk De ambitie voor Kwaliteit van Werk highlights Schiphol’s visie op ‘sociaal werkgeverschap’

Voor medewerkers betekent dit dat wij vinden dat zij een aantrekkelijk inkomen moeten verdienen met een volwaardige baan, waarbij zij niet te veel afhankelijk zijn van avond- en nachtwerk. Dat medewerkers zoveel mogelijk inhoudelijk interessant werk doen waar ruimte is voor groei. Waarbij medewerkers zonder risico voor de eigen gezondheid in een veilige en aangename werkomgeving kunnen werken waar ze gewaardeerd worden en ertoe doen. Ook willen we de medewerkers de mogelijkheid bieden om via sociale dialogen constructief mee te praten over dilemma’s die zij ervaren in hun werk. Maatregelen en initiatieven (niet uitputtend) ter verbetering van de kwaliteit van werk op Schiphol Arbeidsvoorwaarden in de breedste zin ■ Diverse beloningsafspraken: in het Sociaal Akkoord van 2022 en 2023 zijn ook beloningsafspraken gemaakt, zoals een arbeidsmarkttoeslag van €1,40 per uur. Deze arbeidsmarkttoeslag wordt in 2024 langzaam afgebouwd, vanaf september 2024 is deze €0,70 per uur en vanaf januari 2025 €0,00. Na afbouw van de arbeidsmarkttoeslag zijn beloningsafspraken die door partijen aan de diverse cao-tafels worden gemaakt weer leidend voor de inkomensontwikkeling van medewerkers werkzaam op Schiphol. Schiphol volgt die loon(kosten)ontwikkeling automatisch op bij de indexatieafspraken in de (arbeidsintensieve) dienstverlenende contracten.

Daarnaast vraagt Schiphol Group in nieuwe tenders voor aanbestedingen aan partijen om inzichtelijk te maken op welke wijze medewerkers een aantrekkelijk en toereikend inkomen kunnen verdienen, vanuit een volwaardige baan met perspectief op ontwikkeling en groei en een goede werk-privé-balans. ■ Voor de beveiliging op Schiphol zijn in een separaat akkoord aanvullende afspraken op maat gemaakt, zoals een objecttoeslag van €2,50 per uur voor beveiligingswerk op de luchthaven. Deze specifieke objecttoeslag is uiteindelijk in de cao voor de Particuliere Beveiliging overgenomen. Ook zijn de roosters in de beveiliging op Schiphol verbeterd door het aantal mogelijke startmomenten terug te brengen van circa 60 naar 10. ■ In het Sociaal Akkoord is het uitgangspunt opgenomen dat het de medewerker geen geld mag kosten om het werk op Schiphol te kunnen doen. Dat betekent dat Schiphol Group in de contracten met dienstverleners opneemt dat de kosten voor woon-werkverkeer voor 100% moeten worden vergoed aan medewerkers, op basis van reizen met OV. Als reizen met OV redelijkerwijs niet mogelijk is, worden naast de reguliere kilometervergoeding voor eigen vervoer ook de parkeerkosten op Schiphol vergoed.

■ ‘Kwaliteit van werk’ als onderdeel van tenders en aanbestedingen: er is een kader ontwikkeld van ‘kwaliteit van werk’, voor tenders en aanbestedingen waarbij we zaken als arbeidsvoorwaarden bij overgang van personeel, arbeidsomstandigheden, aantrekkelijk en toereikend inkomen, verlof/ recht op onbereikbaar zijn, cao-naleving, roosters en werktijden, flexibele schil, deelname aan de sociaal dialoog en andere zaken als eisen en toetsingscriteria meenemen.

■

■

Nu het besluit door het ministerie van IenW is genomen over een limitering van het aantal grondafhandelaren (cargo en self-handling uitgesloten) is Schiphol gestart met de marktconsultatie in voorbereiding op het aanbestedingstraject om bedrijven te selecteren. Er wordt onder meer gekeken naar de elementen van kwaliteit van werk, zoals arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden en arbeidsverhoudingen bij de afhandelaren. Door daarover eisen te stellen, kan ervoor gezorgd worden dat er op kwaliteit van werk geen race to the bottom plaatsvindt en stabiele arbeidsverhoudingen worden geborgd Om momenteel meer grip te krijgen op (onder meer) arbeidsomstandigheden bij de afzonderlijke afhandelingsbedrijven geldt sinds januari 2023 de License to Operate (LtO). Met de LtO stelt Schiphol minimale eisen op het gebied van een veilige en gezonde werkplek, veiligheid, duurzaamheid en de kwaliteit van afhandeling. De LtO zorgt daarmee voor duidelijkheid en gedeelde maatstaven voor grondafhandeling op Schiphol.

Arbeidsinhoud ■ Taakroulatie: in 2022 is met de schoonmaakbedrijven die actief zijn op Schiphol (Asito, Hago Airport Services, ISS en Raggers) een pilot ‘realisatie taakafwisseling’ gestart. Het doel van dit project is om duidelijk te maken onder welke voorwaarden het binnen de schoonmaakbedrijven op Schiphol mogelijk is om taakroulatie toe te passen en of dit bijdraagt aan het verminderen van fysieke klachten. Hierbij wordt taakafwisseling of taakroulatie gezien als “Een manier van afwisseling van taken waarbij variatie in werkhoudingen, bewegingen en spieractiviteit gewaarborgd is.” Deze pilot heeft plaatsgevonden in de periode van mei 2022 t/m januari 2023. De pilot biedt aanknopingspunten om (een deel van de) werkzaamheden zodanig te organiseren dat medewerkers meer samenwerken dan alleen werken. Dit kan onder de juiste omstandigheden leiden tot meer werkplezier, ontwikkeling van competenties (communicatie) en tevredenheid. De pilot laat zien dat (in elk geval voor een deel van) de medewerkers in de schoonmaak het over het algemeen leuk vindt om zich verder te bekwamen in verschillende taken die zij voorheen niet beheersten. Dit is een kans voor duurzame inzetbaarheid in bredere zin.

■ Werkerspool: Schiphol Group en vakbonden verkennen in 2024 in samenwerking met de Luchtvaart Community Schiphol welke mogelijkheden er bestaan om een pilot op te zetten met een ‘werkerspool’. De pilot richt zich op de hoofdvraag of en hoe met een ‘werkerspool’ de benodigde flexibiliteit voor piek en ziek voor de verschillende bedrijven op Schiphol kan worden georganiseerd, met zoveel mogelijk (bestaans)zekerheid voor de medewerkers in de werkerspool. ■ Talent sharing: hiermee wordt het mogelijk gemaakt dat medewerkers tijdelijk hun talenten bij andere organisaties kunnen inzetten. Het voordeel voor medewerkers is dat zij zo kunnen verkennen waar zij in hun loopbaan op de luchthaven naar toe kunnen groeien. Voor bedrijven op de luchthaven wordt hiermee een nieuwe pool aan talent ontsloten waar zij gebruik van kunnen maken. Arbeidsverhoudingen ■ Sociale dialogen: sinds het Sociaal Akkoord uit 2022 zijn er diverse sociale dialogen georganiseerd binnen sectoren op de luchthaven. Via deze sociale dialogen gaat Schiphol in gesprek met werkgevers, vakbonden en medewerkers actief op de luchthaven om concreet de kwaliteit van werk te verbeteren. Zo is er een overkoepelend sociaal dialoog met vakbonden en kaderleden dat de uitvoering van het sociaal akkoord monitort en waar sector overstijgende zaken over kwaliteit van werk geagendeerd worden die iedereen op de luchthaven aangaan.

Naast deze overkoepelende Sociale Dialoog tafel zijn er in de diverse sectoren, zoals de schoonmaak, beveiliging en cargo, sociale dialogen waar naast Schiphol Group, de vakbonden en medewerkers ook de werkgevers uit deze desbetreffende sector aan tafel zitten. In deze sectorale dialogen hebben we het bijvoorbeeld over roosters, sociale veiligheid, inzetbaarheid en andere onderwerpen die de kwaliteit van werken in deze subsector op de luchthaven versterken. Arbeidsomstandigheden • Zoals afgesproken in het eerdergenoemde Sociaal Akkoord is Schiphol hard aan de slag om de basisfaciliteiten voor medewerkers overal op Schiphol op orde te brengen. Sinds 2023 is een meerjarig project gestart om 104 rustruimtes en 140 sanitaire voorzieningen in de operatie te renoveren. Het is belangrijk dat medewerkers van bijvoorbeeld bagageafhandelaars, beveiligingsbedrijven en schoonmaakbedrijven gebruik kunnen maken van comfortabele en schone rustruimtes voor de pauzes tussen diensten door en voor lunch of avondeten.

•

Working Conditions Bagage: het werken in de bagage-afhandeling op Schiphol moet lichter worden. Hierin trekken we samen op met de afhandelbedrijven, leveranciers en technologie partners, de Nederlandse Arbeidsinspectie, vakbonden, medezeggenschap en de medewerkers zelf: o Inmiddels hebben rond de 70 procent van alle werkplekken goed functionerende tilhulpen. Uiteindelijk streven we naar een tilhulp op iedere werkplek. We ontwikkelen daarnaast nieuwe oplossingen die de fysieke belasting nog verder naar beneden brengen. Denk hierbij aan volledig geautomatiseerde installaties voor het lossen, laden en vervoeren van bagagestukken. Internationaal gezien bestaan deze mogelijkheden er op dit moment nagenoeg niet. Deze ontwikkelingen zijn bijvoorbeeld zichtbaar in proefopstellingen van een nieuwe geautomatiseerde laadcel en een losinstallatie (beide in Nederland ontwikkeld) die in de zomer van 2024 getest worden. Ook wordt er momenteel een collaboratieve robotarm ontwikkeld op Schiphol, in samenwerking met de leverancier COBOT Lift, waarin Schiphol tevens een deelneming heeft. Over een jaar hebben we daarmee oplossingen die we daarna gestructureerd gaan installeren in bestaande afhandelgebieden. Ook voor de nieuwe bagagekelder worden deze technieken maximaal ingezet. o We vinden dat we nog een stap verder moeten gaan.

De manier hoe bagage wordt afgehandeld en de rol die een medewerkers daarin speelt is achterhaald. Wij willen dit daarom volledig opnieuw vorm gaan geven, de toekomst van werk gaan definiëren. Het doel is om optimale samenwerking tussen mens en robot te creëren. Dit traject zal naar alle waarschijnlijkheid tien tot vijftien jaar duren en biedt ons daarna keuze welke oplossingsrichting we in welk gebied het beste kunnen installeren. • Blootstelling gevaarlijke stoffen: met betrekking tot de uitstoot van vliegtuig- en dieselmotoremissies (VDME), zoals (ultra)fijnstof, is er een sectorbreed samenwerkingsverband, inclusief het ministerie van I&W, opgericht om dit thema op te pakken. De partijen richten zich samen op zowel onderzoek naar concentraties en blootstelling aan vliegtuig- en dieselmotoremissie waaronder ultrafijnstof als het uitwerken en doorvoeren van maatregelen. Maatregelen die door Schiphol en dit samenwerkingsverband worden getroffen: o De diesel aangedreven mobiele Ground Power Units (GPU) worden vervangen door elektrische (E-GPU) of Fixed Power Units (FPU/walstroom). o Sinds augustus testen we op de luchthaven de eerste H2-GPU in de operatie, een Ground Power Unit (GPU) op waterstof. Schiphol heeft hiermee een wereldprimeur. o Op airside blijft de hulpmotor van vliegtuigen (APU) zoveel mogelijk uit.

Door de Schiphol Authority officers gecontroleerd op correct gebruik van de APU’s (ruim 300 controles per maand). Vliegtuigen worden gekoeld door mobiele airco’s op walstroom (PCA’s). Er wordt niet alleen in assets voorzien. Ook worden er gesprekken met luchtvaartmaatschappijen gevoerd om bewustwording te creëren en om operationele maatregelen te nemen. o Schiphol is gestart met een proef om ultrafijnstof op het platform van de luchthaven te verminderen. Tijdens de proef wordt de lucht gezuiverd door een innovatieve installatie. o Aanpassing in de aankomst- en vertrekprocedures waardoor motoren in andere richting en verder weg van medewerkers opgestart worden (van pushback naar push-pull) en vliegtuigen niet stil staan bij het aankomstproces. o Momenteel proberen we de blootstelling te minimaliseren door adembescherming op vrijwillige basis beschikbaar te stellen aan medewerkers. Vanzelfsprekend wordt onderzoek gedaan naar de veiligheid daarvan. • Aangezien er nog veel onbekend is over vliegtuigmotorenemissie en ultrafijnstof (in tegenstelling tot dieselmotoremissies), steekt Schiphol ook veel aandacht in het creëren van meer inzicht in ultrafijnstof als deeltje en de aanwezigheid en gedrag hiervan op Schiphol. Dit doen we door te meten en experimenten uit te voeren.

Voorbeelden daarvan zijn: o Het uitvoeren van onafhankelijke blootstellingsmetingen door IRAS (Institute for Risk Assessment Sciences) en het NKAL (Nederlands Kenniscentrum Arbeid en Longaandoeningen) bij medewerkers om de hoeveelheid ultrafijnstof tijdens een werkdag in kaart te brengen. Onlangs is een dergelijk onderzoek afgerond. De uitkomsten van dit blootstellingsonderzoek bevestigen dat we met ons plan van aanpak de juiste weg zijn ingeslagen om de blootstelling van medewerkers aan diesel- en vliegtuigmotoremissies te verminderen.

o Het implementeren van een tijdelijk meetnetwerk op 2 vliegtuigopstelplaatsen, waar we experimenten uitvoeren om het effect van maatregelen te meten en meer kennis over ultrafijnstof als stof kunnen opdoen. o Het uitrollen van een permanent meetnetwerk dat onder andere de concentraties op airside in beeld brengt. • Werkdruk: sectorbreed wordt een onderzoek uitgevoerd door TNO naar de werkdruk en de (sociale) veiligheidscultuur op Schiphol in samenwerking met de vakbonden en verschillende sectoren/bedrijven. • Sociale veiligheid: We gaan een sectorale integriteitsstrategie ontwikkelen, waarbij ook sociale veiligheid een belangrijk onderwerp is en we ook bezien hoe sociale veiligheid meer aandacht kan krijgen, wellicht met een meldpunt. Tot slot Onze ambitie is dat Schiphol voor iedereen een aantrekkelijke plek is om te werken. Een plek waar medewerkers met plezier en trots hun werk verrichten tegen eerlijke en aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en onder veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Schiphol zet zich hier maximaal voor in, in samenwerking met de sectorpartners. Om deze ambitie te realiseren is die samenwerking noodzakelijk en investeren we veel in het contact met medewerkers, vakbonden en werkgevers. Samen met de vakbonden, medewerkers en bedrijven is Schiphol via de overkoepelende dialoog en de sectorale dialogen bezig met de uitvoering van Sociale Akkoorden.

Daarnaast zijn er contacten en is er samenwerking met andere stakeholders, zoals de Luchtvaart Community Schiphol, onderwijsinstellingen, gemeenten, ministeries, Nederlandse Arbeidsinspectie en landelijke organisaties van werkgevers en medewerkers. Schiphol is blij met deze unieke manier van intensieve samenwerking. De Sociale Dialoogtafels bieden een unieke kans om alle partijen op Schiphol een stem te geven. Dit resulteert in concrete veranderingen die veelal vanaf de werkvloer geïnitieerd worden.

¹ https://www.uu.nl/sites/default/files/240408%20Rapport%20Blootstelling%20deeltjesvormige%20 verontreiniging%20Schiphol%20Definitief_0.pdf